장음표시 사용
321쪽
FACII TATIS IUDICANA I AESTHETICAE. 289
εnthusiasmus doceri, quem populus Iudaicus teirnpore cxculto tuo erga religionem suam sensit, cum situ eum aliis populis conserret, vel ea superbia, quae Molianulaedanis lini inllillat. Idem etiam de repraesentatione te is moralis valet, et de initiis in nobis honesti ct moralitatis. Metus est salsus omnino atque erroneus, sote vi, si omnibus iis priuetur, quo ea possit sensibus commendari, in nulla tum alia, quam adprobatione aequa atque in anima versetur; nullamque vim inouentem in se permotionemve
cohibeat. Id quod ipsum contrarium videtur; ibi enim, ubi nune sensus nihil amplius sperare possunt, et tamen moralitatis idea haud confundenda nec exstinguenda relinquitur, magis opus seret, eleuationem phantasiae interminatae infinitaeque temperare, ne usque ad enthusasmum accrescat, quam, metu infrinitatis harum idearum, auxilium illi in si inulacris adparatuque puerili petere. Idcirco quoque regimina lubenter potestatem secere religionis hoe adparatu puerili large instruendae, atque ita subditis laborem . sed simul etiam ficultatem adimere conata sunt, vires animi ultra carceres dilatandi, qui eis ex lubidine per arbitriumque constitui, et quo illi, ut soluin patientes, sicilius tractari possunt.
Hare exhibitio moralitatis pura, animumque eleuans, ee solum negativa e contrario nos non vocat in discrimen
famismi, qui in opinione consistit, vi ra omnes sensualitatis terminos quidquam videre tonandi, id est, ex principiis soniniar, cum ratione insanire); ob eam ipsam causam quoniam exhibitio in illa solum negativa est. Namque imp e gasili idrae liberantis ratione omnis exhibitionis postiuae via prorsus iterque praecluditur: sed lux moralis per se in nobis idonea est et originarie determinans, itari ne potestatem quidem nobis saeiat, alius praeter se determinandi rationis circumspiciendae. Si enthusiasinus cisim errore atque delirio consorri poterit, itidem sanat latuserie curia infamia dementiaque comparandus, qui posterior omnium minime eum sublimi conuenit, quoniam putide ridiculus est. hi enthusiasmo, vi adsectu, phantasia eskenia
322쪽
29 est; in sanatisno, ut perpessione fouente inueterata, regulis vacua. Ille casus est praeteriens, qui in mentem se, inde vel sanissimain cadit; hic morbus, mentem euertens.
Sin plicitas forma finalis arte carens quasi stilus
naturae est in sublimi et perinde quoque in moralitate quae altera sipraseias bilis) natura est, cuius tantum leges nouimus, neque tamen facultatem suprasensitivam in nobis. vel quae rationem huiusce legationis continet, videndo possumus adsequi. Tandem vero notandum est, quamquam complacem tia pulcri pariter atque sublimium, non solum per uniuersalem communitabilitatem inter caeteras diiudicationes aesth 'tieas distinguitur, atque ex hac proprietate, respectu societatis in qua illud communicari potes inuitainentum adipiscitur, nihilominus tamen etiam separationem ab omni sotietata, vi quidpiam sublime speetari, si in ideis nitatur, uniuersum inuitamentum sensitiuum despicientibus. Sibi ipsi satis esse, nec proinde societatis haud indigere, necimen insocialem esse, id est, societatem fugere, quidpiam est, quod ad sublime accedit, uti quaeque necessita
tum vacuitas. Contra hominum societatem avorsari exmifauthropia, quoniam eos odio liabes, aut ex anthropophobia metu hominum , quia eos ut inimicos tuos metuis, partim tetrum ess ac turpe, partim abiectum et contemnendum. Nihilominus quaedam vehementer improprie sic dicta misanthropia est, cuius initia cum senectute in multorum animis bene ab natuia inserinatorum exsistere solent vi, quae, quod beneuolentiam spectat, satis humana et philanthropica est, sed a e placentia hominum per diuturnam experientiam tristem longe remota: id quod inclinatio testatur amorque solitudinis, desiderium votumque phantasicum in remota villa, vel etiam cin iuuenibus somniata felicitas in insula reliqui mundi ignota, una cum parua familia, vitam propagandi, qua auctores sabularum Romanensium, fictoresque euentorum mirabilium Robii soneorum uti tam belle didicerunt. Falsitas, ingratus an
323쪽
FACU TATIS IUDICANDI AESTHETICAE. etsi
is, iniu' in , puerilia in s hibus in nobis ipsis pro grauibus et inago:Et reputatis, in quibus cons)quendis sectandisque holnino tibi inuicem, quae excogitari queunt, mala inserunt, cum idea eius, quod esse possent, si vellent, tam egregie pugnant, vividoque desiderio, eos meliores
videndi, tantopere aduersantur, ut, ne eos odio habeamus, cum haud eos possinus amare ut abdicatio omnium
laetitiao socialis partium tantummodo parua esse iactura videatur. H4ec tristitia de malis, non de iis, quae sorte aliorum hominum nobis immittuntur cuius causa sympathia est sed de malis, quae sibimet ipsi contrahunt, squae posita est in antipatiata decretorum principiorumue , quo niam ideis nititur, sublimis est, interea dum illa sere tantum queat pulcra haberi. -- Satifuritit, in vivida pariterae docta descriptione itinerum Alpensum refert, in montoruodam Sabaudiae, Bonhominis, trisulam certam quan -- absonam atque obsurdam obtinere. Ergo noue rat is quoque tristitiam inuitantem et utilem, quam adspec tus instillat solitudinis, in quam quidem transferri sese homines optauerint, ut de mundo nihil quidquam amplius audiant, neque experiantur, quae ideo haud ita prorsus inhospitalis sit, oportebit, ut commorationem modo hominibus maxime molestam offerat. Quae quidem tantum modo propterea moneo, ut indicem, atque dediarem, etiam tristitiam non abiectam moestitiam posse ad adfectus strenuos numerari, si in ideis sit moralibus consti tuta ; si autem iandata in sympathia fuerit, et, qua talis, amabilis videatur, solum esse ad adfectus languidos reserendam : ut eo ad tenorem animi, quae in priori causa solum subsimu est, aciem lectoris aduertam atque intendam. Atque cum hac exposit one transsuendentali udie; o inmissilieticoruni hactenus pertractata nunc etiam psycho logica . quam Bunius multique aeutissimi homines ex nostratibus tractauerunt, poterit comparari, ut planumitat, quo per expositionem de subium Pulcroque empiri-
324쪽
292 cain ducamur. Rurhius, digitus, qui in lioe traestationis genere auctor princeps nominetur, ea in via elicit: 1entum iii bliniitatis in impetu sui ipsius conscruandi inestive, id est, dolore quodam, positum videri, qui, quoniam non usque ad veram partium corporis euersionem accrescat, motus est ciat, quibus, cum subtiliora vasa vel crassio im perieulosis . molestisque Obstructi nibus purgent ac liberint possint sensationes gratae luelandaeque excitari, liaud voluptas illa quidem, verum species quaedam haud ingrati
cuiuspiam horroris, certaque tranquillitas terrore mixta. t ulcrum, quod is in umore constituit a quo tamen cupit adpetitum seiungi ad remissionem, relaxationemque et languorem si brarum corporis reuocat, proinde ad mollitudinem, resolutionem, lassitudinem, nutationem, languoremque ex voluptate. Et lain conficinat hanc expli-
eandi rationem non solum per exempla, in quibus phantasia cum intelligentia coniuncta, verum adeo cum sensatione senstiua, in nobis possit. et pulcri sensuin et sublimium excitare. - Ut objeruationes psychologicae hae phaenomenorum animi nostri analyses per bellae videntur, largamque praebent materiam inuestigationum iucundisii itia. rum antlivo pologiae empirica et Nec vero infitiari potest omnes repraesentationes in nobis, sine obiective soluili seu .suales sint, siue totae intellectuales, tamen subiective posse eum voluptate aut dolore, ut cumque utroque insensibili coniungi quoniam cunctae sensuin vitae mouent atque adficiunt, miliaque earum, quatenus mutatici subiecti est, esse indisserens potest); adeo, ut, quemadmodum Epicurus docuit, voluptas dolorque semper tamen postremo ad corpus pertineat, siue a phantasia incipiat, siue adeo a repraesentationibus intelligentiae: propterea quod vita sine sensit organi. corporci solum in conscientia consistit exsistentiae suae; sed nullus sensus incolumitatis infimitati sue, id est, promotionis impeditionisue virium vitalium sit; quoniam animus per se solus quantus quantus vita ipsum vitae principium) est, et impedimenta promotionesque extra illum sunt et mmon in homine ipso, proinde in coniunctione
325쪽
FACULTATIS IVDICRNDI AESTHETICAE. 293
Quodsi autem conaplacetitia rei obiectae tota iii eo ponatur, ut haec illecebris aut permotione oblectet: ab nullo alis, oportebit, ut postulari queat, ut, cum iudicio aesthetico, quod nos,inet pronunciamus, coli spiret; de eo enim line optimo suum quisque sensum priuatum coiisulit. Tum vero omnis omnino censura stillus prorsus cessat; nis exemplum, quod alii fortuito iudiciorum suorum consensu proponunt, pro praecePto statuatur adsensionis nostrae,
cui quidem principio sine dubio obnisuri et ad ius naturale prouocatuli clsemus, ut iudici uiri, quod taetu propriae habitudinis plox lino nititur, sui ipsius sensui, haud alici. Dum, subiiciatur.
Quodsi igitur iudicium gustus haud ad te
sed secundum naturam internam suain, id est propter ipsum, non propter ex pl/, ab aliis gustias sui propositis, necessario debeat ad pHrer pertinere , cum illud vitale aestimatur, quod simul possulare positi, ut quisquq sibi adsepti tur; ullum quodpiam siue obiectivum, suo subiectivum) principium anteeeptum sundamento subsiti
oportebit, ad quod legibus mutationum animi anquirendialiumquam potest perueniri: siquidem ex his tantum cog-voscitur, quomodo iudicetur, non vero, quomodo de εbeat iudicari, pr ecipitur, et quidem ita ut praeceptum ευolatam videatur; cuiusmodi gustus iudicia supponunt, propterea quod cupiunt, compl/centiam cum repraesentatione quadam proximε coniungi. Ergo expositio iudi ieiorum aestheticorum initium capiat, ut materiam Compa
ret inuestig/tionis cuiusdam altioris ; expositio transscendentalis huiusce facultatis et fieri potest, et ad criticen gustua necessario pertinet. Nisi enim is principia praesumta habeat, seri non posset 't de aliorum iudiciis decernat de iisque vel modo per aliquam tin is jeciem, adprobantes reprobantesve sententias statuere. Reliquis, quae analyticen spectant iacultatis indicandi estheticae, inprimis continetur
326쪽
Deductis Ddiciorum aestheticorum δε rebus obiectis naturae, non ad id, quod in hac sublime vocamus,
sed solum ad pulcrum dirigenda est.
Ius iudicii aesthetici in valorem uniuersalem ad suh. lectuin quodque, ut iudicii, quod in ullo quodam principio ex anticipatione nisi debet, indiget deduetionis id est legitiinationis petitionuin) ; quae praeter expositionem illius oportebiti aecedat, si scilicet con placentiam attin, git displicentiamiae formae rit obiectae. Eiusmodi iudicia gustus sunt de pulcro naturae. Tum enim serinae finalis rundamentum est in re obiecta eiusque figura. etiam si adsectionem eius ad res alias ex conceptibus sad cognitionis iudicium) iudicet; sed solum adprehensionem huius sor
mae, quatenus cum conceptuum, tum exhibitio
nis illorum quae eadem est cum facultate adprehensionis in animo sese conuenientem praebet, uniuerso attiNit. Idcirco respectu pulcritudinis naturae variae possunt quaestiones proponi, quae causam spectant huiusce iam rum conuenientiae t veluti quomodo enodare velis, cur
natura tam prosiise ubique pulcritudinem disperserit, vel in ipso imo oceani sundo, quo perraro humanus oculus pertinet scui illa tamen sola conueniens videtur et quae sunt generis eiusdem. Uerum subliinitas naturae - si de ea iudieium aesthe tieum purum statuimus, quod non est cum conceptibus persedi ioni. . ut sorinae finalis obiectivae. mixtum; quod tum iudicium teleologicum seret - tota potest ut forma
vacua aut deformis nihilominus tamen ut res spectari com. placentiae purae obnoxia, forinamque finalem subiectivam repraesentationis datae Ostendere; et tunc quaerituri an ad iudicium aestheticum huius generis, pi peter expositione neorum, quae in eo cositantur, ςtiam deductio illius iuris
327쪽
in us uni quodpiam principium subie stiuum possit ex anticipatione pollulari. Ad quam quidem quaestionem sic respondeor sibi imitatem naturae tantummodo improprie sic dici, proprieque solum animi ingenio, vel potius illius sundamento in natura humana attribui oportere. Ut huius tibi conscius fias ψ adprehensio rei obiectae alias forma destitutae et in-eonuenientis ansam praebet tantummodo; quae res hoc modo subiective fini conuenienter onmatur, non Vero qua
talis per se et propter formam suam diiudicatur quali speeios finalis accepta non data . Quapropter expositio nostra iudiciorum de sublimitate naturae simul fuit eorum deductio. Namquς. cum considerationem reflexionemque sa- cultatis iudicandi in iis dissecaremus, inuenimus in iis rationem virium cognoscendi conuenientem, quae facultatisnium voluntati) ex anticipatione sundamento constituenda est, ideoque ipsa ex anticipatione conueniens videtur: quo tum continuo continetur deductio, id es , legitimatio iuris eiusmodi iudicii in valorem uniuerse necessarium.
Ergo nobis solum deduclio iudiciorum gustus, hoc est iudiciorum de pulcritudine rerum naturalium anquirenda erit, atque ita problemati uniuersae iudicandi secultatis aestheticae omnino satis iaciemus. q. 3F. De via et, methodo iudiciorum gustus deducendorum. Necessitas deductionis, id est, euictionis iuris, generis cuiusdam iudiciorum, tantummodo locum habet, cum iudicium sibi necessitatem arrogat; quod tum quoque fieri debet, cum uniuersalitatem postulat subiectivam, hoc est, cuiusque adprobationem: cum tamen iiterea nullum iudicium cognitionis sit. sed Blum voluptatis taediive ex re obiecta data, lioc est, arrogata formae finalis subiectivaqΩmnino ad quemque hominem valentis, quae nullis debeti
i concretibus inniti, quoniam iudicium gustus est.
328쪽
- Cum in posteriori casu nullum nobis iudicium cognitionis propositum sit, neque theoreticum, quod Concep tum naturae in uniuei sum per intelligentiam sundamento substernit, neque purum practicuin, quod ideam libertatis, ut ex anticipatione per nationem datam, constituit; ideoque iudicium , quod neque, quid res iit, proponit, neque ut ego, ad eam producendam, aliquid agam, secun- luna eius valorem ex anticipatione deducendum videtur rsolum inis 1 nisi Ualis iudicii singularis. quod se amsinalein subiectivam enunciat repraesentationis empiricaesormae rei, ad facultatem iudicandi in genere probandus erit, Vt enodetur, qui fieri queat, ut quidpiam possit in sola diiudicatione sine sensatione conceptuue placere, et, quemadmodum rei cuiuspiam obieetae in gratiam cognitio iis generatim diiudicandae. regulae generales sint, sio quoque complacentia cuiusque cuique alii liceat ut regula proponi.
Quodsi ergo haec uniuersalitas haud in colligendis suffragiis aliisque circum de ratione sentiendi illorum explorandis niti, sed quasi in antinomia quadam subiecti de sensu voluptatis ex repraesentatione data iudicantis, id est, in suo ipsius gustu posita esse, neque tamen quoque deris.
vari a conceptibus debeat; eiusmodi iudicii ,- uti iudicium gustus reapse est, - duplex eaque logica proprietas videritur: scilicet primo uniuersalitas ex anticipatione, nequo tamen uniuersalitas logica ex conceptibus, sed uniuersalitas iudicii singularis; deiide noeessitas quae semper, oporte bit, in rationibus ex anticipatione posita sit , quae vero tamen ex nullis pendet argumentis ex anticipatione, quo Tum repraesentatione, quem ab unoquoque iudicium gustus
postulat, adsensus possit extorqueri. Extricatio harum proprietatum logicarum, quibus iudicium glistus ab uniuersis cognitionis iudieiis distinguitur, si hoc loeo ab omni eius materia, scilicet sensu voluptatis mentem initio cogitationemque auocamus, solumque sermam aestheticam cum forma iudiciorum Obiectivorum,
Vii vam logica pinecipit, comparamus, sola erit ad deductio'
329쪽
nem mirae huiusce saeuitatis idonea. Has igitur proprietates gustus distinctivas antea, exemplis illustratas, pro
Prima iudicii gustus proprictas.
Iudiciunt gustus rem sibi propositam respectu complacentiae ut pulcritudinem) cum iure quodam determinat in euiusque adsensionein, quasi foret Obiectivum. Si dicas: hic flos puteor est, idem sacies, ae s illum suum ipsus ius in cuiusque complacentiam prostentem dicendo laquaris. Per iucunditateni odoris nulla illi prorsus iura competunt. Alium inuat hic odor, alterius caput idem hebetat. Quid igitur suspicari aliud debeas, quam pulcritudinem pro propi ietate ipsius floris reputandam esse, quae sese haud ad diuersitatem capitum totque sensuum componat, se ad quem haec sese debeant componere, si de eo velit iudicare y Et tamen sic se non habet. In eo enim ipso iudiciunt gustus eonsistit, quod rem ex ea solum qualitate pulcram vocat, in qua nostram se adprehendendinationem sequitur. Praeterea ab unoquoque, quo gustus debet sibiecti prodi iudieio postulatur: ut subie fluin per se, neque per
experientiam in iudiciis aliorum circum palpare coactum, de complacentiaque vel displicentia eorum ex ea re ante edo quin, iudicet, proinde iudicium haud ut imitationem, quia sere res quaedam reapse uniuerse placet, debeat, sed ex anticipatione pronunciare. Cogitaueris quidem, iudi-eio ex anticipatione conceptum obiectae rei contineri oportere, Cuius cognoscendae principium in sese cohibeat; verum iudici uin gustus nullo modo conceptibus nititur omi1inoque haud in cognitione, sed solum in iudicio aesthe
Idcirco poeta recens a persuasione, carmen suum pulcrum esse, non potest per iudicium populi, nec amicor linabduci; et, si eos audiat, non fit prppterea, quod nunc
330쪽
P. I. CRITICE 298 illud aliter diiudicat, sed quia, etiamsi certe respeetu siil
uuiuet sus populus salso gustu laboraret, tamen vel contra iudicium suum) in cupiditate sua promerendi adsensus causam videt, ad opinionem sese communem componendi. Serius demum modo, facultate iudicandi magis exacuta, sponte pristinum iudicram mittit; uti eamdem quoque iudicio miri rationem obseruat, quae prorsus pendent ex ratione. Gustus solum sibi autonomiam arrogat. Si aliena
iudiei a saceret rationem iudicii sui doterminandi, id quidem laeteronomia foret. Quod veterum opera iure pro exemplis commendan, tur, eorum auctores classici dicuntur, instar cuiusdam inter scriptores nobilitotis, populo legis praeeundo seren, tis: videtur gustus sontes ex aduentitio a posteriori indi, care, eiusque in subie fio quouis autonomiam consutare. Verum eodein iure dicere possis, Veteres mathematicos, qui huc usque summae et subtilitatis et elegantiae viae metho dique synthetidae, quibus aegre supersederi possit, exem, pistria putantur, etiam rationem imitantem ex nostra parto arguere, impotentiamque illius, ex se ipsa strenua argumenta cum Limna visione atque intuitione, ex concepti Abus constritendis, producendi. Nullus omnino virium
nostrarum usui est, qu/muis liber il le sit, ipsiusque ratio nis quae uniuersa iudicia ex fonte, oportebit, cominu ni ex anticipatione liauriat , qui, si quodque subiectum sein- per proruas a rudibus naturae initiis incipere deberet, haud in conatus ineideret vitio 3 nisi illud alii suis antegressi forent, non ut sequentes sui imitatoros ossicerentur, verum ut alii ratione sua in viam ducantur, ad principia in se ipsis quaerenda, atque ita proprium, saepe melius, itor suum instituendum. In ipsa religionς, ubi profecto quisque agendi regulam, oportebit, ex se ipso depromat, quoniam eius quoque illi reddenda ratio erit, culpamque pec'c torum non potest in alios, velut magistros, auctoresue transferre, tamen numquani praeceptis uniuersalibus, vel
h sacerdotibus acceptis vel pisto sophis, vel etiam ex se ipse depromtis, tantum essici poterit, quantum quodam virtutis