장음표시 사용
301쪽
aequaret miliaris, potest pro vilitate esse nuineri, diame-tium terrae eiIunctantis, Ut hic vilioni subiiciatur; diametet terrae porro syllematis, quod nouimus, planetarum hoc vero viae lacteae, immetis ac lite multitudinis eiusmodi viarum laetearum, quas flesias nebulosis adpellamus, quae
sine dubio itidem inter se iii uicem eiusmodi systema constituunt, in quibus nulli prorsus fines poterunt ac termini ex speetari. Iam sublitiae, in tam immenso i , to ac stlietice diiudicando, non tam in magnitudine numeri inest quam in eo potius, quod in progressu seinper ad unitates eo maiores peruenimus, quo quidem descriptio mundi systenuitica confert, quae Universa', quae in natura magna sunt, vidistini seinper ut pallia, proprie autem phantasiam vostram tu omni infinitate eius, cum eaque naturam, ut ad ideas rationis, cum repracsentationian iis conuenientelia largiri evanesccntein dupingit. I. 27.
De qualitate complacentiae in diiudicando sublimi.
Sensus inconuenientiae facultatis nostrae cum adsequenda idea, quae nobis Dae es, observatitia vocatur. Atqui idea cuiusque, quod nobis dari poterit atque offerri, phac nomeni in visione cuiuspiam totius comprehendendi talis est, quae nobis per legem rationis iniuncta est, quae millain aliam determinatam ct ad quemque valentem atque immutabitum mensuram agnoscit lilain totum ab lut utra.
Sed phantasia tiostra, iii ipso nisu suo maximo, te spectiIeoinprchelisionis praeceptae cuiuspiam data rei obiectae in toto quodam visionis proinde ad exhibondam rationisi deam) carceres suos probat et in conuenientiam, sed simul
tamen destinationem suam ad conuenienti: an cum ea ut legeo uadam efficiendam. Ergo sensus subli inium in natura obseruantia continetur nostrae propriae destinationis, quam rei cuipiam obiectae naturae per certam quamdam subreptionem spermutationem Obseruantiae erga rem obieetam cum obseruantia erga id eam lilii Danae naturae in subiecto
nostro praestainus, quod quidem nobis vim destinationis
302쪽
rationalis facultatum cognoscendi ii ostiaria in maxima seimsualitatis saeuitate superiorem quasi sub oculos subiicit. Igitur sensus sublimitatis cernitur in sensu taedii, ex in-
conuenientia phantasiae in obseruantia quantitativa aesthetica, cum Obseruantia per rationem, et in quadam voluptate praeterea simul excitata ex 'conuenientia liuius ipsius iudieii de inconuenientia maximae sacultatis sensitiuae cumideis rationis, quatenus conatus ad eas tamen nobis pro
lege videtur. Ex nobis scilicet pro lege rationis ad
nostramque destinationem pertinet, Ut cui illa, quae natui aut res sentibus obnoxia nobis magna continet, cum ideis comparata rationis, parila putentur, et, quae sensum desit nationis huiusce lupi a sensibilis in nobis excitant, cum illa lege conspirant. Atqui maximus phantasiae conatus in exhibenda unitate obteruantiae quantitatiuae cernitur in relatione ad quidpiam ob olute magnum, proinde quoque in relatione ad legem rationis, quae praecipit, ut hoc solum pro suprema quantorum mensura sumatur. Ergo perceptio interna inconuenientiae omnis mensurae sensitiuae cum obse mantia quantitatiua rationis versatur in concentu eum legibus illius, taedioque, quod sensus in nobis excitat destinationis nostrae supratensibilis, qua fit, ut fini conveniat, proinde Voluptas sit, quamque sensualitatis mensurain ideis rationis inconuenientem videre. In repraesentatione sublimium in rerum natura animus sese tommotum se latita, cum in iudicio adsilietico de pulero in contemplatione tranquilla teneatur. Hic motus praesertim initio 3 potest cum concussio ite comparari, id eli, eum pultu attractuque eiusdem rei obiectae celeriter succedente. Ratio transscendens phantasiae usque ad quod ea in visione sertur ad piellendenda quaedam quasi vorasto est, in qua se ipsa metuit perdere; sed tamen quoque ideae rationis de supra sensibili haud tians scendens, verum legaliis, eiusmodi conatum plialitasiae edendi; proinde eodem modo rursus attrahens, quo soli sensualitati fuit repellens. Sed iudicium ipsum semper manet soluin aetilieti curia, quo niam sine ullo determinal O rei obiectae conceptu constituto,
303쪽
FACULTATIS IVDl CANDI AESTHETICAE.
Isi in itisum virium animi sphantasae ratiotiisque) ipsa rum subicci iuuiu per pugnam earum ut ii armonicum depingit. Etenim, uti pilantasia ct in teli entia iii pulcro diiudicat. do per concentum suum, sic pilantasia ratioquε hoc loco per pugnam suam, creant formam finalem virium animi iubiecti uain; nimirum sensum quciandam, nos ratione
uti pura in sese consiliente, seu saeuitate obseruantiae luantitatiuae, cuius praestantia non potest sub adspectuinii biici uisi per inficinitatem facultatis illius, quae ipsa est in exhibendis quantitatibus rerum sensibus subiectarum
Di mensio spatii vi adprehenso simul est illius descriptio, proinde motus obiectivus in pliantasia et pro- grcssius; contra comprcliensio multitudinis in unitate, non eogitationis, sed visionis, proinde successive comprehenserunt in quodam momento, regressus est, conditionem rursum tolicus temporis in phantasiae progressu, et coex-Πentiam lub adspeetum subiiciens. Ea ergo cum successo tomporis conditio sensus interni si visionisque) in motu phantasiae subieci tuo cernitur, quo vim adfert sensui interno, quae eo maior sit, oportebit, quo maius quantum est, quod pliantasia in una visione comprehendit. Ergo nisus niensurae recipiendae quantorum in singula visione, quae adprehenso liaud parum temporis postulat, in modo repraesentandi versatur, qui, subiective spectatus, pugnat cum soritia finali; lud obiective, ut ad obseruantiam 'liantitatiua in Iaccessarius, est, proinde formae sinali consentaneus; in quo vero vis tamen eadem, Quae per phantasiam subiecto adsertur, toti desinationi animi ut congruens atque
Qualitas sensus sublimitatis cernitur in eo, quod ea in sensu versatur taedii ex facultate iudicandi aesthetica in re quadam obiecta, quae in ea tamen ut formae sinali consentanea repraesentatur; id quod eo potest fieri, quod propria infriaritas conscientiam aperit facultatis infinitae eiusdem subiecti, antinusque hane posteriorem potest solum exsuperiori aesthetice diiudicare.
304쪽
ara P. I. CRITICE In obse inantia quantitativa logica impossibilitatemper progrcssu in in dii ne tielictis rebus inundi sensibilis in temporc spatioque viniquam ad uniuersitatena absoluta ira perveniendi, vidimus cognosci pro obiectiva, hoc est, ini- possibilitate insaniti cogitantii ut solum dati, non vero ut solum subiectiva, id est, infirmitate eius adprehendentii ribi enim gradus comprehcnsionis in visione quadam, ut
mensura, minime spectatur, sed cuneta pendent ex conceptu quodam numerorum. Sed in Obseruantia quatit itativa ae silietica numeri conceptus roiiciendus est aut mutandus , comprehensioque phantasiae in unitate IDensurae proinde conceptibus legis genvseos successivae conceptuum quantitatiuorum etaitatis) sola est illi cum forma finali consentanea. - Si igitur quantitas quaedam ad summum sistigium facultatis comprelienciendi nostrae in visione una pervenit, et phantasia tamen per quantitates numerales ad quas nobis sicultatis nostrae x t infinitae conscii sumus) ad comprelacnsionem aesilieticam in unitate quadam 'maiori prouocatur, noSmet intus in animo ut aesthetice inclusos terminis sentimus; sed taedium tamen, respectu amplificationis necessariae phantas ae ad conuenientiam cum eo, quod in facultate rationis nostra intermitiatum est, nempe idea totius absoluti, proinde inconuenientiam phantasiae tamen cum ideis rationalibus earumque caecitatione ut fini conuenientem cogitatam. Eo autem ipso iudicium ipsu triae silieticum subiective sinale sit rationi, ut sonti id earum, id est, eiusmodi complehensionis intellectualis, cui omnis aesthetica parua est, et res Obiecta ut sublimis cum volup tate adprehenditur, quae tantununodo interuentu cuiusdam taedii esse potest.
9. 28. De natura ut qIIouam potentia. Potentia in facultate coiisistit magnis impedinientis superiori. Eadem dicitur ptitesas, si vel renisu superior
305쪽
est illius, quod ipsum potentia pollet. Natura in iudicio aesilietico considerata ut potentia, cui nulla in nos potestaseli,' dynamite jitiatinis videtur. Quod si natui a debeat a nobis vi dynamice sublimis
spectari, ea ut metum excitans Pepiaesentanda erit sqnam quam haud vice versa quaeque res utetu in incutietas in iudicio aemietico nostro ut sublimis enunciatur). Namque in diiudieatione aesthetica sine conceptu ratio impedimentis superior non potest nisi ex magnitudine renisus iudicari. Atqui id, cui nitii pur resistere, malum est, et, si vires nostras ei videmus i inpat es, res sub metum subiecta. Ergo ad saeuitatem iudicandi ac stheticam natura non potest ut potentia, proinde dynamice sublimis valere, nisi quatenus xt res sub metum subiccta consideratur. Potest autem res quaedam ut metuenda eonfiarari, neque ea tamen metui, si nimirum eam ita diiudicamus vi solum tempus quo illi resistere velimus, tun, que renisus omnis Lustra suturu8 esset. Sic virtutis amans deum metuit, neque tamen metu illius percellitur, quoniam nullum potest sibi metuendum tempus cogitare, quo illi eiusque praeceptis velit resisterc. Sed quodque eius-
inodi tempus, quod per se haud impossibile cogitat, ut
Is qui metu percellitur, nullo modo potest de sub-llini naturae iudicare, pariter atque is, qui inclinatione captus et adpetitu , ell, de pulcro. Ille fugit adspeetium
rei, sibi iniicientis timorem; et fieri non potest, Vt terrorierius placere videatur. Idcirco iucunditas ex inolestia quadam cessante in laetitia veisatur. Quae vero, ob liberationem ex periculo, in laetitia quadam cuin proposito coniumsta, illi sese haud amplius exponendi; quid' quod ne
libenter quidem illius sensationis memoriam in animum reuoces, nedum occasionem illius reuocandae ipse quaeras. Audacia rupium praecipit a qualique minantia, nubes procellosae in caelo conglobatae, fulmine ae tonitru incedcntes, Vulcani in tota potestate si a culicta prosternente,
306쪽
turbines cum vastatione sua relicia, i inluensus Oceanus commotus ac fluetuans, catari acta alta fluminis ingentis, id genus alia, sicultatem nostiam resistendi, comparatam cum potentia illlorum, in rem vertunt omnium maxime exiguam tenuemque. Verum adspectus illorum, quo terribili is est, eo maiorem vim induit attrahendi, si modo nosmet tutos videmus; lubenteique eas rus vocamus sublimes, quoniam sortitudo iis animi supra consuetam mediocritatem augetur, et longe alia in nobis facultas aperitur. quae animum erigit, ut possimus nos cum opinata naturae
Vti enim in liramensitate naturae, infirmitateque sicultatis nostrae mensuram capiendam vidimus oblemantiae quantitatiuae ditionis illius conuenientem atque aequabilem, propriam nostram circumscriptionem, verum tamen infacultate quoque rationali nostra simul aliam quamdam mensuram haud sensitivam, cui ipsa illa infinitas ut unitas
subest . quacum comparata cuncta in natura parua videntur, proinde in animo nos i O rationem quampiam ipsa natura
in inimensitate illius supeliorem; sic quoque ii resisti bilipotentiae illius ratione, ut i cs spectata naturae, nostra impotentia physica ostenditur, stinui vero aperitur ficultas, nosmet ut ex ea pendentes diiudicandi, iatioque natura superior, qua sui quaedam conseruatio generis prorsus alius nititur, quam quae ab natura extra nos impugnari possit atque in discrimen vocari, in qua natura humana in Persona nostra infracta manet, quamuis homini potestati illi cedendum foret. Similiter in iudicio nostrae aesthetico natura non, quatenus terribilis est, ut sublimis iudicatur. sed quoniam vim nostram virtutemque quae haud natura
esl) in nobis excitat, ut, de quibus solliciti sumus bona.
Valitudinem, vitam ut parua, ideoque Potentiam eius cui respectu earum rerum sane subieciti sumus) ratione nostri nos raeque personalitatis nihilominus tamen ut nullam talem potestatem spccteinus, cui nosmet debeamus submittere ii de summis decretis nostris, iisque vel thiendis vel deserendis agatur. Ergo hoc loco natura soluari
307쪽
rAGLTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. ars
propterea subliniis vocatur, quoniam phantasiam attollit ad eas causas exhibendas, in quibus suain ipsius sublunitatem destinatiotiis animus potest, vel supra naturam ipsam, sibi ad sensum reuocare. Atque haec nostri ipsius obseruantia nullam eo iacturain facit, quod nosmet oporteat tutos intelligere, ad alii mantem illam complacentiam percipiendam; proinde, quoniati, discrimen haud serium est, itidem suti videri posset eum subli initate sacultatis mentis nostrae aeque minus serio agatur. Namque complacentia hic tantummodo detern ationem facultatis nostrae attingit in eiusmodi causa aperiendam, prout illius institutio est in natura nostra; interea dum explicatio illius exercitatioque relicta nobis atque in ossicio videtur. Atque in eo quidem verum est; licet homo maxime, cum considerationem suam reflexionemque usque eo extendit, praesentis verae impotentiae suae ubi conscius videatur.
Quod quidem principium longius repetitum videtur
argutamsoque consectum, proinde iudicio aesthetico transscendense verum ex Obseruando homine contrarium elucet,
ei posse illud diiudicationibus vulgarissimis landamento subesse, quamquam illius nosmet haud semper conseii sumus. Ecquid enim istud est, quod vel sero homini
incultoque res videtur, admirationi maximae subiecta φHomo qui nullo terrore percellitur nec metu, proinde periculo noli cedit, simul tamen animo prorsus deliberato fidenter opus adgreditur. Uel in statu maxime exculto ac perpolito praecipua illa obseruantia bellatori debetur; hae tamen cum adiunctione, ut eum omnes simul pacis virtutes, et mansuetudinem, et misericordiam, et ipsam decentem pedisonae suae curam ostendere oporteat: ob eam iptam causam, quoniam ex iis animus periculo inuictus cognoscitur. Proinde ut maxime in compar indo viro ad gubernacula riuitatis sedente cum imperatore bellico de praecipua obseruantia, qua alius prae alteio dignus sit, disputetur; iudicium aestheticum imperatori sauebit. Bellum ipsum, cum ordine
geritur iuribusque ciuilibus illaesis, quiddam in se sublime
308쪽
z76 P. I. CRITICE collibet, mentenaque populi, quod illud tali modo gelit
eo reddit subliani orent, quo pluribus is expositus periculis videbatur, fortiterque in iis sese poterat tueri: cum e contrario diuturna pace solum mercandi ingenium, cum eoque ruaestus livmilis, ignauiaque et mollities animi redduntur ominantes, ingeniumque populi solet corrumpi. Cum linc vero conceptus sublimitatis, quatenus ea potentiae attribuitur, scitutione videtur pugnare: quod deum in tempestate, in procellis, in terrae motibus, et caeteris generis eiusdem, velut in ira, simul vero etiam in sua se ostendentem subli initate proponere sol cnaus, in quo tamen cogitatio animi nostri es lectis et, uti videtur, vel silibus eiusmodi potentiae superioris stulta et temeraria foret. Hic nullo sublimitatis sensu propriae naturae nostrae,
sed potius subiectione, animoque demisso ac tristi, sensuque totius impotentiae animi tenor efficitur, phaenomenoetus1nodi rei obiectae consentaneo, et frequenter quoque eum idea illius in ciusmodi euentis naturae coniuncto. In religione uniuerse prosternatio, adoratioque capite inclinato et suspense, vultu tristi atque anxio et voce, una ratioeonueniens praesente deo esse videtur, quam postea quoque plerique sunt populi adepti et etiam nunc seruant. Sed hic tenor animi, permultum abest, ut cum idea sublimitaris religionis reique huic propositae per se necessarioque coniunctus sit. nomo, qui reapse in metu est, quoniam eius eausam in se depreliendit, propterea quod sibi conscius est, mente sese reprobanda contra potentiam peccare, cuius non potest voluntati, quae simul iussa est, resisti, minimo es in eo animi tenore, quo magnitudinem diuinalia possit admirari, quo tenore Opus est, ad tranquillam conte taplationem apto, iudiciumque prorsus liberum. Tum solum cuni sincerae mentis suae deoque placentis sibi conseius est, essecta illa inseruiunt potentiae, ad ideam sublinutatis io eo liuiusce naturae excitandam, quatenus in se ipse subliinitatem mentis quamdsm agnos it voluntati illius consentaneant, eoque supia ineluin talium naturae essectorum, quae
haud spectat ut est heia irae eius, euelut ur. I8sa modestia,
309쪽
FACI LTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. di r
ut seuera vitiorum censum, quae alioquin sicile posset, in coiiscientia mentis bonae, per fragilitatem naturae liumanae excusari, tenor animi sublimia est, dolori sese propriarum reprehensionum voluntarie subiiciendi. vi causa paullatim deleatur. Atque lioc solo modo viaque religio sese ab superstitione intus dii linguit; quae quidem superstitio non reuerentiam subliim uiri, scd metum et anxietatem naturae praepotentis, cuius voluntati sese subiectunt homo perterie factus iudicat, quam tamen non magni facit, in animo constituit: ex quo pro se sto quidem non potest quidquam, nisi captatio beneuolentiae insinuatioque, loco rei, gionis Itonestae vitae, exsistere. Ergo sublimitas in re naturae nulla, sed solum in unimo nostro inest, quatenus no et natura in nobis, que natura quoque quatenus eius nobiscum contagio AI extra nos, superiores esse, nobis fieri conscii possumus. Vniuersa, quibus hic sensus in nobis excitatur, quo pertinet naturae potentia, quae vires nostras prouocat, tum
quamquam improprie sublimia dicuntur; et solum hac idea in nobis supposita, respectuque ad eam, ad id eam
sublimitatis possumus illius naturae peruenire, quae non solum per vim, quam in natura exserit, intimam in nobis obseruantia iri efficit, verum inulto magis facultate,no his iii sita, illam sine metu diiudicandi, nostramque destinationein vi illa superiorem cogitandi.
De modulitate iudicii super subli nitate naturae.
Res sunt pulcrae naturae innumerae, de quibus cuique iudicii eum nostro conuenientiana recta adfingimus,
etianaque, nec frustra fere, possutrius exspectare; sed iudi-eio de sublimi nolito haud ita facile possvinus aditum apud alios polliceri. Namque videtur opus esse cultura longe maiori, non solum sicultatis iudicandi aestheticae, verum etiam cognostendi facultatum . quae illi fundanaesto subsulit, ut de hac praestantia rerum obieelarum naturae iudicium Possit pronunciari.
310쪽
Ad tenorem animi in sensu sublimitatis receptiuitas in eo postulatur idearum; in ipsa enim naturae ad ideas inconvenientia, proinde iis solum suintis, intentaque phantasia. ad naturam ut schema phantasiae tractandam, cernitur id, quod saeuitatem sensitivam deterret, quodque simul tamen eam attrahit: propterea quod illud in vi consistit, quam ratio in illa exserit, ut eam duntaxat in propria ditione sua practica conuenienter dilatet atque amplificet, eiusque aciem in infinitatem intendat ac dirigat, quo illi vorago videtur. Ac profecto quidem ideis moralibus haud explicitis id, quod nos, per culturam praeparati, sublime diei- mus , homini tradi solum deterrens videbitur. In argumentis illis, quibus in vastationibus suis potestatem demonstrat,
magna mensura potentiae Cius, quacum comparata sua evanescit, non nisi aerumnas, pericula ac miserias conspiciet, quibus, qui eo relegatus seret, homo cingeretur. Sic bonus ille, caeteroquin prudens rusticus Sabaudicus, ut Sausurius resert, Omnes admiratores montium glacialium
audacter stultos atque insanos vituperauit. Et haud scio. an intuita sic iudicasset, si obseruator ille, quibus sese exponeret, pericula, tantummodo, uti plerique peregrinantes solent, studio ductus et admiratione, an ad ea aliquando vivide oratione depingenda, adiisset. Verum illi animus fuit, homines docere; sensationemque animos eleuantei vir praeclarissimus lectoribus itinerum gratuito insuper, quasi quemdam cumulum, imperiit.
Nec vero de naturae sublimi iudicium, propterea quod opus cultura habet sinagis quam quod de pulcro pronunciatur , eo tamen primum a cultura exortum est, et sere
solum ex compacto quodam in societatem introducti un; sed fundamentum habet in humana natura, et in eo quidem, quod per intelligentiam conamunem simul a quoque potest postulari, nempe in naturae illo munere, quo seo-sus constituitur ideamin practicarum , Le. honesti, rationisque moralis.
Atque in eo quidem nititur necessitas conspirationis in iudicando sublimi aliorum cuiu sententia uostra, quam iu