장음표시 사용
141쪽
minantem praesicam uti potest, pii ilosophiae nomine, si init compleriendum, neque tamen finem principem, cuius causa solum ea poterit doctrina sapientiae diei, oculis sub- duei siueret. Partim etiam haud abs re foret, ii arrogantia cius, qui ausit ipsius titulo philosophi abuti, deterreretur cum ei iam per delinitionem mensura obseruantiae sui ipsius ostenderetur, quae postulata eius admodum temperabit; docto=um enim esse sapientiae plus, Opinor, erit, quam discipuluin esse, qui etiam nunc haud satis longe prouectus est, ut se ipse in queat, multo minus alios ducere, ita ut certus esse risiit tanto de sine attingendo ; idem
foret ac magisrum esse sapientiae cognoscenda , quod plus
cnunciat, quam liomo modestus sibi ipse arrogauerit, et philosoplita, perinde ac sapientia, ipsa etiam nunc maneret ideale, quo obiective in ratione sola l lene repraesentatur 1ed subiective, personae, tantummodo meta est indefessi conatus, in cuiusque possessione esse, sib nolui ne
arrogato philosophi, iure se is modo poterit perlit bere, qui etiam effectu ni illius necessarium tin te ipso gubet naudo, indubitatoque inuitamento, quod praecipue capito bono publico atque continuui) iii persena sua possit, ut exemplo, proponere, id quod veteres quoque postularunt ab eo, qui titulo illo honorifico posset dignus iudicari.
Ac dialecticae quidem rationis purae practicae, ullan tum determinationeiai attinet conceptus de sti/imis bono, a qua, si rite expediatus , perinde ac dialectice rationis purae theo reticae fructus poterit sil uberrimus exspcctari, eo quod sincere inlli tutae, nec vero celatae rationis purae praeticae repugnantiae, ad plenam suae ipsius facultatis
criticam cogunt) unum adhuc monitum nobis praemittendum videtur. Lex moralis una est ratio voluntatis purae deterani
nandae. Quae vero cum solum formalis sit nempe, tantummodo formam regulae subiectivae, qua uniuerse legislatoriam, postulat,) temperat sibi ea, qua ratio deter-
142쪽
P. I. LIB. II. CAΡ. I. DE DIALECTICA ete.
minans, ab omni materia, proinde ab omni re volitioni proposita. Quocirca summum bonum esto in tota rationi purae praeticae svriecta, id est, voluntati purae obnoxia, tamen propterea illud non est pi O ratione illius intra minandae reputandum, et lox moralis sela vi ratio spectanda erit illius, eiusque effectionem promotionemve, libi ut rem obiectam lproponendi. Quod quidem monitum in causa tam delicata, quam determinatio est principiorum moralium, ubi vel minima calumnia mentes sententiasque adulterat, magni momenti Videtur. Namque ex analytica intellexeris, ulla obiecta re quapiam, sub nomine boni ut ratione determinandae voluntatis ante legem moralem sumta, summoque tum principio practico ab ea derivato semper heteronomiam adductum, principiumque morale
expulsum iri. Verum per se intelligitur, si in conceptu summi boni
lex moralis, ut suprema conditio, iam una incluta sit, summum bonum tum non solum rem obiectam, sed etiam eius conceptum, repraesentationemque exsistentiae illius per rationem practicam nostram possibilis simul ratiouim esse voluntatis determinaudae οῦ propterea quod tum reapse lex moralis in hocce conceptu iam inclusa, simulque cogitata, nullaque res obiecta alia, secundum principium autonomiae, voluntatem deterininat. Atque hic ordo conceptuum de voluntatis determinatione semper debebit ob oculos versari; quoniam alias nosmet ipsos calumniabimur nobisque ipsi repugnare putabimus, cum tamen uniuersa
summo concentu constituta videantur.
143쪽
Coneeptu summi iam continetur ambiguitas, qua ne glecta, inutiles pi,ssunt controuersiae exsistere. Summum ves supremum potest, vel etiam notare. Illud cernitur in ea conditione, quae ipsa absoluta sit, id ess nulli alii sebordinata summum originarium); hoc in illo toto versatur, quod nulla pars sit cuius pituit totius maioris de genere eodem summum persectissimum . Virtutem qua dignitatem selicitatis potiundae) supremam conditionem eorum omnium, quad nobis digna, quae expetantur, videri possint, proinde uniuersi studii nostri ad felicitatem consequendam, ideoque supremmis bonum osse, in analytice vicimus. Verum idcirco nondum ea bonum totum est absolutumque, qua res sicultati adpetendi proposita naturarum rationalium finitarum; namque ut illud st, etiam Ditisate opus est, et quidum non solum ex sententia personae studio iudicantis, quae se ipsam metam constituit, sed in ipso iudicio rationis ad neutram partem propensae, quae illam uniuerse in inundo ut finem scopumque per se considerat. Etenim selicitatis egere, eaque et dignum esse, sed tamen illius haud participem fieri, non 'potest cum volitione perseeta naturae rationisque, quae simul omni potentia polleret, ullo modo consistere. Quatenus igitur virtus atque felicitas coniuncte possessionem suiauni boni in persena quadam, sed praeterea quoque selicitas, accurate ad proportionem moralitatis qua pretii peisonae eiusque dignae felicitate rationis) distributa, summum honum mundi
144쪽
P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE
possibilis efficiunt: lioc totum cletiolat, botrum absolutuin in quo virtus semper, ut conditio, bonum stipi enitura esl, quoniam haud ulterius conditionem stipi a se habet, verinia
selieitas semper quidd. an duis nat, quod illi, qui eam possidet, iucundum quidem, sed non per se solum prorsus
onuitque respectu bonum sit, scd semper vitam moralem et legitimam ponat qua conditionem. Duae in conceptu quodam necessario coniunctae determinationes, ut ratio debent et consequens coniunctae videri, et quidem aut sic, ut haec unitas qua aliasytica
eoni unetio logica aut qua Authetica coniunctio realis
illa seeundum legem identitatis, hacc ex lege c ausalitatis eonsideretur. Ergo coniuncti O virlutis cum felicitate vel , ita potest intelligi, ut studium virtutis conatusque sapiens felicitatis parandae liaud duae actiones diuersae sint, sed prorsus identicae, ubi tum supcriori nulla alia regula se lectiva, quam quae posteriori, necesse foret coiistituit vel illa coniunctio hac conditione ponatur, ut virtus felicitatem pariat ut quidpiam ab conscientia illius diuersum, ves ut causa effectum. Veterum scholarum Graecarum proprie duae modo fuerunt, quae in conceptu sentini boni determinando canidem quidem viam ac methodum sequercntur, quatenus virtutem ae felicitatem haud ut duo diuersa summi boni elementa decernerent, proinde unitat cm principii ex regula identitatis quaererent; Verum in eo rursus in diuersa abirent, quod utriusque conceptum coiistitutivum varie eligerenti Epicureus, sibi, ait, conscium esse regulae suae ad selieitatem ducentis, id virtus est. Sed contra Stoicus: virtutis
suae sibi conscium esse, felicitas est. Illi prudcntia idem fuit, quod moralitas; huic, qui altius nomen virtuti legisset, sola fuit virealitas sapientia Vera. Dolendum est, istorum hominum quos tamen senes
admirari debeas, quod temporibus illis tam mature omnes, quae cogitari possunt, Via, Occupationum philosophicarum tentarent) acumen misere esse collocatum, quod inter
145쪽
videas subtilia ingenia dccipi,. discrimina principiorum
essentialia et numquam concilianda eo tollerentur, ut ea in concertationes Verborum verterentur, atque ita, ad speciem, unitas conceptus solum per varia vocabula extorqueretur, idque plerumque in iis causis accidit, ubi coniuncti O rationum dis nilium tam profunde vel alte constituta videtur, aut commutationem adeo uniuersam dogmatum in syllciriate pili losophico alias receptarum postularet, ut vereare, ne profundius discrimen reale penetres illudque potius tamquam dialensionem in meris formalibus tractes. Dum ambae scholae identitatem quaerebant principiorum practicorum virtutis felicitatisque cogere, idcirco non iis inter se conuenit, quomodo eam identitatem exigerent. sed in sinite in diuerta abiere, propterea quod una principium constitueret in parte aesthetica, altera in logica, illa iii conscientia indigentiae sensitiva, haec in vacuitate rationis practicae ab omni ratione determinante sensitiva. Conceptus virtutis, ex metite M icurei, iam inerat in regula subicctiva propriae felicitatis promouendae; contra sensus felicitatis, ex sententia Stoicorum, iam inerat in conscientia virtutis suae. Quod vero alio quodam conceptu continetur, id quidem cum palle quapiam c tinentis, non vero cum toto idem videtiir, duoque tota praeterea possunt quoad speciem differre, quamuis ex eadem materia constent, si scilicet partes utriusque modo prorsus diuerso in toto
quodam coniungantiir. Stoiciis contendit, virtutem totum
Itimmum bonum esse, sed felicitatem solum conscientiam possessionis illius, ut ad statum subieeti pertinentem. Contra uisumtu adseruit: selicitatem totum summi bolium videri, sed virtutem duntaxat in forma cerni regulae subiectivae, felicitatis ambiendae, nempe in usu sapienti adivinentorum ad eam consequendam.
Atqui ex analytice mani senum est, regulas sibi ectivas virtutis propriaeque selicitatis respectu semini earum prin-Vol. III. H
146쪽
ii 4 Ρ. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE et pii praeliei prorsus disii iraillas esse, tantum 4 ite abesse, ut
conspirciat, quamuis ad semilatu in bonum pertineant, quod, ut est e tollit, quo efficiant, inuicem se in codem subiecto circumlcribant, sibique derogent. Ergo qua uilior quomodo summunt bonum practice s. Fessit, quamuis illius solutio sexcenties sit huc usque tentat.i, problema manet haud solutum. Id vem, quo illius soluti a disti cultatibus obruitur, in analytice ostendimus, scilicet selicitatem n)oralita. temque duo elementa esse semini boni quoad si ieciem prorsus diversa, earumque proinde coniunctionem non posse anni: tice cognosci eum seri iste, qui felicitatem anquirit, in vita sua per sol un conceptuum solutionem virtutem colere, aut eum, qui virtutem sequitur, in conscientia eius modi vitae iam ipso facto se felicem sensurum fore , verum in f 'nibes conceptuum vorsari. Quoniam Vero Ca coniunctio ut ex anticipatione, proinde praelice necessaria ereto liaud ut ab experientia derivaba, cognoscitur, summique proinde boni possibilitas non posita est in princisuis empiricis, necessie et it, is tactionem huius conceptus trans.scendentasem videri. Ex anticipatione moraliter necessarium eis, ut sumitium bonum per voluntatis libertutem producatur; ergo etiam necesse usi conditionem lacis libilitatis illius solum in rationibus cognoscendi ex anticipatione politam videri.
ANTI NOMIA RATIONIS PRACTICAE.
In summo nobis practico bono, id est per voluntatem
aio strain verum efficiendo, virtus felicitasque ut necessario Coniunctae cogitantur, ita ut una per rationem practicain
accipi nequeat, nisi et altera ad id pertineat. Atqui haec coniunctio uti omnis omnino alia aut nuchstita est, aut synthetita. Cum vero data haec atque proposita non possit analytica esse, uti modo docuimus, ca, oportebit, synthetico, et quidem ut coniunctio causae cum essecho cogitetur; siquidem ea bonum piaclicum attingit, hoc est,
147쪽
Iis eiusnaodi, quo I esse per actionem posit. Ιoitur necesseell, aut cupiditatem solicitatis momentum est e regularum virtutis, aut i caulam virtutis caulam elle ellicientem selicitatis. Superius Ileri potest; Ouoniam res ullae, quae rationem voluntatis determinandae in de Isiderio selieitatis ponunt, minime morales sunt, nullani lue pollunt virtutem constituet e. Verum et posterius Am non potes, sui uidem uniuersa coniunctio practica caularum et esse florum in mundo, qua consequens determinationis voluntatis lici ut se ad motus voluntatis moratos accommodat, verum
ad cognitionem legum plivsicarum facultatemque phyticam, iis ad proposita utendi, orso nulla necessaria potest ad stim- inunique bonum idonea felicitatis cum virtute in mundo coniunc tio exspectari. Cum igitur summi boni promotio, eatri coniundi ionem in conceptu suo collibentis res voluntati nostrae subiecta sit ex anticipatione nec inaria, et cum lege morali arctissime cohaereat, sequitur, ut tinpostibilitate superioris salsitas quoque posterioris probetur. Quodsi ergo sititimum bonum fieri ex regulis practicis nequeat, eo itur, ut et i aera lex moralis, quae illud promouendum imperat, fictilia sit, atque ad fines inanes Opinatos directa, proinde per se salla videatur. II.
COMPOSITIO CRITICA ANTINOMIAE RATIONIS PURAU.
In antinomia rationis purae contemplativae similia pugna occurrit inter neces litatem pitysicam et libertatem, in causalitate euentor utra in inundo. Ilae eo quidem cona po- litas est, ut doceremus , nullam venam pugnam esse, si eventa, ipse i Uz munduS, in quo ea accidunt, quod etiam debet si eri solum ut phaenomzna considerentur; cum eadem natura agens, qua pharaomenou vel coram suo ipsius sensit) causalitat citi iii mundo habeat sensibili, mechalii 1 mo physico semper consentanea ira, sed respectu eiusdem euenti, quatenus persona agens sinuit se qua novmenon
148쪽
D6 P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE
aonsideret, ' ut intelligentiani puram, in exsistentia sita non quoad tempus determinabili, rationem causalitatis illius ex legibus physicis determinandae, ipsam ab omni Iege physica liberam, possit continere.
Cum praesente rationis purae praelicae antinomia pariter comparatum videtur. Prior duarum illarum onunciationum, conatu selicitatis potiundae rationem pr Hluci mentis honestae, simpliciter falsa est; altera vero, mente honesta necessario felicitatem procreari, non simpliciter quidem, sed modo, quatenus ea ut forma spectatur causalitatis in mundo sensi fili, ideoque, si exsistcntiam in ea pro
una ratione ex sistetitiae natu e rationisque accipiam, ergo
solum hypothetice falsa videtur. Cum autem non solun iure queam, exsistentiam meam quoque ut noumenon in inundo intelligibili cogitare, verum adeo in lege morali rationem puram intellectualem habeam causalitatis meae in mundo sensibili) deterininandae, seri poterit, ut moralitas mentis contextu teneatur, si haud proxima, tamen interuentu intelligibilis rerum naturae auctoris eoque necessario, qua causa, cum felicitate, ut esselo in inundo sensibili, quae quidem coniunctio in natura, quae solum res est sensibus obnoxia, numquam aliter nisi fortuito locum habere potest, ad suarunumque bonum haud idonea videri. Ergo, quamuis videatur sic ratio pura practica secum ipsa pugnare, summum bonum, necestarius sinis ille senimus voluntatis moraliter determinatae, vere est res illi subiecta; fieri enim practice poterit, et regulae subiectivae voluntatis, quae quoad materiam eo spectant, realitatem obiectiumn habent, quae initio per antinomiam illam in societate moralitatis selicitatisque deprehendebatur, sed peterroris opinionem, quoniam relatio phaenomenorum inter se inuicem pro relatione reputaretur rerum per se ipsarum ad ea phaenomena.
Quodsi nosmet sentiamus coactos, ut possibilitatemtarunt boni, huiusce per rationem uniuersis naturis ratione
149쪽
praeditis metae omnibus illarum desideriis moralibus propositae, in tanta distantia, nimirum in coniunetione cum inundo intelligibili, quaeramus, mirum videatur, necesse erit, philosophos cum veterum, tum recentiorum temporum nillilominus iam in hae vita in mundo sensibili felicitatem ad virtutem prorsus aequabiliter ad se stam inueis re potuisse, aut sbi huiusce rationit aequabilis esse conscios sibi persuaderi. Etenim cum Epicurus, tum Stoici
felicitatem quae ex conscientia virtutis in vita oriatur, prae caeteris laudibus extulerunt, et Epicurus quidem in praeceptis praelicis mentem non tam humilem ostendit,
quam ex principiis theoriae, quibus ad explicandum, non vero ad agendum usus est, colligi possit, aut, uti ea per multi, per vocabulum voluptatis, pro tranquil litate animi, decepti, interpretati sunt, 1ed seuerissimum honesti exer- eitium ad fruitionem intimi. gaudii adnumerauit, quemad modum frugalitatem cupiditatumque domationem, pro eo ac seueris lunus morum philosephus postulare possit in voluptate comprehendit quam in animo posuit semper laeto); in quibus ab Stoicis potis lim uni in eo modo abhorruit, quod in ea Voluptate momentum poneret, quod Stoici, idque iure suo, negarunt. Partim enim Epicurus virtutis
studiosus, perinde atque hodie multi moraliter bene animati, quamquam de principiis suis haud satis prosunde
cogitantes viri, in eo peccauit, quod mentem honestam in personis talia sumeret, quibus stimulum virtutis atque elate- rein vellet iniicere fac sane quidem homo probus non pol erit se sentire felicem, nisi ante sibi probitatis suae conscius sit; si quidem, in unoquoque animi consilio, repre hensiones, quas in ossiciis migrandis per suam ipsius mentem sibi ipse Obiicere cogeretur, suique ipsius eondemnatio moralis, onuat eum iucunditatis fruitione priuarent). Verum quaeritur: qua tandem re ei licitur, ut primo esse possit ea mens, idque consilium, pretium exsilientiae statuendi; curn ante illam nondum ullus Omnino sensus pretii moralis
in subiecto deprehenderetur. Sane quidem, si virtutem colat, nisi in quaque actione probitatis suae sibi consciussi, honw vita sita laetus haud poterit, quantumuis ei iu
150쪽
1 18 P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE
satu phy sico fortuna saueat; verum ut demum virtutis sudiosus reddatur, proinde antequam pretium exsistentiae suae morale tanti aestimet, num ei tum poterit animi tranquillitas commendari, quae ex conscientia probitatis, qua
non Inouetur, exoriatur 'Ρarti in vero hie silet sere sun laitientum osse vitii subreptionis, quasque illusionis opticae in conscientia lui
eo iram, quae contraria iis, quae quam exercitatis lunus quiSque haud prorsus poterit vitare. consilium mi imi morale cum conscientia determinationis voluntatis proxime pν est ncce sario coniunctuin. Atqui conscientia determinaitionis cuiuspiam facultatis adpetendi semper est ratio obie stationis ex aftione quae eo producitur percipiendae; verum ea oble latio per se ipsa haud ratio est actionis determinandae., sed deterini natio voluntatis proxime, solum per lationcm est ratio laetus iucunditatis, illaque determinatio pura practica manet, non ver aesthetica, facultatis adpetendi. Cum autem haec dete mai- natio interne eam ipsa in stimuli essectionem exserat ad acti O-nem, ut sensus iucunditatis, quae cx actione expetita ex-
speetamr, secissit, id quod ipsi ficimus, facile specta-Πius pro eo, quod solum perpetiendo persentiscinatis, sumimusque elaterem moralein pro stimulo sensitiuo , uti sic semper solet fieri in illusione, quam vocant, sensuum hic sensus interni . Sublime quiddam admodum in humana natura atque excelsum videtur, ut homo possiit proxime per legem rationis puram ad agendum determinari, adeoque illulionem, subiectivum hultisce determinabilitatis inrellectualis voluntatis pro aesthetico quopiam effectoque tactus sensitivi cuiusdam peculiaris snam itit ei lectualis repugnaret reputare. Iam vero inagni momenti est, ut eam proprietatem personalitatis nostrae probe animaduertamui, effectionemque rationis in illo tactu tantum fieri quoat, excolamus. Sed quoque cauendum erit, ne per falsas laudes huiusce rationis determinantis moralis, ut elateris, Cum
ei sensus singularium: laetitia linia, qua rationes squi tam ei modo consequentia sunt supponuntur, proprium claterem