Immanuelis Kantii Opera ad philosophiam criticam. Latine vertit Fredericus Gottlob Born. Volumen primum quartum

101쪽

tur, quam ut solum diligenter determinetur, quo modo lex moralis fiat elater, quidque, dnin ea elater est, inhumana adpetondi facultate agatur, qua esse stio illius rationis determinantis in eam. Quomodo enim lex per se proximeque esse pollit ratio voluntatis determinandae, in quo quidem consistit essentia uniuersae moralitatis,) quaestio est rationi humanae inenodabilis, eademque cum hac: quomodo esse possit voluntas libera. Quamobrem haud ratio, cur lex moralis in se elater sit, sed quid, quatenus ea talis est, in animo es sciat, vel potius, esticere oporteat, ex anticipatione debebimus monstrare. Natura uniuersae determinationis voluntatis per legem

moralem eo redit, ut ea qua volunta' libera, proinde nou

solum sne contagione impulsionum sensitivarum, sed ipsis iis cunctis repudiatis, omnibusque inclinationibus, quatenus illi legi postunt officere, coercitis, solum per legem determinetur. Eatenus igitur essectio legis moralis qua

elater tantummodo negativa est, et qua talis hic elater potest ex anticipatione cognosci. Etenim omnis inclinatio ciquaeque sensitiva impulsio in tactu constituta est, essectioque in tactum negativa sper vim inclinationibus illatam ipsa in tactu cernitur. Ergo ex anticipatione perspicere possumus, lege morali qua ratione deterini nandae voluntatis eo, quod omnibus ea inclinationibus vim adfert ac derogat. tactum estici oportere, qui pollit dolor vocari, et hic primum accidit, et sortysse quoque semel, ut exeonceptibus ex anticipatione adfectionem cognitionis cuiuspiam quae hic est rationis purae practicae) ad tactum iu- eundi vel iniucundi possemus determinaee. Vniuersae inclinationes praecipitationesque coniunctim, quae sere quoque possint quodam modo systemate comprehendi, quarumque satiatio tum propria selicitas vocatur efficiunt

infantam cultu usui sol ipsi sinum . Quae quidem vel amore fui, bene Imtia erga se ipsum summa philautia , vel

θιneplacentia sui ipsius arrogantia) continetur. Ratio pura praesica philautiae solum derogat, eo, quod eam qua per naturam, ct iam ante legem moralem, in nobis vivam, tan-

102쪽

eto P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBUS

tummodo ad conditionem conuenientiae cum hac lege adstringit; ubi tum philautia rationalis vocatur. Sed ar πω gantiam ea F enitus proisernit, propterea, quod omnia iura obseruandi sui ipsius, quae conuenientiam cum lege morali antecedunt, vana sunt et nulla, siquidem ipsa 1ententiae certitudo, liuic legi consentaneae, prima conditio est pretii dignitatisque Omnis personae cuti mox clarius docebimus, omnisque ante illam arrogantia falsa est et legi contraria. Atqui animi propenso ad se ipsum venerandum in inclinationibus est, quibus derogat lex moralis, quatenus illa solum in moralitate posita videtur. Ergo lex moralis ari ogantiam prosternit. Attamen cum haec lex quiddam per se positiuum sit, nimirum sorma causalitatis cuiuspiam intellectuali. hoc est, libertatis ea, dum eX Oppo sto contrarii subiectivi, nempe procliuitatnm in nobis,

arrogantiam debilitat, simul res est proposita dumque ea illam adeo proier iit, id est, deprimit, res obfemum tiae subiecta, proinde quoque ratio tactus

cuiuspiam post tui, qui non est originis empiricae, et ex anticipatione cognoscitur. Ergo obseruantia legis moralis in tactu versatur, qui per rationem ossicitur intelicinialem, atque is tactus unus est, quem prorsus ex antieipatione cognoscimus, cuiusque possuuius necessitatem perspicere. Superiori capite vidimus, uniuersa, quae qua res voluntati sit biectae ante legem moralem nobis se offerunt, a rationibus voluntatis determinandae, sub titulo absolute boni, per hanc ipsam lcgona, qua conditionem rationis practicae supremain , excludi, solaque serina practica, quae ratione regularum ad legislationem uniuersalcm idonea cernitur, primum id, quod per se absoluteque bonum sit, determinari regulamque coiis litui voluntatis pur. e, M-lius Omni respectu purae. Iam naturam nostram, qua animalium, ita comparatam videmus, ut materia facultatis

adpetendi s res inclinationi subiectae, siue spes sit, seu metus) primum se obtrudat, nostiumque ipse ego pathologice determinabile, etsi per regulas suas penitus liaud idoneum si ad legislationem uniuersalem, tamen perinde

103쪽

Iatque eo totum illud nostrum ipse ego emciatur, iura sita

ante conetur, utque prima atque originaria tueri. Hanc inclinationem, se ipsum ex rationibus detelinitiandae voluntatis subiectivis rationem voluntatis determinandae obiectivam uniuerse faciendi, amorem possumtis fui ipsus vocare, qui si se legislatoriuin esticit, ad dignitatemque euehit principii practici absoluti, poterit arrogantia nominari. Iam lex moralis, quae sola vere obiectiva est nimirum omni rest ectu , contagionem amoris sui cum principio supremo practico penitus excludit, arrogantiaeque, condi tiones illius subieci tuas qua leges praecipienti, immensum derogat. Atqui quod arrogantiae nostrae ex nostra sententia derogat, id deprimit. Ergo lex moralis quemque hominem necessario deprimit, quippe qui cum ea inclinationem animalem naturae suae comparat. Id, cuius repraesentatio, qua ratio determinandae voluntatis nosrae . nos in εonscientia nostra deprimit, per se, quatenus positiuuiuest ratioque determinans, aesimationem mouet. Ergo lex moralis etiam subiective ratio est aestimationis. Cum autem omnia, quae in amore sui deprehenduntur, ad propensio

nem pertineant, sed uniuersa propensio in tactibus posita sit proinde quod cunctis propensionibus in amore sui derogat, eo ipso necessario vim exserat in tactu, comprehendimus, qui fieri possit, ut cx anticipatione perspiciamus, legem moralem propterea quod propensiones imuinationemque, eas conditiones statuendi practicas suprimas, hoc est, amorem sui, ab Omni aditu ad legislationem supre-Diain excludit, vim posse in tactu exserere, quae partim solum negativa sit, partim autem et quidem respectu rationis coercentis rationis purae practicae positima, et ad qura

nulla prorsus peculiaris tactis species, sub titulo practici siue moralis, qua legem moralem antegressae, illique sun damento constituti necesse est accipi. Negativa in tactu effectio iniucunditatis), quemadmodum omnis vis in eam, et uti omnis omnino tactus,

pathologica est. Veriun qua effectio conscientiae legis moralis, proinde respectu causae 'intelligibilis, nimirum sub-

104쪽

eta P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBUS

iecti rationis purae praelicae, qua legislatricis supremae, hic tactus subiecti rationalis ab inclinationibus adsecti puSilue, depresso quidem scontemtus intellectualis) vocatur,ed respectu rationis illius legis positiuae senui obseruantia

nominatur, cuius quidem legis nul lus omnino laetus Iocum habet, venim in iudicio rationis, propterea quod impedimentum tollit, impedimenti remotio aequi palatur promOtioni positiuae causalitatis. Idcirco hic tactus etiam tactus obseruantiae legis moralis, ob viratuque causam vero potest tactus morasis adpellari. Itaque lex moralis, prout ea formalis ratio deterini. nandae actionis est, per rationem practicam, quemadmodum ea quidem et materialis, verum solum obiectiva ratio est determinandarum rerum actioni obnoxiarum sub titulo boni malique, ita ea etiam ratio est determinans labiectiva. hoc est, elater, ad hanc actionem, propterea quod ea contagione continetur cum moralitate subiecti, tactumque eff-cit, qui vim legis in voluntate promouet. Hic nullus in subiecto tactus antecedit, ad, moralitatem intentus. Id

enim fieri non potest, siquidem omnis tactus sensitiuus est; sed elater sententiae motuis ab omni conditione senstiua esse liber debet. Potius tactus sensitivus, qui omnibus inclinationibus nostris fundamento subest, conditio quidem est eius sensationis, quam obseruantiam Vocamus, verum causa determinationis eius inest in ratione pura practica, eaque proinde sensatio, propter originem sumit, non

pathologice, sed practice e secta dici potest; propterea

quod eo, quod repraesentatio legis moralis amori sui vim arrogantiaeque opinionem derogat, impedimentum ratio- .nis purae practi e minuit, repraesentatioque principatus

legis obiectivae prae impulsionibus facultatis sensitiuae. proinde pondus illius prioris respectu voluntatis per post

1 iorem adsectae) remouendo pondere contrario, in iudicio rationis, producitur. Atque ita obseruantia legis non elater est ad moralitatem, sed ea est ipsa moralitas. subiective qua elater animi spectata, propterea quod ratio pura practica, eo quod plulautiae omnia iura recusat, legi.

105쪽

quae nutac sola vitra exserit, dis nitatem conciliat. In quo quidem notandum est, quemadmodum obseruantia eslectio est iu tactu, proinde in facultate suillitiua naturae rationisque, eo hanc sensitivam facultatem, proinde quoque finitatem eiusmodi naturarum . quibus lex moralis obseruantiam imponit, poni. naturaeque sit pixmae, ab Omnique sensu liberae, cui haec ideo nullum quoque rationistracticae impedimentum esse potest, obseruantia legis haud posse attribui. Hicce tachis qui moralis vocatur proinde solum per rationem efficitur. Haud facit ad actiones diiudicandas, aut adeo ipsam legem moralem obiectivam constituendam, sed tannimmodo pro elatere et , ut legem eam in sese reddat regulam. Sed quo nomine hunc tactum, qui cum nullo potest pathologico comparari, aptius vocare pollisi Esi is generis tam pecusaris, ut solum rationi, eique practicae purae rationi, praesto esse vidcatur. Observivitia semper duntaxat personas spectat, num qualia Vero reS. Quae quidem res propeusonem possunt, et si animantes sint veluti equi, canes, et similia , adeo

amorem, metumve, quemadmodum, mare, vulcatius, sera TapaX, numquam Vero-in nobis excitare. Ad istum tactum propius accedit admiratis, eaque, qua motus animi, stupor etiam res spectare potest, veluti montes ad caelum usque excelsi, magnitudo, multitudo, distantia corporum caelestium, robur ac celeritas quarumdam bestiarum, et sic porro. Uerum haec inrania non continentur obseruantia. Hominem amare possum, vel metuere, aut admirari, atque etiam stupere, neque tamen ideo venerari. Eius facetiis. sortitudine, robore, potentia, ordine, quo alios antecessit, capi quidem ad eiusmodi commotiones animi possum, sed iliterna eius observantia mihi deesse poterit. Fontevellius toram viro, ait,

principe comus quidem sese inclinat, sed animus se non inemnat. Addi potest: coram homine humili atque ignobili; in quo probitatem morum certo modo quodam conspicio, cuius ti1ihimet ipse haud coiistius sum, velim, politiu

106쪽

74 P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATER lpus

n in iis se meus inclinat. Qui istud sty Exemplum eius

ira: lii legem osten iit, quod atrogantiam meam praecipitat si illud cum vita mea comparem, eiu Sque Obseruationena,

proinde emi ni post litatem, sacto probatam conspiciam. Iam gradus probitatis possum paris atque aequalis mihimet

conscius osse, et tamen Obseruantia manebit. Namque, cum iii ii omine quodque bonum mancum esse atque impersecium solet, lex exemplo sub adspectum subieeta superbiam

v, que meam proiici nit, cuius quidem norma homo est, quem coram video, cuius quidem, quae illi sorte adhue adhaereat, imperseestio, mihi minus. quam mea nota est,

quique proinde clariori mihi puriorique lumine conspicitur. Obfer nutis est tribusum, quod praeclare faelis. velis

nolis, non postis recusare; externe sere eam poteris retinere, tamUn non l)oterit non interne ea sentiri.

Tantum abest, ut obseruantia tactu quodam iucundita. ris contineatur, ut ei potius respectu hominis cuiuspiam inuiti nosmet permittamus. An quirimus aliquid, quo onus illius nobis pollit leuari , vlluni vitium quodpiam, quo, quem per eius ire di exemplum experti sumus, pudorem compensemus. Ipsi mortui, praecipue cum exemplum eorum nulla imitatione adsequendum videtur, ab liac con- . sura tuti videntur. Atque etiam lex moralis ipsa cum festa sua fatinitate exposita est huie conatui obseruantiae essu-giendae. Ecquae causa esse alia poterit, cur eam cupiamus ex ii stra familiari inclinatione metiri, praeceptionemque facere proprii commodi nostri. quam quod nosmet ab obseruantia deterrente, quae de nostra nos indignitate tam seuere increpat, liberemus t Nihilominus in ea tamen vicissim tam parum iuitιtunditatis cst, ut, ubi arrogantia semel exuta, illique actioni vis coii cessa practica suerit, vidissim splendorein liuiusce legis non satis mirari queas, animusque se ipsum pro eo cleuare credat, atque legcIn sanctam supra se fragilemque naturam elatam videt. Magna quidem ingenii dona, iisque consentanea activitas etiam obseruantiam possunt, tactumue illi similem, efficere, eamque iis decet tribui, et sic videtur, admirationem eruu-

107쪽

dem esse cum illa sensitione. Venim, si propius accesseris, animaduertes, cum semper incertum maneat, quantum indoles quantumque cultura per propriam diligentiam ad habilitatem contulerit, eam nobis ab ratione, opinor, qua fructum culturae, proinde ut laudem, ollcndi, quod nostram ari ogantiam haud parum deprimit de eoque aut nos repreliendit, aut imitationem eiusmodi exempli, pro eo ac nos decet nobis iniungit. Haec igitur obseruantia non lota admiratio est, quam eii 1smodi pcisonae spmprie legi, eius exemplum nobis monstranti ) tribuimus; idquod etiam eo confici natur, quod amatorum Vulgus, cum prauitatem morum in ciusmodi viro veluti Volturio Ialiunde credit didicisse, omnem erga illum obseruantiam mittit, sed verus ac genuinus do eius semper eam certa propter dotes illius ingenii sentit, quoniam ipse in negotio est ac munere implicitus, quod imitationem illius ipsi quodam modo imperat. Quocirca obseruantia legis moralis unus elater animi est simulque indubitato moralis, quemadmodum hicce tactus nullam liter rem obieetam spectat, quam soluiri ex hac ratione. Primum lex moralis voluntatem in iudicio rationis obiective proximeque deterininat; libertas autem, cui res causalitas solum per legem determinabilis es, in eo ipso cernitur, quod omnes propensiones, proinde ipsam personae aestimationem ad conditionem adstringit, legis purae suae seruandae. Haec circuiriscriptio vim in tactu exserit, sensationemque excitat iniucunditatis, quae ex lege morali potest cx anticipatione cognosci. Cum ea vero solum effectio negativa sit, quae, utpote e contagione rati Olii Spurae praesicae orta, potissimum activitati sibi ecli, quatenus inclinationes sunt in rationibus determinantibus illius,

proinde opinioni de dignitate si a personali deroget, quae sine conuenientia cum lege morali ad nihilum re lucitur, essectio huius legis in tactu solum pudor est, quem pio inde quidem ex anticipatione perspicimus, nequc in ea vero vim legis purao praeticae, qua elaterem possumus, sed solum

renisum contra clateres sensus cognoscere. Quoniam vero

108쪽

eadem lex nihilominus obieetiua est, id est, in repraesentatio ire rationis purae proxima ratio determinρndae voluntatis videtur, proinde hicce pudor tantummodo relative

ad puritatem legis locum habet, deminutio iuriuiti sui

ipsius obseruantiae moralis, id est, pudor ex parte sensitiva, eleuatio est moralis ' scilicet obseruantiae practicae ipsius legis, ex parte intellectuali, ad summam obseruantia legis, ergo quoque, secundum causam intelle flualciti suam, tactus positivus, qui cognoscitur ex anticipatione. Quaeque enim deminutio impedimentorum activitatis cuiuspiam ipsa promotio est huiusce activitatis. Sed agnitio legis moralis cernitur in conscientia activitatis rationis practicae ex rationibus obiecti uis, quae solum propterea essectionem haud exserit in actionibus, quoniam ea per caulas subiectivas spathologicas impeditur. Ergo obseruantia legis moralis etiam qua positiva sed in directa illius essectio in tactu

quatenus illa contagionem inclinationum efficientem per pudorem arrogantiae debilitat, proinde qua ratio activitatis subiectiva, id est, qua ad eam seruandam, et qua

ratio regularum vitae ei consentaneae spectanda videtur. Ex conceptu elateris conceptus oritur invitavieriti: quod non nisi naturae ratione praeditae attribuitur, voluntatisque elaterem denotat, quateuus is per rationem repraesentatur. Cum lex ipsa in voluntate moraliter bona esse elater debeat, invit enitim morale, siue inuitamentum purum a sensu liberum solius rationis purae practicae. In conceptu invitamentum et positus conceptus est regulae subiectivae. Quae proinde duntaxat tum moraliter probe ac genuina erit, si in 1 olo inuitamento, quod ex seruanda lege percipitur,

nitatur. Sed omnes tres conceptus, et elateris, et invita.

menti, et regulae subiectivae, tantummodo ad naturas possunt finitas adhiberi. Cuncti enim circuinscriptionem ponunt naturae entis, cum qualitas subiectiva arbitrii illius haud sponte conuenit cum lege obiectiva rationis practicae; cui quidem quaedam inest necessitas, qua ad activitatem impellamur, quoniam impedimentum illius internum adversatur. Quamobrem ad voluntatem diuinam non pot- ei unt adhiberi. b, Coost

109쪽

RATIONIS PURAE PRACTICAE.

In immensa illa obseruantia legis moralis pi rae, ab omni utilitate vacuae quoddain inest peculiare, prout eam ratio praelica seruandam proponit, cuius vox audacis limo malefico tremorem incutit, eumque cogit, ut eius adspectum iugiat: ita, ut haud mirum sit, hanc contagionem ideae 1olum intellectualis cum tactu rationi contempla tiuae tinperscrutabilem videri, in eoqtie nos adquieicere oportere, quod ex anticipatione tantum tamen pollinius perspicere; eiusmodi tactum necessario cum repraesei itatione legis moralis in quaque natura rationali finita coniunctum esse. Quodsi is tactus obseruantiAe solum pathologicus seret, ideoque in sensu interno constitutus iucunditatis tactus, frustra de coniunctione eius cum ulla quapiam idea ex anticipatione aperienda laboraremus. Nunc vero tactus, solum spectans praelicum, et quidem repraesentationi legis cuiuspiam solum quoad eius formam, non propter ullana quampiam rem ei subiectam, adhaeret, proinde nec ad voluptatem potest, nec ad dolorem numerari, et tamen invitamentum in ea seruanda procreat, quod morale adpellamus; quemadmodum facultas, eiurinodi inui-

tamenti ex lege percipiendi vel ipsa legis motulis obseruantia) proprie est tactus moralis. Conseientia submissionis Idreae voluntatis sub legetia,

eum coactione. tamen necessaria, quae cunetis inclinationibus fit, sed per propriam rationem, coniuncta, est igitur legis obseruantia. Lex, quae hanc obseruantiam postulat eamque etiam instillat, manifesto nulla alia est nili moralis

nulla enim alia uniuersas inclinationes a proxima ratione contagionis illius cum voluntate arcet). Actio, quae secundum eam legem, Omnibus rationibus e inclinatione dete minantibus exclusis, obiective practica est, vocatur officium, quod propter exclusionem illam, in conceptu suo eoactionem practicam continet, id est , determinationem ad . actiones, licet eas maxime inviti suscipiamus. Tactus is, qui ex conscientia huius coactionis Oritur, non pathologice,

qua is, qui ab re sens bus subiecta esticeretur, sed solum praetice possibilis est, per antegressam obiectivam volun-

110쪽

8 P. I. LIB. I. CAP. m. DE ELATERILI S

tatis determinationem rationisque causalitatem. Igitur, qua

slibui isto sub legem, id est, qua praeceptum, quod sub

iecto sensitive adiecto coactionem nunciat ) nullam voluptatem, sed, eatenus, potius taedium ex actione in se continet. Contra vero, cum haec coactio 1 olum per legislationem rationis propriae exerceatur et e levati em continet

effectioque in tactu subiectiva, quatenus ratio pura praesicat sola eius causa est, proinde respinu tactus propria adprobatio potest vocari, propterea quod sine omni inuitamento per solam legem nosmet determinatos cognoscimus, nobisque nunc longe alius inuitamenti, ex subiective enato, quod pure practicum est liberumque, conscii sumus, quod ut exactione honesta capiamus, nobis, haud ulla fere inclinatio suadet, sed ratio per legem practicam simpliciter imperat etiamque vere producit, propterea autem nomine prorsuspeeuliari insignitur, quippe obseruantiae. Quamobrem conceptus ossicii in actione quadam obiective postulat conuenientiam cum lege, sed in regula illius subivetiue, legis obseruantiam, qua 1 Olain voluntatis determinandae rationem per eamdem. In quo quidem positum discrimen est inter conscientiam Uscio totai venier et ex Uicio, id est, per leFis obseruantiam egiste, quarum prior legalitas) etiam esse poterit, si inclinationes solum rationes voluntatis deterininandae suissent, altera vero moralitas) pretium morale tantummodo in eo poni debet ut actio per ossicium sat, hoc est, solum propter legem' . Res senuni momenti est, ut in omni diiudicatione morali animum cum sentina diligentia ad principium

Coneeptu obseritantiae personarum, uti supra propositus est, probe eonsiderato, animaduertes, eam semper positam esse ineonsdientia euiuspiam officii, nobis exemplar ostendentis, proinde obseruantiae nullam esse aliam rationem posse, nisi in ratem , atque expedire, adeoque respcini psychologieo ad eognitionem hominum admodum conducere, si . hoe vocabulo tentes, animum ad respectum aduertamus secretiam illum et admirabilem praetereaque saepius obuium, quem letis moralis

homo in ditialeando babet.