장음표시 사용
271쪽
iii te conceptum persectionis illius; ideoque pulctitudo est soluin a aliaurens. Quemadmodum igitur . conius ictione iucundi cum pulcritudine, quae proprie solitin formam attingit, vidimus puritaterii iudicii gustus impia ri; ite coniunctione boni ad ciu id nimirum rei ipsi varietas, ex eius fine, bona est) cum pulcritudine puritati detrahitur. Multa, quae proxime in visione placerent, in aedificio post citi adhiberi, modo ne templum esse deberet, forma variis posset siguris ductibusque facilibus, sed consentaneis, xti noui inlulani factu in in Tettauiris venustior reddi modo ne ea homo cisci; et hic tenuiori cute, molliorique oris sorma pollet indui, modo ne is virum, vel adeo bellicolum res erre deberet. Iana con ' i rentia variorum in re quapiam respectu sinis interni postibilitatem cius determinantis, in complacentia cernitur in quodam conceptu constituta; sed complacentia pilicritudinis ea est, quae nulliam conceptum supponit. Sed cum repraesentatione, qua res obice a datur non vero qua ea cogit..tuid, proxime coiit undia est.
odsi ergo luci icium sui lus, respectu pollerioris, adsitiem in prioli, ut iudicio rationis, adstringatur eoque circuin scribatur, illud haud amplius iudicium gusius liberum est et purum. Aliquid quidem emolumenti ad giis iuni redundat ex hac complacentiae aest lieticae cum inteluctuali coniunctione, quod figitur is, et quidem haud uniuersalis est sed
et tamen respectu certarum quarumdam rerum obiecta rifinaliter deterini natarum regulae possunt praecipi. Neque lesie vero tum regulae sunt gustus, sed solunt coniungendi conciliandique gustus cum ratione, hoc est, pulcri cum bono, quibus illud utile redditur ad instrumentum huius posterioris respectu, ut ea auimi temperies, quae se ipsain seruat tueturque et valoris subiectivi est uniuersalis, illi cogitandi rationi substernatur, quae non potest nisi operoso proposito acquiri, sed obiective uniuersalis videtur. Sed pi0prio neque perfectioni quiaquain per pulcritudinem
272쪽
a o P. I. CRITICE aecedit, Iieque pulcritudini ex perseelione; sed, quoniam
non cultari potest, ne repi Rcsentatiotiein, qua nobis res quaedam datur atque Ostertur, in comparanda illa per conceptum cum re Obiecta respectu eorum, quae eme debent) simul cum sensatione in subiecto conferamus, fit, vi ad uniuersam iacultatis repraetentativae vim aliquid accedat, cum ambo animi status conuertiunt atque conspirant. Iudietum gustus de re obiecta quadam sinis interni determinati tum solum purum foret, cum iudicans aut nullam eogitationem de illo fine haberet, aut in iudicio suo mentem ab eo avocaret. Tum vero hic, quamuis verum gustus iudicium statueret, propterea quod rem ut pulcritudinem vagam diiudicaret, tamen ab alio, qui pulcritudinem in ea tantummodo ut qualitatem inhaerentem considerat finem spectat obiectae rei), reprehenderetur, salsique gustus accusaretur, quamquam Vterque in suo quisque modo vere iudicat: unus ex eo, quod coram sensibus vertatur, alter ex eo, quod in mente agitat. Qua quidem distinctione multae poterunt iudicum gustus de pulcritudine dissensiones componi, ita ut iis monstretur, alterum pulcritudinem vagam tenere, alterum pulcritudinem adhaerenterra, illum purum gustus iudicium statuere, hunc adplicatum. q. II.
Nulla potest regula gustus obiectiva esse, quae, pul-- crum sit, ex conceptibus determinet. Omne enim ex hocisonte iudicium aestheticum est, hoe est, sensus subiecti, non vero conceptus cuiuspiam rei obiectae, ratio est illius determinandi. Frustra eiit, principium gustus anquirere, quod criterium pulcri uniuersale per determinatos conceptus indicarct, quoniam, id quod quaeritur, seri non potest, et secum ipsum pugnat. Communicabilitas sensationis scomplaeentiae displicentiaeue) uniuersalis, eaque, quae sine conceptu locum liabet: conspiratio, quantum fieri Litest, omnium temporuin ac p inpulorum respeciu huiusce enses in repraesentandis quibusdam rebus obiectis: est cri-
273쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. et i
teriun) empti icurra, quamuis tenue atque infirmuin, et vix
ad iuspicioncm idoneum derivationis gustus sic exemplis probati ab ratione conspirationis iii diiudicandis formis prO-1unde abdita ct occultata on inibi is quo hominibus communi,
quibus isormis iis possunt res dari atque proponi. Hi ne fit, ut nonnulla gustiis es ela vi e mplaria spectentur: non quali gustus postit, aliis imitandis, . acquiri. Namqile gustum , necesse est, propriam quamdam facultatem eise ; qui vero exemplar quoddam imitatur, in eo quidem, quod illud adsequitur, dexteritatem prodit gustum modo. quatenus i ple hoc exemplar potest diiudicare ). Ex quo emcitur, ut exemplar summum, proto pon gustus, in mera id ca versetur, cuique in se is te procreanda ad quam uniuersa, quae gustui subiecta sunt, et exemplaria iudicandi cx gustu, ipteque gustus, a quoque
diiudicanda videntur. Id a proprie conceptum ac notat rationalein, et Idecis repraesentationem designat naturae cuiusdam singularis ut ideae cuipiam ccinuenientis et adaequatae. Idcirco prototypon gustus illud, quod sane in idea positum est rationali in determinata maximi, sed tamen haud per conceptus, verum tantuminodo in exhibitio nosingulari proponi potest, rectius poterit idea lepulcri vocari,cuiu inodi, quamuis haud eius possessione utamur, tamen adnitimur in nobis producere. crutar illud solum erit ideale phantasiae, ob eam ipsain causam, quoniam illud hassd in conceptibus positum est, sed in exhibitione; sicut tas autem exhibitionis phantasia est. - Quo igitur modo Hunnodi pulcritudinis ideale consequimur ' Ex anticipatione, an empiricet Itemque: quae pulcri species capax
ra Exemplaria gustiis respectu artium loquentiunt lingua sint moris
tua docta itie, Oportebit, coiisignata: et mortua quidem propterea, ne nautatioties iis tolaratulae sinit, quas vivae necessario expcri titit hir, cum verba subliti ita fuerint humilia, eonsueta ne trita obsoles clint, et recens creata in consuetudinem breuem veniunt: docta vero, ut grai inraticam liabeat, nulli temerariae eoii siletii linis vieissitudiiii obnoxiam, sed regula victu entem immutabili.
274쪽
r. I. CRlTICE 243 Ac primo qui lam probe notandunt est: pulcritudinem,
cuius debeat idea te anquiri, ii ullain Pagam, sed per conceP- tum soritiae sinalis obiecti uale s Xmu olle pulcritudinem oportere, proinde nulli cuipiam rei iudicio gias ius prorsus puro sed partitia ad intelligentiam reuocato subiectae propriam videri. Scilicet in quo rationum diiudicandi genere locum habere ideale debet, ibi ulla quaed: uia rationis idea ex con-eeptibus determinatis iundamento stibiit, necesse est, ex anticipatioue finem determinans, in quo posita est possibilitas interna rei obiectae. Ideale norum pulcrorum, pulcrae supellectilis, prospectus pulcri, non potest cogitari. Verum pulcritudinis quoque certis deterini natisque finibus adhaerentis, veluti pulcrae habitationis, arboris pulcrae, pulcri horti, id genus aliorum nullium poterit ideale cogitari sine dubio propterea quod fines per conceptum suum haud satis determinati sunt fixique, proinde forma finalis propemoduin tam libera est, quam in pulcritudine Id solum, quod isnem exstilentiae suae in se ipso cohibet et continet, homo, qui suos sibi ipse sines per rationem
constituere, aut, ubi eum ab Oxterna eos perceptione depromere Oportet, tamen cum ostentialibus atque viii uersalibus finibus comparare, concentumque cum illis tum aesti
lice quoque diiudicare potest: lite homo igitur pulcritudinis ideale est, queuis lino dum humana natura in persona sua, vi intelligentia, omnium in mundo rerum sola capax
Quo quidem res duae sunt, quae requiruntur: prima est idea noruistis aesthetica, quac in singulari visione phantasiac) versatur, quae norma est diiudicationis illius, tamquam rei ad peculiarem animalium haeciem pertinentis; altera deinde est idea rationalis, quae fines naturae humanae, quatenus haud sensitive possunt repraesentari, pro principio constituit diiudicandae formae, qua, ut essecta illorum in phaenomeno, illi sese manifestant. Id ea normalis elementa sua sorinac animalis cuiuspiam de genera Ieculiari ex experientia promat, oportebit; sed maxima brina sinalis in construenda figura, quae ad normam Vni
275쪽
FACUI TATIS II DICANDI AEsTHETICAE. et a
vei saleni cuiusque singuli huius serinae aesthetiee diiudieaudain idonea foret, imago, quae consulto quasi technicae naturae fundamento constituta suit, cui solium genus totum, sed nullum singulum quidpiam sei ui actum ac separatuiti respondet, tamen solum inest in idea iudicantis, quae vero, cum rationibus suis, ut idea aesuletica, in imagine exemplari prorsus in singulo poterit concretoque proponi et exhiberi. Vt, qui illud fiat, aliquo tamen modo doceamu quis enim naturae arcanum poterit totum eliceret enodationem psycliologicam experiemur. Notandum est: phantasiam, inodo nobis prorsis in- eoinpreliensibili, non solum signa conceptuum, vel ex longo quodam tempore, polia Occasione data reuocate verum etiam imaginem obiectae rei figuramque ex infinito
rerum numero diuersarem formarum, vel etiain unius eiusdemque setanae, reproducere; quin etiam, si animus coblationem compalationemque instituat, sine dubio vere eis haud ad eonscientiam idonee, imaginem quasi in aliam immittere, ex congru utiaque plurium eiusdem formae, mediam quamdam producere, quae uniuersis modo si me suraeque communi. Fac, quempiam mille viros adultoseonspexisse. Qv odsi igitur de quantitate normali velit coin- parative aestimanda iudicare, tum phalitasia sex mea quidem sententia) pe agnum imaginum numerum fortasso cunctas mille illas) unam in alteram immittit, et, si liceat mihi in eo similitudinein sequi exhibitionis opticae in spatio, in quo se pleiaeque coniungunt, intraque delineati O-nem, vSi locus colore spissius oblinito illuminatus est, ibi qua tuas media distinguitur, quae cum quoad altitudinem. tum quoad latitudinem a terminis extremis staturarum maximarum mini inarumque aequaliter distat 3 eaque statura erit pulcri viri. Idem et mechanice posset inueniri, si omnes le metirere, altitudines inter se latitudinesque et crassitudines) per se addendo in unam summam colligeres, postea per mille diuidendam. Sed phantasia idem facit per essectum dynamicum ex lapsu Ortuni multiplici talium forinarum ad organon sensus interni . inodsi igitur similitor
276쪽
huic viro medio quaeratur medium caput, IIuic .nasus me dius, et sic pori tum liuec liguia iduae iacita uali viri pulcri, ' 111 ea teria, iii 'lita haec comparatio iniit tuiti ir, sim da inento bella idcirco necessc cit, ii ominem Nigriti lim l ub hisce conditionibus empiricis aliam pulcritudinis sorinacite ideam nocinalem habere, at .lue hominem album, Sinensem aliam, atque Europauum. Licin in cxemplari puleri equi canisve certae cuiusdam speciei euentii rum
rei. - Atque hacC 1 f. a seri talis neutiquam ex rationibus ab experientia depromtiS, ut certis lis ac detmni.
natis, derivata est; sed cx ca st, ut dcmum este queant regulae iudicandi. Ea imago est sciretis uniuerit, inter cunctas singulares, multifariam diuersaru visiones singulo rum indiuiduotum bile isans, quam natura substrauit prototypo u gonerationibus sitis in eadem specie, in nullo
uero singillo adsecuta totam videtur. Ea neutiquam totum
- prototypon est pularitudinis in hac specie, sed modo forma qua conditio necessaria uniuersae pulcritudinis enicitur proinde sollina veritas in specie exhibenda. ' Eu est, uti celeberrimus Pollit, i Doryphorus dictus fuit regula ad id ipsum in sua specie et vacea Myronis adhiberi . Ea ob id ipsum quoque nihil quidquam potest continete, quo spe etes ex se ab aliis distingitariir; neque enim alias iura nor xialis foret generis. Neque exhibitio illius pulcritudine placet, scd idcirco solum, quoniam nulli conditioni repugnat, qua sola sit, Vt res huiusce seneris esse pulcra pollit. Exhibitio selum conuenit praeceptis scholarum ' .
φὶ Imientes, faelem perfecte ad amussim conseriaratana, quam pictor sibi se ituram exemplar expetere posuit. plerumque vi carere; quoniain, quo ea distilagitatur, nihil quid illam instane continet, proinde magis ideam generis refert, quam rationem i,ersonae specialem. Ratio dii inguens et eliaracteristi ea eorum. quae suiu in eodem genere nimia, id est, quae ipsi idone nor- mali sormae sinali generis) derogant, Italis dicitur cas La- iura. Experientia docet quoque, facies illas prorsus ad amul simeon riuatas plurumque etiam in interno tantum rodo homi. riem ni ediocrem prodere; propterea sit spicor si iunii liceat. naitiram in exteriis rationes quoque interiri exprimere ς quo niam, ii nulla emistitutionum animi ex ea ratione emineat, qua
277쪽
pACULTATIS IUDICANDI ΛESTHETICA C. et s.
Ab normn si pulcri praeterrea differt eius id alciquod sol tura poterit per ad la as se in aexspectari. In hac itritur id calo consiliit in verbo hour siue vr rasis, sine quo D Dic sta res halus uniuerse . et posit-tiue quidem non solum negative in exhibitione scholarum re milia conis lata noli placitu a soret. Quae sub adspectum
cadit, vis exprestitia idcatum inoratiunt, lataininent intus nituantit: ira, tan. tuna: nodo quidem eat experientia potest depromi; verum ut contulictio illarum in iis omnibus, quae ratio nostra cum lioticilia et moraliter bono in idea sutiunae formae finalis copulat, bonitas animi, vel puritas, vel robur, vel tranquillitas, et caetera generis eiusdem, in corpore prodenda cut esse lum intellitii) quasi sub adspectum subiiciatur; id eis opus est rationis putis clinagna vi phantasiae, conii uictis in eo, qui cas duntaxat diiudicare vult, multo magis qui cupit eas exhibere. Uzritas eiusmodi ideolis pulcritudinis in eo sese manis ei lat, quod nulla lensuum lcnocinia complacciatiae immisceri patitur rei fibi subiectae, et tamen permagnum cx ea inuitamentum capi id quod probat, diiudicationem ad eius in odi modii ira mensura: uiue auunquam posse ae illietice puram esse, diiudicationemque cx pulcritudinis ideali nullum solum iudicium gustus videri.
Puhristido cernitur in sorma fortune Ihicilis cuiuspiam rei biectae, quatenus illa, fite repraejeutatio suis, in ea percipitur '
fit, ut solum homo a vitiis vacuus emeiatur, nihil quidquam eius poterit, quod in 'enium voeamus, exspectari, in quo quidem natura a consiletis rationibus suis virium animi in distri. buenda una recedere videtur. N. Contra hane des uitionem ut exemplum in eontrarium instantia) posset moneri: res esse, in quibus forma finalis conspieiatur , neque talaren finem in iis quempiam cogito sci ; veluti supellectilia lapidea, foramine ut ad ansam instructa, saepius e vetustis sepulcris est ossa, quae, quamuis in forma sua con-
278쪽
a46 P. I. CRITICE' MOMENTUM QUARTVM
IVDICII GUSTUS EX MODALITATE COMPLA LENTIAE REI OBIECTAE,
Quid sit moralitas iudicii gusus.
Unaquaeque repraesentatio, dici potest, seri posse,
ut qua cognitio) cum voluptato coiitu iusta videatur. Eo, quod iucundum voco, mihimet reapse, 'dico. voluptatem excitari. Sed pultrim necessario ad complacentiam referri cogitatur. Ea ustro itecessitas peculiaris genetis est: non necessitas theo retica obiectiva. ubi cognosci ex anticipatione possit, hanc complacentiam rei obieetae : pulcraς quemque senserum fore; neque practica, ubi per conceptus voluntatis rationalis purae, quae naturis libere agentibus instar regulae est. haec complacentia iiecessario consequitur ex lege quadam obiectiva. nullamque vim habet pilam, quam limpliciter debere sine ullo ulteriori consi. li ο) certo modo quodam agi. I erum ea, Vt necessitaS, quae in iudicio cogitatur aesthetico, dici duntaxat exempla ris potest, id est, necessitas contensus omnium ad quoddam iudieiuna, quod vi cxemphim spectatur regulae uniuersalis, quae non potest indicari. Cum iudicium aestheticuari nullum ubiectivum sit nec iudicium cognitionis, haec nucessi. tas non poterit ex conceptibus determinatis derivari. ' ideoque haud apodiisticum erit. Multo ininus cx uniuersalitate expertatiae fa concentu perpetuo iudiciorum de pulcritudine certaς cuiusdam r* Obicctae potest concludi. Vt
venientiam ex finibus perspicue ostendant, citius finis ignoratur, nihilominus haud pulcra declarari debeati Vorum eo, quod ea ut opera artis spectantur, iani satis est, ad fatendum, liguram eorum, ad ullum quoi ipiam finem certum ae determinatum reserre. Qitapropter etiam nulla videndoriam illoriam proxima complaepntia videtur. Coiitra flos . velut iii lipanum, PulacrPutatur, quoniam certa quaedam forma finalis, quae ita, uti Iudicamus, ad nullum omiano sinem releriur, iii PerezPtione
279쪽
FACULTATIS IVDICANDI AESTHETICAE . a r
enini taceam, experientiam haud facile sit multa illius documenta allaturam fore, nullus conceptus necessitatis iudiciorum illorum non potest in iudiciis empiricis constitui. g. I9.
N cessitas subiectitia, quam iudicio gustus tribuimur, hyyothetica est.
Iudicium gustus cuique ad singit consensum; et, qui quidpiam declarat pulcrum, is etiam cupit, ut qui sque homo rei obiectae pnopositae adsensum largiri debeat, eamque itidem pulcram declarare. Itaque illud debere in iudicio aestiretico . vel ex vii mersis, quibus ad iudicandum opus est, tamen tantummoda cum adiunctione enunc altu . cuiusque alius ambitur adsensio, quoniam eius rei ratio est, uniuersis communis; quae quidem adsensio pollet quo que sperari, si modo semper certus sores, causura ad rationem illam ut regulam adsensis rite esse adsumtam. f. et .
Conditio necessitatis, quam prae se fert iussicium gii luc
idea continetur senses commvuis. Quodsi iudicioriim gustus sitisἰac iudiciorum cognitionis certum quoddam determinatumque et obiectivum principium foret, is, qui ea ex hoc statuit, itecessitatein judieii sui posset absolutam postulare. Quod si omni omnino ea principio destituta serent, velut iudicia solius saporis, null3 pro lsus cuiquam in mentem venire eoru in necessitas poliat. Ergo necesse erit. eorum principium quoddam subiectivum esse, quod solum per sensum, non vero per conceptus, quid placeat displiceatue, sed tamen uniuerse determinet. Eiusmodi principium autem non posset nisi ut sensus remmuuis spectari; qui quidem ab in telligentia communi, quam subinde quoque sensum com munem adpellant, per naturam atque essentiam distat; propterea quod hic posterior haud ex sensu iudicat, sed semper ex conceptibus, quamquam plerumque solum ex prinς ipiis obscure cogitatis.
280쪽
248 P. I. CRITICE Ergo solii in posito selisu quodam communi quem
vero nullum scit in externum intelligi inus, verum effectum ex libero virium cognoscendi nostrarum lusu) solo
igitur posito sensi comin. uni potest iudicium gustus pronunciari
An iure possit sensu communis supponti
Notitias atque iudicia, cum persuasione illa comi tante, necesse est, uniuerse poste communicari; alioquin enim nulla iis competeret conuenientia cum rebus obiectis: ut euncta forent lusus solum subiectiviis virium repraesentati uarii in , id quod ipsum scepticorum ratio desiderat. Quod si autem notiti ac debeant conununicari, flatus quoque animi, id est, conuenientia virium cognoscendi cum cognitione generatim, eaque ratio, quae cuique qua nobis res quaedam datur atque offertur repraetentationi conuenit, ut inde cognitio efficiatur, uniuerse, oportebit, communicetur: si quidem sine liac ut conditione cognoscendi subiectiva, cognitio non potest, ut essectum, oriri. Id quod reuera quoque semiper accidit, cum res obiecta quaedam data interuentu sensuum phantasiam excitat ad varia componenda, liaec vero intelligentiam pellit ad
unitatem corum in conccptibus. Sed haec virium cognoscendi pro nititudo, pro varietate rerum obiectarum, quae Proponuntur, variae rationis videtur. Verumtamen aliqua sit, ne Te cis in qu haec relatio interna ad anima tionem alterius per alteram utrique viri uiri animi rcspcctu cognitionis utilillima sit: eaque conuenientia non nisi per sensum potcst sminime per conceptus determinari. Cum igitur, haec conuenientia ipsa, necesse sit . ut queat viai - . Verse communicari, proinde quoque sensus illius in ie-prile sentatione data ; l. l communicabilitas cuiuspiam seli-1us uniuersalis sensum supponat cor linunem; hic iure sumi poterit, et quidem sine ulla ad obiciuatio ucs p lychologicus prouocatione, sed ut neccliaria uniueis lis cognitionis nostrae communicabilitatis conditio, quae in quaque logica