장음표시 사용
121쪽
quon lana ratio pura ost, quae linc loco, quoad usu:n praeticuita, proinde a principiis c X anticipatione, nec vero
a rationibus deterini nantibus empiricis proficiscens, sub contemplationem cadit: diuisio analytices rationis purae praelicae ad limilitudinein ditiisionis ratii cinationis fieri debebit, nempe ab unciuersali in pro ο ξ γ ne sprincipio morali), per adsultationem aetionum postibilium qua bonam in malariamque, in eis tintinne minori si 'ma, ad emula -nm, nempe rationem determinandae voluntatis subicctitiam inuitainentum boni praelice postibilis in eoque confli tutac regulae iubiectivae progi ediciatis. Is, qui de e nunciatis in analytica obuiis sibi potuit persuadere, et tisanodi comparationibus delectabitur: eae enim iure caespectationem movent, sere, ut sortasse peripicientia unitatis uniuersae facultatis rationalis purae tam theoreticae . quam practicae attingi possit, omniaque ex uno tu incipio derivari queant; in quo quidem laecellitas inest ineuitabilis rationis humanae, quae solum in absoluta vilitate systematica cognitionum suarum omnino adquiestit. Quod si autem nunc etiam complexum cognitionis, quae nobis de ratione pura practica, pereainque, esse poterit, consideremus, uti illuna analytice proponit, inueniemus, in maxima illius et theo reticae similitii dine, non minus diuersitates grauissimas videri. Respectu theo reticae facultas cognoscendi rationalis purae ex anticipatione per exempla posset ex p rtibus scientiae in quibus, cum principia sua multifariam per usum methodicum explorent, non
tam facile, quam in cognitione vulgari occulta erit empiricariun cognoscendi rationum admixtio metuenda videtur sacillime euidenterque euinci . Uerum rationem puΓRm, nulla quapiam admixta ratione determinante empirica, per
se solam etiam practicam esse; e vulgaribsimo ration is usu practico oportebat posse probari, dum suminum principium pincticum, qua tale, quod quaeque humana ratio naturalis, qua prorsus ex anticipatione ab nullis datis sensibus obnoxiis pendens, Pro summa voluntatis lego agnitum, confirmamus. Illuci primo, quoad puritatem Originis,
122쪽
r ι ipso huiusta commvnis rationis indicio probari oportebat accie luci, antequam illo seleiatia posset uti, quali iactum aliquod, quod onuicin argutationem de possibilitate eius viiiii et sisque consequentibus, quae inde duci possent, antecedat. Verum ea res sacile poterit ex iis, quae modo attulimus, explicari; propterea, quod ratio practica necessario debet a decretis atque principiis proficisci, quae proinde cuique scientiae, qua data prima debent constitui, neque ex ea demum possunt oriri. Quae quidem principiorum, ut rationis purae decretorum, deductio, etiam propterea commode poterat, latisque certo, per solam ad iudicium intelligentiae humanae communis prouocationem feri, quoniam uniuersum empiricum, quod qua ratio voluntatis deterini nandae in nostras regulas subiectivas fortasse irreperet, per tactum voluptatis dolorisve, ei, quatenus adpetitum excitat, necessario adlaaerentem, continuo sese fleuit, huic autem illa ratio pura practica directo, Obsistit, secus atque eum in principium suum, qua conditionem excipere. Dis suntlitudo rationum determinantium emptii carum et rationalium) hoc renisu rationis practice legislatoriae, contra omnem inclinationem se immiscentem, peculiari fetifationis genere, quod vero legislationem rationis practicae non antecedit, sed potius per eam solam
et quidem ut coactio esticitur, nempe per taclum Observat uiae, cuiust nodi nemo homo erga inclinationes, cuiuscumque generis sint, sed sane erga legem, habet, ita distinguitur, ut ita telligentia humana vel via ius de inultis, in exemplo propolito statim alii madueitat, rationibus volendi empiricis sibi quidem consuli incitamenta illius sequatur, numquam autem alii, nisii solum legi purae practicae rationis, ut obediat, ab eo postulari posse. Iam distinctio doctrinae felicitatis, quae tota est in principiis empiricis coiistituta, et doctrinae morum, quae pror sus libera est ab eiusmodi principiis, praecipuum grauissimumque Opus est, quod analyticae rationis purae practicae propositu in videtur, quodque ea tanta dilii entia tura-Ft, quanta Vmquam rem suam geometra, debet tractare.
123쪽
Verum philosopho, cui hic uti semper in comittione rationali per solos concepius, sine corum constructione) cum grauioribus cliis cultatibus coiissi clandum est, qui niam nullam visionem potest puro noumeno constituere, tamen etiam conducit, quod, sere quemadmodum est emicus, semper in cuiusque hominis ratione potest experimentum instituere, ut rationem determinantem moralem puram
ab empirica discernat; si scilicet ad voluntatem empirice adfectam veluti eius, qui a uel et mentiri, quo ea re quidpiam postit sibi comparare) legem moralem ut rationem deterani nantem) addat. Perinde est, ac si chemicus solutioni calcis in spiti tu salis alcati adiicit; spi litus continuo,
calce relicta, cum alcati coniungitur, et calx praccipitatur. Pariter ei, qui alioquin non est vir probus, vel se nunc modo mente in locum probi hominis collocat legem moralem os fundas, in qua nequitiam cognoscit hominis men.
tientis, statim ratio eius praeitca in iudicio de eo quid fieri debeat) utilitatem mittit, coniiuigiturque cum eo, quod ei obseruantiam seruat per nae propriae veracitatis , utilitasque nunc a quouis, ab omnibus, quae rationi adhaereant, separata totaque, ponderatur, ut cum ratione aliis sere temporibus coniungatur, non vero, cum legina arati, quam nuinquam ratio deserit. sed arctissme eum ea sese coniungit, poterit aduersari. Uerum haec principii selicitatis et moralitatis propterea non eli flati in utriusque disturictio, ratioque pura praelica non vult, felicitatem misti, sed modo, simul ac de officio agatur, eam non spectari debere. Atque etiam certo respectu esse in ollicio poterit, ut selicitatem tuam cureSὴ partim quoniam ea quae habilitatem, bonam valetudinem, diuitias comple stitur) adivinenta in se continet ollicii faciendi, partim quoniam carentia illius veluti egestas) occasiones in se cohibet ossicii deserendi. Taim tummodo proxime non esse in ossicio potesi, nivito minus in principiis cuiusque osse ii, ut felicitatem tuam promo
veas. Cum igitur omnes deterini nandae voluntatis rationes,li ab sola lege pura praetica rationali morali) discesseris
124쪽
'a P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBVs
cunctae empiricae sint, qua tales ergo ad principium pertineant felicitatis, uniuersiae sunt ab sui ranao principio moraliseiungendae, neque vinquam ei qua conditio inserendae prolucrea quod eo omnis dignitas moralis perinde, atque admixtione empirica ad decreta geometrica, uniuersa cui- dentia mathematica, de qua unice ex Platonis sententia mathesi quaeque ipsa omnem antecellit utilitatem ullius, gratulandum videtur, tolleretur.
Pro deduistione summi principii rationis purae pici sti- eae, id est, explicatione possibilitatis eiusmodi cognitionis ex anticipatione, nihil poterat amplius adduci, quam, si possibilitatem perspiceres libertatis causae esticientis, etiam haud fere solum possibilitatem, sed adeo Mecessitatem legis moralis, ut legis senunae practicae natura cinnrationalium, quibus libertas causalitatis attribuitur voluntatis, perspectum iri , quoniam ambo sonceptus tam arcte coniuncti sunt, ut libertatem practi in etiam per vacuitatem voluntatis ab omni Mia, sola lege excepta morali, posses desinire. Sed libertas causae agentis, praesertim in
mundo sensibili nullo modo potest quoad possibilitates ni ci spici; praeclareque nobiscum actum videtur, si modo jicri queamus satis certiores, nullum argumentiun impollibilitatis illius locum habere, et nunc, per legem moralem, quae eam postillat, coacti, eo ipso quoque nobis potestas sat eius sumendae. Interi in quoniam etiamnum multi sunt, qui putent, eam libertatem, quemadmodum quamque aliam iacultatem playsicam, posse ex principiis empiricis explicari, eamque ut proprietatem psycholossicam considerent, cuius enodatio tantummodo in diligentiori inuestigatione posita sit naturae nutiliorum elaterisque voluntatis, non verm ut pnie dii Rium causalitatis naturae, ad munduris
sensibilem poletinentis, transse dentale, quod hic tameni capse solum agitur , atque ita pri eri aram illam manifestati inem, qua D nobis fit per rationem puram praetica ira interuentu legis moralis, nempe mani sectationein mundi intelligibilis conceptu, alioquin transscendentis, liberiatis ad effectunt perducendo eoque legem ipsam inoralem, quae
125쪽
omnem prorsus rationem determinantem empilicam repudiat, tOIant; opus erit, ut quaedam lioc loco tu medium proseramus, quo contra sucum illum nosmet muniamus, atque ei in mum in uniuersa tenuitate sua ostendamus.
Conceptus cassalitatis, qua necessitatis phtoicoe, diuersae ab ea causalitatis serma, quae Iibertas vocatur, attingit tantum inodo exsistentiam rerum, quatenus eae in temporectit rufi,iasiles sunt, proinde qua phaenUmenorum, quorum contraria est causalitas, qua rerum per se ipsarum.
Quod ii igitur determinationes ex silentiae rerum sumantur pro determinationibus rerum per se ipsarum squae usitatissima est repraesentandi ratio ) necessitas in relatione causali nullo modo poterit cum fibertate coniungi; sed cadi potius sibi inuicem ex disiunctis contrariae vijentur. Ex illa enim superiori seqititur, quodque euentum, proinde quoque quamque actionum, quod in quodam temporis articulo fit, sub conditione eius, quod fuit in tempore
antegresso, necessarium esse. Cum aut in tempus praeteritum haud amplius sit in mea potuitate, cogitur, ut quaeque, quam ex sero, acti O, per rationes determinantes,
qviu haud penes me fui, necessaria sit, id est, in illo
temporis articulo, quo ago, numquam liber sum. Quid quod, etiamsi totam exsistentiam meam haud pendere sumerem ab ulla quapiam caiisa aliena sere ab deo), ita
vi rationes causalitatis meae determinandae, vel totius ex. Iis lentiae meae, Omnino haud extra me forent: tamen eo
nee estitas illa physica minime in libertatem Verteretur. Etenim in quoque temporis articulo nihilominus semper subsum neces litati. ut per id videar ad agendum determinatus, quod non es tu mea potesate, eaque euentorum series a parte priori infinita, quam semper duntaxat, secundum
ordinem ante iam determinatum 4 continuarem, nuspiatu vero sponte inciperem, continua seret catena physica, proinde causalitas mea uumquam in libertate esset futura. Si igitur naturae, cuius ex sit flentia in tempore determinata est, tribuere libertatem VeliS: emta, ea tellus certe, in lege uecessitatis physicae Oinniuin e uentorum non poteris
126쪽
si P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBvS
in exsistentia eius, nec proinde in actionibus, liberare; id
enim idem sciret, atque eam casui fortuito tradere. Cum vero haec lex necessario uniuersam rerum caulalitatem, quatenus exsistentia earum iu tempore determinabilis est attingat, sequetur, ut, ii ad eam ct exl nim harrvn rerum
per se ipsarum cogitari debcret, libertas, ut vanus atque impostibilis conceptus reiiciendus videretur. Ergo, si eam seruari velis, nihil relinquitur, nisi, ut exsistentia rei cuiuspiam, quatenus ea in tempore determinabilis est, proinde quoque causalitas secundum legem necessitatis phi scae, fimii phaevomeno, libertas Voro ettieris natisrae, qua rei per se ipsi, attribuatur. Sic sane euitari non potest, si ambo conceptus sibi inuicem eonti iri Os smul velis seruare; verum
in usu, cum e is ut in una Pad Emque actione coniunctos,
ideoque hanc coniuncitionem ipsam voles explicare, per magnae tamen dii scultates emergunt, quibus fieri non polle eiusmodi conii uictio videatur. Cum de homine, qui sui tum comini serit, dico, eam actionem factam secundum legem physicam causalitatis ex ratiotii bus determinantibus temporis antegressi eventuin necessarium esse, tum seri non potuit, ut ea alii a posset omitti; qui fit, ut diiudidatio ex lege morali in eo mutationem pariat, eamque nillilominus sumat potuisse omitti, propterea quoniam eam lex ait omitti debui ste, id est qui poterit is, in eodem temporis articulo, respectu ad eam
actionem habito, prorsus liber vocari, in quo, eodemque respectu habito, tramen subest ii ecessitati physicae ineuitabili' Quodsi eo effugium quaeras, ut solum genus rationis deterini nandae causalitatis secundum legem physicam conceptui libertatis comparativo aptes atque accommodes,
secundum quem id nonnumquam esse in effectione liberadicitur, cuius determinandae ratio physica interne in natura agente inest, velut id, quod corpus iactum agit, cum in motu libero est, ubi vocabulum libertatis usurpatur, quo niam illud, dum volat, haud extrinsecus ab re quapiam impellitur, aut, quemadmodum motum horologii itidem
motum liberum dicimus, quoniam id ipsum indicem pellit.
127쪽
non extrinsecus pelli oportet, itidem a mones hominum.
quamquam eae, per rationes determinalites, quae in tempore antecedunt, necessariae 1 unt, nillilominus liberae dicuntur, quoniam in internis per vires nosti as propriavproductis repraesentationi tuis, iisque per temporum occasionem generatis cupiditatibus proinde in actionibus pri, nostra lubidine essectis versantur ) miserum remedium est quo etian inunc quidam sibi patiuntur imponi, atque ita dissicilem quaestionem illam minutis verborum tricis sese putant soluilse, in cuius solutione tot millia annorum, .frustra' desudarunt, quae proinde disti cultas in superficie inuenietur. Scilicet in quaerenda inuestigandaque libertate illa, quae uniueisis legi nus moralibus, imputationique iis
consentaneae constituenda es , minime id agitur, ut ruineausalitas ad legem physicam deterini nata, per rationes determinantes irι subiecto, an extri r illud sitas, et si in subiecto insint, utrum impetu animali an cum ratione cogitatis rationibus determinantibus necessaria lit; quodli hau
repraesentationes deterirituantes ex ipla coiisessione emuni dem liOminum, rationem exsistentiae in tempore et quidem
in satiι pristino habent, hic vero vicissim in statu quodam
antegre isto et sic porro, eae determinationes poterunt sere internae etsi, causalitatemque habere psychologicam nouvero mechanicam, id eii, per repraesentationes, non Vero Per motum corporeum . actionem producere, tamen eae rationes sunt determinandae causalitatis naturae cuiuspiam,
quatenus eius exii sientia in tempore determinabilis est, pro inde sub conditionibus cogentibus temporis praeteriti, quae
proinde, si agere subie flum debeat, non amplius sunt in eius potesate, quae ideo libertatem quidem psychologicam,
si hoc verbo de concatenatione repraesentationuna animae
soluin interna utere in sed tamen necessitatem physicam in se continent, proinde nullam libertatem transseendentamureliquam faciunt, quae ut vacuitas ab omni empirico ideoque de natura in uniuersum cogitari debet, siue ea qua res sensui interno ubieeta, in solo tempore. sitie etialia ut externis sensibus obnoxia, in spatio et tempore simul consideretur sine qua libertate, quae sbia practica est ex anti-
128쪽
96 P. I. LIB. I. CAP. III. DE ELATERIBVS
cipatione, nulla lex moralis esse potest, nullaque ex ea imputatio. Ob eam ipsiuia causam quae aue necessitas physica eventorum in tempore sectindum legem pitysicam causalitatis, poterit naturae VUcari, quamquam eo liaud intelligimus, res illi subiec .as venas elle .uae. ιι smateriales oportere. Hic solum Iiecestitas conius ustionis
euentorum in serie temporis, uti se ad legem physeaine uoluit, spectatur, siue subie flum, in quo fit ille decursus, automaton materiale adpelles, curra machina per materiam pellitur, siue cum Leibnitio automaton spiritualedicas, cum ea per repraesuntationes agitatur, et, si libertas voluntatis nostrae nulla alia quam liaec spiti tualis foret sorte plychologica et coinparat ua, non transscendentalis, id est, absoluta sinu l), ea reapte nillil melius esset, quam liberta a vertie illi irixorii, quod etiam, semel intcntum, motus suos ipsum edit. Ut igitur reliugnantia putatilia mecliani lini pitysici libertatisque in una eademque actione exemplo prii posito tollatur, ea in memoriam rc uocanda videntve, quae in criti ea rationis purae dicta sunt, aut inde sequuntur: necessitatem physicam, quae non potuli cum libertate subiecti constare', solis determitiationibus adliaercle illius rei, quae determinationibus clxionicis subest, proinde solum determinationibus subiecit agi litis qua phac nomeni, proindecat: nus rationes cui ubque actionis determinandae illius iii eo inesse, quod ad tempus pertinet practei lapsum, neque amplius i.ι eius potestate est, etiam actiones eius itari patratae, characterque illi eo determinabilis ex ipsitis sententia, qua pliacnomeni, alumerari debebunt). Ue iram idem subiectum, quod ex altera parte lui, ut rei per se ipsius, conscium est, etiam ex silentiam suam contemplatur,qrιatenus haud subes determinationi is chi uitis, se ipsum autem duntaxat qua per leges determinabile, quas sibii plum per rationem praecipit, in eaque exsistentia sua sibi nihil eli determinationem voluntatis antegrellunt, sed quaeque actio, omni isoque quaevis exsilientiae suae determinatio seni ui interim congi uenter succedens, ipsa uniueri a con-
129쪽
seeutio serieruili exsistentiae suae, qua rei sensibilis, in eoii-kientia ex silentiae s uae intelligibilis iiiiiii est nisi consecutio, numquam Vero ut ratio causalitatis suae, qua tior meni,
determinandae spectanda videtur. Quo quidem respeetu natura ratioque, de Unaquaque actione legibus contraria, quam exserit, etsi ea, qua pilaenomenon, in praeterito satis determinata, atquc eatcnus absolute neccssalia sit, iure dicere potest, se eam potuisse Omittere; siquidem ea, cum omnibus, quibus ea determinatur, praeteritis, ad unum quodpiam phacnomenon pertinet chaiacturis ipsius, quem sibi ipse comparat, et secundum quem sibi, ut causae ab omni sensu liberae, causalitatem phaenomenorum illorum ipse imputat. Cum quo cluidem sententiae accurate consentiunt mirae illius in nobis iacultatis, quam conicientiam adpellamus. Quantumuis homo laborvi, ut actionem legi contrariam, cuius ei animum memoria iubit, ut peccatum inuoluntarium sibi depingat, utque meram temeritatem et inconsiderantiam, quae numquam prorsuS queat euitari,
proinde ut quidpiam, ad quod numine necessitatis physicae fuerit abreptus, seque ea de re culpa vacare iudicet, tamen videbit, patronum causae, a quo defunditur, nullo modo posse, ut, quem in se persentiscit, accusator obmutescat, effieere, si sibi conscius est, se illo tempore, quo malum perpetraret, sensibus valui sie, id est, in usu libertatis suaestiisse, et nihilominus peccatum suum explicat ex pratia quadam consuetudine, subinde sibi ex neglecta ad se ipsum
attentione, Vsque eo, ut, qua consequens Naturale spectare
illud possit, ita tamen, ut eo nequeat contra sui ipsius reprehensionem vituperiuin ue munire, quod ipse sibi exprobrat. In quo etiam conitituta est poenitentia de actione . iducium perpetrata, quoties illius meminerit; quae quidem angens est, menteque morali effecta sensatio, eatenus quidem practice vacua atque inatus, quatenus ea haud emei
poterit . ut factum infectum sat, atque adeo, sueti Pris,l- Ieius, genuinus, quique sibi constat fatalismi patronus, eam quoque sic iudicat, et ob quam consessionem inge-Vol. III. G
130쪽
imam maiori adprobatio ire dignus videtur iis, qui, dum mechani sinum voluntati S re ipsa sed liberiatein eius oratione adseuerant, etiainnuan Volunt videri, eam se in systemate syncretistico includere, cum tamen liaud postibilitatem doceant eiusmodi imputationis,) verum, qua dolor. tamen admodum iusta seret, eo quod ratio, si de lege agitur exsistentiae intelligibilis nostrae morali , nullum dis-erimen agnoscit, sed modo quaelit, an euentum ad me qua factum pertineat, tum autem eumdem semper sensui neum ea molaliter copulat, siue nunc ea quidlati fiat, siue dudum facta videatur. Namque vita sen bilis ratione coim seientiae intelligibilis exsistentiae suae libertatis) absolutam vnitatem phaenomeni liabet, quod, quatenus solum pliae- nomena mentis, legem moralem attingentis, cliai aeteri,ὶ continet, non secundum necessitatem physicam quae illi qua phaenomeno competit, sed secundum spontanei lateiri libertatis absolutam diiudicari debet. Igitur concedi potest. si nobis fieri postit, ut in mente hominis, uti ea se peractiones cum internas tum externas prodit, tam prosunde penetremus, ut vel minimus quisque elater nobis pateret, omnesque ad hunc occasiones agentes externae, actionem
hominis suturam certo, velut eclipsin lunae solisve, computando posse praedici, et nihilominus tamen adseri, hominem liberum esse. Nimirum si alius adhuc adspectus. qui vero nobis sane neutiquam datus est, sed cuius loco nobis est conceptus rationalis) nempe visionis intellectualis
eiusdem subiecti capaces essemus, tamen animaduerteremus, hanc totam phaenomenorum catenam, respectu eorum, quae Vmquam poterunt ad leetem moralem pertinere, a spontaneitate subiecti. qua rei per se ipsus, pendere, cuius de determinatione nulla prorsus potest enodatio: physica proponi. Qua quidem visione cum careamus, lex moralis nobis discrimen confirmat relationis actionum nostrarum, qua pilaenomenorum, ad naturam sensibilem subiecti nostri, ab ea, qua haec ipsa naturasciis bilis ad substratum intelligibile in nobis resertur. Quo quidem resi erau, rationi nostrae naturali, quamquam inenodabili iudicia defendi possunt, cum omni religione