장음표시 사용
311쪽
hae stinui includimus. Vti enim in eo, qui in iudieandare naturae, quam pulcraln censemus, hauci mouetur, inopiam reprehendimus; sic eum, qui in eo, quod sublime iudicamus, immotus manet, carere jentu dicimus. Utrumque autem ab unoquoque homine postulamus, iii eoque , 1i quodam modo cultus politusve sit, supponimus; hoc tamen discrimine, ut illud seperius, quoniam iudicandi vis iii eo phantasiam soluin ad ilitet ligentiam refert, ut cone tuum saeuitatem, reela ab unoquoque postulemus; alterum vero, quod ea in eo phantasiam refert ad rationem, ut facultatem idearum, solum ex sumtione subie stiua quai dam squam vero a quoque iure posceto posse nos credimus desideremus. quippe ex sumtione sensus in homine moralis, eoque huic quoque iudicio desiliptico necessitatem
In hac iudiciorum aestheticorum modalitate, nempe necessitate illorum arrogata, positum momentum praecipuum est critices facultatis iudicandi. Per eam enim in iis principitiin praesumtum agnoscitur, e psychologiaque empirica, in qua alioquin sensbus voluptatibus dolorisque solum tamen cum inani epitheto sensus subfiliorisin ea con- ulta manerent, tolliuitur, 3 t eorum interuentu facultas iudicandi ea in classem eorum transferat, quibus principia fundamento subsunt ex anticipatione, qua talia vero in philosophiam translocet transscendentale ..
Scholion Emerale ad expostlionem iudiciorum assueti-
. corum reflectentium. Respecti sensus voluptatis res obieeta aut ad iucunda, aut ad pustra, aut adstu Iimis, aut ad honesti simpliciter
Ac iucundum quidem, qua elater cupidliatum omnino vnius est eiusdemque generis, unde illud cumque fiat, quamquam ad speciem diuersa repraesentatio sensua sensationisque, obiective spectatorum videatur. Idcirco in diiudicanda coutagione illius cum animo de multitudine
312쪽
illecebrarum sinultanearum successuariamque , quasique de inassa naoleque agitur sensationum iucundarum; eaque proinde non nisi ex quantitate potest comprehendi. Neque enim iucundo cultura promouetur, sed pertinet illud ad solam fruitionem. - Contra pulcram postulat repraesentationein certae cuiuspiam qualitatis rei obieetae, quae itidem potest doceri, ad conceptusque reuocati squamquam in iudicio aesthetico ad eos non reuocatur ; et excolit, dum si aut attenden e animum docet ad sorinam finalem in selisu voluptatis. - Sublime solum consistit in relatione, in qua sensibile in naturae repraesentatione ad usum possibilem quemdam suprasensibilem ut idoneum iudicatur. - Simpliciter honesitam, subiective ex sensit, quem illud instillat,
diiudicatum, res sub sensum moralem subieeta ut determinabilis virium subieeli ratio, per repraesentationem legi simpliciter cogentis, distinguitur potissimum per modalitatem necessitatis in conceptibus ex anticipatione postae, qu enon selum po=ιlationem, sed etiam praeceptum cuiusque hominis in se continet, et per se quidem non ad sacultatem iudicandi aestheticam pertinet, sed intellei ialem puram, neque in iudicio solum reflectente. veiram determinante, haud naturae, sed libertati tribuitur. Sed
subiecti ratio per hanc idciam deterniinctilis, et sibiecti quidem, quod sensualitatis impedimenta potest, simul vero eadem sese vincendo superiorem in se, ut satus sui mutationem sentire, id est, sensus moralis, tamen iudicandi facultati aestheticae illiusque tonditionibus formalibus finitima est, quatenus ea legalitas actionis ex ossieto simul ut aesthetica potest hoc est, visiblimis, vel etiam ut pulam proponi, neque tamen quidquam de puritate sua amittere; id quod non locum haberet, si eam cum sensu iucundi velles in naturali nexu ponere. Ductis atque essectis, quae ex expositione utriusque generis iudiciorum aestheticorum consequuntur. inde seqquentes desinitiones breues elicientur.
μιlcrum est id, quod in sola diiudicatione, proinde
haud interueniente seviatione sensus ex conceptu quod
313쪽
FACULTATIS II DICANDI AESTHETICAE. 281
intelligentiae) placet. Inde sponte sequitur, placere illud
sine omni inuita inelito oportu PC.
Sublime est id, quod per renisum suum contra sensuum inuitainentiam proxime placet. Ambo, ut desinitiones dii ii dicationum aesthetica armuniuersalitim, rationes spectant subiectivas, nempe partim sensualitatis, uti in gratiam intelligentiae c γntemplativae; partim vero, uti toni a illam, sed finibus rationis practicae, sed ambo tamen in eodem sibi eclo coniuncta, rei pectu sensus moralis, foma ae snali consentanea sunt. Pulerit in nos praeparat ad aliquid, naturam ipsam, sine imittamento
amandum; sed sublime, ad aliquid, vel contra inuitamentum nostruni sensitiuum) magni faciendum. Sublime si poterit describi: est res subiecta naturae,
cuius repraesentatione animus determinatur, ad rationem naturae inaccessam ut exhibitionem ideartim cogitandam. Ideae, ad literam sumtae, logiceque spectatae, non possunt exhiberi. Verum, cui a nostrain repraesentandi ficultatem empiricam matii ematice, dynamice ue) ingratiam naturae videndae amplificamus; tum certo ratio necessarioque accedit, ut facultas vacuitatis atque independentiae uniuersitatis absolutae, conatumque animi, quamuis inanem, essicit, repraesentationes sensum his consentaneas reddendi. Hic conatus, seniusque rationis ideae per phantasiam inaccessae, ipse cernitur in exhibenda forma sua lisubiectiva animi nostri in phantasia in gratiam illius destinationis suprasensitiuae exilibenda, nosque cogit, Vt natu nam ipsam in uniuersitate eius, ut exhibitionem cuiuspiam suprasensibilis subiective cogitemus, quamuis eam Exhibiti O nem obiective conficere nequeamus. Breui enim animadueriimus, naturae in spatio ac tempore absolutum, proinde et quantitatem absolutam, pro sus deesse, quae tamen ab ratione vulgarissima postulatur. Eo ipso nos quoque admonemur, nobis tantummodo ne gotium esse cum natura, qua viso ac phaenomeno, eam que ipsam praeterea oportere ut solam exhibitionem naturae
314쪽
per se squam ratio in idea habet considerari. Haee vero iupra sensibilium idea, quam quidem haud ulterius determinare possiamus, proinde naturam ut exhibitionem illius non cognoscere, sed modo cogitare, per reo in nobis excitatur, cuius diiudicatione aesthetica piantasia usque ad terini nos suos, siue dilatationis mathematice siue potentiae in animo dynamice contenditur, propterea quod in sensu determinationis illius nititur, quae ditionem superiori s prodisus migrat in sensu morali , cuius respectit repraesentatio rei obiectae ut subie stiuae serinae finali consentanea iudicatur. Reapse sensus sublimium naturae haud ita commode
poterit cogitari, nisi tenorem animi cum eo coniunxeris. similem tenoris animi conuenientis cum morali; et, quam quam proxima voluptas ex pulcro naturae itidem certamquamdam cogitandi, id est . vacuitatem complacentia a sola sensuum fruitione supponit atque excolit, tamen eo potius libertas in lusu, quam ut in negotio legati proponitur: in qua genuina ratio cernitur moralitatis humanae, ubi ratio sensualitati vim adferre cogitur, cum soluin in aesthetico de sublimi iudicio haec vis per pliantasiam ipsaen, ut rationis instrumentum, prodita repraesentetur. . Idcirco complacentia sublimium naturae quoque tantummodo negativa est loco eius, quod in pulcro possivum videtur , itempe sensus libertatis phantasiae per se ipsam priuandae, propterea quod ea ex alia lege sinali texdeterminatur, quam quae usus empirici videtur. Eo illa quidem dilatatione potentiaque induitur maiori, quam ea, quam vovet, cuius vero ratio ipsam latet, cui' tamen iacturam priuationemve, et simul euus ι sentiat, cui subiicitur. Miratio, terrori finitima, terror hor rquet sacer, quo in conspiciendis montium ad caelum adscendentium culminibus, prosundisque voraginibus et aquis in iis tumultuantibus, locis item desertis ad tristem contemplationem inuitantibus, et id genus aliis spectator corripitur, ei, qui se tutum videt, haud verus metus est, sed modo periculum, quo experiare, per phantaliam, ut eiusdem
315쪽
sacultatis potentiam sentias, naotunaque animi ea re excitatum eum itatu illius tranquillo quietoque coniungas, atque ita natura in te, proinde quoque extra te quatenus illius potest eum sensu salutis tuae contagio esse, saperior videare. Namque per plumiasiam ex legibus ad sociationis fit ut status
noster tranquillitatis physice aptus sit pendeatque sed eadem illa ex principiis schematisini facultatis iudieapdi proinde
eatenus libertati subordinata), instrumentum rationis est eiusque idearum, qua tale vero potentia, vacuitatis nostrae atque independentiae contra contagiones naturae tuendae,
eiusque, quod secundum illam magnum est, ut paruum deminuendi spernendique, atque ita simpliciter magni solum in sua subiecti ipsius determinatione collocandi. Haec consideratio reflexioque facultatis iudicandi aestheticae, ad conuenientiam cum ratione sed sine conceptu determinato illius eleuanda, rem obiectam, per ipsam phan lasae inconuenientiam obiectivam, in maxima amplificatione rationis ut idearum iacultatis tamen ut subiective finalem Ostendit. Hoc loco omnino, id quod supra monuimus, tenendum est, in aesthetica sicultatis iudicandi transscendentali sermonem ess. solum de iudiciis aestheticis puris oportere, proinde exempla haud ab iis rebus naturae pulcris aut subliinibus depromi debere, quae conceptum finis supponunt; tum enim aut teleologica, ideoque haud aesthetica finium conuenientia seret, aut in solis ex re obieeta selisationibus voluptare vel dolore constituta, proinde non sola formalis. Quod si igitur adspectum caeli stellati siιblimem vocemus, diiudicationi illius haud mundorum conceptus, a na turis rationalibus inhabitato iram, et lucida puncta illa, quibus spatium supra nobis videmus repletum, tamquam ill rum soles, in orbibus motos iis admodum conuenienter descriptis, sundamento substerili debet, sed solum, uti conspicitur, ut Arnix ampla omnia complectens; atque in hac solum repraesentatione ponenda sublimitas est, quam iudicium aestheticum purum huic rei attribuit. Similiter adspeetias Oceani non ita, uti nosmet, variis notitiis Oed
316쪽
28 P. I. CRITICEliaud in visione proxima comprehensis ditati, illum cogia
invitis; uti sere amplum rerum creatarum aquatilium, mag. ii linque thesauium aqueum evaporationum, aera nubibus in gratiam terrarum grauidantium, vel etiam ut elementum,
mundi partes quidem diuellens, sed qua sat, ut sumnia
earum in se inuicem esse communio postit, unde mera iudicia teleologiςa emergunt: sed solum oceanus, quod poetae iaciunt, pro eo, atque adsi ectu edocemur, sere 'cum in tranquillitate conspicitur, ut clarum speculum aqueum, tantummodo per caelum terminatum snitumque; 1ed, si impetuosus si, ut vorago cuia 'a dc uorare minans, tamen
sublimis poterit iudicari. Quod idem de sublimi pulcroque
poterit in sorina humana dici, in quo non conceptus sinium, quorum gratia omnia illius membra adsunt, ut rationes determinandi iudicii, respicere debemus, neque conspirationis cum iis consadionem cum iudicio i1ostro tum haud amplius puro) aestitutico concedere, quamquam, ne illis repugnent, sane quidem conditio necessaria est complacentiae quoque aesilieticae. Forma finalis aesthetica consillit in legalitate facultatis iudicandi in libertate sua. Complacentia rei obieetae pendet ex relatione, in qua phantaliam poni volumus: tantummodo ut per se ipsa animam teneat in libera occupatione. Contra eum aliud quid, siue sensatio sensitiva, sue conceptus intellei tualis iudicium determinat; tum illud quidem legitimum est, verum minime iudicium facultatis iudicandi liberae.
Igitur si de pulcritudine vel sublimitate intellectuali
sermo erit, primo haec verba parum recta et consentanea sunt, propterea quod in generibus versantur repraesentatio- nuin aesthetiearum, quae, si nos solae intelligentiae puraeessetnus aut nos quoque meme et cogitatione in hanc qualitatem transferremus), nullo modo in nobis deprehenderentur; deinde: quamquam ambae, ut res Complacentiae
cuipiam intellectuali morali) propositae, quatenus in
nullo inuitamento sunt, cum aesthelida queunt coniungi; tamen in eo sunt dissiculter conciliandae, quod e tera inuitamentum debent, quod, si exhibitio cum com-
317쪽
placentia debeat iii diiudicatione ae lilietica coli spirare, in hac non nisi per inuitainentuin selisitiuuin, quod cum ea in exilibitione coniungitur, cfriceret ui quo velo forinae 1inali intellectuali detogatur, eaque impura redditur. Res complacentiae purae absolutoque intellectuali proposita lex est moralis in potentia sua, in nobis in omnes ac singulos antegressos animi elateres exeicet; cumque haec potentia, proprie solum iacturis voluntariis aesthetice sese
prodat et distinguatur id quod priuatio eii, quamquam ingratiam libertatis internae, sed iminentam voraginem in nobis aperit lauiusce sacultatis supra sensitivae, cum consequentibus eius in infinitum serpentibus : complacentia ex parte aestitetica si e spectu sensualitatis) negativa et , linc est, contra inuitameiatum hocce, verum ex parte considerata intellectuali, politiva, ut cum iuuit ament a quoda in coniuncta. Unde sequitur: bonum intellectuale, per se ipsum convcniens atque intellectuale morale , ae silietice diti id catum, non tam vi pulcrum, quam potius ut sublime repraesentari debere, ita ut magis sensum Obseruantiae qui illecebras contemnit) excitet, quam amoris et inclinationis familiaris; propterea quod liumana natura haud sponte et voluntarie, sed modo per vim, sensualitati ab ratione illatam, cum bono illo honestoque conspiret. I icistim id quod in natura extra nos, vel etiam in uobis velut certi quidam ad se flus) sublime dicimus, tantummodo ut animi potentia sese supra certa ina pedimenta sensualitatis ner principia humana eleualidi cogitabitur, eoque ad se rapiet. o In quo quidum posteriori aliquantum immorabimur. Idea boni honestique coniviusta cum adfectu etilis lasmus vocatur. Hic status animi videtur esse sublimis, adeo, vaplerumque nillil quid qualia praeclari magiitque posse sinu eo essici dicatur. Atqui unusquisque adfectus caecus est, Hus ab animi periuro sionibus passionibus per speeiem
iit iliuersi. Illi enim solum attingulit sensuin; hae propriae sint facultatis adpetendi, et in inelinationiblis versantur, quae viuuersam arbitrii rationem per deereta determinabilis distici. lem atque impossibilem reddunt. Illi impetuosi sunt et inuo-
318쪽
vel in eligendo fine, vel, hoc per rationem dato ac proposito, in eo efiiciendo: namque is in co animi motu comsiliit, qui nos ineptos reddit neque idoneos, ad liberam principiorum deliberationem initi tuendam, ut ex iis nosmet determinemus. Ergo nullo modo potest rationis compla.. centiam merere. Nilii lominus aesthetice enthusiasinus vid,
tur sublituis, idcirco, quia in virium consistit per ideas intensione, animum eleuantes longe sortius diuturniusque quam stimulus essicit per repraesentationes sensti uas, sed quod mirum videtur ipse adfectuum vacuitas capauieta phlegma in lignificatu bono animi rata fixaque principias irenue sequentis sublimis est, et longe quidem excelli entiori ratione sublimis, si quidem ea simul a complacentia probatur rationis purae. I iusmodi animi ingenium solum
nobile ae emerosum vocatur: quod verbum postea ad res, velut, aedificia, vestem, orationis genus, decentiam co in poris, et id genus alia tranSsertur, cum his non tam miratio sadsectus ex repraesentatione nouitatis, exspectationem superantis , quam admiratis quae in miratione cernitur, cum iactura nouitatis non cessante) cxcitatur, quod sit, cum ideae in exhibitione sua inconsulto et sine arte cum complacentia auillietica conspirant.
Quisque ad sed iis generis strenui quo quippe con-kientia virium nostram excitatur cuiuscumque res stentiae vincendae, sue conscientia animi strenui aes hetice sublimis est, velut ira, adeoque desperatio scilicet concitata,' non vero timida atque ignaua). At voro adsectus generis
languidi qui nisum resistendi vertit in rem ipsam taedio propositain, siue animum lan quidum reddit , nihil quidquam generosi in se continet, sed tamen potest ad pulei uingeneris sensitivi resurri. Quapropter permotiones, quaeliintam, hae perdurantes et deliberatae: sie animi eonei latici ex improbatione contracta, qua ira, in adfectibus est; veramae , ut odium vleiscemii cupido in perpestionibus videtur. Haee numquam potest nulloque respeetu sublimis vocari; quoi min adsectu animi libςrtas iiii rediri quidem potest, at in per. pessione amini prorius tollitur. Duili cel by Cooste
319쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. agr
possiant usque ad adseditim crescere, itidem sunt admodum
diuersae variaeque. Sunt a. acres permotiones et antinosae sunt etiam tenerae ac molles. Hae posteriores. cum ad adsedimn usque accrescunt, inutiles sunt, ad easque inclinatio infama vocatur per niotionum. Dolor ex alterius dolore liaustus, cui non possunt con lationum fomenta adhiberi, aut . quem, si mala fictilia spectat. ad illusionem usque per phant si , quasi vera essent, de industria capi-muo, prodit atque essicit animum mollem, sed simul debilem atque imbecillum, pulcram partem ministrantem, qui insanus profecto ac phantas ficus potest, sed non enthusalii- ieus adpellari. Fabulae Romanenses, ludi scenici lacrymabiles, praecepta motuin vapida ac ieiuna, quae in generosis, quae quamquam salso) vocantur, mentibus ludunt, re ipsa vero animum flaccidum reddunt, et ad sh enuat nometi praeceptionem surdum, atque ad uniuersam excellentiam dignitatemque humanae naturae in perina nostra colendam magnique faciendam et iura hominum quibus longe aliud quid atque eorum Micitas continetur omni noque ad omnia fixa rataque minus idoneum reddunt atque ineptum; ipsa oratio religiosa beneuolentiae captationem humilem ac serpentem insinuationemque commendans, de omni in propria potestate ad malo resistendum in uobis desperantem, pro strenua in consiliis capiendis animi firmitate ac praesentia virium, quae in omni fragilitate nostra tamen nobis adhuc relinquuntur, ad vincendas superandasque inclinationes experiendarum; salsa porro modestia illa
quae in se ipso despiciendo, in poenitentiaque eiulante
timulando adfectita, antinique constitutione solum patiente rationem ponit, qua sola summo amniini nosmet reddere probatos possimus: haec omnia ne cum eo quidem conueniunt, quod ad pulcritudinein, multo autem minus cum
eo, quod ad sublimitatem ingenii animorum posset
Uerum impetuosi quoque motus animi, siue, nomine salutis, cum ideis religionis siue ut solum culturas proprii, cum ideis, quae commune quoddam inuitame
320쪽
tum continent, coniungantur, quanto opem quoque pliantasiain coiit eiulant, nullo modo possulit laudem sibi exhibitionis sublimis arrogare, iii si tenorem animi relinquant, euius, quainuis duntaxat in directe, cum conlatentia roboris sui )exteritatisque in consiliis capiendis ad id, quod formam finalem intellectualem puram in se cohibet supra-
sensibile) contagio videatur. Alias enim Omnes permotiones illius tantummodo pertinent ad urotion , quam valitudinis causa amamus. Ille languor suauis qui eiusmodi concultionem ex lusu adfectuu in sequitur, si uitio est bonae incolumitatis ex aequilibrio variarum virium vitalium in nobis instaurato, quae posterno eodem redit, quo ea, quam voluptarii orientales ta in gratam iudicant, cum corpus suum quasi subigi, Omnesque musculos et articulos molliter prcini curant i lectique, hoc tamen discrimine, ut illi e principium mouens maximam partem in nobis, hic vero prorsus Extra uos positum videatur. Multi se sacra putant oratione ad Virtutem l rductos, cum tamen nihil meo virtutis nullum bonarunt normarum systema adpareat; aut per tragoediam emendatos, qui tamen soluin laeti sint de otio prospere tiBnsacto. Ergo sublime semper, ne-eesse est, ad mentem rei eratur, hoc cli, ad norinas, intellectuali ideisque rationalibus vim sensualitate superiorem impertiendi. Nec metuendum est, sensum sublimitatis eiusmodi abstracto exhibitionis modo, qui respectu lensibilium prorsus negativus i dditur, sactutum iacturain sore; namque phantasia, quamuis ultra sensibilia, nihil habet, quod queat tenere, tamen his ipsis cancellis remotis sentit sese interminatam; illaque separatio proinde exhibitio infiniti
est, quae ob id ipsum quidem non nisi exhibitio potest
solum negativa esse, quae animum tamen dilatat. Haud scio, an in codice legum Iudaicarum ullus sublimior locussit, quam praeceptior. laoli tibi imaginem lacere, nec ultu in quodpiam simulacium, neque eorum, quae tu caelo sunt, neque eorum, quae in terra, nzque quae sub terra sunt, uoltis reliqua. Hac praeceptione sola potest