장음표시 사용
331쪽
FACUI TATIS II DICANDI AESTHETICAE. 29
lane itatisve exemplo, quo, in iustoria proposito, aut .noinia virtutis, ex propria et Oristinaria moralitatis ex anteceptione) ideo superuacanea redditur, nee haec in
mechani sinium imitationis mutatur. Sectatio, quae ante .ceisi Cnem inuoluit, non imitatio, verbum conueniens est
cuique contagioni quae esse potest cilectorum, auctoris exemplaris cum aliis; id quoa hane modo vim habet, vi idem declaret, atque ex iisdem fontibus baurire, unde illi:
ipse haulerat, atque ab antecessore viam rationemque discere, qua in eo nosmet gerere debeamus. Omnium autem facultatum munerumque naturae gustus . cuius
quippe iudicium non ex conceptibus poterit, sed per praestriptiones determinari, maxime exemplis indiget eorum, quae in progressu culturae diutissinae plausum sunt adprobationemque experta, quo minus breui denuo rςcrudet cyt, in ira ditatemque pristinam relabatur.
6 33. Altera iudicii gustus proprietas.
Iudicium gustus, quasi solum foret subiectimn, nulloniodo potest argumentis determinari. 'Si quis aqdificium, prospectinnue aut carmen haud pulcrum iudicat, primo adsensum sibi haud sexcuntis, quae illud laudibus efferunt, suffragiis patitur obtrudi. Poterit quidem senulare, et sibi istud placere, ne gustu destitutus
videatur; poterit adeo dubius sieri, an etiam gustum cognoscenda rerunt certi cuiuspiam generis multitudinς sit magna, satis sibi insociarasset velut is, qui e longinquo quidpiam videre sylum putat, quod cunistis aliis urbs videtur, dubitat de sui ipsius adspeetiis iudicio . Hoc tamen intelligit perspicuer adsensum aliorum nullum Omnino argumentum esse, quod ad pulcritudinem valeat iudicandam alios sere sui loco videre posse et obseruare. et quod multi eodem modo viderunt, idoneo sibi, qui istud seeus vidita existimat, argumento theo retico, proinde logico esse, num litam vero id, quod aliis placuit, seruire sun demento posse iudicii aesthetici. Iudicium aliorum nubis aduere
332쪽
3 osui tum nos iure quidem reddere de nostro dubios potest, ii uniquam autem de salsitate illius conuincere. Ergo nulli im exstat argumentum empiricum, quo iudicium gustus possit cuipiam extorqueri. Deinde multo minus potest argumento ex anticipatione ad certas deterini natasque regulas iudicium de pulcri tudine determinari. Si quis mihi carmen suum recitet, aut αd ludum scenicum me ducat, quo palatum haud sentiam demulceri, Battearium Le grumue, aut alios vetustiore clarioresque gustum censores, et uniuersas ab iis propositat regulas argumento adferre poterit, quibus, carmen suum
pulcrum esse, euincat; poterunt quoque certi loci quidam, qui iidem mihi displicent, cum pulcritudinis regulis sutii ille datae sunt uniuerseque adprobataeὶ apte comienirer
obturo aurem, nec argumenta volo, nec argutationem
audire, 'priusque, regulaa criticorum illas filias vel cerie hoe loeo haud adhibendas statuam, quam ut iudicium patiar argumentis ex anticipatione determinari, cum iudicium gustus debeat, oon intelligentiae rationisue videri. Quod quidem in causis esse praecipuis videtur, cuchane iudicandi facultatem aesilieticam ipso gustus nolninoe norimus designatam. Poterit enim quispiam Omnes parteae ibi cuiuspiam ad potiti recensere, et unamquamque earunt alias inibi gratam esse adseuerare, praeterea quoque istius e ibi ad valitudinem utilitatem iure optimo laudare; ad universas rationes istas surdus ero, cibumque ad linguam nuam et palatum experiar: ac tum demum non ex principiis uniueralibus iudicium pronunciabo Reapse iudicium gustus usque quaque, ut iudicium de re obieeta singulare, proniinciatur. Intelligentia com- Pranda re obiecta potest ratione eius, quod placet, cum iudieio aliorum, iudicium uniuersale constituere; velutoninia tuli pana pulcra sunt; sed tum iudicium istud non est iudicium gustus, sed logicum iudicium. quod adfectionem rei cuiuspiam ad gullum rei certi cuiusdam generis attribuit viii uerse; id vero, quo singulare tulipanum pro-
333쪽
FACULTATI 8 IVDICANDI RES THETICAE. 3 c.
positum oblatuita lue pulcrum, hoc est, meam illius com- placentiam viuuersalem iudico. solum gustus iudicium videtur. Eius autem proprietas consistit in eo, ut, quamuis tantummodo valorem subiectivum habet, tamen omniuris
illud subiectis ita potiatur. vii viriquam seri posset, ii iudi-eium seret obiectivum, et argumento posset extorqueri. q. 34.
Nullum potes principium gustar obsectiuum esse.
Principium gustus diceretur decretum, ad cuius conditionem conceptus re, cuiusdam obiectae adsumi posset, tumque, erun pulcram esse, conclusione elici. Id quod fieri nullo modo potest. Namque proxime cx re piavsen latione illius, necesse est, me voluptatem sentire, neque ea vilis potest rationibus garriendo tradi. Et si igitur, utilium inr ait, censores possunt speciosius argutari coquis, tamcn eo riuia sors cadem videtur. Rationem iudieii suidete mainandi non possunt a vi rationum, sed solum a consideratione reflexioneque subiecti de suo ipsius statu voluptatis taedii ue), cunctis piaeceptionibus regulisque Ieiecti iaexspectare. De quo vero critici nihilominus et possunt argutari et debent, ita vi iudiciis gustus nostris istud persciendis prosit ac dilatandis, id non cernitur in ratione iudiciorum aes licticorum huius generis determinandorum in sormula quadam utili uniuersali proponenda, qtiod scri non potest; verum in facultatibus cognoscendi earumque negotiis in liis iudiciis inuestigandis, mutuaque se a finali subiectiva cuius formam supra docuimus in repraesentatione data puleritudinem rei si hi subiectae esse, in exemplis explicanda. Ergo eritice gustus ipsa solum subiectiva esl, respectu te praesentationis, qua res nobis quaedam datur atque ossertur rea nimirum ars est siue scientia, mutuae et intelligentiae et phantasiae ad se inuicem relationis in repraesentatione data nullo respectu habito sensationis antepressae conceptusue proinde conuenientiae vel inconuenientiae illarum, regulis compreliendendae, respectuque conditionum earum determi-
334쪽
P. l. CRITICEnandae. Eanrs est, cum istud sol utri in exemplis detrionstrat; ea fritntia est, cum pollibilitatem eiusmodi diiudicationis ab natura laai uiri facultatum duriuat, ut facultatum cognoscendi geneiatim. Cum hac posteriori, ut critica transscendentali, sol a lioc loco omnino no sis negotium erit. Ea principium gustus subie stilium, ut principium ne ultatis iudieandi anteceptum euoluere debet ac deducere. Critice, qua ars, regulas tantiimmodo pitysiologicas choelo eo psychologicas) proinde empiricas, ex quibus gustus reapse agit nulla de postibilitate illarum cogitatione iusti . tuta) ad res illi tibnoxias diiudicandas adhibere conatur, essectaque artis pulcrae censet; quelaiadmodum illa faculta tem ipsam, uius diiudicalidae.
Principium gusus est principium sublestiuum facultatis
iudicandi tu uniuersum. Iudicium gustus eo ab logico distinguitur, quod iudi
eium logicum repraesentationeni ad conceptum rei obiet faesdsumit. sed iudicium gustus minime ad condeptum ad suinit, quoniam alioquin ad isto nece1saria et uniuersalis argumentis extorqueretur. Nihilominus illud in eo logi ei simile est, quoniam Vniuersalitatem necessiitatemque prae se fert, non vcro ex conceptibus rei obieetae, proinde soluin subiectivam. intoniam autem conceptibus in iudicio materia eius id quod ad rem pertinet obieetam cognoscendam ossi ei tui . sed iudicium gustiis non potest per conceptus determinari , nititur illud duntaxat in conditione sermali sub. 4e stiva iudicἰi in uniuersum. Conditio subiectiva omnium iudieiorum est ipsa iudicandi facultas. Haec, respeetu
repraesentationis, qua res quaedam datur, cogitata. Opus habet virium repracsentativarum duarum conspiratione; - stilicet et phantalia cad visionem variorumque in ea cominpositionem) et intelligentia Lad conceptum ut repraesentationem unitatis huidsce compositionis . inia vero hoc loco iudicio nullus Obiectae rei conceptus sui amento subis
est poterit illud tantummodo in ipsa phantasiae adsumtione
335쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. 3oa
in repraesentatione, qua res quaedam datur atque offertur ad conditiones consistere, ut intelligentia omnino a visionibus perueniat ad conceptus. Quippe quoniam in eo ipsa, quod phantasia sine conceptu seliemata depingit, libertas eius vel satur; iudicium gustus in sola sensatione phantasiao mutuo se animantis in libertate sua ' intelligentiaeque cum sua legalitate, proinde in sensu, necesse est, nitatur, quores obiecta possit ex serina repraesentationis qua res obieeta datur finali ad cognoscendi facultatem promouendam in lusu suo libero diiudicari; et sustus, ut facultas iudicandi subiectiva, principium ad uamtionis continet, non vero monum, ad conces eas, sed facultatis visonum aut exhibitionum id est, phantasiae ad conceptuum facultatem hoe est, intelligentiam, quatenus visionum facultas in libertate sua cum saeuitate conceptuum in legalitate eius conuenit et conspirat.
Ad hane iuris rationem ex deductione iudiciorum gustus aperiendam, solum proprietates iudiciorum huius generis formales, proinde quatenus in iis solum sotinalogica spectatur, nobis esse pro duce poterunt.
q. 36. De problemate iudiciorum gustur deducendorum.
Cum perceptione rei cuiuspiam obiectae proxime conceptus potest obiectae rei in genere, cuius illa praedicata empirica continet, in iudicio cognitionis coniungi, eoque iudiciunt experienti He gigni. Huic igitur fundamento con-ccptus praesumti sunt unitatis variorum syntlieticae in vis One, ut ea qua obiectae rei determinatio cogitentur; iique
conceptus scategoriae) indigent deductionis, quam etiam dedimus in critice rationis purae, qua quidem poterat quo que quaestonis enodatio consci: qui iudicia cognitionissγnthetica ex anticipatione esse possimit uuae itaque quaestio principἰa attingit anticipata intelligentiae purae,
eiusque iudiciorum theo reticoriun.
Vorum cum perceptione etiam proxime potest sensus voluptatis taedii ue) et complacentia copulari, rei comi-
336쪽
tans repracsentationem obiectae, illi ite seruieris in sar praedicati, atque ita iudici uin aest laeti cuin, quod nullum cognitionis iudicium est oriri. Eiusniodi iudicio, nisi sollina sensationis iudicium sit, sed reflexionis sonanale . hanc complacentiam ab unoqui uiue pol tulans ut necessariana, quidpiam fundamento subiis ut principium praesumtum, quod fere solum poterit subiectivum esse cli fieri non posset ut iudidiorum eiusmodi aliquod obices tuum c1set , verum etiam qua tale deductionis indiget, ut, quomodo iudicium
aestheticum postulare necessitatem queat, comprehendatur.
Atque in eo quidem quae illo posita est, in qua nunc Occupamur: quomodo fieri potant iudicia gustus . Quae igiatur quaestio principia anticipata facultatis iudicandi purae in iudiciis aesthetitis attingit, hoc cli, in iis, in quibus haud vii in Vieo retici, ad conceptus intelligentiae obieetiuos illi adsumendum est, neque ea cuidam logi subest, verum ubi sibi ipsa, subiective, cum ros proposita, tima lex
Atque ea quaesto sic quoque poterit carunciari: Quomodo fieri iudicium potest, quod totum ex sensu voltiptatis proprio in re quadam obiecta, ab eius conceptu liberum, hanc voluptatem, ut repraesentationi illius obiectae rei iuquouis subiecto alio adhaerentem, ex anticipatione, Iioc est, ita, ut nullam debeat adsensionem alienam exspectare,
diiudicet rIudicia gustus in syntheticis esse, facile intelligitur
si quidem ea conceptum, ipsamque obiectae rei visonem transeunt, et quidpiam, quod ne in cognitione consistit, nempe sensum voluptatis taediive ad illam adiungunt ut prae)icatum. Ea vero, quamquam praedicatum voluptatis propriae cum repraesentatione coniunctae empiricum est, tamen, quod postulatain attingi a quoque lae vive adsensionem, iudicia ex anticipatione esse, aut pro iis cupere hΑberi, itidem lain in vocabulis tutis eorum inest; atque
ita haec quaestio critices facultatis iudicandi ad problema uniuersale pertinet philosoplitae tio iis scendeti talis: quomo do fieri possunt iudicia syntlietica ex anticipatione ἐ
337쪽
Quid proprie in iudicio gustus de re quadam oblata i
ex anticipatione a feritur Rei cuiuspiam obiectae repraeselitatioiaem proxime coniundiam cima voluptate esse, tantummodo potest Literne percipi, soliunque, ii non nisi hoc iudicare velles, iudicium empiricum inde exsisteret. Neque en in ex anticipatione possum cum ulla repraesentatione certum quemdam determinatumque sensum voluptatis taedii ue) copulare, praeterquam principium ex anticipatione voluntatem deter minans in ratione Iulidainent O subest, tum scilicet voluptas in sellia morali eius consequens est, ob id ipsum autem nullo modo potest cum voluptate in gustu comparari, quoniam ea conceptum lepis determinarum postillat: cum e contrario proxime cum sola diiudicatione coniundia esse, ante Diautem conceptum, debeat. Idcirco omnia quoque glistus iudicia in iudieiis singillaribus versantur, quoniam praedi-eatum Complacentiae non cum conceptu coniungunt, sed cum data repraesentatione empirica singulari. Ergo haud voluptas, sed vultui salit, huius voluptatis, quae cum sola rei cuiuspiam diiudicatione in animo ut coniuncta percipitur, ex anticipatione ut generalis iudicandisacultatis regula, ad unumquemque valens, in iudicio gustus repraesentatur. Iudicium empiricum est: me rem obiectam quamdam cum voluptate percipere ac diiudicare. Sed iudici uin est ex anticipatione: me illam pulcram habere, Iioe est, illam complacentiam ab unoquoque memet ut recessariam Postulare.
I, 38. Deductio iudiciorum gusus.
Concesso hoc in iudicio guttus puro complacentiam tei obiectae coniunctam esse cum ibia formae illius diiudicatione; planum erit, illud non, nisi in sernia finali illius subiectiva versari ad facultAtem iudicandi, cluain cum rei obiectae repraesentatione in animo colliunctam sensu pur
338쪽
cipimus. Cum vero vis iudicandi respectu regularum diiudicationis formalium, lirae Cumi materia nec sensatione nec conceptu , tantummodo ad conditiones subiectivas
usus facultatis iudicandi generatim neque ad peculiare sen-1us genus, neque peculiarem is itelligentiae conceptum accommodatae) spem re queat; proinde illa subicei tua ratio quae in cunelis hominibus ut ad cognitionem possibilem
in uniuersum necessaria pollit supponi: necesse est ut conuenientia repraesentationis cuiuspiam cum his iudicandi facultatis repraesentationibus ut ad unumquemque valens sumi queat ex anticipatione. Nimirum voluptas socinauesinalis repraetentationis subicctiva pro adfectione virium
cognostendi in re diiudicanda sensibili in genere, iure poterit ab unoquoque postulari '). Scholion. Haec deduello propici ea nulla prorsus difficultate
daborat, quoniam non est, cur realitatem cuiuspiam Conceptus obiectivam doceat ac tueatur; neque enim pulcritudo cernitur in conceptu rei obiectae, neque iudicium
gustus in cognitionis iudicio versatur. Illud hanc modo vim habet: nos iure posse easdem iudicandi facultatis conditiones subiectivas uniuerse in unoquoque homine supponere, quas in nobis deprehendimus; nosque ad conditio-
Vt iure possis adscia sum postillare uniuersalem iudieio solum
in rationibus subieetiuis posito facultatis iudicandi aestheticae satis erit, ut concedatur: i) in omnibus hominibus, quod adfectionem attinet virium cognoscendi excitatarum ad cognitionem generatim, conditiones subiectivas huius facultatis ea demesse; quod verum s t, oportebit, quoniam alioviiii haud possent eogitationes suas ipsamque cognitionem hoini res cum aliis communicare. a) Iudicium solum huiusce adfectioi is pro . inde conditionis formalis saeuitatis iudieandi rationem habitisse. se purum esse, hoc est, neque eum conceptibus obiectae rei mixtum neque eum sensationibus, ut rationibus determinandi. Etiamsi respectit huius posterioris peccatu in fuerit, hoc tamen tantummodo falsiim iuris potestatisqtie usum attingit, Iegeni nobis dictantis, ad singularetii causam, quo vero ius omnino atquς potestas minime tollitur.
339쪽
FACULTATIS IUDICANDI AES THETICAE . a or
nes eas rem obiectam datam rite adsumssib. Quae quidem adsumtio quamuis haud careat clissi cultati tuis necessariis, vi iudieandi logicae haud adhaerentibus, quoniam in hae ad conceptus, sed in aestheti ea ad adsectionein solum sensupercipi cndam, phantasiae intelligentiaeque in forma obieetae rei repraesentata mutuo inter se inuicem determinantium adsumitur, ubi facile adsumtio fallere potest); tamen eo legalitati tutis sacultatis iudicandi, ad lensionem uniuersalem exspectandi, nihil quidquam adimitur, quod cosolum redit, ut veritas principii ex rationibus subiecti uis, ita ut ad unumquemque valeat, diiudicetur. Namque dissicultate quidem dubiisque de veritate adsuintionis ad principi viti illud, legitima iuris ratio ad hunc ee iudicii aestheti ei valoiein uniuerse, proinde principium ipsum, tam parum dubia atque incerta redditur, quam itidem squamquam liaud tam saepe ac sacile vitiosa adsumtione facultatis
iudieandi logicae ad principium illius, hoc posterius, quod
obiectivum est, anceps reddi dubiumque poterit. Quodsi autem quaestio foret: qui fieri potest, ut natura tali uam eo inplexus rerum sub gustum subiectarum ex anticipatione sumatur δ illius quaestionis adsectio erit ad teleologiam res
renda, quoniam ut finis naturae spectari. deberet, conceptui eius necessario adhaerens, ut facultatis iudicandi nostrae sormae conuenientes proponantur. Sed de veritate huius sumtionis adhuc vehementer dubitandum videtur, propterea quod exsistentia pulcritudinum naturae patent experientiae.
De communicabilitate sensationis.
Sensatio cum, tamquam reale perceptionis, refertur
ad cognitionem, sensatio sensus dicitur, et ratio qualitatis illius specifica, tantummodo ut perpetuo aequali modo communicabilis poterit repraesentari, si sumseris, quemque senstim habere nostro aequalem: id quod autem de sensatione sensus nullo modo poterit supponi. Sic cum eo, qui sensu odoris priuatus est, non potest lioc sensitionis genus communieari; adeoque, si illo linud si is destitutus,
340쪽
tamen esse certi possumus, an eadem ipsa, qua nostraei peνs indimur, foris sensatione ad fidiatur. Longe autem magis diuersos respectu tueui ditatis iniiιtunditatisque in una ea dei M.que re sensibus proposita sensu percipienda, homines nosi mei, oportebit, cogitemus; et nullo modo postulari potest, ut voluptas ex eiusmodi rebus ab unoquoque concedatur. Voluptatem huius generis, quoniam per sensum in animum venit, et nosmet in eo proinde gerimus patientes, voluptatem poteris jfruitionis adpellare. Contra complacentia actionis propter qualitatem illius moralem nulla est fruitionis voluptas, sed spontanei taris. eiusque cum ideis determinationis suae conuenientia. Hic sensus autem, qui dicitur moralis, conceptus postulat;
nullamque liberam, sed legalem formam finalem exhibet
nec proinde aliter, quam interireniente ratione, et, si voluptas in unoquoque sinitis esse et holnogenea debeat,
per practicos rationis conceptus admIdum deterinitiatos. potest uniuerse communicari. Voluptas ex subtilitate naturae, ut voluptas conte plationis argutantis, item etiam communionem uniuersalem
postulat, sed tamen alium quemdam sensum iam supponit sensum quippe determinationis suae suprasensitivae: cuius,
quantumuis obscitra, initia ac fundamenta moralia videntur. Velum alios homines illius rationem haber , in contemplandaque horrida naturae magnitudine sese sole dele flaturos quod sine eius non poterit adspectus tribui, quippe qui potius deterret , haud licebit mihi umpliciter lupponere. Nihilominus tamen, quatenus itiorum illorum moralium ratio haberi data quavis ccasione opportuna deberet, illam quoque complacentiam positam ab unoquoque postulare, seu soluiti inteinentu legis moralis, quae ex sua
quidem parte rursum est in conceptibus rationis sundata. Contra voluptas e pulcro neque si uitionis voluptas est, neque actionis cuiuspiam legalis neque contemplationis ex ideis argutantis, verum solius considerationis reflexionisque. Nullius cuiuspiam finis decretiue nocinati