장음표시 사용
351쪽
nostrae essicitur, niini ruin in destinatione morali, quaerimus de qua quidem ratione postibilites eiusinodi sormae finalis naturae anquirenda demum in teleologia ser-
Quare complacentia artis pulcrae in puro gusus iudi-eio haud perinde sit, quam complacentia pulcrae naturae, cum proximo in uitamento coniuncta, itidem sacile poterit doceri. Namque ars pulcra aut imitatio naturae est, ad illusionem usque perseeta: et tum eff:ctum ea edit ut opinata pulctitudo naturae; aut ars est cum consilio ad eomplacentiam nostram aperte sis ectans atque direcla; tum vero eomplacentia huius effecti proxime quidem per gustu in locum haberet, sed non nisi cum interuentu lituitamen tunicausae, quae sundamento subest, nimi iram artis, quae solum per finem suum, numquam per se ipsam, inuitare. Fortasse dices, idem locum habere, cum res obiecta naturae per pulcritudinem eatenus modo inuitat, quatenus illi adiungitur idea moralis; nec hoc vero, sed qualitas illius per se ipsa, qua ad eiusmodi adiunctionem idonea redditur, quae illi proinde interne competit, proxime inuitat. Illeeebrae in natura pulcra, quae tam crebro cum pulera forma quasi ctilliquet centes deprehenduntur, aut ad mutationes variationesque luminis in coloribus ducendi,) pertinent, aut soni in tonis . His enim solae sensationes continentur, quae non modo sensum sensitiuuin verum etiam reflexionem concedunt de forina mutationumissarum variationumque sin suum, atque ita quamdam quasi linguam, qua ad nos natura ducitur, quaeque alii Oiein in se habere sensum videtur, in se continent. Sie albo colore lilii animus ad innocentiae ideas, atque ad ordinem septeiri colorum, a rubro inde vSque ad violaceum, i) ad id eam sublimitatis, 2 audaciae, S) ingenuitatis, 4 comitatis,ue modestiae, 6 constantiae, et T) teneritatis ac mollitudinis componi videtur. Cantus auium laetitiam ad nunciat et tranquillitatem rationemque cum exsistentia sua contentam. Certe sic nosmet naturam interpretamur, siue is eius seopus sit, siue nou. Verum hoc invitainentum, quod Dissilired by Cooste
352쪽
hic ex pulcritudine capimus, necessario postulat, ut puleiitudo naturae sit; illudque pro lsus perit, simulatque te sentias deceptum, selumque attein esse iiitelligas, adeo ut tu in gustus quoque nillil pulcruin quidquam, visu sua
quidpiam adliciens qudat amplius in eo allimaduertere. I equid poetae tollunt altius, quam cantum lusciniae, in arboretis s litariis, vespera aestiua tranquilla, luna mollius lucente I Interim non desunt eXempla, ubi eius nodi cantor non inueniatur, ullum quempiam cauponem conuiuas ad aere perseuendtim agresti apud se deuertentes eo ad summam eorum complacentiam decepisse, quod puerum lasciuientem, qui cantum illum arundine in os tulerio naturae sitnillimum ei lingeret, in dumeto occultasset. Sed patendia fraude nemo, lustiuebit cantum amplius audire
antea tam adliciuntem reputatum; et sic cum unaqitaque alia aue canora comparatum videtur. Natura sit, oportebit, vel a nobis pro natura reputata, quo in pulcro qua tali proximum capere iuuita Nitnm queamus, quin, cum adeo
ab aliis, 'ut illud inde capiant, pollulare pollinius: quod reapse si, propterea quod mentem eorum agrestem habemus et humilem, qui sensu sunt naturae pulci ae destiniti se enim receptiuitatem dicimus cuiusdam ex ii, contemplandis inuitamenti , atque in coena vinoque fruitionem sequuntur solatum sensationum sensitivarum. I. 43. De arte in genere. Ars ab natura, velut Leere ab agere; atque effectuin sue consequens prioris ut optu a posteriori qua esketum distinguitur.
Λe proprie quidem effectio per libertatem, hoe est
per arbitrium, aetionibus suis rationem constituens, dici ars deberet. Etenim, qua inuis aplum effectum corbes scite constructi Opus artes dici solent, tamen hoc tantummodo fit propter analogiam; simulatque scilicet meminerimus, opus illarum in nulla propria deliberatione constitutum esse rationali, continuo illud elicetum earum naturae
353쪽
FACULTATIS II DICANDI AESTHETICAE. 321
impetus dicimus, atque ut artem solum creatori illa ntribuimus. Cum in investigatione loci uliginosi, uti nonnum uam accidit, lignum caesum ostenditur, tum illud non ieitur effectum naturae. sed artis; causa illius emciens finem animo scopumque concepit, cui is hid formam suam debet. Alias quidem in uniuersis quoque artem quamdam deprehendimus, quae ita comparata sunt, ut repraesentationein eorum in causa exsistentiam necesse sit antegressam esse cuti in ipsis apibus , neque tamen Opus sit, ut effectum ipsum quoque ab ea itidem cogitatum esse debeat; cum autem quidpiam simpliciter artis opus dicimus, ut ab esse stonaturae discernatur, tum eo semper opus hominum intelligitur. a) Ars ut dexteritas hominis atque habilitas item a scientia discernitur posse a scire , ut iacultas praetica ab theoretica, uti teclinice a theoria suti geo thesa a geometria). Et sic id quoque, quod quis potes, simulatque quid fieri debeat nor eris, ideoque effectum desideratuin
satis noris, haud sere ars adpellatur. Solum ea, quae, cum persectissime nouimus, tamen emciendi dexteritatem continuo habemus, eatenus ad artem pertinebunt. Camperiis admodum adcurate diligenterque, quomodo bonus
calceus esse comparatus debeat, describit; nec prosecto illum conficere potuit. 3 Arsitem ab Uscio discernitur; illa ars voratur libera; opificium poterit et ars mercenaria dici. Artem spectamus, quasi solum ut lusus, i. e. ut occupatio per se ipsa iucunda, conuenienter cedere possit succedere); sed opificium ita, ut qua labor, hoc est, ut occupatio per se ipsa iniucunda molesta et 'solum emisto suo veluti mercede) adliciat, proinde cogendo postit imponi. An in ordine col legiorum fabricatores horologiorum reserri inter artifices debeant, sed fabri inter opifices: id alius diiudieandi sationis indiget, quam qualem hoc loco capimus; nempe rationis dotum ingenii, quae huic alteriue istorum negotiorum .ine
354쪽
sundamento debent. An etiam in septein illis artibus libearalibus non sint quaedam numeratae, quae ad partes res rendae scientiae videntur, aliae item cuin opificiis comparandae; de eo quidem hoc loco nihil quidquam verborum saeiam. Verum in via ἴuersis artibus liberalibus nihilominus aliquid, quod coaetionena referat, Opus est, siue, quod dicitur, mechanismus, sine quo, quae in arte esse libera
debet, solaque opus animat, mens nullum Oinnino corpus haberet et prorsus evaporaretur: haud abs re erit monere velut in poesi oratio correeta et locuples, item prosodia et metrum), cum multi educatores recentiores artem liberalem optime putant promoueri, omni coactione sublata, ct labore in soliun lusum tiansmutato. 44.
De arte pulcra. Neque seientia pulcr; est, sed tantummodo crit; ce neque pulcra scientia, verum solum ars pulcra. Namque in seientia pulcri qu; dem scientifice, hoc est, argumentis deberet constitui, aliquid pulcrum putandum sit, necne; iudicium de pulcro proinde, si ad scientiam pertineret, nullum iudicium gustus foret. Sed scientia pulcra, qua scientia, quae, ut talis, pulcra esse debeat, inani voce
sonat, et nihilum videtur. Etenim, cum in ea ut se entia rationes et argumenta anquireres, facetiis dimitterere.
inod vocabulo recepto, pulcrae scientiae, ortum dedit,sne dubio nihil aliud est, quam quod recte animaduersum fuit, ad artem pulcram persectissmasti ab lutissimamque
multa opus seientia videri, velut linguarum priscarum notitia, multa auctoriun classicorum lectine, historia, antiquitatum cognitione, ut caeretis generis eiusdem, et propterea has scientiae partes historicas, eo quod iis ad artem pulcram praeparatio necessaria et fundamentum esscitur, partim etiam quoniam ipsa eskctoruin artis pulcrae celo quentia poesisque) notitia iis continetur, per commutatio-Mem verborum, ipsae sunt sulcntiae pularae adpellatas.
355쪽
FACULTATIS II DICANDI AESTIRTICAE. 3a 3
Cum ars, cognitioni rei cultis da in possibilis coiiuenienter l olii ira eius estidiendae causa actiones ad id necessiι-rias edit, tum ea mech ita est: sed chini ea sensum volup
tatis pro sine proximo sibi propositum habet, tum ars voca tur a shetica. Quae ipsa quidem vel ars incunda ust vel pustra. iucunda est, cum finis sibi propositus is est vivoluptas repraesentatioties ut sensationes solas, sed pulcra, .
eum voluptas eas ut genera cognitionum comitetur.
Artes luctriadae sunt, quae soluin destinantur ad frututionem; cuiusmodi sunt omnes illae illecebrae, quibus tonuiuae ad mensam possunt oblectari: veluti narrationes suaves, excitatio conuiuarum ad ingenuam laetamque con fabulationem, dexteritas facetiis risuque eos ad certamquamdani hilaritatis temperiem componendi , ubi libere possit, quidquid, ut aiunt, in buccam venit, essu tiri, et nemo ad eorum velit, quae loquitur, rationem reddendam teneri, quoniam solum momentanea collocutio spectatur, non vero ad meditandum dicendumve materia. Quo quidem porro et modus pertinet mensae ad fruitionem adisparatae, aut adco in conuiuiis magnus cantus phonascorvinet tibicinum adiumque: res sane mira, qua ut orepitu suaui non nisi ad hilaritatem intenti animi conseruentur, et, nemine ad modulationis contextum vel minimum aduertente, libera loquacitas alterius cum altero vicino adiuuetur . Quo itidem et omne genus ludicrum pertinet, quod nullum in se amplius inuitamentum cohibet, quam ut tem pus sensim sensi in lite saltatur. Contra ars pulcra consilit in repraesentandi modo per se ipso conueniente ac finali, qui, quamquam sine sine tamen facit ad animi vires ad communicationem socialein
excolandas. In conceptu voluptatis cuiuspiam uniuerse conu nunt-eatidae inest conditio, ut ne ea in voluptate cernatur frui
tionis esse, ex sola sensatione, sed rellexionis debeat atque ita ars aesthetica, ut ars pulcra, ea est, cui iacultas iudicandi reflectens pro norma sit, non vero sensatio sensiti Mia.
356쪽
324 P. I. CRITICE . 43. Ars pulcra es ars, quatenus se sinul natura videtur.
In artis pulcrite essecto , illud artis esse, non naturae, fieri nos is conscii debemus, sed tamen in eius forma ab omni vi et coactione regularum arbitrariarum tam libera debet sorana finalis videri, ac si esseclium sit solius naturae In hocce libertatis sensu in motu lusu lue virium cognoscendi nostrarum, qui tamen simul sin alis esse atque conueniens debet, polita ea voluptas est, quae sola, ita tamen ut ne in conceptibus nitatur, uniuerte potest communicari. Naturam vidimus puleram elia, si simul artis speciem liaberet; et ars tum demum dici pulcra potest, cum
nobis conscii sumus, striem eam esse, cum nobis tamen natura videatur.
Possumus enim, sue pulcritudinem naturae attingat siue artis uniuerse dicere: pust in id esse, quod iis sola diiudicatione non in sensitione len fit tua, neque per ali-ruem conceptum hiscet. Atqui arti semper certus qui-am ac determinatus finis propolitus est, aliquid produeendi. Quod vero si in sola sensatione quopiam mere
subiecstiuo cerneretur, quam comitari voluptas deberet, hoe essectum, in iudicando, solum interuentu sensus plaeeret. Sed si sinis rem certam determinatamque producendam spe staret, tum, si is per artem seriatur, res solum per conceptus placeret. Vtrumque autem ars haud in sola diiudicatione, nimirum non ut ars pulcra, sed mechanica placeret. Ergo forma finalis in artis pulcrae essedio, quamquam snalis est, tamen haud debet finalis videri; scilicet ars pulcra ut natura spectanda est, quamquam illius quidem ut artis nobis conscii sumus. Ut natura autem artis essectum eo videtur, quod uniueisa quidem cum regulis conuenientiae diligent in . quibus solis id, quod debet esse. fieri effectum postit, deprehenditur; sed tamen sine ulla rationa putida, quae formam scholasticam prodat, conspicua, hoc
est sine ullo ad parcnte vestigio, regulam ob oculos versatam cise artificii, eiusque animi viribus vincula iniecisse.
357쪽
FACI LTATIS II DICANDI AESTHETICAE. sas
, β. 43. Ars pulcra es ars ingenii.
Ingenium est intinus naturae, arti regulam praeci piens. Cum donum naturae, ut productiva artificis facultas insta atque innata, ipsum ad natu iram pertineat, sic quoque enunciari posset: ingenium est insita atque innata dos animi, qua arti regulam natura. praecipit. Qualis illa eumque huiusce desnitionis ratio sit, atque virum ea solum arbitraria sit, an, quem verbo ingenii sole-inus subiicere, conceptui consentanea sit, nec ne squod paragrapho sequente enodabitur); tamen poterit iam in antecessum probari, artes pulcias pro sgnificatione verbi hoc loco accepta, necessat io esse ut artes ingenii considerandaS.
Etenim unaquaeque ars resulas supponit, quarum constitutione demum esse flum, si artificiosum dici debeat, ut possibile repraesentatur. Sed conceptus artis pulcrae haud permittit, ut iudicium de puleritudine effecti illius ab ulla quadam regula derivetur, cuius determinandi ratio in conceptu quodam versetur, quae proinde conceptum eius modi constituat, quo seri queat. Ergo ars pulcra
haud sibi ipsa potest regulam excogitare, ad quam Opugsium debeat conficere. Cum autem nihilominus nulla regula antegressa opus umquam possit actis nomen merere, sequitur, ut natura in subiecto et per facultatis eius teno'
rem arti regulam praecipiat, id est, ars pulcra solum esse potest ut opus ingenii. Ex quo intelligitur, i ingenium in munere naturarerent, id efficiendi, cuius nulla potest regula certa ac determinata ostendi: non in dote habilitatis ad ea, quae ex ulla possunt regula quapiam addisci; proinde proprietatem illius esse principem in eo quod ex se nata sit oportere; a cum esse quoque ex se nata insania possit, eius opera atque esseeta simul esse exemplaria debere; proinde, ipsam haud
ex imitatione ortam, aliis practerea ad normam regulamque
iudicaadi inseruire debere; 3 ipsum non posse, quomodo
358쪽
opus suum consciat, describere, aut ad viam scientiis docere, sed ut tintus ani regul in praecipere; ideoque operis cuiusdam auetorem, quod suo ingenio acceptum fert, ipse in , quomodo et ideae illius praesto sint, nescire, neque in eius potestate esse, ut eiusmodi pro lubitu queat atque ad formam quamdam excogitare, cum aliisque in eiusnaddi praeceptis communicare. quibus similia possint opera producere. Inde quoque Francogallorum vox genie κ Latino verbo proprii illius spiritus homini in natiuitate concessi protegentis ducentisque, cuius instillatione ideae originales illae phouenere, ducta videtur .' a) naturam per ingenium non scientiae, verum arti, regumi iam praecipere; et id quoque soluin, quatenus Mec ςGI- . prs pulcra dςbeat M. AT
Illuseratio et eonfirmatio definitiovis superioris ingenii.
Quisque in eo conuenit, ingenium prorsus esse sudio imitandi contrarium. Cum autem discere nil sit nisi i tari, maxima habilitas capacitasque potest, capacitas qua capacitas, neutiquam tamen pro ingenio valere. Verum etiamsi ipse quoque cogites, fingasue, ne solum ab aliis cogitata adprehendas, atque etiam multa ad artem atque scientiam inuenias; tamen hoc nondum vera ratio est, eiuS- modi saepenumero magnam mentem quae contraria est ei, quam, quia numquam quidpiam nisi solum discere potest et imitari , flipitem et varonem vocamus) ingenii honore cumulandi: propterea, quod idem quoque potuist disci, prooinde tamen in via inuestigandi meditandique ex regulis ordinaria situm est, atque ab eo, quod studio potest ope imitationis comparari, specie nihil quidquam discrepat. Sic cuncta, quae Newtomu in immortali opere principiorum philosophiae naturalis, quantum permagno opus erat in genio ad eiusmodi inuentionem, proposuit. commod disci possunt; verum non potest disci poemata pangero ingeniosa, quamuis plena sint uniuersa poeseos praecepta, quamque prauclara pxςmplaris illius. In causa m. quod
359쪽
pACvLTATIS II DICANDI AESTI IEIICAE. 327
Neutonus omnes gradus suos. qui ei inde a primis geometriae elementis, usque ad inuetita semina et profunda sua, faciendi erant. non soluin sibi ipli, verum cuique alii. prorsus sub adspectuiri subiicere, atque ad imitandam determinate poterat dei cribore; sed nullus Homerus neque Wielandus docere potest quomodo idearum vhertas earumque Veritas in mente oriatur et colligatur, idcirco quia istud ipse nescit, nec proinde alium quempiam potest docere. Igitur in rebus, quae ad scientiam spectant maximus inuetitor ab operosissimo imitatore ac tirone magnitudine quaiuluc gradu, sed coutra ab eo, quem natura ad artem pulcram instruxit, specie dissert. Interim in eo nullus est summorum virorum, quibus humanum genus tam , multa acceptum fert, contemtus si cum iis coin paraueris quos natura muneribus ad artem dotauit. In eo ipso, quod illorum indoles ad perpetuo progredientem perstationem maiorem notitiarum omnisque, quae inde pendet, utilitatis,
itemque ad alios in iisdcin cognitionibus instituendos facta est, permagna laus consistit ilIorum prae iis, qui digni sunt ingeniorum titulo atque honore: quoniam his uspiam ars consistit, propterea quod ei termini sunt finesque designati, ultra quos ea non potest longius progredi, qui sine dubio quoque ex longo tempore contreetati sunt, nec amplius postunt proferri; praetereaque eiusmodi doxteritas non potest communicari, sed cuique proxime ab naturae manu impertiri debet, cum eoque proinde exspirat, donee natura aliquando alium itidem eadem indole donat, qui non nisi exemplaris indiget, ut naturae munus, cuius ubi eouscius est, suntliter in eo agere queat. Cum donum naturale artis qua artis pulciae) regi, Iam praecipere debcat; cuiusnam tandem generis haec regula erit φ Ea non potest sermula quadam comprehenia praecepto esse; alias enim iudicium de pulcro posset ne tibus determinari: sed regula a facto debet, hoc est b opere atque esse sto separari et abstralii, in quo alii suum ipsius naturae munus poterunt explorare, quo illud sibi
pro exemplo sit, hon essetionis, sed imitationis. Quo
360쪽
a8 P. I. CRITICE modo istud seri possit, dissicile explicatu videtur. Idem
artificis iiiiii ies excitant ideas tironis, senili animi viriummtione ab natura inllructi. Exemplaria altis pulerae idcirco sola sunt adiunienta, quibus haec queat ad postetita-
tein propagari: id quod solis non posset descriptionibus estici spoliminum minime in parte artium loquentium ;et in his quoque tantummodo veterum, emortuarum, et nunc solum ut doctarum adseruatarum linguarum exempla
fieri classica possunt. Quam ars mechanica, ut sola ars studii diligentiaeque, ab arte pulcra ut ingenii arte permagno discrimine abhorret; tamen nulla est ars pulcra, iii qua haud aliquid mechanici quod ex regulis prehendi queat et exprimi, ideoque quidpiam schosiis probatum essentialem essiceret artis conditionem. Quidpiam enim ut finis scopusque cogitandum est, quoniam alioquin opus illius nulli prorsus arti poterit tribui : solum opus foret sortuiti. Sed ad finem quempiam consequendum regulis opus est certis ac determinatis, a quibus tibi non licet tu liberare. Cum vero Originalis munerisn turae ratio pars essentialis si verum haud sta charaeferis ingenii; homines tenues sese putant haud melius ostem dere se in ingeniis esse essiorescentibus, quam si se ab omni vi coactioneque regularum scholastica abdicent, et meliorem pompam fieri existimant in equo serociente, quam
domito. Ingenium largam tantummodo materians ad opera
artis pulcrae suppeditare potest; seiu tractatio illius formare opus habet naturae munere per scholam informato, ut seri illius usus queat, qui a facultate possit iudicandi probari., Si quis autem in rebus, inuestietationibus propositis diligentissmis rationis velut ingenium quodpiam loquitur ac decernit, omnino ridiculum erit; haud scias, utriun praestigiatorem potius, qui tantum vaporis circum quaque spargit, in quo nihil distincte iudicari potest, sed eo plura
putari, an populum debeas ridere, qui sideliter opinatui infirmitatem suam, artificium perspicientiae distincte cog
noscendi comprehendendique, inde exsistere . quoniam no vae veritates sibi abunde obiiciantur, quarum ex delinitioni-