장음표시 사용
361쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. 329
bus Iusiis principiorumque exploratione rite instituta dispertitio opus modo sibi tironum videtur. g. 48.
De adfectione ingenii ad gustum.
Ad res pulcras qua tales diiu audas, gvisu opus est; sed ad pulcram artem ipsam, id est, ad res tales producendas, ingenio. Quod si ingenium ut naturae munus ad artem pulcram
spectetur quod propria vocabuli sigilificatio postulat ,
eoque consilio dispelci debeat in facultates, quae ad eiusmodi naturae donum simul requiruntur; necesse est, ut discrimen inter pulcritudinem naturae, ad quam diiudicandani solutismodo glistus postulatur, et pulcritudinem artis, cuius possit litas ad quam in eiusmodi re diiudicanda itidem respiciendum est ingenio opus videtur. Puilaritudo naturae pulcra res est; sed ars pulcra est repraesentatio ptιlcra cuiuspiam rei. Ad pulcritudinem naturae qua talem diiudicandam, non opus habeo antea conceptu illius, quid ea res esse debeat, id est, non necesse est, ut formarra finalem materialem finciri noscam, sed forma sola sine notitia finis plaeet in diiudicatione per se ipsa. Sin vero res obiecta ut opus artis data sit, et qua tale declarari debeat pulcra; primo, quoniam arte semper finis supponitur in causa ciusque causalitate) eius, quid res debeat esse, conceptus
erit fundamento substet nendus; cumque in concentu Vari O- ruin in re quadam, ad determinationem internam ut fine,
rei consistit persectio, in diiudicanda artis pulci itudine simul spectanda erit persectio rei, quae in diiudicanda pulcritudine naturae qua tali) minime curatur. In diiudican 'is quidem, praesertim animatis, naturae rebus, veluti hominis aut equi, etiam forma snalis obiectiva plerumque spectatur, ad earitin de pulcritudine iudicandum; tum vero iudiciu in quoque linud amplius aestheticum purum est, hoc est, ad solum iudicium gustus pertinet. Natura tum haud amplius iudicatur,
362쪽
33 uti vi arg conspicitur, verum quatenus reapse ars est quamquam supraliumana); iudiciuinque teleologicum aesthetico pro sundamento est et conditione, cuius hoc debet rationem habere. In eiusmodi causa, velut si dicitur: se in puleram seminuta reuerη nihil cogitatur hilud, quam: in hac se a natura fines in corpore semineo puleras ostendit; namque praeter solam formam etiam conceptus prohates endus est, ut res Itoc modo per iudicium aestheticum logice hypotheticum cogitetur. Ars putem in ea ipso praestantiam suam declarat, quod res, quae in natura deformes aut displicentes serent, pulcre depingit. Furiae, morbi, vastationes bellorum et similia possunt, ut res perniciosae, perpulcrae deseribi, atque etiam in tabula depingi; unum modo deformitatis genus non potest naturae conueni euter proponi , ni mnis complacentia aesthetica, proinde pulcritudo artis exstinguatur;
nimirum ea, quae nauleam commouet. Etenim, quoniam
in mira hae sensatione, in sola opinione posita, res, quasi sese fruendam obtruderit, quam tamen vi arcemus, repraeseu't tur; sit, ut artificiosa rei obiectae repraesent tio ab natura huiusce rei ipsius in sensatione nostra non amplius distinguatur, illaque fieri non potςst ut pulcra reputetur. Iain ars statuaria, quia in oriribus eius ars cum natura propemodum confunditur, proximam rerim desertuitura re-piaesent tionein a fietionibus sitis exclusit, et eius loco, exempli gratia mortem in pulcro genio sortitudinem bellieam in Marte) per allegoriam attributaue, quae cum gratia distinguuntur, proinde duntaxat indire ste interueniente rationis interpret tione, neque solum saeuit ii aestheticae, proponi concedit. Tantum de repraesentatione pulcra rei obiectae, prinprie tantum forma conceptus cuiusdam exhibendi, qua hic
uniuerse communicatur. - Haec autem Arma vi artis
operi pulcrae impertiatur, solum gustu opus est, quocum
artifex , variis artis naturaeue exemplis, exercitato correctoque, opus suum ςon parat, multisque saepenumem
operosis con tibus institutis, solanam videt, quae tal
363쪽
idonea videtur: idcirco taec non quasi rea inspirationis quaedam, vel motus liberi virium animi, sed tardae cuiusdam adeoque molestae emendationis, ut cogitationi consentanea fiat, neque tamen libertate in lusu earum haud noxia exsistat. Gustus autem cemitur in ficultate iudicandi, non vero producendi; et, quid ei conuenit, propterea non opus est artis pulcrae: potest illud opus esse ad artem utilem et mechanicam, vςl adeo ad scientiam pertinens ex regulis determinatis, quae disci possunt, et adcurate debent observari, Verum, quae illi impertitur, forma placens tantummodo vehiculum est communicandi, ratione quasi proponendi, cuius respectu quodammodo liberi manemus, cum tamen alioquin ad finem certum adstitistum teneatur. Sic volumus, ut Vasa conuiqalia, vel etiam quaestio quaedam moralis, vel sacra oratio hanc artis pulcrae sormam habere debeat, quae tamen haud quaesta videatur; sed idcirco non ea artis pulcrae opera dicemus. Ad artem pulcram vero carmen, cantus musicus, porticus et similia reseruntur, et tum fit, ut in opere, quod artis pulcrae
perhiberer, saepeniimero ingenium fine gustu. in alio autem gustum sine ingenio, percipiamus g. 49.
De Deustatibus animi, quibus ingenium esseitur.
Certa quaedam opera, quae, certe ex parte, sese ut artem pulcram exhibere debeant, exspectamus, anima carere
dicimus; etsi, quoad gustum, nihil in iis, quod reprehendi possit, inueniamus. Carmen esse perquam nitidum potest et elegans, sed anima caret. Historia diligens est et composita, sed caret anima. oratio solemnis docta est eaque ornata, sed caret anima. Multae consuetudines nons ne gratia sunt, sed carent anima; ipsam mulierculam nonnumquam bellam dicimus, facuodam et comem, sed - anima carere. Ecquid tandem illud erit, quod hoc loco
364쪽
Anima in sensu aesthetico principium in animo ani. maus adpellatur. Illud autem, quo istud principium mente in animat, materia, quam ad id adhibet, in eo cernitur quo vires animi conuenienter mouentur id est, lusus iis impertitur, qui se ipsum seruat, ipsasque vires confirmat. Iam contendo, hoc principium nihil aliud esse, quam facultatem idearum aesthei: inrtim exhibendarum; sed ideam aestheticam eam phantasiae repraesentationein dico, quae multam cogitandi ansam praebet, cui tamen nulla quaepiam determinata cogitatio, hoc est, conceptus, conueniens esse et adaequata potest, quam proinde nulla lingua prorsus adsequitur, neque docere potest. - Facile intelligitur, eam quasi quamdam adpendicem esse ideae rationalis, quae conversa conceptus est, cui nulla- repraesentatio) phant si ae esse consentanea potest et adaequata. . Phantasia nimirum ut facultas cognoscendi productiva permagnam vim habet in creando quasi ex natura quadam alia, ex materia, quam ei vera natura suppeditat. Nos ea oblectamur, cum experientia nimium nobis triuialis videtur; et hanc facile transformamus: semper quidem ex legibus analogicis, sed tamen quoque ex principiis, quae altius sunt in ratione posita quaeque nobis perinde apta sunt atque conueniunt, atque ea, ex quibus naturam cinpiricam intelligentia adprehendit; in quo nostram ab lege ad sociationis cusui empirico illius facultatis adhaerente)libertatem sentimus, qua lege adsociationis quidem ab natura commodari materia potest, haec autem a nobis ad
longe aliud quid, id nimirum, quod naturam superat,
Eiusmodi repraesentationes phantasiae possunt ideas vocari: partim idcirco, quia ad aliquid saltem tendunt quod ultra experientiae terminos situm est, atque ita ad exhibitionem conceptuum rationalium idearum intellectu lium propius accedere conantur, quod iis speciem induit realitatis obiectivae; partim vero, et quidem praecipue, propterea, . quod iis, ut visionibus internis, nullus concretus potest prorsus aptus esse atque adaequatus. Poeta audet
365쪽
FACI LTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. 333
ideas rationales naturarum inuisibilium, regnum beatorum, regnum inferni, aeternitatem, creationem et caetera generis eiusdam ad sensum reuocare; vel etiam ea ,- quorun quidem exempla sunt in experientia obuia, veluti mortem, inuidiarn, vitia omnia, item amorem, gloriam et similia vltra cancellos experientiae, Ope phantasiae, rationem in consequendo maximo quodam praeeuntem aemulantis in ea persee ione ad sensum reuocare, cuius nullum uspiam in natura rerum exemplum inuenitur; proprieque poesis
est, in qua idearum aestheticarum facultas in tota vi sua sese potest monstrare. Sed haec facultas, per se sola spectata.
proprie tantummodo naturae munus est phantas ae . Quodsi igitur euipiam conceptui repraesentatio phan rasae supponatur, quae ad eius exhibitionem pertinet, sed per se sola tantum cogitandi copiam facit, quantum num quam potest in conceptu deterini nato comprchendi, pio inde conceptum ipsum infinito modo aestitetice dilatat; phantasia in eo creatrix est, facultatemque ideatum intellectualium frationis excitat et commouet, ut plus in re praesentatione emota cogitetur quod ad conceptum quidem rei obiectae pertinet), quam in ca ad preliendi potest, et doceri.
Illae formae, quibus haud ipsa quidem cuiuspiam con-eeptus dati exhibitio est icitur, sed solum, ut repraesciata
tionibus phantasiae secuti dariis, consequentia cuna eo coniuncta eiusque adfinitas cum aliis exprimuntur, a tribula aesthetica) vocantur obiectae rei, cuius conceptu1, Vtidea rationalis, non potest adaequa te exhiberi. Sic aquila Iovis, cum fulgure in unguibus, attributum regis praepotentis caelorum, pauoque reginae caeli splenaidae. Ea non, uti a tributa logica, id quod in conceptibus nos iis sublimitatis maiestatisque inest creationis, verum longe
aliud quid repraesentant, quod copiam phantasiae facit.
sese ad vim repraesentationum adstasiam expandendi, quibus fit, ut plus cogitari queat, quam conccptu possit verbis determinato exprimi; ideamque largiuntur quao ideae illi rationali sit pio logica exhibitione, proprie autem
366쪽
ad mentem animandam, propterea quod illi ca pi ospectuin aperit campi Iepraesentationein adfiitium immensi. Sed ars pulcra hoc agit non soluin in pietura vel atrie statuaria ubi nomina attributorum solent usurpari); sed poesis et
eloquentia animam, Opera animantem sua, tantummodo ab attributis depromunt aestheticis rertim obiectarum, logi- eis vicinis, et phantasiae motum impertiunt, pius in eo quamquam implici te cogitandi, quam in conceptu, proinde vocabulo quodam determinato, possit comprehendi. Brevitatis causa rem cogor ad pauca exempla reuocare. Cum rex magnus in camine quodam si e dicit t. Ε vita, age ἡ discedamus IIO ii querentes, non de ulla reis quavis dolentes; propterea mundum tunc beneficiis cu/-mulatum relinquimus. Sic sol, cursu diei confecto is suave spargit in caelo lumen, et vltimi, quos in aera mit--tit, radii suprema eius suspiria sunt pro mundi salute; μtum ideam is rationalein mentis in vita extrema cosmopoli,
licae animat per attributum, quod phantasia cin suavitatibus peracti pulcri diei aestiui recordandis, quas vel peraserena nobis in memoriam reuocat illi repraesentationi socium adiungit, quo copia sensationum repraesentatio-ntamque secundariarum excitatur, cuius nullum potest vocabulum inuenili. Partitia vero conceptus adeo intelle flua,
lis 'ieissim potest pro attributo esse repraesentationis sensuum, atqtie ita senses per id eam supra sensibilis animare; verum duntaxat, dum aesilietica, quae conscientiae con-eeptus intelleehialis subieetiue adhaeret; ad id adhibentur. sie poeta quidam in desci ibendo pulcro die exoriente r. Sol, inquit, scaturivit A velut tranquillitas scaturit e vir-- tute. Conscientia virtutis, s vel mente modo et cogitatione in locis in virtutis studiosi nosin et translOcqinusi vitri in animo sensationum spargit subli inium et tranquillantium, ins nitumque in laetum futurum tempus prospectum aperit. quod nullum verbum potest, conceptui determinato congruens , adsequi ' i
γ Haud seio an umquani aliquid die tim sit subli initis. cogitatumque ullum quodpiam sublimius enutiet amni videatur, quam
367쪽
Vno verbo, idea aesthetica, repraesentatio est phantasiae socia cuidam dato conceptui adiuta , quae cum
tanta Iepraesentationum partium varietate in usu earum
libero copulata est, ut illius nullum quodpiam, quod comceptuin determinatum designet, vocabulum iniieuiri queat. quod proinde ad conceptum multa in nominando addi cogitatione patitur, cuius sensus facultates cognoscenes animat et cum lingua, ut sola luera, animam coniungit. Qia amobrem vires animi, quibus cad certam quain dam rationem) in animo coniungendis ingenium efficitur phantasia sunt, et intelligentia. Cum modo in phantasia ad cognitionem utenda, phantasia coactioni subiecti sit in telligentiae et limitationis, ut consentanea sit aptaque illius conceptui; sed i'espectu aesthetico phantasia libera si, ut praeter illum ac conceptum concentum, sed sponte, materiam largam inexplicatam suppeditet intelligentiae, quam haec in conceptu suo simul respexit, quam ea vero non tam obiective ad eognitionem, quam subiective ad vires cognoscendi animandas, proinde in directe tamen quoque ad cognitiones: ingeniunt proprie in ratione consistit silici, quam nulla potest scientia docere nullaque diligentia discere,
.learum ad conceptum quemdam datum inueniendarum, etura quoque versi eligendi, quo tenor animi eo ciseelus,t comitatio conceptus, possit cum aliis eoininimicari. Hoeionum naturae posterius proprie id est, quod anima diei tur; namque ad ineffabile in animi statu sn certa qua
dam repraesentatione exprimendum et uniuerse communi
cabile reddendum, sue in oratione expressio consistat, siuem pictura, siue in plastice; facultate opus est, tussim phan
rasiae celeriter praeteruolantein adprehendendi, in con in illa supra templo Ilisu matris naturae inseriptio: is Cuncta
a suin, quod est, quod fuit, et quod futurum est, ineumqueo peplum nullus mortalium aperuit. Segnerua usus est hae idea, per ingeniosam tabulam aeneam physicae sitae praefixam. ast ironem , quem dueere in hoe templum paratus erat, ante saero quodam horrore replendum, quo animus debet ad seleianem
368쪽
P. I. CRITICEceptu que qu ropter id ipse in ex se natus est sinitique
nonas regula, erit, quae ex nullis potu Gunt principiis antegre is exemplisue concludendo elici) coniungendi, qui sine regularum vinculis posIit conununicari.
Quodsi, liis disse stis atque conciss ad desinitionem
supra propositam eius, quod ingenitim vocatur, respexe Iinaus, inueni intis: primo, munus naturae illud esse ad artem, non vero ad scientiam, regulae distin fle cognitae antegressae tiactationem viamque illius debent determinare; deiuri illud, ut naturae munus ad artem, certum determi natuinque conceptum operis ut sinis, proinde intestigentiam, sed quoque reptaesentationem clicet indeterminatam materiae, lio est, visionis, ad huius conceptus exhibitionem, proinde adsectionem phantasiae ad intelligentiam supponere; tertio illud non t in in sine proposito exsequendo in exhibitione emiceptus cuiusdam determinati sese, quam potius in tractatione prodere vel expressione idearaim arsheticam , quibus larga illius sinis materia continetur, proinde pliantas ain, ab omni regularum Inauu- ductione vacuam liberaliaque, tamen ut ad exhibendum datum conceptum conuonientcni proponat; quarto deni
que, formam finalem subiecti uain haud quac si tam fortuitam in concentu libero phantasiae cum intelligentiae legali late eiusmodi rationem ac tenorem harum si cultatum lup ponere, quam nulla regularum obseruatio, siue scientiae, siue imitationis mechanicae essicit, sed solum potest subiecti natu ia producere. Quibus itaque positis ingenium versatur in originalitate exemplari muneris naturae subie fit cuiusdam in usu libero sacultatum cognoscendi suarum. Tali modo opus ingenii pro eo, quod in eo ingenio est, non doctrinae polithili siue scholae, attribuendum) exemplar est noni iiii attonis tum enim id, quod in eo ingenii est animainque operis continet, perderetur . verum sectatio in gratiam ingenii alius, quod eo ad suam ipsius originalitatena
369쪽
sentiendam excitatur, 'libertatis a coactione regularum ita in arte exercendae, ut eo haec ipsa nouain rcgulam nanciscatur, qua naturae munus' se ut exemplare prodat. l. lioniam autem ingenium in naturae alunimis est, cuiusmodi
sunt ut rara phaenomena spectanda; exemplum eius aliis bonis naturis scholam aperit, hoc est, institutionciri methodicam ad regulas, quantum eae ex operibus illis ingenioliseonunque proprietate derivari potuerunt: atque his quidem ars pulcra eatenus imitatio est, cui natura per ingenium quoddam dedit regulam. Verum ea imitatio vertitur in adfectationem, cum tiroeundia imitatur, usque ad ea, quae ut monstra solum ingenium coactum est concedere, quoniam non poterunt, idea haud infirmata, remoueri. Hic animus in ingenio solus laus est; et certa quaedam audacia in Oratione omninoque nonnulla a communi regula deflexio belle decent illud
sed nullo modum dignum est, quod imitere, sed per se
semper in vitio erit, quem tollere conere, de quo vero ingenium quasi quodam priuilegio liberatum est, cum motus eius nulla imitatione exprimendus anxia sollicitudine iacturam faceret. Λltera adsectionis species in modorum consistit aucupio, nimirum solius originalitatis generatim, ut ab imitatoribus, quoad eius fieri possit, recedas atque ah-
horreas, cum tamen munere naturae illo careas, quod
opus est, ut exemplaris videare. Est quidem duplex modus cogitatorum tractationis comparandorum: alter est modus aestheticis Ma niere , alter methodus seu modus logicus, in eo sese inuicem distinguentes, quod modi aesthetici nulla plia norina est, quam jen bs unitatis in exhibitione, sed modus logicus in eo principia 1equitur determinata; ad
artem pulcram ideo tantummodo modus aestheticus Dalet. Sed opus artis tum demum dicitur modoI aucupatum, cum ideae tractatio in eo ad mirabilitatem in siluitur, neque ideae aptatur. Pretiosum, contortum d adsectatum, ad
se tanturiunodo a vulgari sed sine anima distinguenduin, actionis simile illius est, quem sese dicimus loquentein audire, aut quν consistit atque incedit, quasi in scena collocatus spectandus foret quod semper malum prodit artificem.
370쪽
De coniunctione gustus cum ingenio in operibus artis
Si quaeritur, quid caput sit in rebus artem pulcram spe stantibus, viruin, ut in iis ingenium, an gustus se prodat, idem est, ac si quaereretur, utrum plus in phantasia in iis, quam a facultate iudicandi penderet. Cum autem ars ratione ingenii magis ingeniosa, respectu gias lus autem ars pulcra dici meretur; hoc posterius certe ut conditio sine qua non caput est, quod in arte ut arte pulcra diiudieanda spectandum est. Ubertas et id earum originalitas minus ad pulcritudinem necessariae sunt, sed sane quidem conuenientia phantasiae illius in libertate sua cum intelligentiae legalitate. Omnis enim phantasiae v bellas in libertate sua legibus vacua nil producit nisi insutiam; sed iudi .eandi vis est saeuitas ad intelligentiam illam aptandam. Gustus perinde, atque iudicandi ficultas in genere disciplina est ingenii, cui is alas admodum praecidit, quodque moratum reddit politumve; simul vero hoc instituit, quo sese debeat ut quam longe expandere, ut fini conueniat, et, dum claritatem Ordinemque inseri in ubertatem cogitatorum, ideas reddit firmas, durantisque et simul uniuersalis adsensius, aliorumque imitationis, et culturae
perpetuo progredientis capaces. Quodsi ergo in pugna viri usque se cultatis quidpiam deberet in quodam opere perdi, id potius a parte fieri ingenii deberet: et facultas iudicandi, quae in causis artis pulcrae e propriis principiis sententiam pronunciat, libertati potius ubertatique phantasiae, quam intelligentiae, derogari patietur. Quapropter ad artem pulcram et phantasa postulabitur, et intelligentia et anima gvsussire ').
a Phantasiae, intolligentiae et ingenii per gustiam demum coniunctio essicitur. Hu11:ius in historia Anglos, monstrat, quamvis in operibus sitis nulli in orbe terrarum populo respectit argumentorum trium proprietatum priorum, separatim spe statorum quidpiam eoncedant, tamen in ea, quibus illae coniunguntur, vieinis suis, F rancosallis, esia inferiores oportere.