장음표시 사용
261쪽
PAOTTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. 229
gustus determinare; est enim illud aestheticum, non vero iudicium. cognitionis, quod proinde nullum attinet ton-ceprtim de qualitate, ncque interna externaue possibilitate rei obiectae, per lianc illamve causain, sed solam virium repraesentati ita una ad se inuicem relationem, quatenus eae per repraesinitationein quamdam determinantur. Atqui haec relatio in deterini natione rei obiectae, ut
pulcrae, coniuncta est cum sensu voluptatis, quae per iudicium gustus simul ut ad quemquc hominem valens declaratur; ergo iucunditas quaedam lepraesentationem con- comitans aeque minus poterit, atque repraesentatio persectionis rei obiectae bonique conceptus rationem deterininantem continere. Ergo nulla re alia potest complacentia quam, sine conceptu, Vt uniuerse communicabilem diiudicamus , proinde ratio iudicii gustus determinandi e mei, nisi sorma finali subiectiva in repraesentatione Obiectae rei,sne omni et obiectivo et subiecti uo) fine, proinde sola inna finali in repraesentatione, qua res nobis datur atque offertur, quatenus illius nobia conscii sumus. g.
Iudicium gustus principiis nititur ex anticipatione.
Fieri nullio modo potest, ut coniunctio sensus voluptatis taediive, ut effecti, cum ulla quapiam repraesentatione sensatione conceptuue ut illius causa, ex anticipationedificiatur; id enim relatio causalis foret, quac in rebus sub experientiam subiectis semper solum ex adsumto, quod a posteriori dicunt, atque interueniente potes experientia ipsa cognosci. Atque nos quidem in critice rationis practicae reapse sensum obseruantiae cui peculiarem quemdam propriumque huiusce sensus modum naritationemque, qui
neque cum voluptate neque cum taedio, quam ex rebus obiectis empiricis capimus, satis conuenire videtur ab vnbversalibus concepi bus moralibus ex anticipatione deriuaui mus. Nec vero ibi canuellos experientiae transgredi poteramus , neque causalitatem arcessere. in suprasensibili sub
262쪽
iceti qualitate post alia, nimirum libertatem. Sed illo ipso loco proprie non hunc seo sum deriuauimus ab idea honesii
et inoralitatis ut causa, verum tantummodo determinatio
voluntatis inde suit derivata. Sed status animi vilius cuius-pimn voluntatis vlla re quadain determinatae iam per suis enses voluptat s est cum ecque idem, nec proinde haud ut essectum inde consequitur: quod tamen diuitaxat semen dum crat, si conceptus honesti deic mimationem voluntatis
per leg rra antecederet; ubi tum, quae cum conceptu CUI
iuneta foret, voluptas ex hoc ut ex sola cognitione trullia dei itiata seret. Iam sinitis ratio voluptatis est in iudicio aestit et leo; in quo quidem ea solii in contemplativa est, neque ullum quodpiam in re obiecta inuitamentum csticit; c ntra ea VCro in ludi et o morali practica videtur. Conscicntia solius formae finalis in lusu virium cognoscendi subiecti, in reprae Liatatione, qua res obiecta datur atque offertur, voluptas ipsa est, quoniam rationem continet actionis subiecti determinandae respcistu virium cognoscendi illius animandatum, proinde causalitatem internam quae sinalis est ratione Cognitionis generatim, ita tamen, ut liaud ad cognitionem determinatam certainque adstringatur, proinde sormam finalem subiectivam repraesentationis cuiuspiam in iudicio quodam aesthetico . Neque vero ullo modo piactica ea voluptas est, neque, Velut ea, quae ex ratione iucunditatis pathologica percipitur, neque ut ea, quae ex intelice fuali boni repraesentati capitur Ea Vero tamen causalitatem in se continet, nimirum ipse iri repraesuntationis statum munusque virium cognoscendi sine ullo ulteriori consilio consentandi tue1idique. Moramur in contemplando pulcro, propterea haec ipsa contemplatiosi tuat atque coiroborat et reproducit: id quot illius inorationis suille neque tamen cum ea idem) videtur, cum in rei obiectac repraesentatione illecebris quibusdam animi attentio repetitis vicibus excitatur, in quo quidem animii
263쪽
Iudicium gustus purum ab illecebris motuque vacuum es. Omni inuitamento iudiciuna qui'us corrumpitur eique aequitas eripitur, in ri imis cum illud liauit, uti inuitamentum rationis, forniam sinalem praemittit sensui voluptatis,
sed illam in hac coni lituit; quod quidem in iudicio aesilietico de re quapiam, quatenus ea delectat aut dolor cin excitat, semper usu venit. Idcirco iudiciis sic adfectis uniuersalis complacentiae aut omnino nulla, aut eo minor essee pia poterit, prout plus ininusue sensationum eiusmodi in rationibus inest gustus determinandi. Glissus semper incultus adhuc et serus erit, ubi ad complacentiam opus est illecebris motibusque, quin adeo eas pro norma statuit adsensionis. Interim tamen illecebrae saepenumero non solum ad pulcritudinem squae tamen proprie deberet solum sermam attingere) ut accessio ad complacentiam uniuersalem aesilieticam numerantur, sed vel per se ipsae pro pulcritudinis formis, proinde materia complacentiae pro forma, perhibentur: qui quidem error, velut alii permulti, quibus tamen semper aliquid veri landamento subest, conceptibus his diligenter determinandis circumscribendisque pol erit tolli. Iudicium gustus, quod nulla cum illecebris ac permotionibus animi contagione continetur quamquam Vtrae que possunt cum complacentia pulcri coniungi cuius proinde determinandi ratio inest in forma finali, iudicium sus purum Videtur. f. I 4.
Iudicia aesthetica, pariter ac theo retica logico in empirica possunt ac pura diuidi. Illa sunt ea, quae iucun
ditatem de re quadam obiecta vel iniucunditatem enunciant, vaec vero sunt ea, quae de re obiecta, eiusque repraesen
264쪽
P. I. CRITICE -s3atandi modo pulcritudinem pronunciant; illa sunt iudicia sensus iudicia materialia aest lieti haec cut se alia solum sunt propria gustus iudicia. Igitur iudicium gustus tantummodo purum est, qua
tenus nulla complacentia mere empirica rationi detenninanti illius admiscetur. Id quod vero semper euenit, cum illecebrae petanotioque iudicium attingunt, quod quidpiam debet pulcruin declarari. Iam rursus nonnullae dubitationes emergunt, quae illecebras non solum ut partem ostendunt ad pulcritudinem necessariam, verum adeo ut per se solas idoneas, ad rem obire am pulcram dicendam. Solus color, veluti
viridis cespitis, solus tonus ad disserentiam soni strepitusque , uti sere fidium, a plerisque per se pulcer declaratur; quamquam utrique sola repraesentationum materia, nempe tantummodo sensatio, fundamento uidetur lubesse, ideoque duntaxat dici iucundi gratiue mererent. Verum smul tamen animaduertes, sensationes cum coloris tum toni iure posse pulcras reputari, quatenus uterque pu usuideatur; id quod determinatio est, quae iam soranam attingit, unumque, quod ex his repraesentationibus certo possit uniuerse communicari: quoniam qualitas ipsa sensationum haud in omnibus subiectis ut consentanea consentiensque potest, nec iucunditas coloris prae caeteris eminenter, tonique itistrumenti musici cuiuspiam prae tono alterius difficulter poterit in quoque homine similiter iudieata sumi. Si, cum Eutero. sumseris, colores pulsus esse tempore aequali sibi inuicem succedentes aetheris, uti, toniaeris in seno concussi, et, quod caput est, animum non solum, per sensum, esse stionem illorum in animationem organi, Vcrum etiam per reflexionem, motum impressonum aequabilem proinde formam in diuersarum repra sentationum coniunctione percipere de quo equidem vehementer dubito ; color tonusque non in solis sensationibus, sed iam conditionibus sociuilibus unitati, valloruin
265쪽
FACITTATIS IUDICAVDI AESTI IETICAE. 233
quorumdaan Borum versitentur, tuinque et per se possent pulcritudinis panibus accunferi. Sed puritas simplicis cuiuspiam sensitionum generis denotat: aequabilitatem illius nulla selisatione aliena turbari nec interrumpi, solam que ea formam spectat: quoniam in ea cogitationem reuocare postumus a qualitate illius generis sensationum an, quemque colo. cm, Rut an, qualemve tonum ea re praesentet). Idcirco omnes colores
sunplices, quatenus puri sunt, pulcri iudicantur; mixtorum ea laus non videtur: ob eam ipsam causam, quia, cum haud simplices sint, nullum modum iudicandi ac mensulam habemus, utrum puri sint an impuri dicendi. Ac pulcritudo quidem obiectae rei propter eius sormam attributa opinionis errore putatur illecebris adeo posse
augeri, qui quidem error vulgaris sine est, sed guilui
genuino incorrupto veroque ac polito admodum perniciosus; quainuis profecto praeter pulcritudinem et illecebrae addi queant, ut animus per repraesentationem obiectae rei, praeter solain complacentiam, invitetur, atque ita gustui eiusque culturae coimnendando seruiat in primis cum adhuc rudis est atque inexercitatus. Verum reapse iudicio gustus detrahunt, cum attentionem animi ut rationes pulcritudinis diiudieandae in sese conuertunt. Tantum enim abest, Vt uidpiam eo conserant, ut potius, tamquam alienigenae,untaxat quatenus serinam illam pulcram haud turbant, cum gustus adhuc infirmus est atque incultus, conniventer
accipi debeant. In pictura, statuaria, quin uniuerss artibus plasticis
in architectura, arte hortoria. quatenus artes pulcrae sunt et elegantes, delineatio descriptioque essentiam constituit,
in qua non, quod in sensatione delectat. sed solum quod
per formam placet, sundamentum essicit uniuersae indolis gustus. Colores, adumbrationem illuminantcs, ad illecebras pertinent; rem obiectam per se animatam quidem adsensitioncm possunt reddere, non vero adipectu dignam' pulcramque: potiusque iis, quae forma pulcra postulat,
266쪽
plerumque admodum circum cribuntur, et vel ibi, ubi illecebrae conceduntur, per formam solam emendantur. Omnis socina rerum sub sensus subieetarum et externos, et remote quoque internum aut Aura est, aut hisus motusque: sed lusus vici sint vel figurarum est in spatio mimice et saltatio ; vel merus lusus senationum in tempore). IIlecebrae colorum, aut suauium insilumenti tonorum, possunt accedere. Sed delimatio in illa, et compositio inlioc, prolute sunt iudicio gusus puro propositae; et quod puritas colorum perinde atque tonorum, vel etiam varietas eorum atque eminentia ad pulcritudinem conserie videtur, haud tanti est, ut idcirco, quia per se iucundi sunt, quasi accessionem efficiant sunt lem ad complacentiam sorinae, sed quoniam hanc solum adcuratius, definitiusque et plenius ostendunt, et praeterea illecebris suis
repraesentationem animant, dum attentionem animi ipsam ad rem obiectam excitant atque tuentur.
Ipsa ea, quae ornamenta παρεργα dicuntur, hoc est, quae non in uniuersam rei obiecti repraesentationem ut partes constitutivae interiae pertinent, verum duntaxat externe ut additamenta, complacentiamque gustus augerit, hoc tamen quoque solum per sermam suam esticiunt: veluti lii tibi fimbriaeque piissit rarum, vestesque statuarum, aut porticus palatiorum. Quod si autem ornamenta non lix ipsa forina pulcra cernantur, si ea, velut margo aUreus, addita sint tantummodo ad pic turam adprobationi per illecebras commendandam; tum dicuntur ea ornamensa iisque pulcritudini genuinae detrallitur. Permotio animi. quae in sensatione versatur. v bisuauitas solum interuentu impedimenti momentanei .ludque consecutae maioris vis vitalis effusae est icitur, nullo modo pulcritudinem attingit. Sed sublimitas squacum sensus permotionis coniunctus est alium modum norariamque
diiudicandi postulat quam sibi gustus standamento substernit; atque ita iudicii gustus puri nullae illecebrae sunt, ne
permotiones, ad summam sensatio nulla, vi materia iudicii ac sthetici, ratio determinans.
267쪽
FACULTATIS II DICANDI AESTHETICAE. 23s
Iudicium gustus a conceptu perfectionis prorsus libe
riton es. Forma sinalis obiectus tantummodo per relationem. variorum ad sinem quemdam d terminatum, proinde solum per conceptum potest cosmolci. Ex tuic solo iam inani se luin elle eam pulcritudinem, cuius d iudicationi solu1n forma finalis, hoc est, sine sine, landam clito subest, ab repraetcntatione boni prorsus liberum esse, siquidem bono forma sinalis obiectiva supponitur, lioc est, relatio σbiectae rei ad finem quemdam deterininat una Sed se a finalis obiectiva vel externa est, id est, trilitas, vel interna, linc est, perfectio obiectae. Complacentiam rei obiectae, ob quam eam pulcram vocamus, non esse positam posse in i piaesentatione utilitatis illius, satis poterit e duobus capitibus superioribus perspici; tum enim haud proxirha rei obiectae complacciatia foret, in qua tamen conditio essentialis csrnitur iudicii de puleii tudine. Uerum forma sinalis Obiectiva interna, id est, persectio, propius accedit ad praedicatum pulcritudinis, ideoque 'a nobilibus quoque plillosopliis, hoc tamen additamento, si cor fusa cogitetur, eadem cum pilicritudine reputata est. Res suilinii momenti videtur, ut in critica gustiis decernatur, an reapse pulcritudo queat in conceptum pulcritudinis resolui. Ad diiudieandam formam finalem obiectivam, semper opus est conceptu sinis, et si forma illa. linalis non externa utilitas debeat, sed interna ese conccptu sinis interni, quo ratio possibilitatis internae rei obiectae contineatur. Uti autem finis geneiatim in eo versatur, cuius eonceptus ut ratio ipsus potest obiectae rei possit,ilitatis 1 pectari; ita ad cogitandam in re quapiam formam finalem obiectivam , rei conceptus, qualis ea res e s. Eneat, antecedet; in concentuque variorum in ea ad huncce conceptum
qui regulam suppeditat iliorum coniungendorum, cerni tur se coctio rei qualitatina. Ab ea tota distat persectio
268쪽
quantitativa, ut rei pei sectio in suo cuiusque genere, et in solo conceptu quantitatiuo versatur uniuersitatis siue omnitudinis ; in quo, quid res debeat esse, iam ante videterminatum cogitatur, et tantummodo quaeritur, an cuneta in eo insiit, quae opus videntur. Formale in repraesentatione cuiuspiam rei, id est, concentus variorum
in uno quod illud cumque sit per se nullam omnino sormam finalem obiectivam cognoscendam proponit; quo niam, cum ab hoc uno ut squid res debeat esse) cogitationem auocamus atque abducimus, nihil quidquam relinquitur praeter formam finalem subiecti ualti repraesentatio- Dum in animo intuentis , quae sane quidem certam quam- clam formam finalem in statu repraesentativo subiecti, in eoque promtituditiem eius formam quamdam datam inphantasiam recipiendi indicat, nullam vero ullius cuiuspiam obiectae rei, quae hic per nullum finis conceptum cogitatur, perseelionem. Veluti, cum in sylva cespitem inuenio, circum arboribus ad orbem obsitum, neque in eo finem cogito, ut nempe sere saltationi seruire debeat agresti, neminimus persectionis conceptus per solam serinam datur atque proponitus . Sed formam finalem obiectitioni sire carentem, hoc est, solam formam pemctioni sine ulla materia conceptuque illius, ad quod fit concentus, etiamsi istud in sola i)ea versaretur legalitatis in genero cogitari, egregie pugnat. Atqui iudicium gustus est iudicium aestiteticum, id
est, tale, quod rationibus nititur subiecti uis, cuiusque determinandi ratio non potest conceptus esse, nec proindo quoque conceptus finis cuiuspiam detentiinati. Ergo pecpulci itudinem, ut sorinam finalem subicctinam, nullo modo persectio obiectae rei, vi opinato fornantis nihilominus tamen obiectiva serina finalis cogitatur; vanum ludi discrimen est atque irritum in pulcri conceptu bonique, quasi uterque duntaxat secundum formam logieam diuersus foret, ille solunt confusus, hic alter conceptus persectionis distinctus, alioquin autem quoad materiam atque Originem unus idemquer quoniam tum inter eos nullum disertinen
269쪽
FACULTATIS IVDICANDI AESTHETICAE. 23et
secundum speciem foret, verum iudicium gustus pariter, et iudicitum cognitionis, atque iudicium quo aliquid de claretur bonum; velut vulgus, cum fraudem ait iniussam esse et improbam, iudicium. iii confusis, sed plii losophus indisiiinciis, reapse vero uterque in iisdem rationi, principiis constituit. Sed iam monui, iudiciuati aestiteticum in suo
genere Viamn esse, neque ullam omnino cogi itionem
ne confusam quidem rei obiectae largiri; quippe quae
per solum iudicium logicum ei licitur: cum e contrario ludicio acti hetico repraesentatio, qua res obiecta datur atque Orseitur, tantummodo ad subiectuin reseratur, nullaque
obiectae rei qualitas, sed modo sorma finalis in determinandis viribus repraesentativis, quae in illa occupantur, animaduertenda proponatur. Idcirco quoque iudicium vocatur aesilieticum, quia ratio determinandi illius nullo conceptu continetur, sed sensu intimo) conspirationis illius concentusque iii lusu virium animi, quatenus ea tantummodo potest sentiri. Contra, si conceptus coiis usos, quod in iis constitutum est, iudicium Obje 'tuum velles aestheticum adpellare, intelligentia usurus fores, sensitive iudieante, sensuque res Obiectas per conceptus repraesentante, quod utrumque sibi repugnat. Facultas conceptuum, siue confusorum sue distinctorum, intelligentia est; et quamquam ad iudicium gustus, ut iudicium aestheticum etiam uti ad uniuersa iudicia intelli qentia opus est, laineti ea ad istud haud opus est, ut facultate cuiuspiam obtestae rei cognoscendae, sed illius et repraesentationis eius determinandae, sine conceptu) secundum adsectionem istius ad subiectuin eiusque sensum internum, et quidem quatenus hoc fieri iudicium potest secundum regulam uniuersalem. 9. 16.
Iudicium gusur, quo rer obiecta quaedam cum adiunctione conceptus cuiuspiam determinati pulcra declaratur, non es purum. Duo sunt pulcritudinis genera: et pulcritudo vaga, et puleritudo solum adhaerens. Illa nullum supponit con-
270쪽
eeptiim illius, quod res obiecta esse debet: haec altera eius in odi conceptum, reique obiectae persectionein secundum illum ponit. Partes pulcri superioris generis dicuntur in sese conlis lentes pulcritudines huius illiusve rei; ait ut κonceptui cuidam adhaerens pulcritudo hypothetica) rebus attribuitur, quae subsunt conceptui cuiuspiam finis
Flores in formis fiant pulcritudinis naturalis vagae. Quid flos debeat esse, dissiculter quispiam norit, si a b ta-nieis discesset is; atque ipse botaiticus, qui in eo organum plantae secundandae agnoscit, per gustum de illa iudicans
nullo modo rationem habet huiusce fἰnis naturalis. Nulla igitur vllius cuiuspiam generis persectio, nulla forina sinalis interna, quam Variorum coinpositio spe flet, ii te iudi-eio sundamento substernitur. Multae aues set psita cus, et colibris, et auis paradisiacus) vis animalium maris testaceorum per se in partibus pulcritudinis versantur, quae nulli rei cuiquam competunt, ratione sinis illius ex conceptibus determinatae, sed vaetae et per se placent. Sic delineationum ad rationem Graecam, operis foliati in limbis vel tapetibus chartaceis, ct caeterorum generis eiusdem per se nulla vis est: ni hal quidquam reserunt, nullamqUe rem sub conceptu quodam determinato, et vagae pulcritudines videntur. Et ea quoque, quae in arte musica modulationes vagae sine themate vocantur, quin uniuersam modulationem textu destitutam ad idem genus possu-
In diludicanda vaga pulcritudine secundam solam
strinam iudicium gustus purum cst. Nullus ullius Cuiuspiam sinis conceptus, in quem varietas obiecitae rei data sit, quidque proinde haec reici at, suppositus videtur; quippe quo pharitasiae libellas, quae in obseruanda figura quasi ludit, circumscriberetur.
Sed pulcritudo lio minis et in hoc genere pulcritudo
viri vel seminae aut paruuli , pulcritudo e sui, aedificiique ut templi, palatii, arinamentarii, aut villae) conceptum ponit finis, qui, quid res debeat esse, determinat, pro-