장음표시 사용
181쪽
Supra dixi miti p. secundum solum in inundo cur in naturae, felicitatem dignitati morali ad citra te conuenientem atque aequabilem neque ex specialidam esse, neque impossibilein reputandam, ideoque postibilitatein se innii boni, ab hac parte, posito soluin auctore mundi morali, posse concedi. De itidustria circumscriptio item luitu ce iudicii, ad conditiones rationis nostrae Jhωctitias adstringondi, retinui,
ut tum demum ea uterer, cum modus adlensionis adcuratius
determinandus soret. Reapse impollibilitas sic di sta solum fuli/ctitia id eit, ratio videt, per . e non posse seri, ut
contextum tam exae te conseiitaneum perpetuoque conuenientem sinibus, duorum euentoruin mundanorum ex legibus talia diuersis euenientium, comprehendat; quamuis, uti in uniuersis caeteromi in in rem ira natura secundum fines conititutis, nec impos libilitatem eius ex uniuersalibus leg-bus physicis euincere possit, id est, ex rationibus obiectivis
idonee dono nitrare. Ucrum nunc alia d cidendi ratio accedit, unde momentum accipiat ratio titubans atque vacillans conteinplatilia. Praecopium, ut summuln bonum proinoueatur, Obiectivum cst in ratione practica), eiusque postibilitas omnino itidem obiective in ratione theo retica, quae non trabet, quod regerat constituta videtur. Sed modus, quo debeamus eam nobis possibilitatem repraesentare, utrum ex legibus uniuersalibus physicis, is ne auctore, qui naturae praesit, sapiente, an modo, eo posito, ratio non potest o te stiue dec dere. Hic igitur conditio rationis subiectiva se ostendit; qua sola modus continetur theo retice illi post bilis, idemque naoralitati sobiem1ιne lcgi rationis subditae solum se lutaris, plenillimum concentum regni naturae cum regno morum, ut conditionem possibilitatis si immi boni cogitandi. Cum igitur illius promotio. ideoque possibilitatis eius sumtio, obiecti te sed modo secundum rationem praelicam necessaria sit, sin ut vero, quomodo nobis illud ut postibile cogitatione informare velimus, ex nostra optione pendeat, in qua vero in uitamentuna liberum rationis purae practicae sumtionem decernit auctoris mundi
182쪽
iso P. I. LIB. II. CAP. II. DE DIALECTICE
sapientis: principium, quo iudiciuin nostrum in eo deteris minat, subiectivum quidem, qua indigetitia, sed simuΙ
quoque qua adiumentum eius promouendi, quod praesicc) necessari uin est, ratio regulae adsensionis respe stumorali, id est Iides rationalis pura practim. Haec igitur non iussa est, verum ex ipso morali consilio exorta, qua sp γntanea, fini morali itis ) salutaris, praetereaque cum indigentia rationis theo retica conspirans iudieii nostri determinatio, ad sui rundam exsistentiam illam rationisque usui porro sun lamento constituendam; proinde saepenumero ea potest in ipsis ingeniis probis nonnumquam vacillare, numquaIn vero verti in dissidentiam. ixa
DR RATIONE FACULTATUM COGNOs-CENDI HOMINIS' DESTINATIONI RIVS PRACTICAE SAPIENTER CONVE-
Quodsi natura humana, ut ad summum bonum tendat, deliinata sit, modus quoque humanarum cognoscendi facultatum, praecipue earum in se inuicem ratio, ut liuic sini consentanea, sumendus videtur. Atqui critica rationis purae contemplativae luminam illius infirmitatem atque in sufficientiani ostendit, ut grauissinias qua stiones ei propositas, scopo conuenienter cxpediendas, quamqv. am nutus rationis eiusdem iraturales nec negligendo , itemque magnos illos progressus haud ignorat, quos sacere pollit, ut ad metam illam sibi propositam propius accc lat, ita tamen, ut eam numquain, Vel maNima cognitione physica adiuta, per se ipsian adsequatur. Eigo natura, instar Imuercae, hie saeuitate ad scopum nostruin necessaria nobis prospexisse
Sed sae, eam, votis nostris in eo obsecutam, illam nobis pei4piciendi facultatem, cultuinue ingenii et collustrationem dedisse, quam auemus habere, in cuiusue possessione nonnulli opinantur videri, quid tum inde probabiliter con-
183쪽
I rsequeretur φ Nisi uniuersa natura nostra simul eonuerteretur, inclinationes, quae semper sibi praerogatiuum arrogant, suam primo exsatiationeni, cumque deliberato consilio contulictae quanta esse potest, maximam longissime que durantem satiationem felicitatis nomine notatam, desiderarent; alter dicendi locus legi morali foret, quo illam carceribus congruis coerceret, adeoque cunetas eas altiori siti, nullius respectum inclinationis habenti, subiiceret. Verum, loco certaminis quod nunc quidem consilio morali est cum inclinationibus, in quo, acceptis aliquot cla ditas, sensilia tamen morale robur animi acquirendum videtur, dera atque aeternitas, cum terribili utriusque maiestate, perpetuo ob oculos versarentur, siquidem, quae plene possum euincere, respectu certitudinis, idem valent, quam
quorum fidem nobis adspectus sicit . Sane quidem legem haud migrares, iussumque seruares; quoniam vero cosi sium animi, quo fieri actiones debent, nullo potest prae cepto instillari, sed stimulus activitatis continuo in promtu
est atque extrinjecur, proinde ratio non demum sese proripere debet, ut vires colligat ex viva exdellentiae legis repraesentatione, quo inclinationibus resistat, pleraeque aetiones legibus consentaneae metu fierent, admodum pau cae ex spe, nullaeque prorsus propter ossicium susciperentur, actionum vero pretium morale, unde tamen solum pretium personae ac dignitas ipsiusque mundi coram sapientia sumuna pendet, nullum omnino exstaret. Itaque vita hominum, donec ita, uti nunc est, natura illorum ingeniumque maneret, in solum mecliani sinum conuertere tur, ubi, quemadmodum in formis puparum mobilium, 0mnia probe gesticularentur, neque ulla tamen vita in figuris deprehenderetur. Iam, cum longe aliter nobiscum comparatum si, cum omni neruorum rationis nostrae con tentione prospectum admodum obscurum atque ambiguum status suturi habeamus, gubernator mundi exsistentiam tuam excellentiamque nobis concedat duntaxat coniiciendam diuinandamque, non vero conspiciendam aut euidenter demon strandam. Contra, quae in nobis est, lex moralis, nullare nobis promissa, nullis minis propositis, a nobis obser-
184쪽
rsa P. I. LIB. Π. CAP. II. DE DIALECTICE ete.
vantiam postulet, ab omni studio propriae utilitatis alienam, Caeteroquin autem, cum ea oblemantia vim suam exseruit ac dominatur, tum demum et eo solum prospe tum in rugnum stiprasensibilium, sed modo tenuiter, nobis concedat; verum animi consilium morale, legi proxime consecratum, locum habere potest naturaque rationalis digna fieri participatione summi boni, pretio personae suae morali, non solum actionibus suis, contentanei atque aequabilis. Quanto brem dubitari non poterit, id quod alias quoque pre studium naturae hominisque satis edocemur, sapientiam haud pervestigabilem, qua st, ut simus, haud minus veneratione dignam in iis, quae ea nobis recusat, videri, quam in iis, quae nobis concessiti
185쪽
187쪽
ethodologia rationis purae practis e non potest de nroclo cum iii cogitando, tum in disputando intelligi truciandi ex principiis puris practicis r pec tu cognitionis eo imm JZesenti cae . qui alias in theoretitis prolu te solus via
ac methodus vocatur naziaque cognitio popularis rationis
indiget sed scisia i a vice ac mi hi di, id est, tractationis ex principiis ratu nis, quo varia cogniti tua is fido possunt naturam fi Isexv alis induere . Hane mc hodologiain potius modum dicimus, quo legibus rationis purae praelicae aditus ad animum humanum possit con in isque cum regulis subiectivis parari, hoc est, ratio obiective practica etiam subiectine piactica cflici queat. Iam quidem manis stulti est eas voluntatis deteraninandae rationes, quibus solis regulae sul,lectitiae proprie
redduntur morales, iisque pretium morale conciliatur, proximam legis reprae leniationem eiusque obseruationein obiective neccssariam ut Oiscium . tamquam proprios actionum elatores proponi debere; siquidem alias actionum quidem Matitas, non vero moralitas consiliorum esticeretur.
Verum cuique parum manifestum, potiusque prima specie longissi ine a vero a belle videatur, necesse est, illam d scriptionem virtutis pure etiam subiective maiorem vim in animo litamano exserere posse longeque vehementiorem elaterein esse, illius ipsius actionum legalitatis essiciendae, scinioraque consilia producendi, ut lex, ex Obseruantia ipsius pura, cuique alii respectui praeseratur, quam Omnes illectiones, quae ex Voluptate omnibusque omnino iis, quae pollini ad felicitatem accenseri, Osiensis, queant, minaeque dolorum malorumque umquain emcere. Nihilominus vere sic res se habet, et nisi sic cum natura humana comparatum foret, nulla legis ostensione per ambages anfra litium Commendationumque a divinento umquain cons-li omin moralitas gigneretur. Cuncta in mera simulatiotieversarentur, lex odio haberetur, aut adeo despicatui, interim tamen propter utilitatein seruaretur. Litera quidem
legis clegalitas) in actionibus nostris emicaret sed me
188쪽
eius atque sententia in consiliis nostris moralitas nulla
prorsus foret, cumque, utcumque laboremus, nihilominus tamen in iudican o haud plan e possemus ab ratione nos ii hcrare, necessario ex nostra ipsorum sententia nequam ii aucique homines videremur, etiamsi istam coram iudice interno castigationum eo comptatiare cGnaremur, ut volup tatibus nosmet oblectaremus, quas lex quaedam a nobis accepta naturalis siue diuina, cx opinione . nostra, cum meclianismo politiae coniunxisset, solum ea, quae aguntur, sequenti S, neque momenta curantis, quibus ducti sie
Non quidem potest negari, ad animum aut nondum adhuc formatum, aut etiam est. ratum, in orbitam honestisve moraliter boni ducendum, opus esse institutionibus quibusdam praeparantibus, quibus is per propriam utilitatem adliciatur, aut per damnum deterreatur; sed simulatque
hic mechani sinus ullam quamdam vim exseruit, necesse erit, vi momuntum purum morale menti admoueatur, quod
non eo solum, quod unum est, quo animus pnacticus sibimet cous laus ex regulis subiectivis immutabilibusὶ constituitur, sed etiam idcirco, quia hominem docet sensu sui ipsius dignitatis persundi, animo vim impertit ipsi inexspectatam, ab omni se contagione sensuum, qua tenus ea tinpei nun adsectat, liberandi, atque in indepcndentia naturae suae intelligibilis animique magnitudine, ad quam se saelum intelligit, iacturae libenter factae uberrima in compensationem serendi. Esna igitur proprietatem animi nostii, cam vim recipiendi inuitamenti puri moralis,
ideoque vim purae repraesentationis virtutis commouentem, si animo humano rite admoueatur, ut vehementissimum,
et si de duratione diligentiaque agatur in regillis subiectivis moralibus sequendiS, umini claterem honi, Obseruationibus, quas quisque proponere poterit, euinceinus; in quo quidem simul tamen monendum videtur, si hac obseruationes tantummodo exsistentiam eiusmodi tactus, non vero ea re effectam emendati nona mora lom probaucrint,
uni hoc viae ac methodo, leges rationis pute obieeli ue
189쪽
praeticas per solam puram ossicii cogitationem subie stitie praeticam ericiendi, nihil quidquam derogare, qua ii a in
solo phantasiae lusu versetur. Etenim, cum haec via ac ratio adhuc numquam frequentata sit, experientia quoque nondum quidquam de eius euento poterit ostendere, sed tantummodo argum lata pro vi recipiendi eiusmodi elaterum postulari possunt quae nunc quidem breuiter propo-ntata, tumque viam ac mLthodum constituendorum excoleti dominque animi consiliorum genuinorum morali uim paucis delineabo. Si iter sermonum in circulis mixtis conspexeris, non
solum doctorum et algutatorum, verum ut iam hominum negotia tractantium vel muliercularum, animad UerteS, prae
ter narrationes iocosque, reliud sema anum genus in iis frequentari, scilicet opinationem disserendique irati Iem propterea quod narratio nouitatem debeat et proinde quoddam inuitamentum ad oblectationem in se cohibere, breui exhauritur, iocusque facile putidus fit. In omni autem opinatione disserendique forma nulla est, quae niagis accessionem hominum, quos alioquin cuiusuis argutationis taedium capit, excitet, quam quae pretium morale huius illiusve actionis attingi quo de charaetere ullius cuiuspiam hominis statuendum vi tur. Ii, quibus quaeque subtilis ratio atque inuestigans in quaestionibus illeo reticis ieiuna
videtur ac taediosa, in x accedunt veniuntque in cominmunionem sermonis, li de pretio morali actionis narratae bonae malaeue debeat decerni, adeoque diligentes sunt, adeo rimantur adeo subtilitati indulgent in uniuersia, quae puritatem consilii, ideoque gradum virtutis in eo minuere, aut modo in sulpicionem vocare pollini, excogitandis, ut in nulla re alia contemplationi proposita alias queat ab iis exspectari. In eiusmodi iudiciis saepenumero accidit, ut characterem videas ipse rum hominum de aliis iudicantium emicare, propterea quod potestatem censoriarn, in primis
in mortuos, exercent, ita ut, quae de hac illaue eorum actione narrantur, alii contra Omnes reprehensiones impuritatis et uniuersum tandem hominis pretium morale contra
190쪽
vituperium simulationis occultaeque malitiae defendant, alii e contrario incutationcs meditentur et crimina, quibus pretium illud impugnent. Neque ii s posteriori bres tamen haud semper poterit consilium attribui, virtutis ex omnibus hominum exemplis argutando prorsus tollieii lde quo ea in nomen inane vertatur, sed saepenumero fit istud ex seueritate haud improba in deteri uinando pretio morali genuino, ex lege seuerissima, quacum, non vero cum exemplis, comparata arrogantia in rebus moralibus admodum labitur et modestia haud fere modo docetur, verum in seueriori
sui ipsius exploratione ab unoquoque sensu percipitur. Nihilominus eorum, qui puritatem consilii in exemplis propositis defendunt, plerumque vultus ollandit, se velle iii iis, ubi illi suspicio probitatis patrocinatur, vel minimam ei maculam lubenter abstergere, ne, si omnium exemplorum Veritas impugnaretur, omnique humanae virtuti puritas denegaretur, virtus tandOD pro solo phantasmate ingenii haberetur, atque ita uniuersus ad illam adspirandi conatus, ut vana adsectatio, fallaxque atque decipiens arrogantia contemtui exponeretur. Nescio, quare educatores iuuentutis hanc rationis inclinationem haud iam dudum adhibuerint ad subtilis limam
quaestionum praeticarum propositarum examination in instituendam, et cur, cathcchi lino soluin morali constituto, non biograptitas et veterum temporum et recentiorum EO
consilio perscrutati sint, ut in promtu haberent propositorum Osticiorum exempla, in quibus, praecipue actionibus similibus ex diuersis temporibus comparatis, iudicium iuvenum exercerent, in maiori minori ue earum pretio morali animaduertenda, quippe quo matura iuuentus , ad universam contemplationem adhuc inutiatura, hreui ipsis acuta videretur, et praeterea, quoniam ea progressum sentit facultatis iudicandi suae, liaud parum inuitamento capti, sed, quod caput est, certo posset sperari, exercitatione crebriore in virtute in omni puritate sua cognoscenda, eique adsentiendo, contra vel minima ab ea aberratione cum dolore eontemtuque animaduertenda, quamuis usque eo tantum-