장음표시 사용
341쪽
instrueta, haec voluptas conlinunem rei obiectae per phantasiain adprelieissionem comitatur, ut facultas visionum, respei hi littelligentiae, ut facultatis conceptuum, operationis cuiuspiam iudicandi facultatis, quam in gratiam se vare eam experientiae vel vulgarissimae oportebit: ita quidem, ut hic id facere cogatur ad percipiendum conceptum empiricum obiectivum, illic vero cin diiudicatioue aesthetieaὶ solum ad conuenientiam cum occupatione harmonica subiective finali) ambarum cognoscendi facultatum in lihertate illarum percipiendam. Hanc voluptatem, necesse est, in unoquoque homine iisdem conditionibus niti, quoniam conditiones sunt subiectivae pollibilitatis cuiuspiam eognitionis generatim, iAlioque earum cognoscendi virium, ad gustum necessaria, etiam ad intelligentiam communem sanamque, quam in quovis licet sipponi, postulatur. Sed ob eam ipsam causam is, qui cum gustu iudicat, modo ne in ista conscientia erret. nec materiam pro sorma capiat, pro pulcritudine illecebras formam finalem obieetiuam poterit, hoc est, complacentiam obieetae rei a quouis alio postulare, sensumque suum ut uniuerse communicabilem, pt nullo quidem conceptuum interuento sumere.
De gustu vi genere sensus communis.
Saepenumero iudicandi facultatem, cum non tam illius reflexio consideratioque potest, quam consecuti animaduerti, sensus nomine induimus, de sensuque veri, decori, iusti et smilium loquimur; et si sciamus, certe deberemus seire, non sensum esse, in quo conceptuum queat sedes videri, multo minus hune minime aptum esse ad regulas uniuers les pronunciandast sed nobis non posse de vero, decoro, pulcro, iusioue umquam eiusmodi cogitationem in mentem venire, nisi nosmet vltra sensus ad altiores cognoscendi iacultates elevaremus. Iuliasigentiae mmmuni, quae, ut solum sana, nondum exculta) intelligentia, pro re minima vilissumque habetur, quod umquam
queat ab ου, qui titulum sibi disnitatemque hominis via-
342쪽
dicat, exspectari, laus iniuria est, ut nomine sensus communis ornetur; atque ita quidem, ut vocabulo communi in multis linguis recentioribus idem denotetur ac vulgare. quod ubique inuenitur, in cuius possessione nullum prorsus meritum, nullaque praestantia inest. Contra sensui communi idea subiicienda est sensus cuiuspiam, qui multorum in communione versetur, hoci est, facultatis iudicandi, in reflexione sua repraesentandi modi alius citiusvis in mente ex anticipationeὶ rationem Jiabentis ut quas cum uniuersa ratione humana iudicium suum conserat, eoque illusionem effugiat, cuius ex conditionibus priuatis subiectivis, quae facile haberi pro obiectivis possent, cuni iudicio noxia contagio foret. Hoc autem sit iudicio tuo cum aliorum, non tam veris, quam potius solunt possibilibus iudiciis comparando, teque in locum cuiusque alius collocando, dum solum ab limita ionibus, quae propriae diiudicationi nostrae fortuito adhae- Tent, cogitationem auocas atque abducis: quod vicissina eo esticitur, ut id, quod in statu repraesentationis materia, id est, sensatio est, quantum seri potest, omittatur, solumque ad. proprietates formales repraesentationum tua
rum, statusue repraesentationum tui, animum aduertas.
Iam quidem haec restexionis operatio fortasse nimis artificiosa videtur, quam ut facultati queat, quem sensiuncommunem vocamus, attribui; verum sic modo videtur speciemque habet, sermulis abstractis enunciata; per se autem nihil naturae conuenientius est, quam ut ab illecebris et permotione nobis temperemus, cum iudicium quaerimus, quod esse pro regula debeat uniuersas. Sequuntur normae intelligentiae communis, quae hue quidem, Ut partes critices gustus, non pertinent, sed tamen facere possunt ad decreta illius illustranda. Quae quidem se se habent: i) ut ex temet ipso cogites; a vi ex loco cogites cuiusque alterius; 33 ut semper tibi ipsi conuenienter cogites. Illa prima norma est mentis ab opinioni praeiudicata liberae, altera mentis in tertia denique mentis sibi consantis. Prima est norma rationis numquam
343쪽
FAC VI TATIS IUDICANDI AESTHETICAE . ali
p tuae. Inclinatio ad rationem passiuam proinde ad
rationis heteronomiam opinis praeiudicata vocatur; Cm-rii uni lue Opinionum praeiudicatarum maxima et grauissima
Est, cum regulae naturae, quas intelligentia illi per legem propriam illius ei tanti dem sundamento substernit, ut haud 1ubiectae cogitentur, hoc est, supersitio. I icnucs ab stipe istitione atque libertas dicitur milvs ingenii mentem Onmerii lue vitam quasi collustrans '); quia, quamquam iii hoc verbo etiam vis inest litterationis ab opinionibus praeiudicat iis, tamen illa in sensu eminenti opinio praeiudicata dici meretur, propterea quod caecitate, in quam superstitio praecipitat, quamque adeo tamquam os licium quod dani ea postulat, nec sitas, ut i is ab aliis ducamur proindellatus rationis pullatae praesertim distinguitur. Quint alteram mentis ingenii normam attinet, alias quidem illuni solemus limitatum angusumque et circumscriptum quod
contrarium est dilatato et amplo) vocare. cuius dotes animi
haud sunt ad magnum usum intensuum in primis) idoneae. Sed hoc loco non facultate cognitionis sitatio est, sed utentis conuenienter utendo: quod, ut maxime curtus angustusque ambitus sit gradusque, ad quem naturae munus in homine pertinet, tamen virum declarat
ingenii mentis dilatatioris ampliorisque, si subiectivas iudicii conditiones priuatas quibus tot alii coarctati compres3sque tenentur, despicere potest, et ex statione uniuersali quam eo tantum determinare poterit, ut in stationem se
Meile intelligitiir. eultum ingenii in illes quidem Aellem,
sed in hypothesi iem esse arduam tardeque estici elidam; quoniam, ut ratione sua haud paIliue, sed semper tibi ipse legem ferens se serat, admodum quidem ho inini facile erit, qui modo
fini essentiali suo conuenietis et se et consentancus vult, neque id, quod intestigentiani suam superat, nosse cupit; verum, eum vix euitari possit sciendi cupiditas res cas, quae vim Omnem fugitant notionentque Irotira in , neque aliorum penuria vanquam videatur, qui istuna scientiae ardorem se posse exstinguere maxime fidenter pollicentur; sequitur, ut dii lacile arduumque negotium sit, ratioriis negativae qua proprie cultus
ingenii efficitur in iii mentis in cn o praesertim publico vel
conis ruautae, vel instaurandae.
344쪽
alio: uin cogitatione transserat) suo ipsitu iudicio considerat et tesseetit. Tertia denique mentis ingenii Isbi eon. sontis nocina omnium dissicillime poterit attingi, ut istum uoque ambabus illis primis coniungendis, habimque ex reqtientiori illarum usu parto potest attingi. Dici potest rearum norinarum primana intelligentiae nocinam esse, alte. ram facultatis iudicandi, rationis teritam.
Iam flum his ineuleatis inissum denuo prehendens, sic sentio: gustum maiori iure sensum communem dici posse, quam intelligentiam communem. facultatemquo iudicandi aestheticam magis quam intellectualem nomen posse linsus communis ') gerere. s adeo vocabulo sensus uti de ei secto velis solius ad animum reflexionis: tum enim sensum ilitelligimus sensum voluptatis. Posset adeo gustus per facultatem definiri iudicandi de eo, quo sensus noster in quadam perceptione data nullo interueniente conceptu
iti mys communicabilis redd tur. Dexteritas hominum cogitata cum aliis communicandi postillat etiam adsectionem quamdam phantasiae ad intelli gentiam, ut conceptibus visiones et his vicissim conceptus adiungantur, in unain cognitionem coeuntes; tum vero conccntus ambarum virium enimi legalis est, seb vi et eo actione conceptuum determinatorum. Tum solum. cumphantasa in liberiate sua intelligentiam excitat, sine con ceptibusque phantasam conuenienter mouet; tum reprae sentatio sui copiam facit, non ut cogitatum, sed ut sensus intornus coimenientis cuiuspiam status animi. Ergo gustus cernitur in saeuestate communicabilitatein ltactuum sensorumve, cum repraesentationibus datis nullo interiaeniente conceptu coniunctorum, Ox anticipationς
diiudicandi. Quodsi sumi liceret, solum communicabilitatem rei iversalem sensus nostri tactusue per se iatri quoddam nobii
Gustus posse sensus eommunis a/sthetieus, sed intelligentis communis sensus communis adpellari.
345쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE . si a
inuitamentum cohibere in se oportere quod vero iure non potes ex qualitate atque natura facultatis iudicandi soluin re nectentis concludi ; posset ratio doceri, quare sensus in iudicio gustus velut osticium ab unoquoque postuletui. g. 4 I.
De inuitamento puleri empirico. Iudiciunt glissus, quo aliquid pulcrum declaratur,
nu Ilum oportere in uitamen mari habere pro ratione determinandι, satis supra disputaui inus. Inde vero non sequitur,vt. posteaquain ut iudicium aestheticum purum, datum fuerit, nussu in queat inuitamen tu in cum eo coniungi. Ea vero conivnelio tantummodo poterit in dimeta δsse, nimirum gustus, necesse est, primo coniunctus cum quadam re alia repraesentetur, ut cum sola complaeentia solius
re lexionis de re quadam obteista praeterea volaptas queat ex ex' extia illius quippe in qua uniuersum inuitamentuin cernitur coniungi. Hic enim in iudicio aesthetico locum hallet. quod in iudicio cognitionis de rebus uniueis dieitur, a polle ad esse tum valet consequentia. Iam illa res alia non potest nisi empirica esse . nempe inclinatio, naturae humanae propria; aut intellectuale quidpiam, ut voluntatis proprietas, quo ex anticipatione possit per rationem determ nari: ambobus complacentia exsistentiae inest obiectae rei, atque ita iis standamentum inuitamentum constitu illius, quod iam per se, nulloque ullius cuiuspiam iiivitainenti ruspectu liabito iii est. Empirice capit pulcrum atque inuitat duntaxat in jociatate; adpetituque societatis ut ii ominis naturae colaue , niente, et habilitate illius ad eamque inclinatione et procliuitate. hoc est, socialitate, ad requilita holuinis, ut creatae reξ ad societatem conditae destinataeque, proindput ad humanitatem necessat ia proprietate concesta, non potest non gustus ut facultas diiudicandi ea uniuersa. quibus adeo sensum possis cum unoquoque alio communicare, proinde ut adiumentum eorum omnium, quae cuiusque natur iis inclin tio postulat, speciati ,- ,
346쪽
314 P. I. CRITI Pro se solo homo desertus ac solitarius in insula desolata nec tugurium, nec se ipsum exornaret, neque flores colligeret, multo minus eos ad se exornandum plantaret;
verum solum in societate cius animum subit, non solum hominem, sed in suo genere excultum hominem ac politum essu quod initium est ciuilitatis): ut talem enim eum diiudicamus, qui ad voluptatem suam cum aliis communicandam promtus est atque idoneus, quique obieeta re quapiam haud exsatiatur, nisi complacentiam illius in communione cum aliis possit sensu percipere. Quisque praeterea ab unoquoque et exspe stat et postulat communicationem uniuei salem, quasi ex compadio quodam originario, ab ipsa humapa natura dictato; atque ita sane initio quidem tantummodo illecebrae, veluti colores, ad se pingendum roco uitam apud Graibas meianiumque apud Irohesos , vel florcs, tellae, plumae auium versicolores, sed temporis progressu etiam pulcrae formae sui vellium et 1imilium quae nullam omnino oblectationem, id est, si uitionis complacensiam in se continent, in societate pondus accipiunt et cum magno inuita inento coniunguntur: donec
tandem politura ad summuin perduela inclinationis expolitae suminam ericit, sensationumque tantummodo pretium statuitur, quatenus possunt communicari; ubi tum, etsi voluptas, quam ex eiusmodi re quisque capit, tantummodo tenuis atque exigua est, et per se ullo quodam insigni invitainento distinguitur, tamen id ea cominunicabilitatis illius uniuersalis pretium eius propemodum in sinite
Hoc inuitamentum vero pulcro, per procliuitatein ad societatem, annexum, proinde empiricum, nobis hoc loco
nullius momenti videtur, quippe quibus ea solum spe standa sunt quae ad iudicium gustus ex anticipatione, quamquam solum indirecte, reserri possunt. Namque, etiamsi in ea
forma inuitamentum quod latra cum ea coniunctum patesceret, tamen gustus transitionem facultatis iudicandi nostrae a fruitione sensitiva ad sensum moralem aperiret; et eo non solum gustu. conuenienter ad se oscupandum melius duceretur, sed etiam articulus catenae medius iacultatum tam
347쪽
FACITTATIS II DICANDI AESTHETICAE. sis
narum ex anticipatione, a quibus omnis pendeat legislatio, necesse est, ut talis exhibeatur. Tantum quidem de inui- tamento empirico rerum sub gustum subieetarum gulliisque ipsius dici potest, illud, cum hie inclinationi interiaiat, ut ea maxime perpolita lit, tamen cum omnibus inclinationibus perpessionibusque animorum, maximam in societate varietatem tinninumque gradum adsequentibus, posse conflari, pulcrique inuitamennina. si eo coniti tutum suerit, transitionem a iucundo ad bonum honestumque dubiam admodum atque ambiguam esse poste. An ea vero sortasse per gustum queat, in puritate sua acceptum, promoueri, sane est, quod inuestigemus. q. 42.
De intellictuali pulcri imitamento.
Animo bono consilioque factum est, ut, qui omnes hominum occupationes atque negotia, ad quas hi internis naturae donis incitantur, lubenter ad ultimum humanae naturae finem dirigere vellent, scit cet ad honestum moraliterque bonum, notam atque insigne putarent characteris moralis boni, si omnino ex pulcro inuitamentum caperetur. Quibus vero haud iniuria ab aliis contradietiam est, 'ad experientiam prouocantibus, artifices gustus non solum 'saepius, verum adeo solito, vanos, moroses, pernicios S-que animi perpessionibus deditos, fortasse multo minus atque alii principatum sbi laudemque posse principiorum
sectandoriam moralium vindicare; atque ita videtur, sensum pulcri non solum suti reuera esl) ab sensu morali ad speciem differre, verum etiam inuitamentum, quod cum eo coniungi potest, dilhculter posse, nullo modo vero per adfinitatein internam, coniungi. Equidem lubenter largior, inuitamentum pulcri artium quo etiam artificialem usum pulcritudinum naturae ad omatum, proinde ad vanitatem, refero) nullum omnino argumentum esse mentis ingenii honesto siue moraliter bono adhaerentis illudque sectantis, vel adeo modo ad id procliuis ac propensi. Contra ea vero contendo inuita-
348쪽
mentum pulcritudinis naturae proximum capiendi rationem non selum. ad eam diiudicandam, gustuin habendiὶ semper in notia esse, quibus bonitas animi distinguatur; atque line inuitamento, si illud habituale sit, saltum tenorem animi sensui morali proponsum declarari, si istud lubentet
sese cum contemplatione naturae coniungat. Sed bene inemini Iste debebis, me. hoc loco proprie pulcras naturae formas intellisere, contra Eucebras, quas ea tum large solet cum illis coniungere, in medio adhuc relinquere, quoniam inuita inentu in earum ςtiam proxime quiaem, sea tamen piri cum videtur.
Is, qui solitarius nulloque consilio statuto, observationum sitarum cum aliis communicandarum pulcram noris agi estis formam, auisue, aut cuiuspiam insecti, id genus aliorum contemplatur, ad eam admirandam, amandainque, atque aegre in natura . uniuerse desiderandam, etiamsi eos bi liquid detrimenti dserretur, multo minus quidpiam inde ad sese emolumenti redundaret, ex pulcritudine natu rae inuitamentum capit proximum, idque intellectius Scilicet non solum illius enectum quoad formam illi placet,
verum etiam exsistentia, ita ut nullae sensus isseeebrae illud ptiingant, neque ipse ullum quempiam cum eo coniungat.
Atque in po quidem notatu dignum est, si hic pulcri amator occulte deceptus seerit. floresque artificiosi qui naturalibus possitnt simillimi confici in terram infixi, aut
scito caelatae aues in arborum frondibus fuerint collocatae postraque is fraudem aperiret, inuitamentum proximum, quod ante inde ceperat, continuo euaniturum, sed fortasse aliud, nempe vanitatis inuit mentum, eubiculi ad aliorum oculos exornandi. iii locum fore eius successurum. Cog, tali O , natur in illam pulcritudinem produxisse, visionem, necesse est, reflexionemque comitetur; in eaque sola inui- tamentum, quod inde cypitur, proximum nititur. Λli ruin aut solum gustus iudicium omni omnino iovi mento estitutuni relinquitur, aut modo quodpiam cum quodan
cum interuentu invitamentum, nimirum ad societatem
relatum coniunctum: quod quidem baud erit ip
349쪽
FACVLLITIS IUDICANDI AESTHETICAE. si
certis atque indubitatis animi ingenii honesti et moraliter boni. Haec laus pulcritudinis naturae artis pulcritudine excellentior, etiamsi illa per hanc secundum formam adeo vinceretur, tamen inuitamentiam proximum excitandi, cum perpolito solidiorique mentis ingenio omnium hominum conuenit, qui sensum moralem excoluerunt. Si quis gustu satis instruehis ad pulcra artis effecta et verissime et subtilissime diiudicanda, cubiculo lubenter relicto, in quo pulcritudines illae nitent, vanitatem aut fere gaudia socialia nutrientes, sese ad pulcritudinem naturae conuertit, ut hic quasi voluptatem animi capiat in itinere quodam cogitatorem, quod numquam potest totum enodare; tum liane ipsain optionem eius verecundi contemplabimur, in eoque ilientem pulcram supponemus, quam nullus artium peritus atque amator potest, propter inuitamentum, quod ex rebus obiectis capit, sibi arrogare. - Quod igitur discrimen est
duarum rerum tam diuersariana ac imandarum, quae in
iudicio solius gustus vix in se inuicem de laude forent cer
Est vis in nobis iudieandi iacultatis solum aesilieticae, sine conceptibus de formis iudicandi, in solisque iis diiudicandis complacentiam capiendi, quam fmul cuique regu lam praecipimus, ita ut iudicium istud nihilominus nullo
inuitainento nitatur, neque eiusmodi producat. - Conti Aet vis in nobis incit sacultatis iudicandi intellectualis, solis normarum praclicat una quatenus sposite sunt atque ex se ad legislationem uniuersalsin idoneae) formis complacentiam ex anticipatione determinandi, quam cuique legem statuimus, neque tamen iudicium nostrum in ullo quodam inuita monto nitatur, sed tamen eiusmodi prositat. Volup tas taediumve in iudicio superiori est voluptas taediumve gustus; altera sensus moralis.. Cum vero ratio eo etiam invitetur, quod idearismquoque quibus ea in sensu morali inuitamentum proximum eis cit) realitas obieetiva videtur, linc est, ut naturasiatem vestigium prodat nutumue, sese ullam quamdam in
350쪽
se rationem cohibere convellientiae seniendae legalis esketorum suoruna cum complacentia nostra ab omni inii itantento libera quam ex anticipatione ut legem agnoscimus cuique propositam, licet argumentis istud nequeamus euincere): cogitur ratio ad inuit.imenturn in quavis uaturae
esse filone ex hac illius simili conuenientia capiendum; ergo
animus non potest de pulctitudine naturae cogitare, nisi
sint ut in eo sese sentiat inuitatum. Sed lituitamentum istud secundum adfinitatem morale est; isque, qui illud expulcritudine naturae capit, capere illud eatenus potest, quat nus iam antea inuita incntuin ex inoraliter bono probe sun-d .isset. Quem igitur naturae pulcritudo proxime inuitat, in eo, causa est, quare sali in initia bonae mentis moralis suspiceinur.
At inquies: Haec interpretatio iudiciorum aestheti eo tum ad ad sinitatem sensus moralis speciein artificiosioris laboris habere, quam ut vera possit cistarum scripturae interpretatio haberi, per quam natura ad nos in pulcris sormis suis sigurate loquitur. At primo hoc proximum pulcritudinis maturae inuitamentum reapse haud frequens neque commune est, sed iis solum proprium, quorum ingenium animi aut ad bonum iam excultum est, aut ad culturam eam praecipue idoneum; et tum analogia iudicii gumis puri, quod, quamuis ex nullo quopiam inuitamento pendeat, quadam n OS complacentia persundit, eamque simul
ut ex anticipatione ut humanae naturae generatim consentaneam ostendit, cum iudicio morali, quod idem facit ex conceptibus, vel sine distitusta, subtilique et studiosa cogitatione, ad par quoddam inuitamentum proximum ex re obieeta superioris, velut ex re obiecta posterioris ducimur: ita tamen, ut illud liberum inuitamentum si, sed hoe in legibus obiecti uis coiistitutum. Accedit admiratio naturae, in puleris ei sectis suis sese ut artem, non solum fortuito, sed consulto quasi, ex instituto legali atque ut formam 1inalem sine fine ostendentis: quem si nona quidem, cum