Immanuelis Kantii Opera ad philosophiam criticam. Latine vertit Fredericus Gottlob Born. Volumen primum quartum

171쪽

cognitionis datarum remsm fi pr en Pilinis. sed tamen rationis theo reticae cognitionis lue illius amplificatio respectu suprasensibilium genetati in Ibit, quatenus, eis: Imodi rerisiectas esse, ut concederet, ea cngeretur noctve eas tamen adcurathis deteri inaret, nec proinde eam rerum obiecta,

mn cognitionem nunc illi quidem ex ratione practica, etiamque ad usuin tantummodo practicum datarum ipsa posset amplificare, quam itaque accessignem ratio pura theoretica, cui omnes istae ideae transscendetates sunt, o lectaque re destitutae, solum facultati purae practicae suae fert acceptam. In hac immanentes fiunt et ramisi tutinae. propterea quod in rationibus versantur eaussque possibilitatis, rem rationi purae practicae necessario propost inmum bonum ut exset, Ociendi, cum, sine hac, id cae transscendentes sint et in principiis rationis contemplantis solum re latinis versentui , quae illi haud praecipiunt, ut rem obiectan nouam ultra experientiam sumat, sed solum earum usiam in experientia plenitudini propius adducat. Quodsi autem ratio semel possit sone gaudeat huiusce ac cessionis, tum ea, qua ratio contemplativa, proprie solum ad usum practiciun custodiendum) negatiue, hoc est, non amplificando, sed explorando, in illis ideis versabitur, parti in ut anthropomorphismum, ut sontem supersitionis

arceat, Vel opinatani conceptuum amplificationem illorum

per putatiliam experientiam, partim, ut fana1 fmum abigat, qui per visionem suprasensitivam vel eiusmodi tactus illi imponit; quae omnia in impedimentis sunt usus praetici

rationis purae quorum proinde amolitio respectu practico sane pertinet ad amplificationem cognitionis nostrae nequa

tamen rupugnat, Vt confiteare, rationem respeetu contemplativo nihil eo quidquam esse lucratam. Ad quemque rationis usum respectu cuiuspiam rei ob tectae opus est coneeptibus puris intellectualibus cratego'. riis , sine quibus nulla res potest obiecta cogitari. Quas

quidem tantummodo ad usum rationis clieoreticum possunt id est, ad eiusmodi cognitionem solum adhiberi, quatenuatis sititia uiso quae semper sensialis est supponitur, ideo

172쪽

I4o P. L LIB. II. CAP. n. DE DIALECTICE

que Ium, ut iis res experientiae, quae possit esse, subiecta repraesentetur. Atqui hic ideae rationis, quae in nulla prorsus possunt experientia dari atque proponi, id sunt, quod, ut cognosceretri, per categorias foret mihi eogitandum. Verum hoe loco non de cognitione theor tica rerum hisce ideis subiectatum agitur, sed id solum spectatur, ut iis omnino res subiectae videantur. Hanc realitatein ratio pura praetica parit, in quo quidem rationis theoreticae nullum aliud munus est, quam ut res illas obiectas solum cogitet per categorias, quod, uti alias perspicue ostendimus, essici commode poterit, ita ut haud opuν liabeamus visione nee sensuali, nec suprasensuali , prorterea quod categoriarum in intelligentia pura libere absoluteque atque ante uniuersam visionem, solum ut in KCultate cogitandi sedes atque origo est, eaeque semper

modo rem obiectam in uniuersum denotant, ut tumque ea data nobis atque oblata videatur. Iam categoriis, quRtenu.

debent ad ideas illas adhiberi, nulla quidem res obiecta dari iii visione potest atque proponi; verum tamen tollem Uero fore, proinde categoriam, ut solam cogitandi formam, hic non thanem esse, sed vim virtutemque habere, iis pstrrem obieetam, ab ratione praetica in conceptu sumni boni indubitata sippeditatam, satis illis de realitate concePtuum, ad possibilitatem si mi boni pertinentium, satis prouisum lautur, quamuis per hane accessionem ne minima quidem ς gnitionis ex principiis theoreti eis amplificatio essiciatur.

Si praeterea hae ideae de deo. mundo intelligibili

ymno dei) et immortalitate per praedicata determinentur, R propria natura nostra deproluta, ea deteraninatio, nequo ursvssisiensio illarum purarum idearum rationalium can 'Rr pomo hismus 3 neque vi cognitio transscendens rerumi Frigensbilium spectanda erit; haee enim praedicata nulla, e ivl x, intelligentia et voluntas. et ita quidcm in a u ς ' si inuicem considerata, uti in lege moralie ς'git ri, proinde tantummodo, quatenus eorum' u sieri poterit puius practicus. Ab oin ibus reliqui ,

173쪽

quae hisce conceptibus psychologice adhaerent; id est

quatenus has iacultates nostras in actioue empirice obseruamus veluti, intelligentiam hominis discurtiuam esse eius repraesentationes proinde in coaltationibus versari non vero in visionibus, hasce in tempore sibi inuicem succedere, voluntatem eius semper esse dependentia quadam

tranquillitatis ab exsistentia rei sibi subiectae adsectam, et se porro, quod non potest sic esse in natura sui lima tum

nosmet continemus, atque ita re conceptibus, per quos nobis ens purum intellectuale cogitatione insormamus,

nihil amplius relinquitur, quam quod ipsunt ad possibilitatem opus sit legis moralis cogitandae, proinde cognitio quidem dei, sed modo respectu praetico, quo, si periculum secerimus illius ad theo reticam dilatandae, intelligentiam eius accipiemus, quae haud cogitet et moueatur, sed videat intueatur, voluntatemque res spei tantem, aquarum exsistentia tranquillitas eius minimo pendeat ut taeeam praedicata transscendentalia, velut quantitatem exstilentiae, hoc est, durationis, quae haud locum habeat in tempore, Vno illo adiumento, quo fieri potest, ut ex- silentiam- nobis qua quantitatem repraesentemus, quae cuncta in proprietatibus sunt, de quibus nullam nobis pro

sus eogitationem informare possumus, ad cognitionem obiectae rei idoneam, eoque edocemur, eas itumquam posse

ad theoriam naturarum suprasensibilium adhiberi, ideoque ex hac parte iis nullio modo posse cognitionem contemplativam constitui, usumque eorum duntaxat ad obseruationem huiusce legis moralis adstringi. . Quod postremo diximus, adeo manifestum. est itaque euidenter potest facto euinci, ut audacter queas uniuersos pu- alitios istos naturaleδ mirabile nomen l) prouocare. vi unam modo proprietatem nominent, hanc iis rem subiectam praeter praedicata mere Ontologica determinantem, in telligentiae iere, Rut voluntatis, in qua mani sello nequeat probari, cuncti. ab ea anthropomo histicis separatis, non nisi Pluin verbum relinqui, quocum ne minimus possit cone tua coniungi, quo amplificatio cognitionis theoreticae

174쪽

i a P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE

liceat sperari. Sed ratione practici ex proprietatibus intobligetitiae voluntatis lue tanu'n conceptus nobis relinquitur

relationis, cui lax praetica quae lianc ipsam intelligentiae at voluntatem adfectioneni ex anticipatione determinat realitatem obiectivam unpertit. Quod cum semel saetiam fuerit, tum conceptui rei subieetae voluntati inoraliter determinat e conceptui summi boni) cum eoque conditionibus possibilitatis eius, ideis de deo, libertate atque immo talitate, etiam realitas, sed seinper modo respectu serua dae legis moralis ad nullum usum contemplatiuum tri-- huitUr. His monitis facile poterunt inueniri, quae ad grauissimam quaellionem respondeantur: rumn eone plus de deo

ad ph mu proinde quoque ad metaphysicam, quippe

qua solum principia pura ex anticipatione physices sensu generali continentur) pertinent, au ad philosophiam mor Iem. Enodationes institutorum naturalium, si in iis ad

deum confugias, utpote Oninium rerum audiorem, nulla

certe enodatio physiza est omninoque consesso de philosophia laborante; siquidem coactum te sentias, ut, de quo caeteroquin nullam cogitationem habeas, quidpiatrisinnas, ut de possibilitate eius. quod ante oculos constiti tum vides, cogitationem possis insormare. Sed vi per inetaphysicam ab notitia linisu mundi ad conceptum de deo, ad argumentuitique exissentiae illius per certar indubitataseque ratiocinasioues peruenias, propterea fieri non potest. quod hunc mundum, ut persectissimum, quod esse possit totum, proinde, ad hoc efficiendum, omnes, qui esse possint, mundos cui eos cum hoc comparare queamus cognoscere, proinde omnisgios esse, oporteret, ut eos fieri sesum per deum cuti hunc conceptum cogimur cogi tare potuisse diceremus. Tum demum fieri nullo modo poterit, ut exsistentiam huius naturae e solis conceptibus cognoscas, quoniam quaeque enunciatio exsistentialis, id est, ea, quae naturam, de qua mihi cogitationem insor. nao, enunciat exstare, pronuncitatum sviatheticum est, hoe est, eiusmodi, quo conceptum illum tralueo et plus de illo dico, quam suit in conceptu cogitatum: nimirum isti coaM

175쪽

eeptui tu intelligentia subiectam rem esse, quae ei respondeat, extra in trilii/mitiam . quod, num is estuin est, fieri non posse, ut per vllain quampiam ratiocinationem eliciatur. Ergo unus solum procedendi modus rationi relinquitur, quo ad hanc cognitionem perueniat, cum scilicet, ut

Tatio pura, a summo usus puri sui practici principio proseiscens eo quod hie praeterea solum exsistentiam cuiuspiam spectat, ut consequentis rationis rem sibi subiectam

determinat. Λc tum quidem, non solum in quaestione sua ineuitabili, nempe in voluntate ad seivinum bonum necessario dirigenda, necessitas emergit, eiusmodi natura

originariae sumendae, resia ectu possibilitatis huius boni in mundo, sed, quod caput est, aliquid, quod progressui

rationis in via naturali prorsus deerat, nempe conceptus huius naturae Originariae adcitrare des mirilitatius. Cui hunc mundum ex parua duntaxat pateticulia norimus, multa eum minuS cum Vniuersis, qui post uni esse, mundis com

parare possimus, poterimus quidem ab ordine illius, conquenientia ac magnitudine ad auctorem eius japientem, benignum potentemqru concludere, non vero ad omniycientiam illius, omnipotentiam etc. Facile ctiam poterit concedit hunc defeetum ineuitabilem per licitam rationique consen

tineam hypothesin commode posse suppleri; nimirum, si in multis illis partibus, quae propius se nobis cognoscen das ostendunt, sapientia. benignitas et id gelius fila elu cent, in cunctis quoque reliquis ita fore, ideoque rationi

tonsentaneum esse, ut auctori onaues, quae esse possint, perseetiones attribuantur; sed ea non in ra1niculiis vertantur, quibus ne nosti queamus perspicientia superbire sed modo iura, quae nobis possint concedi, quaeque et alii eommendatione indigent, si iis uti velimus. Igitur conreceptus dei in via empirica physices etiam nunc conceptuin manet parum adcurata determiuatus de persectione entia Primi, ita ut non possit conceptu naturae diuinae consentaneus putari sper metaphysicaan vero in parte tranSscende tali nullo modo quidquam esticietur). Iaiti si periculum secero huiusce conceptus cum re

tioni praelicae subiecia comparandi, eum deprehendo per

176쪽

44 I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE

principium morale concedi quidelia vi possibilem, posito mundi austore, qui Dinvia perfectione. Omniscitis

sit, necesse est, ut vitam meam usque ad intestinos animi motus adseetionesque iii uniuersis, quae esse possunt, causis

atque in omne futurum tempus cognostat; sit porro omnia potens, ut, quae illi conuenienter sequantur. efficiat; sit itidem ubicumque locorum praesens, sit aeternus, et sic porro. Proinde lex moralis per sunmi boni conceptum, ut rei rationi purae practicae propositae, determinat conceptumentis originarii, ut entis fammi, quod iter rationis pl1ysicum atque ulterius continuatum metaphysicum) proinde

totum contemplatiuum non potuit efficere. Ergo conceptus dei non est conceptus ad pitysi in pertinens, hoc est, ad rationem contemplatiunn, s ed ad philosophiam moralem, atque hoc ipsena de caeteris quoque conceptibus rationalibus dici poterit, de quibus, ut pollulatis rationis in via praetico, supra disputauimus. Cur in historia philosophiae Graecae ultra Anaxagorae tempora nulla perspicua theologiae purae rationalis vestigia deprehendantur, . eius rei causa non est in philosophis vetustioribus quaerenda, quibus intelligentia perspicientiaque deficeret, quo minus per viam contemplationis, simis certe hypothesibus adiuti, eo sese eveherent; quid sacilius ese

poterat, quid naturae conuenientius, quam, quae spontela cuique obiicit, cogitatio, pro indeterminatis gradibus perfectionis diuersarum mundi causarum, unam ratione

praeditam sumendi, cui omnis insit perfectio γ Verum mala in mundo longe iis grauiora obstacula videbantur, quam visbi ea hypothesis licita esset. Idcirco in eo ipso intelliget tiam perspicientiamque prodidere, quod eas sibi hypotheses

haud permitterent, potiusque in causis physicis anquirerent, annon in iis qualitatem ad causam primam neccssariam facultatemque inuenirent. Posteaquam autem ttic populus acutus tantum in investigando indagandoque progressus erat, ut ipsas res morales, de quibus alii populi duntaxat nugati sunt, philosophice tractarent; tum demum nouam

offendebant indigentiam, scilicet practicam, quo fieri non

177쪽

poterat, quin entis originarii conceptum determinate posient ostendere, in quo quidem negotio ratio contemplativa

sele tenuit otiolam, ad summum laudem meruit, conceptum se, in suo haud territorio natum, exornasse, comitR-naque confirmationum et inuestigatione naturae, quae nunc

demum prodibant, stipare, quo haud sane quidem quae

iam eonstituta erat) auctoritatein illius, sed potius tantummodo pompam Ostentationemque ex opinata perspicientia

rationali uieoretica promouerent.

. . .

His monitis perceptis atque intellectis lectori eritices

rationis purae contemplativae ad Veritatem plane erit persuasum: quam necessaria suerit, quamque et theologiae et doctrinae motum salutaris operosa illa categoriarum desietio. Ea enim sola caueri poterit, ne, si in intelligentia pura ponantur, eas, cum Platone, insitas atque innatas putemus, in iisque conatus constituamus transscendentes theoriarum rerum suprasensibilium, quarum nullos fines videmus nec terminos, quibus vero theologia in laternam magicam phantasmatum ingenii conuertitur; quas vero si partas paratasque putaueris, cauebis, ne, cuin Epicuro, omnem usitin eorum ac singulum, vel ipse respectu praetico, solum ad res adstringamus rationesque determinantes

sensibus subiectas. Nunc autem, cum critica in deductione illa probauerit, eis nulliam originem empiricam esse, sed sedem earum ex anticipatione sontemque in intelligentia pura versari; deinde quoque, cum aci res obiectas generatim, a visione libere, referantur, iis quidem ad res empyritas adhibendis cognitionem theoreritam estici, sed eas tamen quoque, ad rem obiectam adlii bitas datam per rationem puram praeticam, detemminatae suprasensibilium cogitationi inseruire, verum duntaxat, quatenus haec solum per praedicata determinetur, quae ad finem putanti practicum ex anticipatione datum eiusque postibilitatem pertineant. COnteinplativa rationis purae circumscriptio et praclica illius amplificatio eam demum ad istam aequalitatis rationem adducit, in ilua Ouinino possit ratio conuenienter usurpari,

178쪽

46 P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE

eoque exemplo melius, quam ullo alio, probatur, semitam ad sapisntiam, si tuta esse debeat, neque invia fieri aut decipiens, per scientiam ducere Oportere, quo Vero ad metam illam nos duci, illa demum absoluta poterimur certi euadere. VII.

DE ADSENSU EX INDIGENTIA QUADAM

RATIONIS PURAE.

Indigentia rationis purae in usu speculativo tantummodo ducit ad hypotheses, sed indigentia rationis purae practicae adposulata; siquidem per indigentiam rationis purae a derivato in serie rationem tam alte, quam lubet, adscendo, opusque habeo ratione prima, non quo derivato illi veluti colligationi causamam in rebus mutationibusque mundi realitatem obiectivam impertiam, sed ut rationem indagantem meam respectu illius plene expleam. Sic ordinem conuenientiamque in natura rerum coram video, nec,

quo certus sani de veritate exsistentiaque illius, opus est vi contemplationem adeam, sed modo, ut, quo eam enodem, naturam divivam, ut eius causam, fu ponam; ubitum, quoniam ab effecto ad causam deterini natam, praesertim tam adcurate pleneque determinatam, qualis in deo cogitari debet, dubia ratiocinatio atque ambigua est, eiusmodi suintio non nisi ad gradum potest opinionis, nobis hominibus, omnium maxime cum ratione conuenientis ), promoueri. Contra indigentia rationis purae practitae in Sed vel hie quoque haud possemus indigentiam Uationis praetendere, nisi eo neeptus quidam problematicus, sed tamen ineuitabilis rationi foret ob oculos postus, scilicet eo neeptus entis absolute irecessarii. Hie eonceptus determinandus est, idque, si adpetitio amplificationis aecedit, ratio est obiectiva indigentiae rationis contemplativae, nempe ut conceptias eritis necessarii, quod aliorum esse ratio prima debet, propius determinetur, et Loe proinde posterius quapiam re distinguatur. Sineri usi nodi problematibus itecessariis amegressis, nullae sunt indige=ιtiae. salieni haud rationis orae; eaeterae sunt indigentiae inclinotionis.

179쪽

RATIONIS PURAE PRACTICAE.

luntati nos hae proponamus, pro viribus promouendum ;in quo vero possibilitatem eius, proinde et conditiones, deuin libertat citi atque immortalitatem ponet e cogor, quippe quas per rationem contemplativam non euincere

pultivia, quainuis etiam haud refellere. Atque hoc ossi- .cium in lege constitutum est, sane quidem ab litesce sumtionibus prorsus libera, per se ipsa apodictice certa, nempe

in lege morali, neque eatenus ullius vlterioris adiumenti indiget ex opinione theca retica ite in te a rerum natura, secretoque ordinis mundani scopo, aut moderatoris cuiuspiam, qui illi praesit, ad nos plenisti ne ad actiones absolute legibus consentaneas obligandos. Verum effectum huius legis subiceituum, nempe animi illi conueniens per eamque necessarium, practici, quoad esse possit, summi boni promouendi, tamen celete supponit, hoc summuni bonum pollibile esse, cum e contrario practice impossibile sortiri ut rem subiectam conceptui sequare, qui

Oiamino vanus atque inanis foret omnique re obiecta destitutus. Iam postulata non nulla physicas modo vel meta- physicas, Verbo, quae in rerum natura insunt, conditiones attingunt possibilitatis summi boni, non vero in gratiam cunsilii conteinplativi arbitrarii cuiuspiam. sed finis cuius' eam practice necessarii voluntatis purae rationalis, hic non optantis, sed irremissibili rationi iussu cuius

fundamentum , obtemve, in natura rerum est, uti eae per rationem puram uniuerse debent diiudicari, nec sere in Fr constitutum est, quae in gratiam eorum, quae ex rationibus more subiectivis expetimus, ut continuo adiu-Inenta eoru iri ut postibilia sumat, aut rem obiectam sere adeo ut exllai: tem, nullo modo potestatem habet. Ergo

haec indigenita est respectu es hue necesserio, suique sumtionem defendit non solum ut hypothesin, sed ut postulatum respectu praelico; concessoque, lege pura morali,

quemque, ut praecupio, non vero ut regula prudentiae, maxime obligari, num probo licebit dicere: equidem volo, deum esse in eamque in hoc mundo exsistentiam, etiam praeter uexum naturae, exsistentiam in mundo puro intub

180쪽

i48 P. I. LIB. II. CAΡ. II. DE DIALECTICE

ligibili tandem quoque durationein meam infinitam, liaeemordicus ictaeo, eamque mihi persuasitonem haud patiar eripi; quippe hoc unum est, in qu O, qtine mea intersuiit, de quibus, non licet, ut quidquam remittam, tu lictuin

meum necessario determinatur, argutationibus negle istis, quamuis minutae ad eas respondere postula, iisque speciOsiores opponere.

. . .

Vt in conceptu tam inusitato, qualis fidei conceptus est purae practicae rationalis, at hibendo, euitentur calumniae, liceat mihi scholium his adiungere. - Propemodum videri pollit, ac si haec fides rationalis lioc loco ipsa ut praeceptrim declaretur, nempe ut summum horium ut possibile sumatur. Sed fides iussa atque praecepta nihil es.

Verum in animum reuocetur discustio eorum, quae in sumini boni conceptu sumenda postulantur, et inanili flumerit, eam postibilitatem accipiendam minime debere imperari, nullaque postulare consilia practica, eius toncedendae, sed a ratione contemplativa haud rogata concedi eam oportere; namque nemo poterit contendere, fieri per se iasi posse, ut digna felicitate conditio naturarum in mundo rationalium, legi moriali consentanea, cum fruitione silicitatis coniuncta huic aequabili videatur.' Iam respectu unius elementi sentini boni, nimirum moralitatis, lex moralis

nobis solum imperat ac praccipit, et, qui de possbilitate illius elementi dubitaret, perinde faceret, ac si ipsam legem

moralem in dubium vocaret. Sed alterius quidem elementi, nempe selicitatis pu etuo dignitati illi consentaneae atque aequabilis possibilitas generatim ut concedatur nullius omnino praecepti indiget, neque enim, quod contra dicat, ipsaxatio theo retica quidquam habet; sed in solo modo, quo

eiusmodi legirio naturalium concentum cum legibus libertatis debeamus cogitatione 'informare, inest quidpiam euius respectu nobis optio competit, eo quod ratio theoretica de ea re nihil cum certitudine apodictica decernit, et huius respectu, esse inuitamentum morale potest, ex quo momentum pendeat.