장음표시 사용
221쪽
quae potest esse, cognitioni experientiae subie starum uni
Verse, neque qui Liquain continet empirici. Contra is pcincipium conuenientiae praesticae, quae in idea deleriarim; hast uritatis liberae cogitanda est, principium metapli, ii cmmseret; propterea quod conceptus iacultatis adpetendi ut voluntatis tamen empirice detur, nucesse est non ad praedicata transscendentalia pertinet). Ambo tamen principia Ilaud empirica sunt, sed principia praeconcepta: quoniam ad praedicatum cum coneeptu empirico subiecti iudicio-mni illi diu in copulandum nulla opus csi experientia ulteriori, sed copulatio ca ex anticipatione poterit perspici. Conceptum conuenientiae naturae ad principia transscendent alia pertinere, satis potest ex normis intelligi sacvltatis iudicandi, quae in uestigationi naturae ex anticipatione constituuntur, quaeque tamen nillil quidquam spectant nisi possibilitatem expericlitiae, proinde cognitionis naturae, non vero solum ut naturae uniuerse, sed ut naturae per varietatem legum peculiarium determinatae. - Vt yententiae sapientiae naetapli ysicae, occasione multarum regularum, cuiuS non potest in eccssitas ex conceptibus
euinci, in progressit liuius scientiae, satis frequenter, sed
sparsim , Occurrunt. - Natura iter breuissimum instituit. lex parsimoniae); nihilominus nullum ea saltum sacit . nec in succestione mutationum suarum, nec compositione, formarum ex specie diuersarum lex continui in natura);. magna illius varietas in legibus empiricis nillilominus in
. unitate versatur sub paucis principiis sprincipia praeter
Quoci si vero principiorum cogites Originem naon strare, illudque in via tendes psychologica, prorsus con
tra sensum eorum ages. Neque ea enim, quae fiant atque eueniant, enu iaciant, hoc est, ex qua regula vires cognoscendi nostrae reapse lusum suum agant, e t quomodo iudicetur, sed potius, quomodo debeat iudicari; et tunaliaee necessitas logica obiectiva ne liti quam cssicitur, cuni principia soluinmodo empirica videntur. Ergo conue
222쪽
itientia naturae nostiis cogno Lendi facultatibus earumque usui, qui niani testo ex iis elucet a principium est iudicioruiri transic Iuleii tale, ct proinde quoque opus habet deduc tione traii, secudentali, cuius ope ratio sic iudicandi in sontibus cognitionis eis cX anticipatione anquirenda. Nimirum in rationibus possibilatatis cxperientiae primo sine quid plani necessari illia inuentinus, nempe leges
uniuersales, siue quibus natura uniuerse ut res sub sensus subie ita) non poteli cogitari; et eae politae sunt ii categoriis, ad conditiones adhibitis formales uniuersae, quae nobis esse poscit, visionis, quatenus ea quoque ex anticipatione data est atque Oblata. Inter eas leges igitur iudicandi facultas determinans cli: neque illi nihil quidquam
fgendum est aliud, quam ut ad leges datas adsuniat. elutilitelligentia dicit: cuiusque mutationis quaedam causa es lex naturae uniuersalis); nullum inunc aliud sicultatis iudieandi tratis endontalis negotium est, quam ut conditionem adsumtionis ad conceptum intelligentiae propolitum ex anticipatione indicet: eaque cli successio determinationum unius eiusdemque rei. Naturae igitur uniuerle ut rei, quae pollit esse experientiae obnoxiae) lex illa ut absolute
necessaria agnoscitur. - Iam vero res cognitioni cinpi-rieae subiectae, praeter conditionem illa in temporis sormalem. vario praeterea modo deterini natae sunt, aut,
quantum ex anticipatione potest iudicari, determinabiles, ita ut naturae specie diuersae, praeterquam quac iis sunt, vi ad naturam uniuerse pertinentibus, cominu nia, modis adhuc infinite variis ei se causae possunt; et quisque in OdOxum isto runa ex conceptu .causae generatim) regulam, necesse est, habeat, quae lex lit, proinde ne eomitatem in
sese cohibeat: quamquam per naturam et carceres nostra
riuri cognoscendi facultatuita, nullo pacto possumus ne-ecstitatem eam persi icere. Erg necesse est, ut tu natura, respe stu legum illius mere emptii caruin, pollibilitatem cogitemus legum empiricarum inlinite variarum . quae tamen sint nostrae perspicientiae fortuitae non pollinit ex anticipatione cognosci); earumque respectu vultatem naturae ex
223쪽
tam. Quoniam autem eiusmodi unitas tamen taee stario ponenda est ac sumenda, cum alioquin nullus perpetuus cognitionum empiricarum in toto C: perientiae Quodam locum contextus haberet, eo quod leges naturae uniuei aleSeiusmodi contextum quidem rerum quoad earum speciein, ut res naturae in uniuersum, sed non speciatim, ut tales
essentiae naturae peculiares, suppeditant; sequitur, ut sa- cultas iudicandi in usum suum proprium pro principio uxanticipatione sumat, id, quod perspicientiae humanae sortuitum videtur, in peculiaribus sempiricis naturae legibus nihilominus unitatem continere lesalem in coniundi ione variorum in experientia per se postibili, nobis qui deni haud pervestigandam, sed tamen cogitabilem. Ergo, quoniam unitas legalis in coniunctione, quam fini cuidam necessario, necessitati cuidam, conuenienter intelligentiae, sed simul tamen ut per se fortuitam cognoscimus, ut conuenientia obiectarum rerum hoc loco naturae) proponitur; sequitur, ut facultas iudicandi, quae ratione rerum siti, possibi libus adhuc aperiendis legibus, solum reflectens est naturam harum respectu ex principio conextat sentiae cogitet inostrae facultati cognoscendi, id quod in supelioribus sa
cultatis iudicandi normis enunciatur. Hic autem conceptus transscendentalis conuenientiae naturae aut naturae cranceptus est, aut conceptus libertatis, quoniam nihil quidquam rei is obieetae naturae tribuit. sed unum duntaxat modum repraesentat, quo in reflexione super rebus naturae subiectis respectu experientiae perpetuo cri haerentis nCS-met componere debeamus, proinde principium subiectivum normam) facultatis iudicandi liinc fit, ut, qualide casu quodam sortunato ad scopuni nostrum consiliumque prospero, luetati proprie ab indigentia quadam
liberati) sumus, cum eiusmodi unitatem systemati in in legibus mere empiricis deprehendimus: quamquam necessario nos sumere Oportebat ciu modi unitatem esse, quam tamen nec pesspicere possemus, nesprobare.
224쪽
Vt de veritate huius deductionis conceptus praesentis, ac de necessita e sumendi illiini pro pilucipio cognoscendi transu endentali, ti bi persi radcatur. cogita magnitudinem problematis: ex perceptionibus datis naturae varietatem omnitio infinitam leguna cmpiricarum continentis cxperientiam col: aerentem esiicere atque continuam, quod quidem problema ex anticipatione in nostra inest intelligentia. Sunt quidem intelligentiae ex anticipatione leges naturae uniuertales, sine quibus ea nulla proritas posset rcs cile experientiae obnoxia: verum ea prbuterea indiget quoque certo quodam naturae
ordine, in regulis illius peculiaribus, quae illae cumque pollunt empirico tibi initote: cere, quaeque respectii tui sortuitae videntur. Qgae quid Vm regulae, sine ovibus nullus
ab analogia uniueriali c).ἱ erientiae postibilis generatim ad specialem progi lius locum haberet, ei ut log s cogitandae sunt h. e. necellario : quoniam iis Elias nullus naturae
ea cognoscit, Lut unqualia non poli et perspicere. Et si igitur respectu illarum rerum obiectari im nihil ea quid- ouam potest ex anticipatione determinare ac decernere, tamen, ad lias leges, quzis dicunt, empiricas indagandas, principium, Oportebit, anteceptum. ex iis se ilicet fieri polle ordinem naturae cognoscibilem, uniuersae de iis re- ilexi otii sundamento constituat, cuiusmodi prineis, tuin his
modis enunciatur: in natura ivbordinationem esse generum
et formarum nobis comprehensibilem; illa genera) rursus inuicem principia cuidam communi ad piopinquare, ut feri transitio queat ab Uno ad ali iam eoque ad genus altius; cum diuersitatis specialis clid storum naturali uint otidem sorinas esse causalitatis sumendas, initio intelligentiae nostrae haud posse vitari videatur, ea tamen tenui principioru)ri numero subesse polle, in quibus conquirendis
nobis versandum sit, et caetera generis eiusdem. Hic naturae cum notha cognoscendi lacultate conceurus a vi iudicandi, in gratiam ibae de ea reii ex ionis. ex legibus illius empiricis, ex anticipatione supponitur; siquidem intelli- entia illam simul obieetiue ut fortuitam agnoscit, solumque facultas iudicandi naturae illam vi conuenientiam
225쪽
attribuit: quoniam, nisi haec supponatur, nullus naturae ordo ex legibus empiricis, proinde nullum filum Ariadneum experientiae inuestigationisque illius cum his quoad uniuersain eius varietatem instituendae haberemus. Namque cogitari potest, quantacumque sit rerum naturalium cum legibus uniuersalibus consorinitas, sine quibus forma cognitionis experientiae generatim nullo modo locum haberet, specialem empiricatum naturae te quin diuersitatein, una cum esset iis earum, tamen esse tantam posse, ut per intelligentiam nostram seri nequeat, ut ordo aperiatur perspicuus es siclorum illius in genera et species diuidendorum, ut principia enodationis intellediusque unius ad enodationem intellediumque lalterius adhibeantur, atque ex materia nobis adeo conuisa proprie duntaxat infinite varia, iacultati comprehendendi nostrae minus congrua
experientia cohaerens atque continua essiciatur.
Itaque facultati iudicandi itidem principium inest possibilitatis naturae praesumtum, sed modo respectu subiectivo, quo, haud naturae quidem sui autonomia), verum sibi ipsa svt. heteronomia) legem praecipit de illa reflectendi, quae lex posset sperisclionis naturae vocari respectu legum illius empiricarum, quam ex anticipatione in ea haud cognosse it, sed in gratiam ordinis illius intelligentiae nostrae cognosei bilis in legibus illius uniuersalibus suinit diuidendis,
cum his varietatem vult specialium subordinare. Quodsi ergo dicatur: natura leges uniuersales suas ex principio convenientiae facultati cognoscendi nostrae proponit id est, ad congruentiam cum intellige tia humana in negotio seonecessarior ad speciale, quod ei perceptio ministrat, universale, ad diuersumque cuique formae uniuersale quidem vicissim coniunctionem in vilitate principii inueniendi; coquidem neque naturae lex praecipitur, nec quidquam ab ea obseruando discitur quamquam hac poterit principium illud eonfiemari . Neque enim principium ea sacultatis iudicandi deteraninantis, sed modo reflectentis; tantuin--d0 sententia est, oportere neeessario, viciniique ad leges
226쪽
uniuersales suas composita sit, ex illo principio noritusque in eo constitutis leges suas empiricRS indagare, quoniam, tantummodo quatenus illud locum habet, intelligeritia nostra utenda progredi in experientia possumus, eognitionemque acquirere.
DE SENSU VOLUPTATIS CUM CONCEPTU CON-vENIENTIAE NAd URAE CONIVNGENDO.
Cuius quidem mentionem iacimus, concentus natia
.rae in varietate legum illius specialium cum indigentia nostra, uniuersalitatem inueniendi principiorum illius quantum equidem intelligo, ut fortuitus, diiudicandus en nihilominus tamen, pro indigentia intelligentiae nostrae, ut necessarius, proinde Ut conuenientia, qua natura cum nostro, sed solum cognitionem spectante, fine consilio- que conspirat. - Vniuersales leges intelligentiae, caedetriisque leges naturae, illi perinde necessariae sunt quamquam
ex spontaneitate ortae , ac legeS motuS materiae; earumque genesi nullus sinis supponitur facultatis cognoscend nostrae, quoniam iis tantummodo illius Q quod cognitio
rerum naturae est, primo conceptum haurimus, eaeque necessario naturae competunt, Vt res cognitioni nostrae uniuerse subiectae. Velum, ordinem naturae secundum
leges speciales eius in varietate ac dissimilitudine omnem vim comprehendendi nostram superante certe possibili tamen huic vere consentaneum esse, quantum nos quidem intelligere possumus, sortuitum videtur; eiusqtie inuentio' opus est intelligentiae, qMd cum respectu ad finem illius necessarium, quippe ut unitas principiorum i ii inseratur tractatur: quem finem quidem tuin tribuere naturae debet saeuitas iudicandi, quoniam ea de re nullam legem potest intelligentia praecipere. Cuiusque finis consecutio cum sensu coniuncta est voluptatis, et, si conditio consequendi finis cernitur in repraeissent tione praeconcepta, uti hoc loco in principio faculta. iis iudicandi rellectuntis uniuerse, etiam sensus voluptatis
227쪽
per rationem quam dum ex anticipatione deterini natus est atque ita ut ad quumque portineat: et quidem solum obiecta re ad facultatem cognoscendi traiis serenda, et sc quidem ut conuenientiae conceptus hoc loco nullo modo
respiciat adpetendi facultatem, ideoque ab omni naturae eonvellientia practica distinguatur. Ac profecto quidem, cum congruentiae pereeptio
num cum legibus ex conceptibus naturae uniuersalibus
categoriis) ne minimam quidem effectionem in sensu in voluptatis in nobis deprehendamus, nec deTrehendere possimus, quoniam intelligentia halid ex consilio ea in re, sed
per naturam suam nec zssario agit; fit, ut ex altera parte duarum pluriumue legum naturae empiricarum heterogenearum ratio iii uno quodam principio utramque coin-
plectente conciliandarum cauni sit voluptatiς cuiusdam perquam insignis, saepenumero adeo admirationis, vel eius modi, quae haud cellat, quat uuis latii satis nobis res illi subiecta cognita videatur. Ex natura quidem facili comprehensu, eiusque unitate in diuidendo ad genera et species, quo stilo fit, ut esse positiat conceptus empirici, quiuus eam ex legibus peculiaribus cognoscamus, nullam sere voluptatem percipimus: venian ea profecto suo tempore percepta fuit, et solum idcirco, quoniam non posset absque illa experientia vulgarissima exstare, paullatim ea cum sola cognitione confusa est, neque amplius separatim an ἱ- maduertii. - Igitur quidpiam, quo mentis acies in diiudicanda natura ad coitu enientiam illius pro intelligentia
nostia dirigitur, nimirum studium opus est, leges illius heterogeneas, si seri postit, altioribus, quamquam semper etiamnum empiricis, subiiciendi, ut si 'suceesserit, in
hoc concentu earum ad facultatem cognoscendi nostram, suam solum ut sertuitam confideramus, voluptatem petentiscamus. Contra repraesentatio naturae prorsus, nobis displicitura seret, qua nobis praediceretur, in minima nos illvestig. ition e ultra vulgarisuNam experientia n, dissimilitudinem illius legum offensuros sere, qua efficeretur, Ut
fieri per intelligentiam nostram non posset coniunctio legum
228쪽
specialium illius in empiricis uniuei saltibus; siquidem istud principio cum specificationis in genetibus eius subiective conuenientis, tum iacultati iudicandi reflectenti nostrae respectu huiusce specificationis repugnat. Haec suppositio facultatis iudicandi nihilominus adeo
parum determinat, quam longe debeat conuenientia naturae ideatis illa pro nostra cognoscendi sacultate extendi, ut, si nobis dicatur, profundiori anaptiorique naturae cognitione per obseruationem offendi demum varietatem legum oportere, quas nulla queat liumana intelligentia ad unum principium reuocare, etiam contenti simus, quamuis audiamus libentius, aliis nobis spem excitari, quo magis interiora naturae cognituri simus, aut cum membris externis nobis in praesentia ignotis comparare possemus, eo illaria in principiis simpliciorem, atque in opinata legum empiricarum dissunt litudine consociatiorem eam nos fore deprchensuros, quo longius cxperientia nostra progrederetur. Etenim iussum est facultatis iudicandi nostrae, ut ex principio congruentiae naturae cum facultate nostra cognoscendi agamus, quo Vsque ea suppetat, nec vero quoniam ea non in iudieandi seculiate determinante versatur, quae eatri nobis regulam praecipit) an illius uspiam termini sint, necne, decernamus; propterea quod respectu quidem ustis rationalis facultatum cognoscendi nostrarum possumus sities ac terminos statuere, nulla vero in campo empirico termino iram potest constitutio fieri. v II.
Id quod in repraesentatione cuiusdam rei obieetae solum subiectivum est, lioc est, relationem illius emcit ad subiectuna, non vero ad rem obiectam, qualitas illius aesthetica videtur; quod vero in ea ad rem obiectam ad cognitionem) detem linandam saeit, vel adhiberi potest, eo quidem illius valor logicus esticitur. In cognitione rei se iis-bus subiectae unaque relatio occurrit. In repraesentatio uc
229쪽
I9Tsetistiua retram extra ine positarum, qualitate spatii, iii quo eas videmus et intuemur, solum subiecti uuin meae illarum repraesentatio itis quo, quid ut res per se sint in medio relinquitur) ei licitur, cuius quidem relationis causa res obiecta quoque eo tantummodo ut phaenomenon cogitatur; spatium autem, quainuis qualitate gaudeat mere suhiectiva, nihilominus tamen pars est cognitionis rerum qua phaenomenorum. Sensatiove hoc loco externa) pariter mere subiectiva ratio nostrarum repraesentationum rerum extra nos positarum, exprnnitur, sed proprie materiale reale carum quod quidpiam ex stans in re inque veritate adparens datur , ac spatio sola forma ex anticipatione postibilitatis illarum visionum; et nihilominus illa quoque ad cognoscendas res obiectas extra nos positas utimur. Ea vero repraesentati otiis subice tua ratio quae nullo modo pars potes cognitionis feri, ce initur in voluptate tae- disme cum ea coniumfla; per eam enim nihil quid quant iii re repraesentationi subiecta cognosco, quamquam ea qui dem cerni in osse sto potest ullius cuiuspiam cognitionis. Atqui conuenientia cuiuSpiam rei, quatenus in perceptione repraesentatur, nulla quoque qualitas est obiectae rei ipsius quippe quae percipi non potest), quamuis ex rerum cognitione quadam queat concludi: Conuenientia proinde, quae cognitionem rei cuiusdam obiectae antecedit, atque adeo, etsi repraesentatione illius atl cognitionem uti nolis, nihilominus cum ea proxime coniungitur, cernitur in ratione illius subiectiva quae nulla prorsus pars cognitionis fieri potest. Ergo res obiecta tum solum propterea conueniens dicitur, quoniam eius repraesentatio proxime cum sensu voluptatis coniuncta videtur; eaque repraesentatio ipsa est aesthetica repraesentatio conuenientiae. - Quaeritur modo, an omnino sit eiusmodi conuenientiae repraesentatio. Quodsi eum sola serinae rei cuiuspiam visioni obnoxiae adprehensione, sine relatione illius ad conceptus cognitionis cuiusdam deterini natae, voluptas coniuncta est;
repraesentatio eo haud ad reui obiectam, sed solum ad
230쪽
subie quin rcfertur; et voluptate nihil aliud poterit exprimi, quam conuenientia illius cum facultatibia, cog- nolcendi, quae in vi iudicandi reflectenti mouentur, et
'Uatenus eae mouentur, ergo solum conuenientia rei ota
ieetae subiectiva sorinali A. Illa enim sorinarum in plum- talia adpiehensio nuinqua in fieri potest, nisi si cultas iudicandi reflectens, etiam sine consito, eas cum vi sua vision vin ad conceptus reserendarum, comparet. Quodsi ergo in hac comparatione phantasa ut iacultas visionum ex anticipatione) ad intelligentiam, ut facultatem conceptuum, repraesentatione data haud consulto in concentum ponatur, eoque sensus quidam excitetur voluptatis, tum res obiecta ut cim ueniens siciliati iudicandi reflectenti consideratida videtur. Eiusmodi iudieiuni est iudicium aestheticum de conuenientia rei obiectae, quod nullo piae senti rei obiectae conceptu nititur, nullumque illius conceptum submitti strat. Cuius labiectae rei forma non materiale repraetentationis eius, ut sensatio) in sola de illa reflexione nullo respectu habito conceptus de ea comparandi ut
ratio et causa voluptatis ex repraesentatione eiusmodi rei obiectae diiudicatur; cum eius repraesentatione hanc VO luptatem quoque ut necessario contulictain iudicamus, pro
inde ut haud solum sulite sto, lianc formam adprehendenti, verum cuique omnino iudicanti. Res Obiccta tum pulcra adpellatur; et facultas, per eiusmodi voluptatem ergo et uniuersaliter) iudicandi. gustus vocatur. Namque Cum ratio voluptatis ponati ir solum in serina rei obiectae ingratiam reflexionis soneratim, proinde in nulla obiectae rei sensatione; et q:mque sine relatione ad conceptum, qui ullum quempiam finem contineret; sola erit legalitas in sacultate iudicandi empirice utenda uniuerte, nitas phantasae et intelligenti au) in subiecto, quacii in rcprae
sentatio rei obiectae in ieflexione, cuius conditiones ex anticipatione valent, conspirat; cumque ea conspiratio concentusque obiectae rei eum facultate subiecti fortuita sit. st, ut per eam repraesentatio conuel Ii En