장음표시 사용
241쪽
IVDICANDI AES THETICAE. LIBER PRIMUS.
Iudicium gusus aestheticum es. t. putenim quidpiam sit nee ne, discernamus, reprae
sentationem haud per i litelligentiain ad rem cognitioni sebiectam, sed per phantasiam sortasse cum intelligentia eo iunctam) ad sabiectum eiusque sensum voluptatis taedii uereserimus. Ergo iudicium glistus milium est iudicium cognitionis, proinde haud logicum, verum aestheticum, quod
Definitio gustus, hoe loco sundamento posita, haee est rgus uni in facultate eerni pulcri diiudicandi. uitae autem opus sint, ut res obiecta quaedam dici pulera queat, analysis aperiet iudiciori im gustus. Momenta, quae in considerando reflceiendoque haee iudieandi saeuitas spectat, ductu functionum iudi. eandi logi earum, conquisiui namque in iudicio gustus semper adhue relatio ad intelligentiam eontinetur . Momenta qualitatis prima sub rationem vocavi, quoniam iudicium aesthetieum, de pulero haec primo respicit.
242쪽
P. I. CRITICE illud vocamus cuius determinandi ratio sinu potest nisi Dbiectiva esse. omnis autem lepraeseivationum, vel ipsa sensationum relatio elle obiectiva potest citi inque ea reale denotat in repraesentatione en ica); si ab ea discesset is, quae ad tachim fit sensumve Mitiptatis ac taedii, qua nullum quidpiam in re obiecta desgnatur, sed in qua sub ectum, pro eo atque per repraesentationem mouetur atque adficitur, seipsum sentit. Aedificium. cuius partes inter se omnes concinunt, facultate cognoscendi siue distincta siue confusa cogitatione) comprehendere, longe quiddam aliud est, quam huiusce repraesentationis cum sensitione Oblectationis sibi conscium esse. Hic repraesentatio tota ad subiectum resertur, et quidem ad scii sum vitae illius, quem sensum volup tatis dicimus vel taediit quo quidem peculiaris quaedam discernendi diiudicandique facultas constituitur, quae nihil confert ad cognitionem, sed modo repracsentationem da tam in subiecto comparat cum iacultate repraesentati otium, cuius sibi animus conscius fit statum suum sentiens. Repracsentationes datae in iudicio quodam possunt empiricae proinde aesthetieae esse; sed iudicium, quod iis sit, logicum erit, cum illae tantum in iudicio ad rem obiectani referiantur. Sed vice veisa, cum repraesciitationes datae adeo serent rationales, sed in iudicio quodam solimamodo ad subiectit in ad sensum illius referrentur, tum sempererunt aestheticae.
Obsistatio, qua iudicium e usus determinatur , Omni
omnino inuitamento caret. Inui tamentum dicitur oblectatio, quam cum reprae' sentatione ex Jentiae cuiusdam rei obieetae copulamus. Quod proinde semper sinul quodam modo adsectum est ad vim animi in adpetitu potitam, aut ut ratio eius determinandae, aut certe ut ratione illius determinandae necessario coiii unetum. Iam vero, si quaeritur, an quidpiam pul
243쪽
FACULTATIS IUDICANT I AESTI TICAE . ait
em in sit, haud scire cupimus, utrum nostra, an ulliuscuiuspiam ex silentia rei intersit, aut modo intereste possit; verruar, quomodo eam in si=la contemplatione visione aut reflexio fie) diiudicemus. Si quis me interroget, an, quod coram video , palatium inueniam pulcrum; dixerim equidem eiusmodi rebus sis tum ad stupendum factis haud memet delectari, aut, ut Sathemus ille Iroque si iis, sibi I .ute-tiis Parisiorum nihil magis arridere, quam popinas; praeterea potero cum Eusaui vanitatem principum increpare, sudolem populi in tes inuti lux impendentium; potero doli-ὶue iacile mihi pcrsuadero, si in liuilla dele ita, omni speeili tutus ad Immines umquam perueniendi, versarer, soloque voto possem eiusmodi palatium ei care, tamen me inet id neutiquam fore curaturum, si iam casa soret, apta mihi satis et commoda. Haec omnia concedi milii poterunt atque probari; verum nunc non ferino de eo videtur. Scire tantummodo auemus, an sola rei obieelao reptae sentatio in ine sit cum Oblactatione coni uir ela, quantumuis nihil ad me
intersit exsistentia rei huid repraestiatationi subiectae. Facile iii telligitur, de eo agi, quid ex liac repraesentatione initae ipse faciam, neutiquam de eo, in quo ab exsistetitia rei obiee ae pendeam, ut eam dicere pulcrmn queam, atque euincere, gustu memet gaudere. misque fateatur necesse est, illud iudicium, cui minimum sese inuitamentum immiscet, admodum iniquum nullumque purum gustus iudicium videri. Ne minimo quidem, oportebit, studio exsilientiae rei teli ea re, prorsusque hoc respcelu aequus sis, ut per ii atra iudicis sustinere queas ita rebus, quae spectare pullum videntur. Neque vero hanc sententiam, quae praecipui momenti est haud melius illustrare postiamus, quam si oblectationi purae nulloque inuitamento eaptae ') in iudicio' Iudicium de re oblectationi proposita sane quidem in nullo
prorsus inuitamento esse eonstitutuni potest, sed inuitamentum gignita cuiusmodi omnia sunt iudicia pura moralia. Verum iudiciis gustus per se nullum Omnino inuitamenturn conilitii iis tur. Duiitaxat inter foetos illud inuitamentum paritur, si gusti viaris, cuius quidem caiisa ratioque iii posterum indicabatur.
244쪽
gustus, eam, quae cum inuitamento coniundia est, opponamus: praestitim si simul esse certi possimus, non plura inuitamenti genera esse, quam quae mox indicabimus. g. 3.
Oblestatio ex iucundo percepta eum imitamento es
Intun illim eis id, quod seu Piu placet in fensatione.
Hoc quidem loco sese nobis ansa praebet continuo consu-
sonem maxime frequentatam duplicis fgnificationis illius quae esse sublesta potest vocabulo sensationis, reprehendendi. aeque oblectatio sic dicunt vel cogitant ipsa in sensatione voluptatis cuiusdam) versatur. Proinde quidquid placet. eo ipso, quod placet, iucundum est et pro variis gradibus vel etiam relationibus ad alias sensationes iucundas amoenum, fusile, delectans, Delabile et sic porro . Quo vero concesso, impressiones sensuuin, quibus inclinatio aut decreta rationis, quibus voluntas, aut solae formae visionum reflexae, quibus vis iudicandi determinatur, quod vim attinet essectionemque in sensu voluptatis, prorsus eaedem videntur. Haec enim iucunditas foret in sentiendo statu, cumque tamet iniueisi tandem nostrarum facultatum tractatio actionem spectet rationemve practicam in eaque sese tamquam in suo quodam scopo debeat coniungere, nulla ab iis alia rerum cariamque pretii obseruantia
postulari posset, quam quae in voluptate constat, quam pollicinitur. Modus, quo eo perueniunt, nil quidquam ad rem facit, cumque eligendis adiumentis solum in eo effici discrimen queat, ii omines sese inuicem stultitiae imprudentiaeque incusare possent, numquam autem in cfime' animi humilis abiectique ac malitiae vocare: siquidciri omnes possent, suo quisque modo res videndi, VnaIIa metam cursu expetere, in qua cuiusque inest voluptas. Cum determinatio sensus voluptatis taediive sensatio dicitur, tum hoc verbum longe aliud quid denotat, quam cum repraesentationem cuiuspiam pei per sensus, ut quam-
245쪽
FACITTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. at 3
dam, quae ad iacultatem cognoscendi pertinet, receptiui talena) sentationein adpello. Namque in hac posteriori causa repraesentatio ille itur ad rem obiectam in illa superioli autem ad tubicilium, nulloque modo quidquam ad cognitionem facit, ne ad eam quidem, qua se ipsum subiectum cogit Ucit. Sed in desinitione illa verbi sensationis repraesentationena intelligimus sensuum obiectivam; et, ne semper inetbendum sit, ne calumniam experiamur, id, quod semper solum manere subiectivum oportet, neque ullain prorsus poteti repraetentationem cuiuspiam efficere, nomine alias usitato sensus tactusque notabimus. Color pratorum viridis ad sensationem oblatIiunm pertinet, ut perceptio rei
sensibus subiectae; sed iucunditas illius sensationem spectat
subiectivam, qua nulla pes repraesentatur; hoc est, ad sensum, quo res ut obieelationi obnoxia quac non certasturia eius cognitione consideratur. Iudicio meo vero de re quadam obiecta quo eam d elaro iucundam, inuitamentuin quoddam in ea enunciari,
inde iam planum est, quod per sensationem illud cupiditatem eiu riandi rerum excitat, proinde oblectatio non solum iudieioin de illa supponit, sed relationem exsistentiae illius ad statum meum, quatenus per talem rem adscitur ac mouetui'. Idcirco iucundum non solum dicitur
sed etiam delictare. Non est solus adsensus, quem illi praebeo, sed ea gignitur inclinatio; tantumque abest, Vt ad id, quod maxime iucundum sit, vlluim quoddam delualitate obiectae rei iudicium opus sit, ut ii potius, qui emper solum sibi propositam fruitionem habent, hoc enun vocabulo intima delectatio designatuo, omni omnino lubenter iudicio supersedeant. g. 4.
Obuctatio ex bono percepta coniuncta es cum invia
Bonum est id, quod interuentu rationis placet, per latuin conceptum. Nonnulla rei cuipiam bona cutilia
246쪽
'vocamus, quae placent duntaxat ut adiunaentum; aliud
autem per se bonum dicimus, quod per se ipsum placet.
In utroqRe boni genere semper inest conceptus finis cuiuspiam, proinde adiecto rationis ad scerte possibilem volitionem, ergo oblectatio per exlsentiam cuiuspiam rei obiectae actionisue, Iiocosi, ullum aliquod inuitamentum. Vt aliquid bonum iudicem, semper sciam necesse est, qualis res Obiecta videatur, liocesi, illius conceptum habeam. Ucrum hoc non opus est ad pulcritudinein in aliqua re deprehendendam. Flores, liberae delineationes, ductus inconsulto in se inuicem complicati, quos opus Dondiculatum vocamus, nillil quidquam denotant ab nulloque pendent conceptu, ut tamen placent. Oblectatio ex pulcro ex consideratione reflexioneuo cuiusdam Ohieetae
rei, ad ullum quempiam' conceptum ad quem liberum erit) pendeat, oportebit; eoqiae etiam distinguitur ab iucundo, quod totum positum est in sensatione. Saepenumero quidem iucunduin idem esse cum bono videtur. Sic pleruntque dicemus: omnis sin primis durabilis voluptas per se ipsa bona usi; quod sere hanc vim
habet, durabile iucunduin osse et bonum este, eadem videri. Sed saeile intelligitur, hoc solum in vitiosa verbo iram permutatione versari, cum . qui vocibus istis proprie adhaerent, nullo modo conceptus positiit inuicem pei mutari. Iucundu ira, quod, qua tale, obiectani rem tantununodo relatam ad sensum repraesentat, per conceptum cuiuSpiam finis principiis rationis demum subiiciendum est, ut, qua voluntati obnoxium, bonum queat nominari. Quod vero tum in relatione longe alia ad oble stationem versari, cum,
quod dele elat, sint ut bonum dico. inde poterit tutelligi,
quod in bono semper quaeritur, selumne cum interuentusit an proxime bonum sutila an per se bonum); cum e contrario in iucundo de eo nullo modo quaeri possit, . propterea quod hoc verbo semper, quod proxime placet, denotetur. Eademque ratio illius est, quod pulcrum vocamus . Consuetudine sermotiis vel maxime communi vulgarique iucunduin a bono disti laguitur. Cibum ex condianen-
247쪽
FACITTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. et is
tis aliisque additatuentis saporein augentem haud haestabundi gratum dicimus ac luciuidum, simulque, haud bonum esse. fatemur; quoniam is proxime quidem sensibus arridet, cum tute ructatu vero, hoc est, per rationem,
quae conlequentia si Melat, conlideratus displicet. In ipsa valitudinis diiudicatione lios discrimen antina duerti potest. Cuique eam tenenti proxime grata est atque accepta seciete negative, id est, ut vacatio ab omni corporis dolore). Verum ut ea dici bona queat, si inui quoque periationem ad sines regenda est, eam nimirum in statu ve Liri, qui nos ad negotia nostra omnia promtos reddat atque alacres. Ac se licitatis quidem respectu summam tandem maximam scum quoad copiam, tum quoad durationem iuculiditatum vitae quisque posse putat veriam, atque etiam siminum bonum vocari. Verum ci isti quoque sententiae ratio reluctatur. Iucunditas cernitur in stultione. Quam si solam spectes, stultum foret, anxium esse respectri adiumentorum, quibus ea possit comparari, utrum patiendo pariatur per munificentiam naturae aut agendo ex propria
nostra effectione. Numquam vero persuaderi sibi ratio patietur, exsistentiam hominis per se pretium habere, se luna ad perfruendum viventis, vel ii aliis praeterea, qui cuncti pariter solum si uitionem expetunt, ut adiumentum illius maxime conduceret, et propterea quidem, quoniam per conuenientiam coniunctionemque paturae συριπάθειαν uniuersa voluptate simul frueretur. Id solum, quod, nullo habito fruitionis respectu, facit, ex libertate picta a vacuusque ab iis uniuersis, quae natura sibi perpetiendo quoque posset conciliare, exsistentiae suae, ut exsistentiae personae pretium impertit absolutum; nec selicitas cum uniuersa iucunditatum copia, permultum abest ut in bono absoluto versetur ).
Obligatio ad fruendum malitiasta abstirditas est. Eadem ergo quoque opinata ad uniuersas a mones obligatio erit, quibus sola fruitio proposita est: vicumque ea spiritualis lit disti iteraue exeogitata, ct si fruitio sit vel ui ystica quaedam, dieique Blita melestis.
248쪽
Verum, ut maxime diuersum sit ab Iucundo bonum, ambo tanun in eo conueni uiat, quod seinper sunt cum quodam tinuitamentis ex re sibi subiecta coniunctum, non solum iucundum β. 3, remoteqtie bonum Lutile , quod ut adiumentum ad ullam quampiam iucunditatem placet, verum etiam absolute omnique respeetu bonum, nimirum morale, quod summum in se inuitamentum cohibet. Namque bonum in re versatur proposita voluntati hoc est, facultati adpetendi per rationem determinatae). Sed aliquid velle, et ex eius exsistentia capere oblectationem, hoc est, quoddam inuitamentum, idem est.
I. s. Comparatio trium oblectationis generum specie diuersarum. . Vtriusque, et iucundi, et boni, certa quaedam ad-
se stio est ad sacilitatem adpetendi, atquc eatenus Oble stationem in se continet, nimirum illud palliologice hypotheticam per stimulos), hoc vero puram praeticam, quae non sbium per repraesentationem rei obiectae, sed sinulper coniunctionum subiccti cum illius exsistentia repraesentatam determinatur. Non solum res obiecta placet. sed etiam eius exsistentia. Quapropter iudicium gustus solum tontempla ivn. m. id est, iudicium, quod . respectu exsistentiae cuiuspiam res obicinae medium, solum qualitatem eius comparat cum sensu voluptatis taediique. Nec vero haec ipsa contemplatio conceptus spectat; namque iudicium gustus nullum cst iudicium cognitionis neque thzoreticum, neque practicum), nec proinde quoque in conceptibus neque pertulit ad cos. Igitur iucundo. pulcro, bono tres repraesentationum diuersae ad sensum voluptatis taediique adfectiones dc signantur, quarum respectu res obiectas, modosue repraesentandi inter se inuicem distinguimus. Nc lite porro VOCR bula cuique conuenientia. quibus in iis complaeelatia denOtatur, haud eadem videntur. Iutui dum cuique dicitur,
249쪽
FACI LTATIS IUDICANDI . AESTHI CICAE.
deseerat: pitomi vi, qui ut soli mi places; μ 1lism, quod aemmatur. probaturque. linc est, iii lio collocatur obiecti uulta. Iam vero aes animalia bi ut a quo cive iucunditas valet; sed pilicium solum ad licaminios . li Occli, naturas animales, sed tam Lia ration ins luctas, verum quoque non modo qua lates exempli gratia spiritus sed senui qua animales; bolium aut Em omnii; O ad 'u ianque naturam rationemque. ini ac quidem lententia in sc quentibus plenius consimari poterit et eYplicari. Dici potest: in uniuersi. tribus lii: ce oblectationis generibus, id, quod in gustu pulcii vertatur, virum solumque in Oblectationucerni vacua ab iit uitaemento liberaqite; nullum enim nec lentuum . nec rationi. , iii uitam nium adleiasionem extorquet. Idcirco oblec lationem dicere postes in tribus causis' illis referri vel ad inclinets. v. v . vel ad si icrran, vel ob σ-vantianI. Fauor enim vina libcra obices9tio cit. Res inclinationi obnoxia, et rem quae per legum rati Cnis nobis adpetenda proponitur, nullam nobis libertatem telinquuIu,
nobis ipsis ex ulla re quapiam rem volupi ii subicinam reddendi. Omne inuitatuentum stipponit indigentiam, aut parit aliquam; et, qua ratio determinandi ad lenius, haud permittit iudicium de re obiecta amplius liberum esse. Ac respectu quidem inuitamenti inclinationis in iucundo, quisque dicit, Linc ira optimum coquum esse, et cuncta, qui istis vesci pCsiis, hominibus sapiunt recto sanoque adpetitu praeditis; proinde eiusmodi oblectatione nullam ex gustii optionem euincit. Expleta demum indigentia, tum solum distingui poterit, qui ex multis glilium habeat nec De. Pariter mores sunt sine virtute, comitassiae beneuolentia, decorum sine honesto et sc porro. Vbi enim lex mora iis loquitur, ibi, obiective, ratione eorum, quae facienda sunt, itulla amplius libera optio relinquitur; gustu inque in moribus aut in aliorum moribuq diiudicandis) prodere, longe aliud quid est quam mentem animi
moralem ostendere : bain: enim praeceptum continet indi- gelatiainque parit, cum contra gustus moralis in rebus oblectationi suoiectis modo ludat, nequc uni cuidam ad
250쪽
Guistis cernitur in sacultate rei cuiuspiam obieetae modi ue repraesentandi diiudicandae per complacentiam vel disti, absque omni inuitamento. Res eiusinodi complacen. tiae subiecta, vocatur pulcra.
TITATEM. g. 6. Pulcrum est id, quod, flne conceptu, ut res eo i
centiae uniuersalis repraesentatur. Haec pulcri desinitio ex superiori eius definitione, ut rei complacentiae sine omni inuitamento subiectae, potest eoncludi. Id enim, cuius quis sibi conscius est complacentiam in se ipso sine omni inuitamento esse, id is non potest nisi sic iudicare, ut rationem natuat in sese complacentiae continere cuique debere. Cum enim non in ulla quapiam subiecti inclinatione neque in ullo quodam deliberato inuitamento constitutum sit, sed iudicans ratione complacentiae, quam Obiectae rei tribuit, prorsus sese Iibertim sentiat; nullas poterit conditiones priuatas ut rationes complacentiae inuenire, quibus solis subiectum suum adhaereat, ideoque illam ut in eo landatam spe flet, necesse est ouod quoque in quovis potest supponere; ergo causam putet habere, oportebit, a quoque similem complacentiam pomitandi. Igitur ita de pulcro loquetur, vis pulcritudo cernatur in qualitate rei obiectae, iudiciunaque logicum per conceptus rei obieetae cognitionem eius essetat) videatur; quamquam solum illud aestheticum est, et duntaxat relationem rei obiectae continet ad subie flum apropterea, quod similitudinem habet logici, quatenus illius valor potest cuique in eo supponi. Nec vero ex con-