Immanuelis Kantii Opera ad philosophiam criticam. Latine vertit Fredericus Gottlob Born. Volumen primum quartum

211쪽

Quam minus solutio problematum geometriae purae ad peculiarem illius patiein pertinet, aut geometria nomine omnino digna est geometriae practicae, quo a pura discernatur, ut altera pars geometriae: tam nlinus, cluin multo minus ars mechanica aut cli emica experimentorum obseruationumque physices pars practica putanda erit, oeconomia denique, agri cultura, politia, ars hominibus utendi, praeceptio diaetetices, nec vel ipsa felicitatis doctrina uniuersalis, adeoque ne domatio quidem coercitioque inclinationum aulinique motuum, ad philosophiam praesicam adnunieranda est, nec his altera philosophiae pars generatii neonili tuenda; siquidem cunctae duntaxat regulas continent dexteritatis, quae proinde tantummodo tecimico practicae videntur, ad edendum effectum, quod ex conceptibus naturae causarum et essectorum fieri potest, quae, cum ad philosoplitam theo reticam pertineant, praeceptionibus

illis, ut ineris ex ea sphysica corollariis subicctae sunt, nec proinde in philosophia peculiari, piactica dicta, locum

possunt exspectare. Contra praeceptis inoraliter practicis, quae soluna conceptu libertatis, rationibus determinandae voluntatis ex natura prorsus seclusis, nituntur, pecuΤiaris quaedam Praeceptorum ratio esticitur: quae itidem, uti, quibus natura paret, regulae, simpliciter leges vocantur, Iion vero, uti hae, in conditionibus sensiti uis, verum in

principio supraseiis bili positae, pone partem philosophiae

theo reticam, per se solae aliam partem postulant, quae philosoplii a practica adpellatur. Ex quo intelligitur, complexu praeceptoriam practicorum, quae philosophia proponit, haud peculiarem quamdam, theoreticae adiunctain, illius partem effet, propteri quod practica sint; id enim esse possent, etiamsi

principia illo rima prorsus forent e cognitione naturae theΟ- retica cui regulae technice practicae) depromta; verum idcirco, quia et cum principium illorum minime a conceptu

naturae, qui semper sensitive hypoclieticus est, desumtum est, proinde in suprasensibili, quod solius libertatis conceptus per leges sorinales distinguit, possium, eaque proinde inoraliter practica, id est, haud solum praecepta ac regulae

212쪽

1NSTITUTIO.

DE DITIONE PHILOSOPHIAE IN GENERE.

Quam late usus patet conceptuum praesumtorun , tam late quoque patet facultatis nostrae cognoscelidi ex principiis, et simul etiam pii ilosoplita. Sed complexus Iniuersarum obiectarum rerum, ad quas conceptus illi reseruntur, ut, si fieri queat, cognitio earum perficiatur, pro diuersa firmitate vel imbccillitate facultatum nostrarum ad hunc finem, potest diuidi. Conceptus, quatenus ad res reseruntur obiectas, milla ratione habita, an cognitio carum esse possit nec ne, clam- habent, qui solum ex adiectione rei illis subiectae ad nostram cognosceta di facultatem in uniuersum, deterini na- . tur. - Ea pars huiusce campi, in qua nobis esse cognitio poterit, ferritorium est horum conceptuum facultat s-que cognolcendi ad id necessariae. Ea vero pars territorii, in quo isti conceptus legislatorii videntur, ditio est istorum conceptuum, eorumque facultatum cognoscelidi. Ergo 'conceptibus experientiae territorium quidem est in natura ut complexu rerum, quae sub sensus cadunt, Omnium, nulla vero ditio, sed modo domicilium; propterea quod legibus quidem conuenienter gignuntur, non vero legislatorii sunt, sed regulae in iis constitutae empiricae, proinde fortuitae videntur.' at uersae sacultatis cognoscendi nostrae duplex ditio est, et conceptuum naturae, et conceptus libertatis; per utramque enim ea ex anticipatione legislatoria est. Cui quidem congruenter philosophia quoque in theo reticam et praeticam dispescitur. Verum, in quo ditio illius institui.

tur legislatioque exertetur, territorium nihilominus tamen contiue tuc complexu rerum uniuersae, quae potest esse, X perientiae obnoxiarum, quatenus eae non nis ut mera Phaenomena ac putiatur; alius namque nulla intelligentiae

legislatio posset respectu illarum cogitari.

213쪽

INSTITUTIO.

38i Legislatio per conceptus naturae per intelligentiam ess citur, ea lue ille arctica est. Sed legislatio pei conceptum libertatis fit per rationem, et solum practica videtur. Duntaxat in iis, citiae actionem spectant ratio potest legisi latoria esse; respectu cognitionis theo reticae naturae eat solum ut legum perita, interuentu intelligentiae) ex legii bus datis per conclusiones potest consequentia elicere, quae seu cr tamen 1 olummodo in natura consistunt. Contra, ubi regulae practicae sunt, ratio liaud idcimo erit continuo

legislatoria, siquidem illac possunt etiam technice practi

cae esse.

Uamobrem intelligentiae rationisque duae legislationes diuersae sunt in uno eodemque territorio experientiae, neutra alteri quidpiam derogante. Quam parum enim conceptui naturae cum legislatione per libertatis conceptum contagionis est, tam parum hic quoque legislationum perturbat naturae. - Possibilitas, consistentiam utriusqne legislationis iacultatumque ei propriarum in eodem subiecto certe sine repugnantia cogitandi, critica rationis purae Vicit, propterea quod, quibus occurreretur,x dubia illu- sone dialectica in iis aperienda tolleret. Quod vero hae ditiones duae diuersae, quae non quidem in legislatione sua, verum tamen in effectis suis inmundo sensibili perpetuo se circumscribunt, haud unam ericiunt, caiisa est, quod conceptus naturae res sibi se, iectas in visione quidem, sed non ut res per se ipsas, verum ut sola phaenomena, contra libertatis conceptus in re si hi obnoxia rem per se ipsam quidem, sed non in visione proponere, proiiule neutri cognitionem theo reticam rei sibi

subiectae set vel ipsius subiecti cogitantis ut rei per se ipsius suppeditare potest; id quod suprasensibile foret,

cuius quidem idea possibilitati omnium illarum rerum experientiae, obnoxiarum substernenda est, ea ipsa vero num quam potest cognitio fieri nec amplificari. Igitur indefinitus campus est, sed quoque inaccessus niuersae facultatis cognoscendi nostrae, nunir n campus

214쪽

suprasensibiliuin, cuius nobis nullum territorium videmus, proinde in eo conceptibus neque intellemialibus nec rationalibus ditionein habere cognitionis theo reticae possumus; quem campum quidem in gratiam usus rationis cum theoretici, tum praetici, ideis conserere debemus, quibus vero respectu legum ex conceptu libertatis, nullam aliam possumus realitatem, quam praeticam impertire, quibus pro-hide cognitio theo retica nostra minime ad supra sensibilia dilatatur.

Quamquam immenso quidem hiatu ditio coneeptus naturae, ut sensibilis distet a ditione conceptus libertatis, ut suprasensibilis, ita ut ab illa ad lianc proinde per usum rationis theo reticum) nulla fieri transitio queat, quasi totidem mundi forent diuersi, quorum prioris cum posteriori nulla esse possit contagio: liaec tamen debet in illam vim

exserere, nimirum conceptus libertatis sinem perleges suas propositum in mundo sensibili dare eslectum debet; naturaque proinde quoque sic cogitetur necesse est. vi conuenientia sorinae illius certe cum possibilitate finium in ea efiiciendorum ex legibus lihereatis conspiret. - Ergo ratio stunitatis suprasensibilium, Oportebit, quae naturae sun lamento sunt, cum iis, quae conceptus libertatis practice

Complectitur, quo in conceptu et si nec theo retice, nec

praetice ad cognitionem illorum peruenit, proinde nulla propria ditione gaudet, tamen osticitur ut fieri transitio queat a.cogitandi modo ex principiis unius, ad cogitandi modum ex principiis altei ius.

DE CRITICA FAC TATIS IUDICANDI, UT ADIUMENTO DUARUM PHILOSOPHIAE PARTIUM IN TOTO OODAM CONIUNGENDARUM.

Critices iacultatum cognoscendi respectu eorum, quae possunt ex anticipatione praestare, proprie nulla est ditio ratione requia obiectarum; siquidem ea nul la doeti ina est, sed tantummodo anquirit ea inuestigatque, an et quomodo, Pro ratione sacultatum nostrarum, cfoctrina fieri per eas

215쪽

possit. Cainpus illius ad omnes eariam petitiones extenditur. ut eas terminis legitimis coerceat. Quod autem

noli potest in diuisionein philosophiae ingredi. illud tamen poterit, ut pars primaria ingredi criticam facultatis cognoscendi purae iii uniuersum, si scilicet principia contineat, pcr se irec ad usum theo reticum, nee ad practicum

idonea Conceptus naturae, qui fundamentum complectuntur uniuersae cognitionis ilico reticae ex anticipatione, niti

vidimus intelligentiae legislatio nos sed conceptum libertatis, sundamentum continens Omnium senstiue absolutorum practicorum praeceptorum ex anticipatione postum vidimus in legislatione rationis. Ambarum igitur sacultatum, praeterquam quod quoad formam logicam ad principia, unde ista cumque orta suerint . queant adhiberi, sua cuius litE propria, quoad materiam, legislatio est, qua nulla est alta ex anticipatione) supelior, qua 'que proinde pli ilosophiae in theo reticam et practicam diuisio confirmatur.

Verum in familia iacultatum cognoscendi superiorumtamen adhuc quoddam membrum medium est intelligentiam inter et rationem. Idque in facultate cernitur iuditandi, quam est cur ad rationem similium fusiliceris pariter. ut haud propriam legislationem, tamen principium quod dain proprium, certe solum subiectivum ex anticipatione in sese coatinere: cui, etsi nullus campus foret rerum obiectaru in ut duio illius, tamen ullum quodpiam esse territorium poterit, et quaedam illius conditio, ad quam ipsam solum hocee posset principium valere. Huc vero accedit ut ex similium ratione iudicemus n0ua praeterea ratio iacultatis iudicandi cum alio quodam

virium repraesentativarum nostrarum ordine copulandae, quae copulatio quidem maioris esse momenti videtur, lualti ratio adfinitatis cum familia facultatum cognoscendi. Namque omnes animi ires, vel secultates. ad hac tresp0ssunt reuocari, quae haud ultui ius queunt ex communi

216쪽

INSTITUTIO.

fundamento derivari, quae quidem sunt: factilias cogno ce idi, fisi sus voluptatis taediique, et facultas adyeiendi '). Facultati cognoscendi sola intelligentia est legis-

Vtile erit . eoneeptuum, quibus pro prinei piis empiri eis uti-niur, si est eur sil piceris, eos facultati cognoscendi purae ex anticipatione adtines esse, huius relationis causa, defitriticinem experiri transscendentalem, scilicet per categorias puras, quatenus his solis iam discrimen conceptus praesentis ab aliis satis indicant ae declarant. In quo quidem excin pluiri sequimur uatheinati ei, data probleui. itis sui empirica indefinita relinquentis, solani lite in synthesi illarum pura relationem eo iaceptibiis arillam elices purae siti, ieientis, quo efficitur ut eorum solutio latius pateat. - Similem iiiiii ratione in crit. rat. Pract. PBg. t O. Vol. III. praefat. vitio mihi nonnulli verterunt, et dei initionem facultatis adpetendi, ut faetillatis qua per tuas Ceyraesentationea causa feta exsistentiae rerum Upra sentationibus istis subiecta ui ι, reprehenderunt: propterea quod mea optata etiam adpetitiones essent, quibus quisque concedat solis non posse rem illis subieetaim erici atque produci. - Verum hoc nihil amplius probat, quam adpetitiones quoque in homine ei me, quibus seciam ipse homo pugnare videatur: propterea quod rer repraesentationem suam sola in operam dat obiectae rei prodit cetulae, quam tamen haud poterit exi pectare , quoniam sibi conscius est, vires tuas mechani eas si ita dici liceat, quae haud psychologicae sunt . quae per repraesentationem illam deberent dcterminari, ad rc in obiectaui proinde elim ii uiruentu emciendamatit idoneae sunt nee sustici lint, aut adeo aliquid spectam, quod fieri non poteli, , clut ut fictuin inscc lim reddatur O mihi

Praeteritos et C.). is ut impatienter exspectan ao interuallum pone, Vsque ad momentum exoptatum in nihilum verti. hiat i vis in euis modi adpetitionibus insanis imbee illitatis satque etiam inutilitatis repraesetitutionum nostrarii in re rima iis subiectat iam emetendarum conseii si imis; tamen relatio illariam, ut eat is, proinde cogitatio eausolitatis earum , in quovis orta soeontin il r, In primisque tum conspicitur, ei in Opto tum isti id in motu animi eerniti ir et perturbatione, ni nitrum in distri sis. Namque eiusmodi motus animi eo, quod cor expandunt et flaceidiam re Adunt, atque ita vires cxhauriunt, declarant, vires Per repraeseritationes repetitis viribus contendi, sed animum

217쪽

latoria, cum illa uti quoque fieri debet, si per se. haud

consulta curri facultate ad petolidi conisi deictur) ut si cultasecgnitionis thesi elatae ad naturam refertur, cuius respcctu

solo tvt pliae ii omeni ) iteri potest, ut per conceptus latiturae praestinatos, clui: proprie conceptus sunt intellectuales puri, leges condamus. - Facultati adpeteiadi, ut facultati superiori ex liberiatis conceptu, solum ratio in qua sola hic conceptus locum habet) legislatoria est ex anticipatione. - Atqui inter sacultatem cogno. cendi et adpetendi medius voluptatis senius, uti intelligentiam inter et rationem iudicandi vis media continetur. Ergo certe in antecessum suspicandum videtur facultatem iudicandi pariter per se principium quoddam ex anticipatione continere,

cumque cum facultate adpetendi voluptas i. ae inimite irecessario coniuncta sit sue, uti in facultate adpetendi inseriori , principium illius antecedat, sue, velut in superiori,

solum ex determinatione eius per legem moralem consequatur , pariter a facultate cognoscendi pura, id est, a ditione conceptuum naturae ad ditionem conceptus libertatis transitus cssccturam sore, atque per eam cilicitur, ut

in usu logico fieri ab intelligetitia transitio pollit ad f

Quamquam igitur philosophia in partes duas potes

in theoreticain et praetica in diuidi; quamquam, quae de principiis propriis facultatis iudicandi dicere pollimus. euncta in ea ad partem theo reticam, hoc est, ad cognitio

relatio tali stilis demonstratur repraesentationum ad res iis subiectas litae adeo non potest per conscientiam imbeeillitatis adessiciendum a nisu conatisque retineri. - Qti id alitem causaest, qu/ ei in naturam nostram inclinatio ad adpetitiones eum ccnscicauia vacuas atque inanes, inclita fuerit, quaestio est anthropologica teleologica . Videtur si haud privs ad adhibendas vires determinaremur . quam eerti fuerimus de firmitate facultatis nostrae ad quampiam obiectain rem efficiendam, viresina xlinam partem mansuras scire haud usurpatus. Fit enim plerumque ut eo demum Vires nostras e gnoscamus, quod eas ea perimia r. IErgo haec illaiso in votis inanibus duntaxat eonis sequens est benignae cuiusdam institutionis in nostra natura.

218쪽

iNSTITUTIO.

nem rationalem ex conceptibus naturae, accenseri deberent; ε tamen critica rationis purae, quae Universa haec, ante-

quain illud systema suscipiat, in gratiam possibilitatis illius,

conficere debet, tribus partibus constat: et critica intelligentiae purae, et iacultatis iudicandi purae, et rationis purae, quae quidem iacultates propterea purae dicuntur, quod legislatoriae sunt ex anticipatione. IV.

FACULTATE IUDICANDI, UT FACULTATE LEGISLATOR IA EX ΛNTICIPΛTIONE.

Facultas iudicandi fin genere cernitur in facultate speciale ut complexum generali cogitandi. Quod si generale regula, principium, lex) datum sit . . facultas iudicandi, quae ad illud speciale adsumit, setiam, cum ut facultas iudicandi transiuendentalis, ex anticipatione conditiones indicat, quibus conuenienter solum potest ad generale illud adsumi) determinans est. Cum autem speciale datum est, ad quod generale illi inueniendum est, tuni facultas ivdi- eandi est resectens. Facultas iudicandi determinans sub uniuersalibus legi bus transscendentalibus, ab intelligentia dictatis duntaxat adsumens est; lex et ex anticipatione praescripta est, nec ea proinde opus habet, ut per se ipsa de lege cogitet, ut speciale. in natura rerum subordinare uniuersiisi queat. Vetram tam variae naturae formae sunt, tam multae quasi mutationes uniuersalium conceptuum naturae transscendentalium, qui per leges illas, quas intelligentia pura dictat

ex anticipatione, quoniam illae solum pollibilitatem speetant naturae ut rei se11sibus obnoxiac) geli eratim, indeterminati relinquuntur, ut eorum quoque leges fiat, necesse videatur, quae quidem, ut empiricae, ex nostro quidum intellectu fortuitae fuerint, quae tamen si dici leges debeant, cuti quoque conceptus naturae postulat ex principio quodam unitatis variorum, quamuiS nobis ignoto, ut necessariae spectandae videntur. - Facultas iu)icandi resectens, cui, ut 3 spe ali in rei uin natura ad uniuersalp

219쪽

noli potest ab experientia depromi quoniam illud caira ipsani viaitatem omnium principiorum empiricorum sub principiis debet itidem empiricis led altioribus constituere. Eiusna odi principium transscendentale igitur facultas iudicandi relice eus sibi duntaxat ipse potest l. ocm seire, haud

aliunde petere quoniam ea alias iudicandi vis dete: nirians foret , neque naturae pr2ec iocre; quoniam de naturae legibus reflexio ad naturam sele, nec haec se ad conditiones adcoinmodat, ex quibus respectu liuius conceptum illius prorsus fortuitum nobi sinet cupimus comparare.

Iam principium is hid nullum potest aliud esse quam tui, cum legum naturae uniuersalium iundamentum in nostra

intelligentia sit, natura eas quamuis solum ex conceptu illius ut naturae uniuersali praecipiente, singulares leges empiricae respectu corum, quae in iis per illas indeterini nata mansere, ad eiusmodi unitatem considerari debeant, quasi itidem intelligentia quaedam licet haud nostra eas in gratiam saeuitatis ei Inoscendi nostrae dedisset, quo seri systenta experientiae posset ex legibus peculiaribus naturae. Non ut si hoc modo reapse eiusmodi intelligentia .sunienda seret solum enim facultati iudicandi reflectenti haec idea principio est reflexionis, non vero determinationis); verum haec facultas eo sibi ipsa legem fert, non

naturae.

Quoniam vero conceptus Obiectae rei, quatenus is simul rationcm continet exiistentiae huiusce rei obiectae, is dicitur, concentusque cuiuSpiam rei cum ea rerum

lualitate, quae seburi potest ex finibus seri, convenientia

trinae carum Vocatur: sequitur, ut principium facultatis iudicandi ratione sormae ruitim naturalium sub legibus cmpiricis uniuerse, convenitalita naturae in eius varietate emeiatur; scilicet natura per hunc conceptum rcpraesentatur, quasi intelligentia quaedam rationem vilitatis variorum in legibus eius empiricis contineat. Ergo conuenientia naturae cernitur in peculiari conceptu praesumto, cuius Oligo solum sit in iudieandi saeul-

220쪽

tate reflectente. Neque enim eficetis naturae eiusmodi quidpiam, uti adsectio natisrae in iis ad siles, potest attribui - 1ed conceptus iste tantummodo poterit adhiberi, ut de ira respectu coniunctionis phaenomenorum in ea, ex legibus empiricis data, reflectamus. Iam hic conceptus abhorret totus a conuenieritia practica altis humanae vel

moi um quoque , quamquam ex similitudine illius quadam

cogitatur.

pRIXCIΡIVM CONVENIENTIAE FORMALIs ΝΛΤ AE PRINCIPIUM EST TRA NSSCENDENTALE. FACULTATIS IVDICANDI.

Principium transscendentale illud dico, per quod conditio uniuersalis ex anticipatione repraesentatur, qua sola fit, ut res uniuerse possint cognitioni nostrae subiectae esse. Contra principium metaphysicum vocatur, quod conditionem ex anticipatione repraesentat, qua sola essicitur, utres Obiectae, quarum conceptus datus esse empirice debet, ex anticipatione queant vlterius determivari. Veluti principium cognoscendorum corporum, ut sabstantiarum utque mutabilium substantiariam, traii,scendentale est, cum eo

enunciatur, eorum mutationem habere causam oportere; sed metaphysicum erit, cum eo pronunciatur, eorum mutationem fieri per causam externam oportere: quoniam in illo corpus duntaxat per praedicata ontologica conceptus intelligentiae puros , exempli gratia, ut substantia, cogitari poterit, ut enunciatum ex anticipatione cognoscatur ἰin hoc altero autem concept .corporis empiricus ut rei in spatio mobilis huic pronunciam constiti tendus est, tum vero, corpori hoc praedicatum prosterius motus soliun per causam externam competere, i prorsus poterit ex anticipatione perspici. - Sic, uti mox ostendam, principium conuenientiae naturae in varietate legum illius empiricarum principium transscendentale est. Etenim conceptus rerum Obiectarum, quatenus ut huic principio sibiectae cogitantur, tantunmodo conceptus purus est rerum,