장음표시 사용
131쪽
lata, quae tamen prima specie cum uniuersa aequitate pugnare videntur. Videmus subinde homines a pueris, vel sub ipsa eadem' educatione, quae aliis prodesset, tamen tam mature malitiam ostendere, atque sic ad aetatem virilem in ea crescere, Vt natOS eos scelestos putes, Omninoque animo incorrigibili esse, nihilominus tamen eos de actionibus eorum itidem iudices, crimina iis pariter culpae tribuas, quin ipsi pueri) eas reprehensiones ita prorsus ius fas intelligant, ac si, non habita ratione desperatae animi conditionis, perinde culpa teneannir, ac quisque alius homo. Id quod fieri non posset, nisi sumeremus, Omnia, quae ex eius arbitrio oriuntur, quemadi nodii in sine dubio quaeque actio de industria patrata in causalitate libera constituta esse, quae in actate tenera characterem eorum, in
phaenomenis actionibus) exprimat, quae ob similitudi-liein actionum contextum phys cum ostendunt, quo veroinata voluntatis conditio liaud necessaria redditur, sed potius conse luentia est principiorum malorum et in unutabilium sponte adoptatorum, quibus eo peior fit poenaque dignior. Verum et alia difficultas libertati ossicit, quatenus ea tum meclianis no physico debet in natura, quae ad mundum sensibilem pertinet, coniungi. Quae quidem dissicultas, vel uniuersis iis, quae hactenus disputata sunt, concessis, libertati interitum minatur. In quo quidem discrimine ex re quadam simul spes effulget, exitus obtinendae libertatis selicis, scilicet, quod eadem difficultate multo grauius reuera, uti mox videbimus, sola) systema premitur, in quo exsistentia in tempore spatioque determinabilis
pro exsistentia rerum per se ipsa ium habetur, eaque nos proinde non cogit, ut sumtionem principem nostram de ad litate temporis, qua selius formae visionum sensitiva- ruin, proinde qua merae repraesentandi rationis, subiccto qua ad mundum sensibilem pertinenti pr lpriae, mittamus, ideoque cluntaxat postulat, ut eam cum hac idea con
Quippe si nobis etiam concedatur, subiectum intellyibile respectit actionis cuiuspiam datae adhuc esse liberum
132쪽
ioo P. I. LIB. 1. CAP. II l. DE ELATERIBUS posse, quamquam illud qua subiectum, quod etiam perti.
net ad mundum sensibilem, ieii celu eius mechanice conditione aditi icthim tenetur, tal Iia n, simulatque sumseris deviri, qua causata a primam uniuersalem, eum etiam tansim
esse ex fleuitiae sublatii inrum quod enunciatum non debet
mitti, nisi conceptus dei qua naturae omni Gm naturaium, eum coque susticientia eius ad uniuersa tuonda idonea, in qua omnia veriuntur in theologia, si inui mittatur) concedi videtur oportere. Aetiones hol nimini rationem determinantem hEbent in eo, qEN d prorsivs Vt en a potes'ntem tibi ri . nimii Una in causalitate entis suinini ab se diuersi. a quo exsistentia lic ininis totaqtie caula litatis cius cieterini-
natio pendet. Quodsi adii mus ii ominis, ita uti cae ad determinationes eius pertinent in tempore, haud lotae forent determinationes illius qua phaenomeni, sed qua rei per se ipsius, tum prosect , libellas haud esset se luanda. Quippe lio ino pupa seret mobilis, aut autoniaton Vaucan- sonianum, dolatum atque intentum a summo ninniuin operum artis fabricatore, quod quidem per sui ipsius conscientiam automaton cogitans redderetur, in quo vero conscientia spontaneitatis pro libertate habetur, mera illuso ret siquidem ea solum comparati ite sic dici meretur, squi dein causae proximae determinandi motus illius, longaque illarum series sursum ad causas determinantes, interne quidem sunt, ultima vero et summa tamen prorsus in manu aliena deprehcnditur. Idcirco haud intelligo, quomodo. qui etiamnum tempus spatiuntque in determinationibus obstinate ponunt, ad exsistentiam rerum per se ipsi ruin pertinentibus, hic velitit satalitatem actionum vitare, aut, sitam recta quod Moses Mendetii fecit, vir alioquin acutissimus) utrumque modo qua conditiones ad exsistentiam
naturarum sinitarum ac derivatar una, non vero ad exsistentiain cntis Originarii infiniti necessiti ias concedunt, quomodo se defendant, unde si hi potestas sit eiust nodi discriminis statuendi, quomodo adeo velint effligere repugnantiam, in quam incurrunt, cum exsillantiam in tempore qua rebus sinitis per se necessario adhaerentem deterna inatio larem accipiunt, cum deus huius exsistentiae causi sit,
133쪽
verum tamen is haud causa ipsius temporis spatii ue) esse
possit siquidem lioc ut conditio necessaria ex anticipatione positum esse .lcbet ante exsistentiain rerum eius proinde causalitas ratione exsistentiae earinia rerum, quoad tempusi plum, conii tione, Oporteat, adstricta iit, in quo quidem euitari non poterit, quin cunctae contra conceptus infinitatis cius et indcpendentiae emergant. Contra nos facillime posuinus determinationem exsilientiae diuinae, ut liberam ab uniuerit, deterini nationibus temporis, quo ea quippe ab
natura disΙert mundi sensibilis, qua ex sentiam entu per se ipsius, ab exilientia rei in phaeaomeno distinguere. Quamobrem Llealitate illa temporis spatiique haud admissa,
solus is in luitur modo Ssinoetismus, in quo spatium tempusque determinationcs cssentiales sunt iplius entis originarii, quae vero Ex eo pendent, ros proinde nos quoque
ipsi non substantiae, sed solum accidentia illi inliae rentia
videntur; quoniam, si hae res, duntaxat, ut eius cilccta, su tempore exstent, quod conditio soret earum exsistentiae per se , etiam acti mos hariam naturarum solum actiones esse illius oporteret, quas is alicubi et aliquando exsereret. QuocircA Spino Zismus, quamuis eius idea constitutiva absuris sit, tamen longe accuratius concludit, quam fieri ex theoria creationis pollit, si naturne pro substantiis acceptae et per se tu tempore exsantes estecta reputantur caulae cuiuspiam supreriam, neque tamen simul ad eam eiusque actio
nem, suci per se ut substantiae considerantur. Sed illarum dissicultatum solutio, breuiter euidenterque, hoc modo e ilicitur: si exsistentia in tempore mera sit
repraesentatio sensitiva naturarum cogitantium in mundo, proinde eas, qua res per se ipsas, haud attingat: creatiodarum naturarum erit creatio rerum per se ipsarum; prop'terex quod conceptus creationis non ad repraesentationem exsistentiae sensitivam neque ad causalitatem pertinet, sed tantummodo ad noumena potest referri. Ergo, cum naturas in mundo sentibili esse creatas dico; eas eatenus quanoumena considero. emadmoduin autem pugnaret, dici, deum esse creatorem phaenomeno iram, siet etiam
134쪽
Ioa P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBVS
pugnabit, dici, eum, qua creatorem, esse causam a monum in mundo sensibili, proinde qua phaenomenorum, etsi causa sit exsistentiae naturarum agentium squa noume-
nomin). Quodsi igitur fieri possit modo exsistentiam in
tempore accipiamus pro eo, quod solum de phaenomcnis valeat, non vero de rebus per se ipsis ut libertas, saluo inechanismo physico actionum quae Phaenomenorum, obtineatur, non poterit eo, quod naturae agentes res creatae
sunt, quodquam ea in re mutari, siquidem creatio ex- silentiam earum intelligibilem, non vero sensibilem attinet, nec proinde poterit ut ratio determinandorum phaenomenorum spectari; quod vero longe secus casum a staret, si naturae mundanae qua res per se ipsae in tempore exstarent, cum creator subitalitiae simul auctor foret uniuersi in ea substantia meclianismi Tanti momenti est in critice rationis purae Contemplativae facta temporis perinde ac spatii ab exsistentia rerum per se ipsarum separatio lAt vero dices, quae hoc loco proposita suit, solutioni
difficultatis multa tamen Obscuritas inest eaque vix capax est expositionis clarioris. Verum quaero, anne qu*eque alia, quae tentata est, vel tentari possi, facilior erit et
dilucidior' Potius diei posset, doctores metaphysices dogmaticos magis versutiam suam quam sinceritatem in eo' ostendisse, quod hocce caput lubricum atque anceps, quoad eius fieri posset, ex oculis remouerent sperantes, sore, ut, si illiud tacerent, sere etiam nemo sacile de eo cogitet. Si cui scientiae debeat succurri, Omnes, opor tebit, dissicultates aperiri atque etiam illas conquiri, quae ei quam occultissme officiunt; quaeque enim earum excitat remedium, quod haud queat inueniri, nisi scientiae quidpiam ei accedat, siue quoad ambitum atque compagem, siue respectu perspiauitatis euidentiaeque, quo proinde ipso impedimenta in adiumenta vertintur doctae se, tilitatis scientiae. Contra difficultates, si de industria celentur, vel solum remediis tollantur inficinis, quae malum occultent quidem, non vero sunditus exstirpent, aliquando
135쪽
in mala erumpent, quibus nihil quidquain mederi possit,
scientiaque tota in scepticismum praecipitata corruere
Cum proprie conceptus libertatis unus omnium idearum rationis purae contemplativae tantam in campo supra- sensibilium ampli licationein, quamuis solum respcctu cognitionis practicae, pariat, memet ipsum interrogo: unde-nain tauiam Γbertatem prae caeteris solus nactus videatur. cum tamen reliqui quidem locum vacuum designent puris. quae esse positiat, entibus rationis, sed conceptum illorum nulla polluat re determinare. Facile intel ligo, eum nequeam quidpiam cogitare sine categoria, hanc quoque in idea rationis de libertate, in qua Dccupatus teneor, prim inquirendam esse, quae hoc loco in categoria cernitur causalitatis, aIque, etsi coiitestini libertatis qua conceptui transscendenti, nulla postit, quae illi respondeat, visio stipponi, tamen tout fui causalitatis intellectuali. ad cuius synthesin ille absolutum postulat, ante, necesse sit, visio sensitiva proponi, qua illi primum de realitate Obiectiva Caueatur. Atqui omnes categoriae in duas distributae classes sunt, nimirum in mathematicam, quae silum spectatit unitatem smtheseos in repraesentatione rerum ob- 'ii celaruira, ct in dynamicam, quae unitatem syntheseos attingunt in repraesentatione exsilientiae obiectamna rerum.
Iis, quas superius descripsimus quantitatis et qualitatis semper continetur synthesis finitium, in qua absolutum, ad id quod in visione sensitiva ad conditiones adstricliui
in spatio ac tempore datum est, cum ipsum vicillim ad spatium tetripusque pertinere oporteret, ideoque semper vicistim absolutum videri, nullo modo potest inuenire; quocirca quoque in dialcctica rationis purae ilico reticae genera illa disiuncta, absolutum conditionumque uniuer-jitas inuenienda, ambo salsa erant. Categoriae classis posterioris causalitatis necessitatisque cuiuspiam rei eam similitudinem eius quod ex conditione pondet, conditionisque in synthesi nime postulabant, quoniam hic nou
136쪽
io 4 P. I. LIB. I. CAΡ. III. DE ELATERIBVs
viso, uti ea ex variis in se coinposita, sed solum uti exsistentia obiectae rei sibi idoneae ad conditionem adstri etae ad exsistentiam conditionum in intelligentia ut cum ea coniuncta accedat, repraesentari debebat ubi laeuit ad
id quod perpetuo aliunde pendet in mundo sensibili respectu tum causalitatis, tum exsistentiae fortuitae rerum
ipsarum) absolutum, quamuis alioquin indeterminatum, in mundo intelligibili poni, syntilesiique essici transscendentem; qui inobrem etiam in dialoetica rationis purae coII- templativas vidimus, utrumque modum, ad speciem, invidem sibi oppositum absoluti ad id quod e conditione pendet inueniendi, velut in synthesi causalitatis ad id, quod
ad conditionem adstrictum est in serie causarum et effectorum mundi sensibilis, ut, quae haud ulterius aliunde pendet, causalitas cogitetur, reapse liaud pugnare, eam demque actionem, quae, qua ad mundum selisibilam pertinens, semper sensibiliter pendet, id est, absolute necessaria est, tamen simul quoque, qua ad causalitatem natiuae agentis pertinens, quatenus ea pars est mundi intelligibilis in causalitate sensibiliter absoluta constitutam esse posse, proinde ut liberam cogitari. Iam solum in eo vertebatur, ut istud pose conuerteretur in esse, hoc est, ut in causa quapiam Vera atque adparente, quasi per factum aliquod, possit doceri: certis actionibus quibusdam eiusmodi causalitatem intellectualem, sensitive absolutam poni, siue eae reuerasiit, siue solum ex iusso, hoc est, obiective practice necessariae. In actionibus reapse in experientia datis, ut mundi sensibilis euentis, sperare haud poteramus eam Con iunctionem, propterea quod causalitas per libertatem semper extra mundum sensibilem in mundo intelligibili quaerenda Videtur. Res aliae, praeter naturas sensibiles siue phaenomena, nobis non sunt percipiendae obseruandaequo propositae. Ergo nihil relinquebatur, nisi ut ullum decretum quodpiam causalitatis certum atque euidens, idque Obiectivum, uniuersatri conditionem sensitivam a determinatione tua arcens, hoc est . principium inueniatur, in quo
ratio haud ulterius ad aliud quid, qua rationem determi nantem respectu causalitatis prouocat, sed quam ea ipsa iam
137쪽
per principium illud continet, et ubi proinde ea, qua ratio
Fara, ipla praestica videatur. Feci non opus est, ut istud decretum quaeramus atque inueniamus; dudum suit in omnium hominum ratione naturaque insculptum, illudque principium est moι alitatis. Ergo caul alitas absoluta illa saeuitasque illius, libertas, cum hac autem natura ego
iple), quae ad mundum sensibilem pertinet, simul tamen quatenus spectat intelligibilem, non solum incerto atque indeterminate problcmaticeque cogitata est quod fieri posse
iam ratio poterat contemplativa videre , verum adeo
respectu Iegis causalitatis sitae dete hinnia et adsertorie ageti,ta, atque ita exsistentia mundi intelligibilis, et quidem respeetu practico deteminale, data est atque oblata, eaque dete: minatio, quae respectu theo retice transscindens foret, ratione practica immanens videtur. Quod quidem respectu alterius ideae dynamicae, nempe naturae niteolriae fieri a nobis haud poterat. Ad eam e mundo scit sibili, haud interueniente idea dynamica priori, non poteramus adscendere. Namque, si istud conaremur, saltum auses nos esse, necesse esset, ut, quae nobis data ac proposita sunt cunctis missu' ad ea nos elevaremus, quorum nobis nihil quidquam itidem datum est, quo coniunctionem naturae eiusmodi possemus cum mundo sensibili efficere propterea quod riatura necessaria ut extra nos data debebat cognosci ;id quod e contrario respectu nolliri ipsus subiecti, quatenus id per legem moralem partim qua natura intelligibilis sperlibertatem) se ipsit ira determinat, partim qua ad lianc deter minationem in mundo sensibili activum, se ipsum cognoscit uti nunc manifestum est, commode seri potest. Unus libertatis conceptus, concedit, nos non opus habere, ut haud extra nos exeamus, quo absolutum atque intelligibile ad id, quod ad conditionem adstrictum ac sensibile est, aperiamus. Est enim ipsa ratio nostra, quae per legem summam et abseluth practicam, naturamque huiusce legis sibi consciam nostram personam ipsam) Vt mundum pu-riim intelligibilem pertinentem, et quidem vel modo deterini nando, quo ea qua talis agere queat, cognoicit. Sic poterit comprehendi, cur in uniuersa facultate rationali
138쪽
io6 P. I. LIB. I. CAP. RI. DE ELATERIBUS ete.
'tantummodo practica posse nos ultra mundum sensibilem evehere, nobisque cognitiones ordinis cuiuspiam suprasensibilis coniunctionisque largiri, quae vero ob eam ipsam causam sane quidem tantum possunt dilatari, quantum pro ipso consilio puro practico necessarium videtur.
Viiuin modo liceat mihi hac data occasione monere, nempe quemque passum, quem cum ratione pura facimus, vel in campo praetico, ubi contemplationes subtiles prorsus negligimus, tamen arctissune et quidem sponte uniuersis critices rationis theoreticae momentis adhaerescere, quasi quisque deliberato consilio, ad hanc confirmandam, ex
cogitatus videatur. Eiusmodi nullio modo quaesita, sed uti nobismet ipss possumus ea de re persuadere si modo
inuestigationes morales usque ad eorum principia velimus eontinuare) sponte exsistens, accurata grauissimorum rationis praclicae decretorum conuenientia, cum obseruationibus critices rationis purae contemplativae, saepius speciem
subtilitatis atque inutilitatis habentibus, opprimit atque admirationem rapit, confirmatque regulam illam subiectivani ab aliis iam agnitam atque laudatam, ut in quaque inuestigatione scientifica iter, qua fieri possit; diligentia ac simceritate alacres continuemus, neque nos patiamur eo irritari, quod ea extra campum suum forsitan peccet, sed eam solam, quoad eius fieri possit, veram persectamque absoluamus. Frequentiore obseruatione persuasum mihi es , hoc negotio composio, ea, quae in illo ad dimidium
profligato, ratione aliarum dotirinarum externarum, dubia mihi nonnumquam viderentur, si modo eam dubitationem tantummodo mitterem solumque ad negotium meum antinum aduoleterem, dum ab lutum sit, tandem inopinato cum iis exacte conuenire, quae ne minimo quidem illanim doctrinarum liabito respectu sne studio et amore eorum, sponte se aperui sient. Scriptoribus multi errores possent, multaque Opera peracta quippe quae in illusione posita esset supersederi, si modo constituere possent, maiori quadam sinceritate opus adgredi.
139쪽
DIALECTI C ERATIONIS PURAE PRACTICAE. CAPUT PRIMUM.
Rationi purae, sue eam in usu conteinplativo spectes,
siue practicae, sua semper est dialeffice; ea enim uniuersitateiri postulat absolutatii conditionitin ad datum quidpiam ad conditiones adstrictum, eaqite nullo modo potest nisi in rebus per se ipsis deprehendi. Cum vero uniuersi rerum conceptus debeant ad visiones reserti, quae in nobis hominibus non nili sensitiuae esse possunt, proinde res obiectas, non ut res per se ipsas, sed solum ut phaenomena cognoscendas ostendant, in quarum serie cum eorum, quac aliunde pendent, cum, unde pendent, conditionum,nuinquam possit absolutum deprehendi illlisio ineuitabilis oritur ex usu huiusce ideae rationalis de uniuersitate conditionum proinde absoluti) ad phaenomena, quasi ea ressorent per se ipsae pro his enim ea, deficiente critica monente, semper reputantur), quae vero numquam ut sallax an iiDaduerteretur, pisi per rationis cum se ipsius, in adhibendo illius decreto, absolutum ad quodque cum adiunctione datum ponendi, ad phaenomena, se ipsam
140쪽
ro8 Ρ. I. LIB. II. CAP. I. DE DIALECTICA
proderet. Quo vero ratio cogitur, ut eam illusiotrem investiget, unde illa emergat, et quomodo queat ea dispelli, quod non nisi per criticam uniuersae facultatis rationalisi uiae persectani fieri potest; ita, ut antinomia rationisl urae, quae in dialectica eius manifestatur, reapse saluberii ina aberratio sit, in quam unaquain humana ratio incidere potuerit, propterea quod ea nos postremo incitat, ut clavem anquiramus, qua nos expedire ex hoc labyrintho possimus, qua quidem inuenta, ea quoque aperiuntur, quae haud quaerebantur, quibusque tamen indigemus, nempe prospectus in altiorem, immutabilem rerum ordinem, in quo iam nunc versamur, et in qua vi exsistentiam summorationis consilio conuenienter continuemUS, certis nunc
determinatisque praeceptis possumus institui. Quomodo in usu rationis purae contemplativo naturalis illa dialecffice expedienda sit, errorque, ex specie caditerum naturali debeat vitari, in critica facultatis illius legivberius poterit. Nec vero meliorem sortem nacta est ratio in usu practico. Ea, qua ratio pura praetica, ad practice conditioni adstri flum squod in inclinationibus necesstateque positum naturae est itidem absolutum anquirit, idque non ut rationem determinandae voluntatis, sed, etiamsi haec in lege morali) iam data suerit, uniuerstatem absolutam rei rationi purae practicae propositae, sub nomine filmmi boni. Hanc ideam practice, hoc est, regulae illi subie stivae vitae nos Irae rationi conuenientis, idonee determinandi doctrina i si sapientiae, eaque vicissura, qua scientia, est philosophia, sensu illo quo veteres verbum intellexerunt, quibus ea erat institutio ad conceptum, quo summum bonum collocari debeat ad vitamque, per quam illud possit comparari. Recte secerimus, s isti vocabulo veterem significationem servaremus, utpote doctrinae de fumino horrn, quatenus ratio conatur in ea se usque ad frientiam evehere. Partim evim adiuncta conditio circumscribens vocabulo Graeco quod amorem sapieuliae denotat consentanea foret et tamen simul idonea ad amorem sesentiae,