장음표시 사용
191쪽
certari possent, tamen vestigium obseruatitiae ab una parte, auersionisque ab altera relinqueretur indelebile, quae ex sola consuetudine eiusmodi a stiones adsensu vel repreliensione dignas spectandi sormam, probitatis in sutura vitaeonstitutioneni esticeret. Velim tamen ne pueri exemplis onerentur actionum, quae vocantur, nobilium supererogationis), quas scripta nostra sensus profundi Oris crepare tantopere videmus, potiusque Omnia solum ad osticium reserant pretiumque, quod homo sibi ex sua ipsus sententia per conscientiam et potest statuere et debet, quoniam . quae vota inania spectant ac desideria pei sectionis inaccessae, iis non nisi heroes nascuntur in fabulis romanensibus frequentes , qui, dum senium iactant ingentis, liberant se ab ossicio communi quotidianoque faciendo, quod iis tum insurminutiarum videtur ). Quodsi autem interroges: quidnam proprie moralitas ra videatur, ad quam, velut ad obrussam, cuiusque actionis possit pretium morale explorari, sateri cogor, solum posse per philosophos explicationem quaestionis huiusce dubiam reddi; namque in ratione hominum communi, non Annulis quidem separatis abstractisque et universalibus, verum tamen ex usu consueto, quasi ut, quod manum inter dextram est laevamque, discrimen, diu explicata est et constituta. Igitur primo notam virtutis purae exploratoriam in quodam exemplo ostendemus, dumque
Amones, e quibus magna, a propria utilitate aliena, in eoru-munionemque venientia an init eoii silia atque humanitas elueent, Iaudari, conducit. Sed in ea re non tam elatio a1iimi, quae fugit ac praeterit, quam potius submissio animi subter o scium debet attendi, cuius vestigia diutius duratura exspectari possunt. quoniam ea principia cilla vero solum ebullitiones in se eo hibet. Brevi opus meditatione erit, quo postis culpam in te aperire, vila uspiam re respectu generis humani eontraeli, si vel in eo modo ea eernatur, quod, per hominum inaequalitatem in eonstiti itione civili, commodi gaudeas , Ob quas aliis eo pluribus carendum videatur, ut ne opinione meriti arro. gante cogitatio expellatur.
192쪽
cogitamus, eam sere puero decem annorum ad diiudicanduin proponi, videbimus, nutu is etiam sponte, ab nullo vnitivam doctore ins itutus, nccellario ita debeat iudicare. Hillo; iana narres hominis probi, quem adducere stolunt, ut obticetatoribus hominis innocentis, verum caeteroquin haud locupletis cuti sere Annae Bolentae ab Henrico VIII. rege Brittanniae accusatae) isse adiungat. Lucra ostenduntur, id est, permagna munera, s unamiue holiores. Sed ea recusat. Id quod in mente auditoris solum adselisionem adprobationemque excitabit, propterea quod lucrum videtur. Iam comminati aries adhibentur iacturae. In Obtrectatoribus istis amici sunt, intima cum eo similiaritate coniuncti. qui nunc vinculum amicitiae cum eo dis loluunt, cognatique propinqui, cum qui inops est,) iniistantes ex-liae redari, potentes, qui quouis eum loco ac tempore persequi possunt et cruciare, princeps, libertatis iacturam illi, ipsiusque vitae minans. Vt autem aduersitatu in modus plenus fiat, isque dolor ab eo 1entiatur, quem solum potest animus moraliter bonus intime persentiscere, iamiliam illi ostendas suam summis angustiis maximaque inopia exsperiantem, quae eum Ut concedat roget, ipsumque, quamuis probum, proponas, tamen haud sensu obtuso nec commiserationis, nec propriae calamitatis, in temporis articulo quo cupit illum diem liaud vidisse, qui se tam immenso dolori exponeret, nihilo secius tamen in probitatis propolito constantem, dubiisque immotum: puer gradatim, a sola adprobatione ad admirationem, inde ad stuporem, tandem usque ad summam venerationem, uiuumque desiderium evehetur, ut ipse aliquando talis vir euadere
possit quamquam haud quaquam in eodem illius statu ;
et nihilominus hic virtus solum propterea tanti colitur, quoniam tam care parta est, non quia aliquam adserat utilitatem. Universa admiratio ipseque conatus ad itini litudinem huiusce citaracteris adsequendam, hic omniato posita est in puritate principii moralis, quae eo solum in oculos incurrens poterit proponi, ut uniuersa, quae homines pos sint ad felicitatem accensere, ab elateribus actioIiis removeantur. Ergo eo nutior vis moralitatis in animo humano
193쪽
omnino esse deberet cum animo nostro contani , eam tantummodo illi esse p. sse, qua unus pura, atque a consiliis salutis nostrae vacua, ut elater, animo admoucatur, propterea quod ea se1e in calamitatibus excellentissmam ostendat. Id vero, cuius remotione effectum vis monicis coi roboratur atque augetur, impedimentum suerit, necesse erit.
Ergo omnis admixti O clateium, ab selicitate propita desuinto rucia, impedimentum eli, quod contagioni osticit
legis moralis cum animo humano. - Iam vero Contendo, .
in illa ipsa actione admiratione accepta, si, unde exsisteret, momentum, in obseruantia olficii poneretuci, tum hanc eamdem legis obseruantiam, haud sere ius quoddain inopinionem internam animi magni et generosi beneque promerentis, ipsun in animo spectatoris maximam vim exserere, proinde osticium, non Vero bene meritum oportere, non solum celetissimam et maxime determinatam definitamque sed, si tutio lumine salictitatis suae piri onatur, etiam vellementissimam in animo vim exserere. Nostris temporibus, cum liquescentibus magis molli- busque tactibus, vel elatis inflati,que animum i te potius flaccum inarcidumque, quam sortem ac robustuin efiicientibus arrogantiae generibus homines speraiit animum cogi posse, quam o ilicii descriptione ieiuna et seria impersectioni humanae progrestionique in bono rectoque conuenientiori, magis, quam ullo umquam tempore i iecessaria eli huiu. ceviae ac methodi commendatio. Ab omni demum cons lio prudentiaque proiius videtur abhorrere, si paruulis actiones ut generosae, magnanimae et bene promerentes exemplo proponantur, ea mente, ut eo imm animi ardore quodam atque impetu sciathus asino) illarum concitati abripiantur. Cum cuim in iaciendo vel vulgari 1limo osticio, ipsoque in eo diiudicando tam infirmi cnt, ea re nihil aliud
efiicietur, quam ut illi mature sonuitatores reddantur. Verum quoque in cul tiori peritiorique parte hominum opinatris ille elater, nisi noxiam, certe nullam genuinam mo-
194쪽
talem esse monem in animo habet, quam eo tamen volu
Vniuersi famis, ii in primis, quibus estici studium
insolens debeat, eo temporis articulo, quum vehementes sunt, et priusquam fugiunt, vim suam debebunt exserere, eteroquin iis nihil quidquam essicietur; propterea quod animuS ad naturalem motum vitalem suum temperatum solet reuerti, atque ita in languorem incidit, antea sibi proprium; quoniam ei quidem, quod adliceret, nihil vero, quod corroboraret, admotum fuit. Principia debent in conceptibus constitui, cx uniuersis aliis constitutio-itibus tantummodo celeres motus ac praetereuntes pGssunt enasci, qustus personae nullum morale prctium poterit, ne fiducia sui quidem impertiri, sine quibus conscientia moralis animi talisque char8cteris, summum bonum in homine, nullo paeto possunt locum inuenire. Hi igitur conceptus, si fieri subiective praefici debeant, non debent in legibus obiectivis moralitatis consistere, ut eas admiremur, respectuque humanae naturae magni faciamus, sed repraesentationem earum, cum homine eiusque singulo atque indiuiduo comparatorum, considerare; ubi tum lex illa informa adparet, summa quidem Obseruantia digna, non vero adeo placente, quam si ea ad elementum pertineret, cui per naturam secun aὸsuetus est, sed uti cum cogit, ut saepenumero id, haud sine abnegatione sui, relinquat, altiusque quoddam petat, in quo se, perpetuo relapsum metuens, multo solum labore se postit tueri. Verbo, lex moralis postulat obedientiam propter ossicium, non prepraediluetionem, quae nullo modo poterit supponi nec debebit. Nunc, age, exemplis cognoscamus, virum in repraesentatione actionis cuiuSpiam, vi getierosae actionis et sortis maior vis subiective mouens elateris insint. quam 1i ea solum ut ollicium respectu legis seuerae moralis cogitetur. Λel io illa qua quis, cum summo vitae discrimine, homines e naufragio seruare laborat, si ipse vitam postremo perdat, partim quidem hi eius Osticiis ponimus, patetim vero,
195쪽
et maxime quoque ut bene meritum laudamus, veriam O,
seruantia illius admodum per cogitationem de .cio erga se i um, cui hic quidpiam detrahi videtur, minuitur. Maiorem vim habet magnanima vitae deuotio pro conservanda patria, et tamen quodammodo in dubio relinquitur an etiam persectuin ossicium sit, sponte et iniussum huic se consilio deuouere, aetioque haud omnem vim in se cohibet exempli stimulique ad imitandum. Quod ii autem necessario in Os scio sit, quo migrato lex moralis per se, non habita ratione salutis humanae, violetur, cuiusque quasi pedibus lanctitas conteratur, cuiusmodi officia solent officia erga deum vocari, quoniam in eo sanctitatis ideale in subitantia cogitamus 3 sequitur, ut obseruationi eius, univei sis, quae intimae inclinationum nostrarum ut cumque esse cara atque in pretio poterunt, neglectis, obseruantiain persectissimam omnibusque numeris absolutam consecremus, nostrumque animum tali exemplo confirmatum sentiemur atque elatam, in quo si nobis possimus persuadere, naturam humanam capacstn esse tantae elationis super universis, quae natura umquam queat elaterum stimulorumque ad contrarium conquirere. Eiusmodi exemplum Duciantis
proponit in gradatione quadam, qua lector possit vim elateris, quae in lege inest pura ossicii, ut ossicii, admodum persentiscere:
Esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem, Integer; ambiguae si quando ei labore testi Incertaeque rei, Phalaris licet imperet, ut sis Fallus, et admoto dictet periuria tauro, Summum crede nefas animam praeferre pudori, Et propter vitam vivendi perdere causas.
Cum ullum quidpiain quod nos meriti opinione demulceat actioni nostrae possumus inferere, tum elater iam aliquantum concretus est mixtusque philautia, proinde Opus eii adiumento quodam ex parte facultatis sensitiuae. Sed salictitati ollicii soli cuncta postponere, tibique conscium fieri, te illud ptisse, siquidem nostra ipsorum ratio illud ut praeceptum situm agnoscit pronunciatque, nos illud iacere
debere, est quasi se ipsum supra mundum linsibilum pro rius
196쪽
euehere, in eademque conscientia legis etiam ut elater K. cultatis vim fensitivam dominantis ai ctissime, etsi liaud semper cum e fit citate, coniunctum est, qua tameu ex kequentiori exercitatione, usuque illius initio quidem tenuiter tentato, sperari licet maior esiecti O, qua paullatitu in nobis.
inuitamentima purum morale nascatur.
Igitur viae ac methodi tale iter videtur. Primo solunt id agitur, ut iid diiudicationem ex legibus moralibus nosmet ita adsuescarnus, ut ea uniuertian Obseluationem nostram, cum nostrarum actionum liberarum, tum alienarum comitetu P, eamque Exacuamus, dum primo quaeritur, an acts o obiective morali legi, et cui, consentanea sit; in quo tum attentionem ad eam legem, quae si, iam rationem obligationis suppeditat, ab ea discernimus, quae reapse obligat, velut legem eius, quod indigentia hominum a me postulat, cui contraria est ea, quod ius eorum desiderat, quae quidem posterior ossicia essentialia praescribit, sed
superior ossicia extraessentialia praescribit et sic varia ossicia, quae in actione conueniunt, discernere docet. Alterum deinde caput, quo dirigenda attentio videtur, quaestione continetur: an etiam actio subiecti ue) propter legem no sem facta sit, eaque proinde non modo puritatem moralem, Vt actio, habeat, verum etiam, ut animi consilium, pretium morale, quoad regularia subiectivam. Atqui dubium non est, ea exercitatione, conscientiaque inde nascentis culturae rationis nostrae solum de actione iudieantis, certum quoddam inuitamentum ipsius legis, proinde actionum honestarum et moraliter bonarum produci opor- tere. Namque ea tandem cara liabemus, quorum contem platione fit, ut ampliorum virium cognoscendi nostraminusum persentiscamus, qui praesertim iis promouetur, in quibus puritatem moralom deprehendimus; quoniam solum poterit ratio talem rerum ordinem facultatibus suis comprehendere, ex anticipatione determinandi ox principiis quae fieri debeant. Nonne perscrutatori naturae carae res fiunt, in quas initio sensus eius Ossenderunt, cum ingentem illam conuenientiam Organisationis in iis Verit, atque
197쪽
ita rationem se ain iis contemplandis pascit' nonne Ibei i-tius, quod per nil cros conium diligenter contemplatus esset, inlcclitin clementer in solium reposuit, quoniam eius adspectu se 1 cnsit edochun, ab eoque quoddam quasi beneficium accepit.
Verum lioc se cultatis iudicandi negotium, quo fit,
ut nostras proprias cognoscendi vires persentiscamus, Iadn-du:n ipsum est inuitamentum adtionum earumque moralita tis. Eo solum esticitur, vi libentet in eiusmodi diiudicatione versentur, virtutique siue animi ingenio morali, sormam impertit pulcritudinis, quae admiratione quidem accipitur et laudatur, sed propterea nondum expetitur, potius que alget; quemadmodum cuneta, quorum contemplatione subiective conscientia esse itur concentiis nostrarum repraesentationum, et qua uniuersalii nostram cognoscendi
facultatem intelligentiain et phantasiam) videnans corroboratam, Oblectatio es licitur, quae cum aliis 'uoque possit communicari, in qua nihilominus exsistentia rei nillil nostra intersit, propterea quod ea tantummodo ut occasio spe statur dotis in nobis indolisque supra animalem naturam
excellentis aperiendae. Iam vero et astera exercitatio accedit, nempe ut in viva repraesentatione consilii moralis in exemplis, puritas voluntatis declaretur, primo quidem solum ut persectio illius negativa, quatenus nulla actionis propter ossicium susceptae cum elateribus inclinationum Vt rationibus deteriari nantibus contagio videtur; quo tironi ad coiiscientiam libertatis attentio acuitur; et quamquam e abdicatione initio sensus doloris excitatur, tamen eo, quod tironem idiura ipsi necessitatum verarum coactioni eripit, illi sit nul liberationem a vario taedio isto pollicetur, quod ex hisce necestitatibus cunctis capit, antinumque parat, dsensum tranquillitatis percipiendum. Animus quippe One leuatur, quo semper occulte premitur, cum homini in con siliis puris moralibus, quorum exempla proponuntur, interna quaedam, ei alioquin ipsi ne satis quidem cognit facultas, libertas interna, aperitur, ab importuno inclina
tionum impetu ita sese liberandi, ut nullius, ne vel caritu
198쪽
Inae quidem, cum consilio, ad quod nos nunc adhibere rationem debeamus, contagio videatur. In causa, cum egomet solus modo scio, nae in culpa versari, ct quainui Singenua consessio illius, promissioque satissa filonis vanitatem, studiumquc utilitatis propriae, ipsamque haud iniustam iram orga eum, quem laeseram, tantopere ostendat, tamen eas Omnes potero dubitationes negligere, nihilominus Coii scientia vacuitatis inest inclinationum fortunarumque, possibilitatisque sibi ipsi satis se iudicandi, contine-itur, quae omnino milii etiam alio respectu salutaris viduatur. Iam fit, ut lex officii, per pretium positiuum, quod ex faciendo illo persentiscimus, eo faciliorem aditum inueniat per olferitantiam nosri ipsus in conscientia libertatis nostrae. Atque in hac, si bene constituta sit, si homo nihil vehemcntius auersetur, quam si in explorando se intus ex sua ipsius sententia se reprobandum in talligat, quodque bonum poterit consilium motale propagari; quoniam ea optima, qui di quod una custodia videtur, qua stimuli
tui pes noxiique ab an 'ino possint arceri. Quibus quidem regulam maxime generalem me lio dologiae formationi, exercitationisque moralis volui indicare. Cimi varietas Oriciorum peculiares cuiusque eorum
generis determinationes postulasset, prolixumque laborem iniunxisset satis me excusatum iri confido, si in eiusmodi libello qui solum in prolusione vel satur, in liac delineatione consistaen.
Res sunt duae, quae animum implent admiratione et reuerentia perpetuo noua et augescente, quo saepius atque diutius cogitatio in iis occupetur: caelum se latum supra me, et lex imoralis tu memet. Vtrumque neque tamqllam obscuritatibus itiuolutum, aut in transscendenti, extra. Orbem cognitionis incum, anquirendum ac solum suspicandum videtur; coram me video proxii neque cum conscientia exsistentiae meae coniungo. Illud caelum stellatum a loco incipit, quem in mundo sensibili externo occupo, coniunctionemque, tu qua collocatus sum, amplificat in
199쪽
infinite magnum mundis super mundis et systematibus super systematibus, praeterea quoque in tempora infinita motus eorum peri dici, eiusque initium ac durationem. Haec lex moralis a memet ipso nullius adspectui subiecto itistituit a personalitate mea, et memet in mundo proponit, qui veram infinitatem habet, sed intelligentiae solum pervelligabilis videtur, atque in quo memet eoque etiam simul eum uniuersis illis, qui sub adspectum cadunt, mundis), non uti illie, fortuito, sed uniuerse necessarioque coniunctum intelligo. Ille a d auctus mundorum innumerabilium delet quasi dignitatem meam, ut naturiae animalis, quam, Unde enata est, materia, planetae soli puncto in rerum uniuersitato reddere debet, posteaquam per breue
tempus quomodo φ nescias) vi vitali praedita fuit. Sed
alter auget adspeetiis pretium meum dignitatemque, ut i Inlimitiae, admodum, per pei sonalitatem, in qua lex moralis vitam mihi patefacit, ab animali natura ipsoque mundo sensibili uniuerse liberam vacuamque, certe quan
tum ex determinatione conueniente exsistentiae meae per eam legem, non ad determinationes terani nosque huius vita
adstrictae, sed in infinitum tendentis, potest diiudicari. Verum admiratio obseruantiaque ad imi estigationem quidem incitare possunt atque adlicere, hon vero desectum illius resarcire. Quid igitur saciendum erit, ut hanc utiliter queamus reique excellentia digne instituere I Exempla in eo et monitioni esse possunt, et quoque imitationi. Con templatio mundi profecta est ab adspectu praestantissimo, quem umquam possunt humani sensus proponere, et intelligentia nostra, quam late pateant, persequi, et siniit tandem in interpretatione astrorum. Philosoplita moralis in
excellentissima humanae naturae virtute initium cepit, cuius
explicatio et cultura infinitam utilitatem prospectat,' siniitque in sanatisino, aut superstitione. Tale fatum est Periculorum omnium adhuc rudium, in quibus maxima nesOtii pars ex usu pendet rationis, qui Ilaud, uti usus pedum, exercitatione crebra, sponte venit, praeseriim si proprieqtates attingat, quae non possunt ita proxime in experientia
vulgari proponi. Posteaquam vero, quamquam serius,
200쪽
regula subiectiva illa frequentata erat, ut Omnes gradus ante probe perpenderentur, quod nathra saetura est, et non nisi in Orbita viae in thodique prius bene perponsae iter facere concedatur, diiudicatio jystentatis mundi longe aliter dire staesi, cum eaque simul exitum perquam felicissimum inuenit. Casus lapidis, motus iandae, in elcmenta viresque
in eo se exserentes. solutus, mathematiceque elaboratus perspicientiain huius rerum uniueisitatis claram pos levitatique cunctae immutabilem essu cit, quae, continuata Oblaruatione, sperare pollit, ut, sese perpetuo amplificaturam,
numquam Vero rctrogressuram, metuendum videatur.
Hanc igitur viam in tractandis naturae nostrae initiis dotibusque moralibus ut nos quoque ingrediamur, exemplo illo possumus adduci spemque de simili euentu bono concipere. In promtu sunt exempla rationis moralitor iudicantis. Quibus in conceptus suos es ementares resolutis, de ficiente mathesi vero, ut tractatio themiae similis, empiricorum ab rationalibus separandorum, repetitis periculis in intestigentia communi instituatur, utrumque plerum, et, quod quisque per se solus possit praesare, certo ostendere, atque ita, partim errori rudis adhuc atque inexercitata diiudicationis, partim quod longe magis necessarium est extra uagationibus ingenii occurrere, quibus, ut ab adeptis lapidem plutosopho tum fieri solet, sine ulla inuectigatione ab ratione instituta, naturλeqi e cognitione, somniati the-' sauri promittuntur, verique perduntur. Uerbo, scienti scritico quaesita mellio diceque itistituta est porta illa an gusta, cluae ad sapienti re doctrino in ducit, s haec non so lum dicatur, quid facere debeas, verum doctoribus esse debeat pro norma, ut via ad sapientiam, quam quisquo debet ingredi, bene distincteque muniatur, aliisque erroribus caueatur; cuius quidem scientiae custos semper, necesse est, philosophia maneat, cuius subtilem indagationem populus non curat, sed tamen doctrinas curare debet, quas, facta eiusmodi tractatione, demum dilucide poterit perspicere.