Immanuelis Kantii Opera ad philosophiam criticam. Latine vertit Fredericus Gottlob Born. Volumen primum quartum

161쪽

I 29 opus habere putarent. Neque in eo quidem peccarunt, quod principium morum libere ab hoc postillato, per se ipsium constituerent ex adsec tione rationis solum ad voluntatem, illudque proinde summam facerent conditionem praulticani summi boni; nec vero illud propterea fuit tota conditio possibilitatis illius. Epicurei salsum quidem morum principium statuerunt supremum, nempe principium felicitatis, regulamque optionis arbitrariae, ad suam cuiusque inclinationem, pro lege supposuerunt: verum in eo tamen satis fles consuere, quod summum bonum suum, nempe humilitati decreti sui aequabiliter, deminuerent, nullamque felicitatem maiorem, quam quae per prudentiam humanam quo etiam abstinentia pertinet et temperantia inclinationum) comparari posset, exspectarent, quam satis

tesuem nouimus et pro re nata admodum variam, necesse est, videri; ut taceam exceptiones, quas regulae eorum

perpetuo concedere deberent, quibusque eae ad leges ineptae redderentur. Contra ea Stoici principium suum practiclini summum, virtutem nimirum, vi tannii boni conditioilein rite elegerunt, sed quoniam gradum eius, purae legi virtutis necessarium, ut in liac vita prorsus inaccessum 11eH1ibebant, non solum facultatum hominis moralem, sub nomine sapientis, supra omnes naturae eius carceres intenderunt, et quidpiam, quod uniuersae hominum notitia: lepugnat, sumserunt, verum etiam praesertim alterum

summi boni elementum scilicet felicitatem nullo modo rem esse sit biectam saeuitati adpetendi humanae agnouerunt, sed sapientem suum, instar dei cuiusdam, ab nainra re- speetia animi contenti) prorsus liberarunt, propterea quod

eum aduersitatibus vitae quidem exponerent, non vero

subiicerent simul quoque ut a malo liberum proponerent atque ita reapse alterum summi boni elementum, propriam Discitatem, praetermitterent, siquidem illiud solum in agendo ponerent atque in adquiescendo in pretio personali, ideoque in conscientia consilii moralis includerent, in quo quidem per vocem suae ipsius naturae satis potuissent refelli IIL

162쪽

330 P. I. LIB. U. CAP. II. DE DIALECTICE

Doctrina christianis ni ' , otianis non vi do strina religiosa spectetur, in hac parte sultimi bo..i regni dei

conceptum ministrat, qui solus seuerilliino rationis prac

ticae praecepto faciat satis. Lex moralis surcta est Uiaud

Plerumque praeceptio christiana morum respecha puritatis morali Stoi eorum eoneeptui haud putatur praestare; verum discrimen utriusque valde viairi festum videtur. Suellenia Stoicum conscietitiam animi robusti secit carginem, in quo vitiuersa considia moralia verterentur, et, qtiam uis sectatores illius de ossise iis loquerelitur, eaqire et belle detemuriarent, tamen elaterem' propriamque voluntatis determinandae rationem in eleuatione - animi supra humiles et soluin per imbecillitatem animi potentes sensuum elateres. Igitur virtus ex eorum sciuentia cernitur in

heroismo quodam sapientia supra an iniciem hominis naturam se extollentis, sibi ipsi QTeientis, qui aliis quidem ossicia propo-riit , sibi ipse super ea elatus, nullique legis moralis violationi

obnoxius videtur. Qitae cuncta vero non poterant facere, si

eam legem sibi in puritate illa ac stiteritate, qua praeceptio euangelii proponit, sibi repraesentassent. Qiiodsi ideam persectionem dicam, cui nihil quidquam possit coiiset ita neunt iit experientia dari atque proponi, haud ideo morales ideae quidpiani eriint transseeudens, id est, eiusmodi, cuius ne concepistum quidem possimus idonee determinare, aut cui, incertum c sit, an omnino res obiecta respondeat, velut ideae rationis

contemplantis. sed, ut prototypa persectionis praelieae, pro

norma iit necessaria vitae moralis, simulque pro morsura comparationis. Si igitur doctrinam morum ch istianam a parte phi- losophiea considerem, ea, eum ideis scholarum Graecarum comparata, sle se ostendet: Cynicorum, si reorum, Soiec- m et Ch sianorum ideae sunt: si1nρItalas naturae, F sensis, sapientia et sanctitas. Respectu viae, qua ad eam peruenianius, philosophi Graeci se sese ab se iiivicevi distilixere, ut Cynieis ilitelligentia eommunis, aliis solum via mentiae, virisque proinde solus tamen usus vi tum naturalium ad id sumeere videretur. Doctrina inorum Christi alia, quoniam praecepta sua c.ti et esse debet) tam pura instituit, quaeque nullam ve-

. niam concedunt, fiduciam homini demit, certe hae in vita. ei prorsus conuenieriter agendi, eam tamen rursus eo erigit. Vt, si, quantum vi a Permiserint, belle egerimus, sperare possi-ruus, fore, ut, quod haud in irostris viribus sit, alias nobis Concedatur, quomodo, sciamus nee ne. Aristoteles et Plato disserebat it tantummodo respectu Miginis eonceptuum nostro- rum moralium. Duiligod by Cooste

163쪽

RATIONIS PURAE PRACTICAE.

in eonseientia inclinationis continuae ad peccatum, certe

impuritatis, id est, multorum spuriorum haud moralium

momentorum seruandae legis admixtorum, proinde obseruantiam ipsius suae cum modestia contulictam, ideoque

respectu sanctitatis. quam lex christiana postillat, nihil nisi

progressum hi infinitum naturae creatae reliqui facit, ob eam ipsam causam vero copiam illi potestatemque facit perdurationis sperandae in insilitum progredientis. Pretium eonsilii legi morali aequabile prorsus atque conueniens in- sinitum est; eo quod vitiuersa, quae esse possit, felicitas, ex sententia distributoris illius sapientis et omnipotentis, nulla re alia circumscribitur, quam desectu conuenientiae

naturarum rationalium cum ossicio. Verum lex moralisper i e nullam felicitatem pollicetur: quippe quae ex con-eeptibus ordinis pitysici in uniueisum haud necessario est cum obseruatione legis illius coniuncta. Sed doctii morum christiana hunc defectum supplet salterius elementi ad luminum bonum necessarii proposito mundo, in quo

naturae ratione praeditae legi se morali toto animo comsecrant, velut regni dei, in quo natura moresque in comemtum, utrique per se ipsi alienum, ponuntur per auetorem sanctum, quo esssicitur, ut esse queat summum bonum derivatum. Sanctitas morum iis lain hac in vita pro norma statuitur, salus autem huic aeqvbilis et consentanea, hemtitaui quae duntaxat in aeti' lato attingi postit. ostenditur; propterea quod semper debet prototyponvitae eorum in quovis stator esse, ad earnque progi eis iam hac in vita et fieri potest, et necessario erit, sed beati sar in Ioc Dundo, felicitas dicta, numquam potest o tineri quantum in nobis erit) ideoque solum res subiecta spei est ei tur. Nihilominus ipsum doctrinae inoralis principium cluis ianuin neutiquam theologicum nec proinde laeterononita) est, sed autonomia rationis purae practimarer se ipsius . siquidem va cognitionem dei eiusque volan-

164쪽

rsa P. I. LIB. U. CAP. II. DE DIALECTICE

ratis non pro laudamento constituit harum legum, sed modo summi boni adsequendi, cum adiunctione legum earum seruandatum, ipsumque elaterem proprium ad eas tenendas haud in desideratis illarum consequentibus ponit.

verum in sola ossicii repraesentatione, in quo quippe diligenter faciendo solum reddi dignus poteris beatitate

potiunda. Ita fit, ut lex moralis per summi boni conceptum..t rei obiectae finisque rationi purae praeticae propositi. ducat ad religionem, hoc est, ad cognitiovem eiorum

omnium vim receptoruia diuinorum, non vero ut fanctionum,

id est 'praeceptorum arbitrariorum, per se ipsortim for- Ivitorum, voluntatis alienae, sed ut legum essentialium cuius-rue voluntatis liberae per se ipsius, quae tamen consideranae sint ut praecepta naturae summae, quoniam tantummodo a voluntate moraliter persecta, saneta et benigna simulque etiam omnipotente, senunum bonum, quod conatui nostro proponendum lex nobis moralis praecipit, et proinde per concentum cum hac voluntate potamus sperare. Atque hic quoque uniuersa simi a studio nostri commodi remota in soloque ossicio constituta; ita ut nec metus debeat nec spes ut elateres constitui, qui natura principiorum induti, uniuersum actionum pretium morale perueriunt. Lex moralis imperat, utέ quantum esse possit, summum bonum in mundo ut vitimam rem obiectam universae vitae statuam. Quod vero non possi1m sperare essici,

nisi per conuenientiam voluntatis meae cum voluntate auc

toris mundi sancti atque benigni, et, quamquam in Con ceptu summi boni, ut conceptu cuiuspiam totius, in quo ununa felicitas cum summo perfectionis moralis, in creatis rebus possibilis modo, ut in summa aequabilitate ac pro portione coniuncta repraesentatur, mei i tis selicitas simul continetur: tam n liaud ea, sed lex moralis quae potius ilitei natum illius desiderium in me scuere ad conditiones adni ingit atque coercet) ratio est voluntatis determinandae, quae ad promouendum summum bonum pro

ponitur.

165쪽

33 Idcirco quoque do strina morum haud proprie doe-

rina est, quae nobis ostendat, quomodo nosinet reddere felices possimus, sed qua ratione d ni felicitate euadamus. Tum solum, cum religio accesserit, etiam spes accedit. nos aliquando fulicitatis participes fore, pro eo atque curaverimus, ne illa indigna videremur. Dignus quispiam posscssione rei cuiuspiam aut statue dicitur, cum, ut in ea possessione sit, cum summo bono congruere videtur. Iain facile poterit intelligi omnem dignitatem e vita morali pendere, squidem ea in conceptu summi boni conditio reliquorum quae ad statum pertinent nempe partis essicitur selicitatis. Atqui ex his cogitur rdoctrinam moralem per se nurnquam debere ut felicitatis doctrinam tractari, hoc est, ut institutionem selicitatis potiundae; ea enim solum in conditione sine qua non felicitatis occupatur, non vero in adiumento illius comparandae. Cum ea vero quae solum osticia praecipit, non des deriis propriam utilitatem spectantibus norinas ministrat)plene fuerit proposita ac pertractata: tum demum, posteaquain, quod in lege quadam innititur, desiderium moralesuirunt boni promouendi rcgni diuini ad nos arcessendi , quod ante in nullo poterat animo propriam utilitatem speetante oriri, excitatum est, in eiusque gratiam facta ad reli .gionein processio, haec morum doctrina etiam poterit doctrina felicitatis vocari, quoniam spes eius obtinendae eum religione domum duntaxat incipit. . Ex quo porro quoque poterit perspicit si ultimum d i nem in cieando mundo quaeras, non felicitatem rum rationalium in eo debere . sed fumrium; bonum diei, quod ad desiderium earum naturarum praeterea conditionem addat, quippe eam, qua digni fiamus selicitate, hoc

est, moraIitatem ea Indem naturarum rationalium, quῖe

sola in se mensuram continet modumque, quo solo possint, per potentimn sapieritis auctoris, seri participes felicitatis,lperati. Etenim, cum sapientia, illeoretice spectata togam Do timi Boni sit, et practice considerata, conuevientia a denotet volaniatis cum sti/mno bono. sapientiae simia e in

166쪽

34 p. I. TIB. II. CAP. II DE DIALECTICE

sese consistenti non poterit finis attribui, in sola fenignitate constitutus. Namque huius esse 'um respectu selicitatis naturarum rationalium) solum sub conditionibus circumscribentibus poterit conuenientiae cum sanctitare voluntatis eius, ut summo bono Originario congruum, cogit/ri. Raapropter ii, qui finem creationis iii honoreo ei posito, hunc non anthropomo histice, vi inclinationem ad laudem et celebrationem, cogitari) posuerunt. sine dubio in optimum vocabulum inciderunt. Nulla

enim re magis deus honoratur, quam, quae Omitum omnino rerum obseruantia dignissima est, obseruantia erga

iussum illius, obseruatione sancti ossicii, per legem eius nobis iniunisti, si praeclarum eius institutum accesserit, eiusmodi pulcrum ordinem felicitate aequabili et consentanea coronandi. Quod si hoc posteriori ut humano more loquar, amore is dignus reddatur, superiori illo erit res odorationi proposita. Ipsi h mines amorem quidem sibi beneficiis. possunt, sed eis solis numquam ossematitia:u

comparare, ita ut maxima benignitas iis eo solum honori codat, quod pro dignitate ea collocetur. Iam vero sponte consequitur, in ordine finium, homi nem scum coque quamque naturam rationemque) finem per se ipsum esse, hoc est, numquam solum ut adiumentuin a quo

piain ne vel ab ipso deo nisi ut in eo simul finis sit, usur-

In quo quidem atque ut peeuliarem eorum eonceptuum naturam. dis inguam, adhue ait imaduerto : cum deo variae proprietates tribuantur. quarum qualitatem etiam rebus ereatis consentaneam videmus, ita tamen, ut in deo ad summuli, usque gradum tollantur, veluti potentiam , seientiam, praesentiani, benignitatem et similes, quas omnipotentiam, omi istientiam. omni praesentiam, summamque benigilitatem vocamus, tamen rise tres, quae praecipue, nee vlla tamen quantitatis ratione Bdsecta, deo attribuuntur, quaeque uniuersae morales stini.

Deus est solas sanctus, sollia beatiu, Ρlvs sapiens; quoniam iam

eoneeptus in se eohibent vacuitatem a eii reeribus. Ergo ad or linem earum Hevs quoque υνιlator Isn'iu est et exeator, roderat, benignus ceon seruatorque et ius a iud-- Quibus tribus pro prietatibus continemur cuncta, quibus euicitur, ut deus res sit religioni subiecta, qu;busque conuenienter persee tiones metaphysieae sponte se spin ratione adiungunt.

167쪽

pari posse, proinde naturam humanam in persona nostra ipsa nobis esse sanctam oportere, quoniam homo subtemines legis moralis, proinde eius, quod i11 se sanctum est,

euilis causa, cuique conuenienter etiam vel quidquam universe potest sanetum adpellari. Haec enim lex inoratireonstituta est in autonomia voluntatis illius, ut voluntatiν liberae, quae ex legibus suis uniuersalibus necessario, oportebit, cuin eo simul possit e uenire, cui sese debeat subiicere vI.

SUPER POSTULATIS RATIONIS PURARPRACTICAE IN UNIVERSUM.

Haec cuncta ex decreto moralitatis proficiscuntur, quod nullum postulatuin, sed lex est, qua proxime ratio voluntatem determinat, quae quidem voluntas eo ipse, quod ita deiciniinata est, ut voluntas pura, conditionem postulat necessu lain praeceptionis illius obseruandae. Qua pullulata quidem haud sitiit dogmata theoretica, sed sum' tiones respcelii necessario praelico, proinde ea quidem cog nitionem Contemplatiumn amplificant, sed ideis rationis contemplative tu uniuersalibus per adsectionem earum ad practicum realitatem obiectivam impertiunt, iisque eo piam iaciunt conceptuum, quorum alias ne possibilitatem quidem sibi posset sumere adserendam. Atque postulata illa immortalitatis sunt, et libertatis, positive spectatae ut causalitatis naturae, quatenus ad mun dum intelligibilem pertinet, deique exsiscutiae. Postula

tum immortalitatis ex conditione proinanat practice necessa ria conuenientiae durationis cum plena legis morali obier vatione; possulatuin libertatis sumtione necessaria indepen

dentia a mundo sensibili oritur facultatisque determinandi voluntatem, sccundum legem mundi intelligibilis, hoc est, libertatis; postulatum exsisentiae dei ex itecessitate siviteonditionis mundi eiusmodi iiitelligibilis vi summum bo' num sit, sumtione summi boni tu sese consissentis, id est,

exsilientiae dei.

168쪽

i36 P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE

Quamobrem respeetus summi boni per Obseruanti erga legem moralem necessarius atque exinde proinanans lsumtio realitatis illius Ohiectivae, per postulata rationis i practicae ad conceptus ducit, quos ratio contemplativa vi quaestiones quidem proponore poterat, nec eas vero solvere. Ergo i ad eam, in qua soluenda ratio nil, nisi paralogi os poterat committere nempe immortalitatis, quoniam ei notae deerant constantiae, ut conceptus subiecti ultimi psychologicus, qui animae in eonscientia sui lipsius necessario attribuitur, ad repraesentationem realemnibstantiae supplendam, quod ratio practica, per postula- ltum, efficit, durationis conuenientiae cum lege morali in summo bono, ut integro totoque rationis practicae fine. lneeessariae. Deinde a ducit is ad illud de quo ratio contemplativa nihil complectebatur, praeter antinomiam. cuius solutionem ea solum in conceptu problematice quidem cogitabili, sed quoad realitatem eius obiectivam haud euincendo nee deteri linabili constituere poterat, nimirum ad ideam cosmologicam mundi intelligibilis conscientiamque nostrae in illo exsistentiae, per postulatum libertatis, cuius realitatem per legem moralem ostendit, cum eaque sinul legem mundi intelligibilis, quem contemplativa ratio

tantummodo indicare poterat, nec vero conceptum eius determinare.) 33 ei, quem ratio contemplativa cogitare qui dem debebat, neque tamen, ut merum ideale transscendentale indeterminatum relinquere cogebatur, conceptui entis

originarii theologieo vim virtutemque unpertit, respectu praetico, hoc est, ut conditioni possibilitatis obiectae rei voluntatis per legem determinatae, ut si premo principio summi boni in mundo inteli gibili per legislationem moralem in eo potestate pollentem. Num autem cognitio nostra hoc modo per rationem puram practicam vere amplificatur, et estne id, quod rationi contemplativae trnvsscendens fuit, practicae immanens γ Ita sane, sed solum respectu practico. Namque eo

quidem neque animae nostrae naturam cognoscitnus, neque mundum intelligibilem, nec naturam sumit ain. ita uti ea

169쪽

RATIONIS PURAE PRACTICAE.

in summi boni conceptu, ut rei voluntati nostrae propositae, pleneque ex anticipatione, per rationem puram, sed tantummodo interuentu legis moralis, etiamque solum ex adfectione ad eam, respectu rei, quam ea imperat. Sed quomodo vel esse libertas queat, et quomodo hoc causalitatis genus meo retice et positive cogitari debeat, eo non

perspicitur, sed solum, talem esse, per legem moralem in eiusque gratiam postulatur. Sic quoque cum reliquis ideis comparatum videtur, quas quoad possibilitatem nulla

umquam humana intelligentia inuestigando. aperiet, verum etiam, eas haud in veris conceptibus versari, nulla persuasionis sophismata, vel hominis ex infima plebe umquam nobis eripient. vII.

OΜODO AMPLIFICATIO RATIONIS PU

RAE RESPECTU PRACTICO, ITA UT EO ILLIUS COGNITIO, QUA CONTEMPLATIVAE SIMUL AMPLIFICETUR, FIERI POSSIT, UT COGITETUR.

Ad quam quidem quaestionem, ut ne nimium subtiles euadamus, stati in ad causam praesentem respectu habito respondebianus. Ut cognitio pura quaedam practice ampliseetur, sinis quidam sit scopusque ex anticipatione datus atque propositus, hoc est, sinis, ut res obiecta voluntatis), quae, libera ab uniuersis principiis theologicis per imperatiuunt voluntatem proxime determinans categoricuin , ut practice necessaria repraesentetur, idque hoc ioeo sum mum bon, videtur. Hoc vero esse non potest, nisi tres conceptus ilIeo retici sumantur quibus, quoniam meri sunt conceptus puri rationales, nulla potest visio eonsentanea, proinde, in via theoretica, nulla realitas obiectiva inueniri rnempe libertas, immortalitas, deusque. Quocirca per legem pracsticana, quae exsistentiam svnuni boni imperat in inundo possibilis, possibilitas rerum illarum rationi purae contemplatinae obnoxiarum, obiectiva realitas, quam iis

170쪽

haec non poterat cauere, postulatur; quo cognitio ratio nis purae the retica sane incrementum accipit, quod vero solum eo continetur, quod conceptus illi alias problematici solum cogitabiles , nunc adsertorie declarantur tales, quibus i eapse res obiectae competant, quoniam ratio praeticanc celsario opus habet exsistentia illarum ad possibilitatem rei s uae obiectae, et quidem practice simpliciter necessariae. sit nivi boni. eoque theoreticae potestas fit illius sumendae.

Haec amplificatio rationis theo reticae autem non cernitur

in amplificanda contemplatione, id est, ut 3 pectu fheoretico nunc usus positiuus sal. Etenim cum nihil quidpiam amplius in eo per rationem practicam essectum est, cluam, ut conceptus illi reales videantur, vereque res postibiles

habeant sibi subiectas. praeterea vero nihil quidquam visio itis illarum nobis detur quod etiam haud poterit po Ilulari,

nulla esse potest enunciatio synthetica per hanc realitatem earum concessain. Ergo haec palcfactio nos is respectu eontemplativo ne minimum quidem proderit, sed sane vero respectu usus practici rationis purae, ad hanc cognitionem nostram amplificandam. Tres illae superiores ideae rationis contemplativae per se nondum cognitiones sunt; tamen cogitationes transscendentes sint, in quibus, quod esse nequeant, non potest ostendi. Iam illac per legem apo dicticam practicam, ut conditiones necessariae postibilitatis eorum, quae ea lex sibi proponenda imperat, realitatem accipitini obiectivam, hoc est, nos lege illa edocemur, iis res subiectas esse, ita tamen, ut, quomodo earum con e tus ad rem obiectam reseratur, non possint declarare, idque etiam nondum cognitio est rerum earum obiectarum; eo enim onamino nihil poteris de iis synthetice iudicare,

neque usum earum theoretice determinare, proinde nullum earum usu in rationis theoreticum facere, quippe in quo pio prie uniuersa eorum cognitio contemplativa consistitis

Verum tamen cognitionem theoreticam, non haraim rerum

obiectamn quidem, sed rationis omnino, eo vidimus amplificatam, quatenus per postulata practica illis ideis obieetasNs darentur, propterea quod cogitatio mere problematica eo demum realitatem obiectivam acciperet. Ergo nota