장음표시 사용
91쪽
v I DE Rapparet in iis bonis qua dic sunt, erga limiatis , non ut aliquid boni accedat invidenti, sed propter illos quibus invidetur.lib. a. Rhet. cap.ro. Vel, ut Cicero, Invidentia est aegritudo suscepta propter alterius res secundas, quae nihil noceant invidenti. lib. . Tusc. quεβ.
on , αὐτώ ἐων. Id est, AEmularios dolor quidam ob bona honorata , qua alius habere videtur , quaque ipse etiam adipisci potes, existens inter eos quisunt naturasimiles, noniuod alius illa habeat, sed quod ipse non ha-
zelotypia est dolor quidam ex eo susceptus, quod alteri quoquesit, quod ipse habet. vita.
sive verecundia, es dolor quidam is animi perturbatio, qua si ob mala vel praesentia,
vel prater ira, viafutura, qua infamiam adferre videntur. lib. a. Rhet. cap. 6. Poenitentia est dolor ob admissa peccata. Atque hi sunt affectus επι ἀηῖ. l. . Inter affectus Μιικὲς primum locum obti-
92쪽
obtinet spes, quae nihil aliud esse videtur, quam desiderium boni difficilis, quod, quia
videtur obtineri posse, conjunctum est cum laetitia. Desperatio, spei contraria, est desiderium boni dissicilis, quod, quia videtur obtineri non posse, conjunctum est, cum tristitia. xx I. Audacia est desiderium aggrediendi mali dissicilis, conjunctum cum certa Opi
-ρῆ. Id est, Metin es dolor quidam aut perturbatio ex opinione impendentis mali, quod vel perniciem vel molestiam adferre possit.
lib. 2. Rhet. cap. s. Brevius, Metus est fuga mali, quod videtur esse intolerabile. xx II. σργή εQν- 4 λυα ς τμωe ἰοις φαινομης, κορ φαεινοδρίω ολιγωρίαν ἐις αὐτὸν, ηδες -του πια, μη προ-ων-ς. Id est, Ira, est conjuncta cum dolore cupiditassperata ultionis, propter apparentem contemtum, quo quisse, aut quenquam suorum,contra quam olom iuit, assectum esse existimat. lib. a. Rhet. c. a. Stoicis ira est ἐπιγμα πιμώωας F hκῆνlo
non. Quod Cicero sic expressit: Ira est librido puniendi ejus qui via iur Misa injuria. lib. - Tusc. quo. xx m. In hisce affectibus duplex conistrarietas spectanda est, altera in objectis,
93쪽
IDEAaltera in terminis. Ratione objectorum contraria sunt in appetitu concupiscente, desiderium & fuga, lamita & tristitia, gratia &malignitas, amor & odium; in appetitu irascente, spes& metus, audacia & desperatio. Ratione terminorum opponuntur spes Mdesperatio, metus & audacia. Quod enim in spe est terminus, ad quem animus sperando movetur, id est terminus a quo animus in desperatione repellitur. Simili modo de audacia & metu judicandum est. Hanc posteriorem oppositionem, appetitus concupiscens non admittit: quia bonum, quatenus bonum est, non potest esse terminus a quo, nec malum qua malum terminus ad quem in appetitione; hoc est, animus non potest repudiare bonum, qua bonum, sive ab eo repelli; nec appetere malum qua malum, sive ab illo trahi. Non potest ergo appetitus concupiscens, qui circa bonum & malum absbialute versatur, accedere ad idem, & recedere ab eodem objecto. Bonum autem arduum potest esse terminus ad quem, quatenus est bonum; & terminus a quo, quatenus est arduum,&insuperabile. Similiter & malum
arduum potest esse terminus a quo, qua ma- Ium ι & terminus ad quem L quatenus arduum quidem est, sed tamen superabile. P test ergo appetitus irascens,qui versetur circa bonum aut malum arduum, accedere ad idem
94쪽
PΗIxo s. MORA L. 9 idem, & recedere ab eodem objecto. Nom.
eis. loco, art. 2. XXIV. Irae , quae Versatur circa malum
praesens, nihil contrarium est; neque ratione objecti; quia bonum praesens, quod malo praesenti contrarium est, non habet difficultatem; neque ratione accessus , &recessus. Nam praesenti malo vel succumbit, & hoc pertinet ad tristitiam; vel resistit, atque hoc irae proprium est. Ibi . art. 3. Aristoteles irae Jpponit οπα υναν, eamque definit κ μανς η ιμ-ν ρ οργαῖς. Id est, remisonem isse- ationem ira. lib. 1. Rhet. cap. 3. Sed non via etur irae remissio ab ira discrepare specie, aedum ut illi contraria sit. C A P. IX.
Hilosophia moralis non solum circa actiones humanas , & affectus, sed etiam circa voluptatem,& dolorem occupata est. Etenim in voluptate & dolore, non solum mediocritas servanda est, sicut in actionibus, &Mλ- stibus: verum & danda est opera, ut iis rebus Iaudeamus& doleamus, & eo modo, quia
ui , de quomodo gaudendum, & dolendum
95쪽
est. Τum emendum est, ne voluptatis illecebris ad turpes, atque improbas actiones illiciamur, & doloris aculeis ab honestis actionibus deterreamur. lib. 2. Ethic. cap. b. lib.2. Eud. cap. II. Vt autem naturam ἡ ἡδε- νς λύπης, id est, voluptatis is doloris, accurate tradamus , observandum est, haec vocabula trifariam accipi: Ac primo pro eo, quod Voluptatem, & dolorem adsert. Hoc seni dicitur lib. 3. Eth. cap. II. temterantia, & fortitudo peculiari jure λυπας versari. id est, vita τα ηAαψλω es, ut ipse sese Philosophus interpretatur. Alias omni virtuti morali tribuitur, versari i τας ηhνασψλυπας. lib. 2. Ethic. cap. 3. Secundo sumuntur pro affectibus quibus animus movetur. Hoc sensu accipitur lib. 6. p. cap. 6. quo loco dicuntur re , τι ς,
esse nomina Ain, idemque prorsus significare; cum tamen inter affectus recen- statur. lib. 2. Ethic. cap. s. Θ lib. I . de Anim. cap. I. Tertio usurpantur pro assectione animi , quae motum sequitur: quae quidem ipsa
affectus non est, sed comes est affectuum. ut Itb. 2. Rh. cap. I. lib. 2. Eud. cap. 2. o lib. 2.
Ethie. cap. s. Quibus locis affectus hac nota describuntur, επι- -e λυσχ. Id est, qua comitatur voluptas ct dolor. III. Voluptas Lac tertia acceptione definitur
96쪽
PHILO s. MORA L. s nitur πλε- μεργριας εχποοδεν τσλω . Id est, perfecta operationi finis aut perfectio extrinsecus accedens. lib. IO. Et hic. cap. 4.
I v. Ex qua definitione colligitur , voluptatem proxime non proficisci a facultate Gnaturali, non etiam ab habitu; sed a facultatis naturalis aut habitus operatione. Ideoque voluptatem non esse ipsam operationem focultatis naturalis, aut habitus, sed perfectionem quae cum operatione conjuncta est, eamque perficit; non quidem ut causa efficiens, quomodo objectum sensus dicitur sensum perficere, cum eum ad sentiendum impellit; non etiam ut habitus, id est, ut cauta formalis & interna, quomodo dicitur sanitas efficere , ut quis sit sanus; sed ut finis quidam, qui quidem per se non intenditur, sed tamen qui actione perfectam, quae ab agente
intenditur, perpetuo comitatur, sicut pulchritudo florentem aetatem. lib. I O. Eth. c. 4. Nemo enim bene operatur, ut voluptatem
percipiat ; sed voluptatem percipit, quia bene operatur.
v. Quemadmodum voluptas actionem perficit, ως πιλο--, ita actionis internam persectionem praesupponit, eamque sequitur: sicut dolor comitatur actionem imperfectam. Est autem actio perfecta ἡ να -
97쪽
98 ID EA minimest impedita, , tendit in obieerum is
suo generepraestantissimum. lib. Io. Eth. c. . Sic ex visione voluptatem percipimuS, Cum&illaesa est , ac non impedita videndi facultas, & res pulchra est, quam intuemur. V I. Imperfecta actio , ex qua dolorem nasci diximus, ea est, quae vel a laesa aut impedita facultate proficiscitur, aut quae versatur circa objectum , quod facultati non respondet. Sic ex visione dolorem capimus, cum vel ex oculis laboramus, vel cum rem horridam, &obscoenam intuemur. VII. Mensura voluptatis & doloris , est sensus aut intellectus, quatenus appetitui
νώα Id est, Quamdiu objectumsensus, aut intellectus talia sunt, qualia debent esse,
atque ipse etiam sensus atque ratio, voluptas
erit cum acZione conjuncta. lib. I. Eth. cap. s. v III. Uoluptas, ut ex dictis colligitur, requirit proportionem objem, & facultatis
cognoscentis: ea sublata, voluptas tollitur, eique dolor succedit. Hinc petenda est ratio, cur voluptas non possit esse perpetua, sed quae prius voluptatem adserunt, postea fastidium pariant & dolorem; nimirum, quia homines σαώεές -ργειν, id est, nequeunt assiduam operationem perferre. De-bssantur enim, exhaustis& consumptis spi- . Titibus,
98쪽
PHILos. MORA L. '' ritibus, quorum adminiculo suis operationibus incumbunt. Hinc sit, ut cogitatio, &animi attentio remittatur, & voluptas languescat primum, obrepente satietate, deinde plane cesset, & in fastidium ac dolorem
desinat. lib. Io. Eth. cap. ..
I x. Hinc etiam intelligitur cur trahat sua quemque Voluptas 3 &quae his voluptatem, aliis adferant dolorem: nimirum, quia non omnes eodem modo affecti dispositiq; sunt, non eadem possunt omnibus esse convenientia. lib. Io Eth. cap. s. x. Voluptates inter sese specie distinguuntur, sicut functiones, cum quibus sunt conjunctae. Unicuique enim actioni quaedam voluptas ιπονοικ ii , idem propria ae familiaris HL a qua augetur & promovetur. κεώ ουστ, οἱ μεθ' ii σea εογουέες. Id est, melius iudicant is aceuratius tractant singula, qui eum voluptate agunt. Sic Geometrae evadunt excellentes, qui studiis Geometricis delectantur: & in Musicis: aliisque disciplinis, eodem modo seres habet. lib. ro. Eth. cap. s. Atqui quae propria sunt rebus specie differentibus, ea specie quoque discrepare necesse est. Quemadmodii ergo sensio, specie differt a cogitatione: i ta e tiam specie differt voluptas, quae ex sensione, ab ea, quae ex cogitatione, percipitur. x I. Specifica voluptatum differentia, vel
99쪽
Ioo ID EA inprimis liquet --τὼς ἀφ' ετίρων ἐλως ---οἱους εἰν- ταις Γνεργἰως. Id est , ex eo, quod voluptates orta ex aliis acyronibus, alias qua slibet actiones impediant. Ex. gr. si quis sit, qui tibia canente desectetur , eum dissicile erit, orationi, quae tum forte habetur, tibia canente attendere. Idemque contingit, cum quis duabus simul rebus vacat.Ea enim amo, quae jucundior eri alteram esidit: idque tanto magis, quanto allius Voluptas major fuerit, quam alterius. Διονίρονlες οτω σφοφα, ουπανυ φῶ νγ ετερον ' γρο- αν α πηιου F, αχλοις κρεμα. πιεσκοὴ νοι. Id est, Propterea, cum requapiam vehementer capimur , nihil fere aliud agere possumus: at cum ea partim delectamur, alia fere ageresolemus. Nam plane, scuti proprius dolor, ita peregrina voluptas animum impedit, quo minus attente aliis quibuslibet actionibus vacet, & ex iis voluptatem capiat: sed dispari tamen modo. Nam proprius dolor animum violenter abstrahit, peregrina voluptas blande avocat ab aliis functionibus,&retrahit ad suas. Quoniam igitur, ἡ δεν οικεια Ara τας es εργείας, et iει, M 3ι- λυψίνονθ. δῆλον ως πιλυ δε m. Id est, Suoniampropria voluptas actiones accurariores, flabiliores, o meliores efficii, se aliena moluptates actiones impediunt di equitur vota- piatesplurimum disserre. lib. Io. Eth. cap. s.
100쪽
Ρ AILos. MORA L. IOIXII. Voluptas varie dividitur: Ac primo in voluptatem animi,&voluptatem corporis. XIII. Voluptas animi, animo propria est;& mente sic percipitur, ut ad corpus nullo modo pertineat: voluptas corporis sensu percipitur ; ideoque ad animum ita spectat ut corpus etiam afficiat: sensus enim corporei sunt. Contingit interdum inquit Xenopho η λυπωd . id est, ipso
animo voluptatem percipere, aut' dolorem. interdum Fg
id est,pariter animo ct corpore. Illa aniami; haec sensius voluptas est. X I v. Voluptas corporis totiplex est, quot sunt sensus. Alia enim visu, alia auditu, alia aliis sensibus percipiuntur. Ex his voluptates ex gustu & tactu brutis etiam conveniunt,
ceterae sensuum voluptates in bruta non cadunt, inta κη συμβεβηκ9ς, id est, nisiper accidens: quatenus scilicet horum sensuum voluptates memoriam refricant, aut imaginationem concitant voluptatum ad gustum&tactum pertinentium. lib. 3. Ethic. cap. IO. xv. Secundo dividitur voluptas in communem ac naturalem,&propriam atque a ventitiam. lib. 3. Eth. cap. II .Voluptas communis dicitur , quam omnia animantia naturaliter, ac sine delestia expetunt, ac perci- ιpiunt exusti nutrimenti ac Veneris cujusli-