장음표시 사용
281쪽
FACULTATIS II DICANDI AES THETICAE. et 49
atque in quo uis cognitionis haud scepticae principio, si ip
Necessitas adsensonis uni tersalis , quae tu quoque imgtio gi Ius cogitatur, necessitas Iubiectiva es, quae Fosito sensu quodam communi ut obiectilia reprae
sentatiar. In uniuersis, quibus quidpiam pulcrurni declaramus.
iudiciis, nulli conceduinis alienae sentcntiae esse; nes tamen iudicium nosti uni in conceptibus, vinum in selisu nostro constitu inaus; quem proinde non ut senium priuatuin, sed ut communem constituimus. Atqui hic isti istisco Inmunis ad eam rem non potest in experientia constitui; siquidem vult ius impertire iudiciorum, quibus quoddam debere continetur; non quidem enunciat, quemque cum nostro iudicio consensurum fore, sed cum eo conuenire debere. Ergo sensus communis, cuius iudicii hic meum gustus iudicium exemplum propono, atque idcirco et valΟ- Iem ti ibuo exemplarem, in tota norma ideati versetur, qua posita, quod cum ea conueniret et complacentiam in eo enunciatam rei obieetae, iudicium cuique iure polle regula proponi; quoniam principium quidem tantummodo subiectivum, sed tamen subiectivo uniuersale iclea cuique necessaria) accipi posset, quoad conlpirationem autem vari Onim iudicantium, instar obicei tui, uniuersa te ad lentioncinpositulare: si inodo certi e senuis, nos recte ad illud sub-1umsisse. cc in determinata sensus communis norma reapso a nobis sui ponitur: id quod iure nostro probatur gustus iudicia pronunciandi. Vtrum re ipsa talis 1entus communis, ut principium possibilitatis experientiae constitutivum, inueniatur, an altius 'lii oddam rationis principium nobis illud principium modo regulati iiii in stat acre, ut sensuinquemdarii communem demum in nobis ad sin s altiores praducamus ; virum proinde suilus in iacultate cernatur originaria et naturali, an solum in idea facultatis cuiuspiam
282쪽
adhue comparandae et artificiosae, ita, ut iudicium gustus, cum petitione sua de adsensione uniuersali, reapse peti. tio sit rationis eiusmodi sensus conspirationem producendi et debere illud, hoc est, necessitas selisis congruentis cum cuius hue sensu peculiari, solum possibilitatem denotet in eo sele ad consensem componendi. iudiciumque gustiis,anodo exemplum proponat huiusce principii adllibendit id
vero hoc neC volumus anquirere, nec possumus. sed in praesentia tan vinodo facultatem gustus nosmet resoluere ad elementa oportet, eaque tandem in idea sensus communis coniungere. DEFINITIO PVLCRI Ex MOMENTO QZARTO CON
Pulexum versatur in eo, quod sine conceptu ut res complacentiae subieeta necessariae cognoscitur.
Scholion generale ad sectionem priorem analytices.
Consectario ex seperiori analysium ratione dueto patet, uniuersa demum ad conceptum gustus redire, nimirum illum cerni in sicultate diiudicandia rei cuiuspiam o, ieciae respectu Iegalitatis liberae phantasiae. Si igitur in iudicio gustus phantasia si in liliartate sta spectanda, eaptimo liaud ut reproductiva sumitur, uti subiecta est legibus adsociationis, sed ut productiva et spontanea ut esse trix iamraruin arbitrariarum visonuin possibilium; et, quamquam in adprehendenda re sensibus subiecta ad certam determinatamque huiusce rei adstricta est, atque eatenus nullo luiu libero quemadmodum carminibus p ngendis utitur, tamen sacile comprehendi potest: rem obieetam posse eam ipsam illi socinain suppeditare, quae compositi O-nem contineat vλriorum, uti phantasa eam. sibi Iibete permitata, Mailitati intellectuali in genere conuenienter delineatura foret. Velum phantassam esse Iiberaim et tomen Donte Iegnsem, id est, eam in sese antinomiam colli re, aperte pugnat. Intelligetitia sola legem fert. Cum pli M
283쪽
FACULTATIS IUDICΛNDI AESTHETICAE . etsi
tasia autem agere ad legem quamdam determinatam cogitur rum esse tum illius, quoad sociivun per conceptus, quomodo debeat esse determinatur; tunc vero complacentia, uti supra docuimus, tutud pulexi est, sed boni perseetionis, fere selum formalis complacentia, iudiciumque nullum est iudicium ex gustu. Itaque losalitas sine
lege, consensusque phantasiae cum intelligentia subiectivus, Me obieeituo. ubi repraesentatio ad conceptum quemdam
determinatum cuiuspiam obieetae rei refertur . non poterit
eum libera intelligentiae legalitate quam etiam 'sormam finalem sine sine diximus nec cum proprietate iudicii gusus sola consistere. Iam figurae geometrice legales, fgura orbicularis, quadratum, cubus, id genus aliae plerumque a criticis sustus ut pulcriti id in is exempla simplicissima et indubitatissima laudantur; et tamen propterea legales vocantu
quoniam haud aliter possunt proponi, qu/m ita, ut pro solis ex Isibitionibus spectentur conceptus cuiusdam determi. nati, figurae illi regulam qua ea possit lota seri praeci- .pientis. Ergo alterutrum necesse est salsum esse; aut illud eriticorum iudicium, quod figuris istis pulcritudo tribuitur; aut nostrum, quod formam finalem sine fine ad pulcritudinem necesseriam iudicat. Nemo facile exissimet, hominem opus gustu habere, ei figura orbicularis magis placeat, quam delineatio
inscite aucta, aut quadratum aequitaturum et aequangulum
magis, quam obliquum iliaequi laterum, quasique muti lum; quippe quo soli im intelligentia communis, nullus vero omnino gustus pollulatur. Vbi finis quidam, veluti magnitudo loci cuiusdam diiudicanda est, ratione partium erga se inuiceni atque ad. totum in descriptione docenda,
percipitur: ibi figuris opus est regularibus, iisque simplieissimi generis; et complacentia haud proxime in adspectus gurae posita est, sed in ut illitate illius ad varios, qui pose
sunt esse , fines. Lubiculum, cuius parietes angulos Obliquos efficiunt. eiusmodi area horti ipla uniuerta συμμιετρίας laesio cum in alitin lium fgura voluti unius Oculi priuatio ,
284쪽
tum aedificioriam, aut arearum floralium, displicet, quoniam haud eum sne conuenit, non solum praelice respectu
certi cuiusdam determinatique earum rerum usus, verum
etiam diiudicationis pro variis, qui possunt esse, sinibus; id quod haud usu venit in iudicio gustus, quod, cum
purum est, complacentiam di,plicentiamue, nullo ad usu in quemdamue finem respectu habito, cum sola obiectae rei contempstulone proxime coniungit. Conuenientia partium, qua ad conceptum ducimur rei obiectae, conditio quidem sine qua non est obiectae rei in una repraesentatione comprehendendae , varietatisque informa illius determinandae. Quae quidem determinatio sinis est respectu cognitionis; et ratione huius ea quoque semp2r cum complacentia coniuncta est quae comitem liabet ei sectioncm cuiusque .sinis vel solum problemati . Tune vero solum solutione probanda sit satis problemati, neque libera et in determinate finali virium animi occupatione in eo, quod pulta. um vocamus, atque in qua intelligentia pliantasiae, non vero liaec illi seruit.
In re solum per finem quemdam possibili, in aedi-
scio quodam, vel ipso animali, conuenientia partium, quae cernitur in symmo tria, unitatem, oportebit, exprimi visionis, conceptum sinis comitantem, eaque smul ad c qnitionem pertinc t. Vbi vero tantummouo liber quidam virium repraesentativarum lusus sita tranen, ut intelligentia in eo ne ostendatur occupari debet in hortis, in ornamentis concmulum, varia supellcctili clegante, et id genus aliis, conuenientia partium, quae vim adferre vid
tur, quantum si uri poterit, vitatur; idcirco pusili Anglico in hortis, gustu insolenti in supellectilibus, libertas phantaliae saepenumero ad vicinitatem ridiculi e' tenditur, atque in li ac seiunctione ab Omni regulae coactione, e 15-cit, ut in sorinis pliantasiae vim possit persectionemque linaximam gustus ostendere. In omnibus, quae inscite sunt ad conuenientiam composita quae quidem ad conuenientiam mathematicam pro-
285쪽
FACULTATIS IUDICAM I AESTI IETICAE. et sa
pius secedunt) inest quid dana a pulsu a zmlin, ita, vilis ud diu poli: s in iis contemplandis occupari, sed, Dilitis aperte sit cognitio propolita, aut certus ouidam ac determinatus sinis practicus, taedio adi clare. Contra id, quo fortuito pilantasia potuit, atque cx fit: e lucidam ludere, semper nobis nouuiu est, ncque ex ad ijacciti eius fac driam capimus. Maraden ius in descriptione Sumativi e animadi rei tit,lpectatorein ibi vagis naturae pulcritudinis formis undio uaque cingi, ideoque parum ex iis inuitam illi oblectationis que pcrcipere: hortus plantis piporis consitus, in quo, quibus ea planta sustinetur, adminicula ad lineas parallidas se-ites intur se constituunt, cum in media illam I tua offendit per agnum illi voluptatem creabat; atque inde colligit. pulcritudinem seram, nec, quoad speci cm, ad tegulas compositam ilii modo per vici ilitudinem placere, qui conuenicia tem ad satietate ni contemplatus cis t. Vinim si modo periculum sedisset, diem in horto pipere consito commorandi, facile
sensisset, intelligentia cx conuenientia ad ordinis voluptatem composita, cuius ea ubique indiget. rc obiecta haud diutius mstineri, potiusque phantasiae vim molestam inferri: contra naturam ibi varietatibus ad luxuriam usque prodigam, nulliqtre regularum artificialium coactioni subiectana, gustum lutina peri e tuo alere posse. - Ipse cantus allium, quem nulli postumus musicorum regulae subiicere, maiorem libertatcm videtur atque idcirco plus ad gustum continere, quam ipsa vox humana, uniueis is musices regulis accommodata ct consentanea: quoniam ex hac saeptiis diuque repetita, longe maturius taedium capimus. Verum in eo fine dubio communionem laetitiae, in quam cum paruulo, quo delectemur. animalculo venimus, cum pulcritudine cantus eius permutamus, qui, si ab homine quod in cantu lusciniae nonnumquam usu venit imitando ad viuum prorsus exprimitur, auri nostrae omni destitutus gratia videtur.
Iaira res pulcrae ab adspeetu pulcro rerum quae saepetiui Dero propter distantia in haud amplius pollunt distincte cognosci discernendae videntur. Li adspcdu rerum pul-
286쪽
2, P. I. CRITICE etc. cro gustu non tam in eo haerere videtur, quod phantasa nilioc adpreheudit, quam potius in eo, quod hic illi ad sudendum offertur, hoc est, in propriis phantasiis
istis, in quibus animus occupatur, interea dum per vari tatem, quam Oculus offendit, perpetuo excitatur; uti sere adspectu sormarum mutabilium flammae camini, aut rivuli murmurantis, quae ambae non pulcritudines sunt, sed tamen illecebras continent phantasiae, Proptum quod lusum eius liberum occupant.
287쪽
Ρulerum cum sublinii in eo conuenit, quod utriamque per te placet. Iam veto in eo quoque cum hoc illud con gruit, quod utroque non iudici uiti sensus, aut logice du- terminans, sed iudiciuin supponitur reflexi otiis: pro indocomplacentia haud in sensatione quadam, vellit; complacentia iucualdi, neque in conceptu quodam determinato haeret, quemadmodum complacentia boni; nihilominus tamen ad conceptus, quamuis ad quos in medio relinquatur, refertur, ideoque complacentia ad solam exilibitionem eiusue iacultatem iuneta est, quo sacultas exhibitionis seu phantasia, in vilione quadam data cum facultate coρι tuum intellitentiae rationisue, ut promotio rationis, in conceu tu consideratur. Idcirco quoque utraque iudicia sunt fngularia, et tamen per se uniuersaliter reipcelu cuiusque subiecti ξudicia annunciativa, quamquam solum sibi selisum voluptatis arrogant, sed nullatu obiectae rei cog
Utrumque vero varie distingui, manifestu in videtur. pulcrum naturae serinani spectat rei obiectae, quae cernitur in sinitione; contra sublime in re quoque deprehenditur omni sorina destituta, quatenus hi vitas in ea, datave peream Occasione, repraeselliatur et tamen totalibus illius cogitando additur: ita ut pulcrtim pro exhibitione concertus euiuspiam intellectualis in deterininati, sed sublime pro exhibitione cuiuspiam indeterminati conceptus rationali sumi videatur. Ergo illic cum repraesentatione qualitatis, hic vero cum repraesentatione quantitatis complacentia
288쪽
ctriti uncia ell. 1'raeterea complacentia posterioris Frene: isa superiori admodum κbluriret; proptet ea quod in hae puleii) directe incit icta ius pruino uelidae vitae, ideoclite cuin illecebris phan. talis lite potest ludente coniungi; illaver lenius sublanitatis in voluptate cernitur, quae tantummodo in directe cxisistit, nimirum ita, ut per sensum
impeditionis momentaneae virium vitalium ea inque continuo succedentis eo maioris cli sonis carum gignatur pio inde ut motus non lusus, 1 ed res seria in occupanda phantasia videatur. Idcirco cluoque non potest cum illecebris conciliari; et, dum ab re Obiecta animus non solunt attrahitur, sed mutuo quoque semper ruisum tepelli tui complacentia sublimi uiri non tam positive voluptatem quam potius admirationem obseruantiamue continet, hoc est, voluptas dici negatiun meretur. Gravistimuin vero inseritumque sublimium a pulcro
discrimen hoc est: si, uti fas erit, diic in primis solum sublime in rebus naturalibus sub rationem vocemus, nempe sublime artis semper solet ad conditiones adstringi conuenientiae cum natura , pulcritii dinem naturae in sese con- si sientem conuenientiam in sol irra sua continere, qua res
obiecta sicultati iudicaudi in ostrae quasi praedeterani nata videatur, atque ita l er se rem esse complacentiae obnoxiam ;cum contra id, quod, in nobis, liaud argutantibus, lolum in adpreliensione, senium excitat sublimitatis, secundum formam alienum quidem facultati iudicandi nostrae, atque iii cotureniens facultati ii ostrae exhibitionis, quasique violentum pha1itasiae videri potest, sed tamen eo osse sublium ius iudicatur. Ex quo vero continuo intelligitur, nosmet omnino
salio loqui, cum ullam 1Piu quampiam naturae subliniem diei mus, etsi recte quidem peinia altas earum dicere puleras possus nus; etenim quomodo id cum verbo adprobationis poterit notati, quod per se ut alionum atque incongruuin adpreliendituri Noli possumus, ni si rem obiectam ad exhibendam sublimitatem quamdam idoneam olle, quae in animo deprehendi potest, adici ere; quod ciiiiii Proprio
289쪽
FACII TATIS IUDICANDI AESTHETICΛΕ. auer
sublime est, in nulla poterit serina sensitiva contineri,
verum tantumn Odo ideas attingit rationis, quae, clia aln-
quam non potest iis consciitanea exhibitio fieri, per hancipiam inconuenientiam, quae sub sensus potest subiici, excitatae, in animum vocantur. Sic oceanus amplus, pr
cellis excitatus, non poterit sublimis vocari. Λdspectus eius horrendus est; animus, necesse sit, variis iam id eis
repletus sit, si eiusmodi adspectu ad sensum componi debeat, qui ipse sublimis sit; propterea quod animus incitatur ad sensualitatem deferendam in ideisque, altiorem coimvenientiam complectentibus, ic se Occupandum. Pulcritudo naturae in sese consistens technicam naturae nobis aperit, quam ut systema proponit ex legibus, quarum principium in uniuersa intelligendi facultate nostraliaud deprehendimus, nempe principium conuenientiae formaeue finalis, habito ad usum facultatis iudicandi respectu, ratione phaenomenorum, ita, ut haec non solum ad naturam in mechanismo illius temerario, verum etiam vi ac) analogi vin artis pertinentia di iudicanda videantur.
Ea ergo non cognitionem quidem nostram rerum naturalium, verum tamen nosti m naturae conceptum, nimirum
ut solius mechanismi, amplificat atque dilatat usque ad conceptum eiusdem natui ac vi artis: id quod ad prosundas de possibilitate eiusmodi formae in uestigationes inuitat. In eo autem, quod dicere in ea sablime s olemus, tantum abest, ut quidpiam insit, quo ad peculiaria principia obiectivatisque sermas naturae conuenientes ducamur, ut haec potius in clinos suo, aut in Ordinatistima confusione sua maximeque temeraria atque euersione, si modo magnitudinem potest iamque ostendat, ideas sublimitatis maxime excitet. Ex quo intelligimus, conceptum sublimitatis naturae minime tran grauem esse, tamque secundum consequentiis, quam conccptum pulcri in ea; neque omnino quidquam conueniens in natura ipsa, sed tantun odo in oti postibili illius adspectuum eo iudicari, ut conuensentiam ab natura 'orsus liberam in nobis ipsis sentiamus. Pulcritudinis naturae ratio extra nos quaerenda est, sed sublimitatis solum
290쪽
in nobis modoque cogitandi, quae repraesentationi natu .rae sublii nitatem iniicit; quae quidem obse luatio, ideas sublimitatis ab idea conuenientiae prorsus seiungetis et ex theoria illius incram adpendicem saeiens ad diiudiea.
tionem conuenientiae naturae aestheticam, admodum ne
cessaria esi', quoniam eo nulla peculiaris forma quaedam in hac repraesentatur, veram a modo Vsus conueniens, quem phantasia facit repraesentati otium suarum, explicatur. f. 24.
De diuisione inuestigationis sinos sublimitatis.
In diuisione quidem momentorum diiudicationis aestheticae rerum obiectarum, respectu sensus sublimitatis, analytica poterit ex eodem principio progredi, uti factum est in analysi iudiciorum gustus. Namque iudiciuin facultatis iudicandi aestiteticae reflectentis, complacentiam sublimitatis pariter, ac pulcritudinis, oportebit, quoad quantitate)uvi uniuersalem, secundum qualitatem sine inuitamento, quoad relatimuin conuenientiam subiectivam, et secundumnio salitntim hanc posteriorem ut necessariam, proponat. Igitur in eo via haud distabit a methodo sectionis superiotis: nisi sorte in eo existimes discrimen reperiri, quod illic. ubi iudicium aestheticum sormam spectabat obiectae rei. ab inuestiganda qualitate proficiscebamur; lite autem, in vacuitate formae, quae illi. quod sublime dicimus, competere potest, ab indaganda quantitate, ut primo iudieiide sublimi aesthetici momento instituemus: cuius vero ratio
disci poterit ex g. praecedente. Sed analysi sublimium opus est diuisione, cuius haud indiget analysis pulcri, scilicet in sublime mathematitum et
dynamicum. Namque eum sensus sublimitatis motum animi eum diiudicatione rei obiectae coniunctum, ut, qua distinguatur, notam in se cohibeat, contra ea vero gustu pulcri animus in contemplatione ii anquilla lapponatur ac seruetur; hic autem motus debeat ut subiective conueniens ac