장음표시 사용
81쪽
Ι D E A lquimur eos perfectius, & fruimur iucundius, si affectibus non abutamur quidem, sed
utamur, ut famulis rectae rationis. Denique amor & odium ita per universiam vitam, omnesque nostras actiones diffusa sunt, ut sine his vita nostra ne vitalis quidem sit, nedum ait felix esse possit. xxIII. Haec recte Peripatetici. Cum Stoia ei universum genus affectuum damnant, lverbis longius, quam opinione,& sententia a Peripateticis recedunt. In quolibet enim affectu duo distinguunt, qua mesh ominis prima statim specie rei objectae
movetur, & vi quada pellitur,& συβ ταλαν, qua eadem mens cognitam phantasiam α. sensione sua approbat, ἡ-Illam aiunt involuntariam, ideoq; neque bonam, neque malam esse, &in sapientem etiam cadere; hanc dicunt esse voluntariam, malam, ldi non nisi in stulto reperiri.A. Gest. lib.Is. p. I. Praeterea distinguunt S toici inter πά- ΘO.-ΠάΘ Cicero perturbarione interpretatur; constantiam. Πα9 ex Stoicorum sententia est aversa a recta ratione,& Vehemens contra naturam animi commotio; οπαθέα, commotio an, mi placida,constans,&secundum rationem. Perturbationu faciunt quatuor partes, duas
ex opinatis bonis, libidinem & laetitiam;&totidem ex opinatis malis ortas , metum re
82쪽
P H I x o S. M o R A L. ..13 aegritudinem. Hisce quatuor perturbationiabus tres opponunt species constantiarum; libidini, voluptatem; laetitiae, gaudium; metui, cautionem. aegritudini nullam affectionem laudabilem opponunt: nolunt enim sapientis animum praesentis mali opinione affici. Cicer. lib. 4. se q-st. XXIV. Non damnant ergo Stoici totos affectus, sed in iis solas : atque has non omnes, sed eas selum, quae resis rationi adversantur.in quo re ipsa non dissidenta Peripateticis. Videtur ergo omne discrimen in eo positum: quod Stoici sapientem ob praesens malum nullo modo moveri velint, Peripatetici concedant moderate moveri posse. Qua in re Stoicorum opimo, non
modo regulis Christianae religionis, sed ipsi
adeo humanitati adversa est. Pleraque ossiciae vitae societate sublata sint, si haec Stoicorum indolentia vitam semel occupaverit. Sed parum metuendum videtur ne hac in parte
nimis simus Stoici, si quidem hane opini nem ipse praxis fatis refellit. motus enim
quisque fuit ex eorum numero, quos Stoici sapientes fuisse confitentur, qui ita ad omne malum obduruerit, ut non levissime fuerit commotus 3 De subitis illis animi motibus, quomodo sint aut non sint in nostra pol
rite, sententiam nostram diximus 3. IS.
83쪽
Ctum est de affectibus in genere; sequitur singulorum affectuum in specie consideratio , quatenus ea conducit ad virtutum mor hum naturam & munus facilius δc accuratius intelligendum. II. Aristoteles revocat omnes affectus ad duo genera: alios enim ponit c. - ἐπιωρκη - ωκύ, id est, in appetitu concupiscente; alios e. id est, in appetitu irascenter illi επι,μta, hi , os generali quadam appellatione nuncupantur, quasi cupiditatem aroneupiscentiam, o animositatem aut animi vigorem dicas. lib. 2. de Anim. cap. 3. is lib. 3. cap. s. lib. I. Rhes. cap. I O. lib.2. Prior. cap. Mis. Interdum tamen επιλμα S ,ms adhibentur, ad significandos duos affectus part Culares , a ceteris omnibus affectibus, ad duo illa capita pertinentibus, diltinctos, desiderium scilicet, & iram proprie dictam. Iiὼ. Maeth. cap. s. lib. I. de An. cap. I. 3.12. 9I ..io. Quid inter haec duo genera affectuum discriminis intercedat, Aristoteles, quod sesam , nusquam diserte tradit. Piccol-
nomineus statuit, affectur facultatis concupisceu
84쪽
PHILO s. MORA L. aspiscentis versari circa ea, quae ad sensus, & ad corpus pertinent,& gustum tactumve voluptate quadam aut dolore afficiunt: tum etiam circa instrumenta, quibus illa comparantur, veluti circa divitias : affectus appetitus irascentis, circa ea, quae ad animum magis spectant; qualia sunt honor, gloria, victoria, beneficia, injuria, & id genus alia. Grad. l. c. IO. IV. Sed haec sententia non est ut defendi possit. Nam appetitus concupiscens, & ira-ῖcens, non sunt facultates re ipsa, sed sola ratione, differentes Vna enim eademque facultas est, quae lari, αιοι & , Us nuncupatur , idemque est utriusque objectum , sed aliter atque aliter consideratum. Deinde illa boni & mali ad corpus & animum pertinentis distinctio locum non habet in brutis ani--ntibus: in quibus tamen affectus Dμια saeque ac ἔπειμί κους reperiri certum est.
V. Thomas haec duo genera affectuti m sic distinguit, ut statuat affectus h μη κἡsversari circa bonum vel malum simpliciter &absolute spectatum ; τους , circa bonum vel malum arduum: hoc est, cir a bonum obtentu, & malum vitatu difficile .part. λ ι, quas. 23. art. I. Quae sententia aperta est, & ad singulorum affectuum naturam in 'estigandam satis accommodata. I. Iam vero quot sint species affectuum,
'Rae species singulis generibus tribuendae
85쪽
I D E A sint, non est ita facile declaratu. Aristoteles quidem varios affectus enumerat, ut videre . ib. 2 Eth.eap. s. is lib. 2. Rhet. sed certum numerum nusquam designat, nec species enumeratas ad sua genera reducit, nedum ut justi numeri, quod requiri videtur, adferat probationem. Nos igitur Thomae sententiam proponemus, & si quid in illa destiderari videatur, id deinde adjiciemus. VII. Thomas undecim omnino species affectuum enumerat; In appetitu concupiscente ponit amorem, odium, desiderium, fugam, sive aversationem, laetitiam, &tristitiam: in appetitu irascente, spem, desperationem, audaciam, sive confidentiam, metum, &iram. Ibid. art. 6. 'VIII. Hunc undenarium affectuum numerum hoc modo colligit. Appetitum, ain, vel circa bonum versari, vel circa malum: leumque a bono trahi, a malo pelli. In hae tractione tria distincte considerari posse: primo, inclinationem ad objectum consequendum, aut vitandsim; secundo, motum ipsum, qui inclinationem sequitur: tertio, qu ietem in objectojam praesenti. Amorem esse, cum appetitus inclinatur ad consequendum bonum I cum ad bonum movetur,desiderium; cum illud consequitur, in eoque quiescit, gaudium. Contra, odium gigni, cum animus
inclinatur ab objectum malum vitandum;
86쪽
PHILo s. MORA L. 87 eum a malo repellitur, fugam ue cum in malum incidit, in eoque detinetur, tristitiam. Ideoque amorem & odium esse in animo nostro, quod gravitas & levitas in elementis: desiderium & fugam, quod adscensus &descensus: gaudium, quod quies naturalis: tristitiam, quod quies violenta. Ibid.
II. In appetitu irascente non esse affe- Etiam qui inclinet animum ad objectum expetendum aut aversandum; non etiam affectum quietis in objecto praesenti. Inclinationem enim praecurrere, &praesupponi in appetitu concupiscente: & quietem, quae motum appetitus irascentis sequitur, ad concupiscentiam pertinere. Appetitum enim irascentem non commoveri, nisi quoties difficuleas quaedam aut impedimentum concupiscenti appetitui objicitur:idque vel ab objecto bono, vel a malo fieri. objectum bo- num debere futurum esse : bonum enim praesens , quando praesens est, non habere difficultatem,sive impedimenta. Bonum futurum , si existimetur acquiri posse, spem
concitare; sin miniis, desperationem. Objectum malum vel futurum esse, atque imminere, vel adesse .Malum imminens, si consideretur ut superabile, audaciam gigneret, si ut insuperabile, metum. Si malum consideretur, ut praesens, iram parere. Ibid.
x. Haec Thomae de numero assectuum
87쪽
ss ID EA sententia, ejusque probatio, ingeniosa quidem est, sed non fatis accurata. Nam primo amorem & odium non recte dicit esse in animo nostro, quod gravitas &levitas est in elementis. Nam gravitas &levitas non sunt motus elementorum, sed principium a quo motus est, sive inclinatio ad motum: At omnes affectus motiones sunt, ut dictum est s. m. cap. praecedent. ac proinde amor quoque dc odium debent esse motiones,non inclinatio admotum, ut Thomas videtur voluisse. Hac quoque de causa non potest laetitia comparari cum naturali quiete elementorum , nec tristitia cum quiete contra naturam, quia quies cum affectus natura pugnat. Est enimi Hotui contraria. Deinde amor & odium non
videntur esse species assectuum a desiderio&fuga distinctae, sed potius desiderio & f gae subordinatae, sicuti misericordia, invidia& multi alii affectus,siibordinantur tristitiae.
Quare, si amor de odium enumerentur ut species proximae assectus επι,μη, causa
non est, cur misericordia, invidia, & multi alii, de quibus postea, non debuerint v proximae species recenseri.
XI. Mihi prae caeteris placet sententia Stoicorum, qui quatuor tantum affectus statuunt, sive genera affectuum. Objectum enim appetitus, a quo assectus concitari so
let, vel ut bonum considerati potest, vel ut malum
88쪽
PHILO s. MORA L. 8s malum: atque utrumque vel ut futurum sive absens, vel ut praesens. Circa bonum absens versatur desiderium ; circa praesens, laetitia; circa malum absens, sive imminens, fugas circa praesens, tristitia. x II. Hi quatuor affectus pertinent ad appetitum concupiscentem; suntque omnium affectuum simplicissimi, primi, & communissimi, ad eosque reliqui omnes revocari possunt, tanquam quaedam subordinatae species.Nascitur autem haec specierum varietas, vel ex objectis simplicium assectuum multia plici consideratione variatis; ut,χανς, id est, gratia, --ομω, id est, malignitas, amor, tum, saram' κιοι, misericordia,nemesis, invidia, zelus, zelotypia, pudor, poenitentia,
aliaeque multae species assectuum is μα βι- vel ex dissicultate atque impedimentis ad objectum appetitus concupiscentis absolute simpliciterque spectatum accedentibus I ut affectus , spes scilicet, desperatio, audacia, metus, & ira.
m. Desiderium, ut singulorum affectuum descriptionem adferam est affectus, quo expetimus bonum , quod nobis deest:
Fuga , quo nolumus atque aversamur malum, quod nobis imminet. Laetitia est assestus , quo concitatur animus a bono prae senti: tristitia, quo movetur animus a malo praesenti. . xiv. Ad
89쪽
so - ID ERYIv. Ad desiderium revocatur gratia, &amor: ad fugam, malevolentia, aut malignitas& odium. --θ' ίων ο ερον
Gratia est, per quam, qui habet, dicitur gratificari indigenti; non ut aliquid pro ea sibi
reddatur, aut utilitas ex eo obveniat ue se o-lum, ut illi, cui gratifcari vult, aliquid boni contingat. lib. 2. Rhetor. cap. 7. Brevius sic: Gratia est desiderium alteri benefaciendi, non sui commodi causa, sed tantum, ut alteri benefaciat. Malignitas contra est desiderium malefaciendi ei, qui nihil mali intulit. xv. si ιλλ Aristoteli est, τι βουλάθ- πνι α
re es velle alicui, qua putat bona , idque illim , nonsui ipsius eausa, is paratum esse ad
ea pro viribus efficienda. lib. 2. Rhet. cap. q. Amor ergo est affectus, quo alicui optamus quae bona putamus, eaque pro viribus efficere studemus, non nostri, sed illius causa, quem diligimus. Odium amoti contrarium est, ideoque definiri potest affectus, quo alicui optamus, quae mala putamus, eaque pro viribus efficere studemus. Atque haec quidem propria quaedam & stricta amoris &odii acceptio est, qua personae solummodo dicuntur amari, & odio haberi. Mas haec
90쪽
PHIL'os. M ORA L. 'Ivoeabula latius sumuntur : & amor quidem pro desiderio fruendi eo, quod nobis videtur esse bonum: odium pro aflectu , quo abhorremus ab fruitione ejus, quod videtur nobis esse malum. xv I. Ad laetitiam pertinet ad tristitiam, misericordia, nemesis, invidia, zelus, Zelotypia, pudor,poenitentia. E 'χαιρε κιοι est laetitia quam quis percipit ex alienis malis. E λεος ἐω λυπι πις ἐπι τύ φωνο Ρωγωκύ φθαι 'oede λυπινρι ἁναξιου τυγχαν ν, ο
eordia est trinitia sive dolor quidam conceptus ob malum quod midetur pernielem aut molestiam allaturum ei, qui icto malo indi
gnus est, ct quod ipse putet se patiposse, aut
suorum quempiam, ae imprimis eum malam tuetur imminere. lib. 2. Rhet. c. g. Bre Vius, E λεος ἐω λ a, ς ἐπι αναξιως υνιυπιιῶν I. Diog.
Laert. in Zenone. Quod Cicero sic expressit: Misericordia est aegritudo ex miseria alterius injuria laborantis. lib. Tusc. quas. XVII. Nεμεσίς ὲm λυοχ επὶ τιῆς ἀνοιξέ σασπατίαις. id est, Indignatio est dolor ob alterim felicitatem, quida indignus est. lib. a.