장음표시 사용
371쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETI E. 330
g. I. De partitione artium pulcrarram. Pulcritudo sine naturae pulcritudo sit siue altis
idearum aesthetica ruin potest expressio vocari; ita tamen, ut in arte pulcra haec idea per conceptum rei obiectae excitetur, in natura pulcra vero sola de visione data reflexio, siue conceptus eius, quid esse debeat obiecta res, ad ideam et excitanaam et communicandam idonea sit, cuius res illa obiecta ut expressio consideratur. Quodsi igitur pulcras artes velimus partiri; nullum, certe ad periclitandum, ptius principium possumus atque accommodatius ad eam rem eligere, quam analogiam artis cum expressionis modo, quo homines in loquendo utuntur, ad se, quoad eius fieri potest, plene perIec teque inuicem, id est, non solum quoad conceptus, sed etiam quoad leniationes, communicandos . - Haec consistit et in articulat time, et ita gesticulatione, et modulatione. Sola horum trium expressionis modorum coniunctione plenaessicitur loquentis communicatio. Cogitatum enim, visoque et seidatio eo sit nul et coniunctim ad alterum trans-
Uamobrem triplex fantummodo genus est pulcrarum artium, ars loquens, ars sngens et ars lusus sensationum ut externarum sensiuim impressionurn . Atque ea partitio etiam per dichotomiam posset fieri, ita ut ars pulcra in
artem expressionis aut cogitatorum aut visionuin dispesceretur; sed ars exprimendarum visionum rursus diuideretur vel secundum formam, vel secundum materiam csensationem .
Verum ea tum nimis abstraeta, neque ita conceptibus vulgaribus consentatiea videretur.
i) Artes loquentes sint eloquentia et poesis. Eloquentia in arte consistit munus intelligentiae ut lutum phantasiae
N Lector hane formam deseriptionis pulerarum artium possibilis non ut theoriam diiudieabit studiose propositam. ia modo periculum est ex artis illis, quae et possunt fieri et debent.
372쪽
34OP. I. CRITICE liberuin tractandi; sed poesis in arte versatur lusum phantasiae liberum ut munus intelligentiae exsequendi. Quocirca orator negotium adnunciat idque ita exsequitur, quasi solum idearum lustra sit, adspectatores demulcendos. Poeta solum adnunciat Iustim oble stantem idearum, et tamen tam multa inde exsistunt ad intelligentiam, quasi istud solum sibi propositum suisset. Coniunetio concentusque utriusque cognoscendi facultatis, et sensitiuae et intelleistualis, quarum nulla potest altera supersedere, quae tamen quoque sine vi at coaetione mutuaque laesura non sicile possunt coniungi, non consulta atque ex proposito esse debet, sed sponte sic aptata videri; alioquin enim non ars pulcra seret. Idcirco quidquid arcessitum est anxiumque euitandum est: etenim ars pulcra duplici respe. 1 esse ars libera debet: cum ut ea ne tamquam opus mercenarium in labore versetur, cuius quantitas potest ex cerea quadam ac determinata mensam iudicari, cogi, vel emi; tum, ut animus occupetur ille quidem, sed ita tamen ut, nullius alius finis respectu habito, mercede vaeua satiatum se sentiat atque excitatiun.
Itaque orator quiddam quidem, quod non pollicetur, impertit, quippe lutum phantasM oblectantem; sed demit quoque illi aliquid, quod pollicetur, et quod tamen negotium est ab se indictum, nimirum ut intelligentia conuenienter occupetur. Contra poeta pollicetur purum solum-iue lusum indicit idearum, sed praestat aliquid negotio
ignum, nempe intelligentiae ludendo alimentum se praebiturum, et conceptibus suis per phantasiam vitam daturum; proinde reapse ille minus, sed hic plus praestat promisto. a Artes genter, quibus proposita est idearum expressio in vi nessensitim non per repraesentationes solius phantasiae per verba excitatas sunt vel ars veri sensitivi. vel putatisti senstini. Illa vocatur plasice, haec altera pictura. Utraque figuras conficit in statio ad exprimendas ideas: ita figuras effingit duobus sensibus noscibiles, visui
373쪽
tachiique quamquam tactui minus respectu puleritudinis haec soli visui. Idea aesthetica archetypon) utriqtie in phantasia sundamento subest; sed figura illam exprimens ectypon aut in extensione corporea suti res obieeta ipsa exstatὶ aut pro modo, quo ea se in oculo depingit ex
adparentia eius in superficie datui atque proponitur; aut,
si in extensione corporea offeratur, relatio ad certum quem
dam sinem scopumque, aut modo species illius, rellexioni
statuitur pro conditione. Ad sinistren, unam pulcrarum artium. sngentium rationem, pertinet ars salvaria et architectura. Illa in ea arie versatur, quae conceptus rerum, uti possent in natura εxsare corporum sermis exhibet sed tamen ut ars pulcra respectu habito formae finalis aestheticae ; altera arte continetur, conceptus rerim, duntaxat per artem possibiles. cuius sorinae determinandae ratio non natura est, sed quidam arbitrarius finis, ad hoc consilium, sed simul tamen aesthetiee conuenienter, exhibendi. In architectura certus quidam Uus rei artificiosae caput est, ad quem ut conditionem. ideae aestheticae adstringuntur. In arte statuaria
sola expressis idearum aesthetiearum potissimum respicitur. Sic hominum, deorum, animalium et id genus aliorum statuae pertinent ad statuariam; sed templa, palatia in usum
publicorum conventuum, vel etiam habitationes, arcus,
colum e. cenotaphia et quae sint de genere eodem inmemoriam exstructa, spectant architecturam. Quid y quod oninis supellex opus scrinarii et smiles res rimules possent ad id eligi et adhiberi: eo quod conuenientia ope ris ad certum quemdam usum essentiam emcit operis archia tectorii; contra solum opus plasteum, duntaxat ad conspiciendum esse quin, quod debet per se ipsum placere, ut exhibitio corporea sola narurae imitatio est, respectu tamen habito idearum aestheticarum: in quo vero verum sensitivum haud eo debet progredi, ut desinat ut ars et opus arbitrii videri. Ars pictoria, ut alterum genus artium fingentium, quod
petum fustiiκ artificiose cum ideis coniunctam exlu-
374쪽
bet, in ariem pulcrae deseriptionis naturae, et pulcrae operum suorum tompostionis diuideretur. Altera propria pictura foret, altera ars horte=ys. Illa enim tantum speciem praebet corporeae extensionis; haec vero hanc extensionem ad veritatem, sed speciem tantummodo seueras ad aliosque scopos usus, quam solum ad lusum phantasiae in intuendis sorinis. Haec posterior nihil aliud est, quam exornatio soli cum eadem varietate graminibus, floribus, fruticibus atque arboribus, ipsisque aquis, collibus, vallibusque , qua natura illud exhibet adspeetiit, modo aliter
et certis quibusdam conuenienter ideis, componit. Pulcra autem rerum corporearum compositio data tantummodo
oculo est, velut pietura; sed sensus tactus nullam potest repraesentationem eiusmodi semiae sensitivam suppeditare. Aὸ picturam in sensu latiori praeterea omatum cubiculo rum per tapetes, abacos, omniaque pulcra supellectilia quae solum ad conspectum iaciunt, reserrem; artem item ad gustum vestiendi annulos, armillas et similia . Namque area variis floribus consita, cubiculum variis figuris Ornatum ipsoque seminarum Omatu simul comprehenso
in die festo quoddam picturae genus constituunt, quod, uti proprie sic di sti quibus haud sere historiam docere, vel cognitionem naturae solum conspiciendi causa adest, ad phantasiam in libero idearum lusu oblectandam, et sine
certo ac determinato sne iudicandi vim aemieticam occupandam. Opus uniuersi huius ornatus sine sit, mechanice, varium diuersumque, atque artificibus opus habeat prorsus
diuersis; tamen iudicium gustus de iis, quae hac in arte
pulcra sunt, eatenus uno atque eodem modo determinatum
est: nempe ad sormas nullo respectu ad finem habito ita. uti sese oculo obiiciunt, singulas vel in compositione sua, pro eo atque phantasiam adficiunt, diiudicanὸas. - ru'- modo autem ars fingens ad gesticulationem possit in lingua quadam secundum analogiam) accenseri, eo docetur, quod animus artificis hisce fguris eius, quid et quomodo cogitarit, expressionem proponit corpoream, ipsi querem quas inimice loquentem facit: qui quidem lusus admodum frequens est phantasae noctrae, rebus inani-
375쪽
mis, ipsius serinae conuenienter, animum suppo retuis .
qui ex iis loquitur. 33 Ars pilleri se fationum lusus quae gignuntur extrinsecus , qui nilliloiitinus tamen uniuei se est comitatinis candus, non potest iiisi rationem diuersorum graduum' tenoris intentionisὶ sensus, ad quem pertinet sensatio. id est tonum illius speetare ; atque in hae laxiori vocabulit signiscatione in lusum artificialem sensationum auditus capotest et visus, proinde in inusicen et colorum artem dispesci. - Notatu dignum est: hos duos sensus, praeter receptiuitatem impressionum, quantum opus est ad rerum extemarum, Ope illarum, conceptus hauriendos, etiam peculiaris cuiusdam cum iis coniunctae sensationis capaces
esse, quae liaud crito definiri potest, utrum sensus iis aureflexio sundamento videatur; eamque quasi adsectabilitatem tamen interdum posse deesse, quamquam sensiis caeteroquin, quoad usuia, ad Obiectas ros cognos endas, nullo modo vitiosus sit, verum fere adeo apprime subtilis. Nimi-- non potest certo adscinari: Vtrum color tonusue sonus solum sensationes gratas excitet, an per se iam lusus sit pulcer sensationum, et qua talis complacentiam sormae in diiudicatione aesilietica contineat. Quods celeritatein motuum luminarium aereoruinque consideres, vim omnem nostram facultatemque, temporis describendi rationem per eam proxime in perceptione diiudicandi; crederes selam harum oscillationum in partibus elasticis corporis nostri essectionem sentiri, sed temporis per eas defcription m haud percipi nec iudicari, proinde cum coloribus et tonis solum iucunditatem coniungi, non vero pulcritudinem e positionis. Quodsi autem e contrario consideres primo rationem mathematicam, quac de proportione is arum oleillationuin in musica potest eiusque diiudicatione doceri, eolorumque distinctionem. vii par est, iudices, ex musices analogia; si dein is exempla, quamuis rara, hominum consulas, qui visu oennium acerrimo uon colores, neque acutissimo auditu potuerunt tonos discernere, item in iis,
qui hoc valent, perceptionem qualitatis mutatae non
376쪽
- solum magnitudini L gradusque sensationis) in diuersis eoiorum tonolumue scalae intensionis, si porro numerum per pendas eorum ad discrimina eomprehensbilia esse determinatum: coactum te intellexeris, sensationes virorumque haud ut solam sensuuin impressionem spectare, verum ut ei sectum diiudicandae sermae in lusu sensationum multarum. Sed discrimen, quod ex una alteraue in causa diiudicanda inusices prosciscitur, definitionem eatenus mutaret, ut eam aut, quod ipsi secimus, pro pulcro sensationum . per auditum) lusu, aut sensationum gratarum et suauium declarares. Tantummodo ex illa superiore des-niendi ratione mulica prorsus ut ars pnstra, ex altera Vero ut grata ars et suavis saltim ex parto repraesentabitur.
I. sa. De coniunctione artium pulcrarum in uno eodemque
Eloquentia cum exhibitione pictoria. eum subiectorum suorum, tum rerum sbi subiectarem, in D la βι-nica; poesis cum musica, in cantu ἰ cantus vero simul cum exhibitione pictoria theatrali) in opera; lusus sensationum in musica cum lusu figurarum , in saltatione; et sic porro, potest coniungi. Potest etiam exhibitio subtilitatis, quatenus ea ad artem pulcram pertinet, in tragoedia rhythmica.earmine didactim, ves oratorio cum pulcritudine coniungi; et in liis coniunctionibus ars pulcra artificiosior est; an vero' et pulerior cum tam varia diuersaque complacentiae genera inuicem se pervagentur , in quibusdam causis dubitari pot- . est. Sed in uniuersa arte pulcra essentiale consistit in sotina obseruationi diiudicationiqile consentanea ac finali. ubi voluptas siniit cultura est animumque componit ad ideas, proinde maioris eiusmodi voluptatis oblectationisque illum reddit capacem; non in materia sensationis illecebris aut
permotione , ubi solum fruitio spectatur, nihil quidquam
in idea relinquens, mentem hebetans. obiectam rem paullatim taedioiani, animumque, per conscientiam tenoris
377쪽
sui in iudicio rationis inconuenientis, sibi ipsi iniquum
Nisi artes pulcrae, prope longeve, cum ideis moralibus coniungatitur, quae lae complacentiam in se cohibent et continent in sese consilientem, haec mala, quae modo recensui inus, tandem experientur. Tum tantum distra hendo animo inseruiunt, quod eo magis indigemus, quo frequentius iis utimur, ut taedium animi e nobis ipsis conceptum eo dispellatur, quo nosmct inutiliores reddamus, et nobis ipsis iniquiores. Omnino pilicritudines naturae superius consilium maxime promouent, si mature, ad eas et obseritandas, et iudicandas, et admirandas adsuefiamus.
Comparatio pretii aesthetici artium pulcrarum inter
se inuicem. Omnium artium poes quae propemodum tota originem ab ingenio ducit, minimeque praeceptis .vult ex emptisue duci) locum supremum tenet. Animum dilatat eo, quod phantasiam libertati adserit intraque carceres dati
cuiuspiam conceptus, ex linmensa sorinarum possibilium eum eo conuenientium varietate, ea suppeditat, quae ei exhibitionem cum ubertate contuligit cogitatorum, cui nulla
par prorsus et adaequata est linguae expressio, atque ita sese ad ideas euehit. Animum firmat ea et corroborati eo quod illa fit, ut is saeuitatem liberam spontaneamque et ab deter minatione naturae vacuam in se persentiscat, naturae, Ut phae nomeni, ex adspe stibus et contemplatidae et diiudicandae, quos ea haud sponte praebet, nec sensui, neque intelligentiae in experientia. ea inque proinde in gratiam quasique ad schen a rerum sensibus inaccessaru in utendi. Ludit ea in specie, quam ex lubidine efficit, neque ea tamen deeipit; si qui dem fiam ipsam occupationem pro lusu declarat qui nihilo minus ab intelligentia potest et ad rem suam conuenienter atque ex consilio adhiberi. - Εloquentia, quatenus in ea M'tem intelligimus persuadendi, id est, per speciem pulcram
378쪽
lendi ars oratoria et non eloquentiam solam genusque orationis, in dialectica versatur, a poesi modo tantum
mutuante, quantum necesse est ad animos, ante diiudicationem, Oratori in commodum ios conciliandos, eamque
libertate priuandam: proinde ea neque seri cancellis potest, neque sacris suggestibus commendari. Namque cum de legibus ciuilibus, de iure singulorum hominum, aut de
animis ad veram notitiam religiosamque ossicii obseritationem instituendis et determinandis agitur: tum in si a digni talem tam grauis negotii erit, vel modo vestigium luxuriantis ingenii ac phantasae, multo magis autem artis ad persuadendum captandumque animum in gratiam ullius cuius- piam, prodere. Ea enim etsi nonnumquam ad fines per
se legitimos et laudabiles adhiberi potest, eo tamen subreprehensionem cadit, quod hoc modo nonnae mentesque cor inpuntur,' quamuis obiective actio cum legibus Conveniat; propterea quod haud satis est, ut id, quod rudium est, iacias, sed etiam ut solum idcirco, quia re stum est, patres. Praeterea solius distineti conceptus horum humanae curae generum, cum vivida in exemplis exhibitione Coniuncti, nullaque regula orationis aurem permulcenti S, Verboremue decentiae iam perquam idonea cum animis humanis
contagio est ad ideas rationis quibus coniunete eloquentia emcimo, quam ut necesse seret persuasionis machinas in eo adhiberi; quae, eum pariter possint ad excusanduin Occultandumque vitium atque errorem adhiberi, suspicionem secretam de dolo artificioso non omnem possinit delere. In poesi omnia et fide aguntur et sineere. Ea se profitetur solum lusum in phantasia obieetantem, et quidem secundum formam, cum legibus intelligentiae conuenienter acturam; neque intelligentiam cupit per exhibitionem sensitivam obrepere atque illaqueare ' .
Fateri eogor: pulcro memet earmine semper esse oblectatum, . cum lectio orationis optimae oratoris Romani aut nostri in sena . tu supremo saeroue stiggestu semper mihi eum se1isu ingrato quo dam artis improbandae eoniuncta suerit, quae homines velut machinas in rebus grauibus ad serendam mouere sententiam
nouit, quae in e litatione tranquilla omnem vim pondusiue D itigod by Corale
379쪽
FAC TATIS IUDICANDI ΛESTHETICAE. 347
Post poesin, si de illecebris agatur et animi tommotione,
artem eam collocarem, quae in loquentibus proxime ad eam accedit cum eaque quoque facillime potest coli iungi, nimirum artem vir scam. Ea namque, quamquam per solas sensationes loquitur sine conceptibus, proinde haud, ut poesis, quidpiam reliqui Leit ad meditandum, tamen animum commouet plurifariam, et, quamuis modo praetereundo, tamen magis intime; sed sane quidem magis in fruitione consilit, quam cultura clusiis cogitatorum, qui iuxta ea excitatur, solum in essediis est adsociationis quasi mechanicae); eiusque, per rationem diiudicatae, pretium vilius est, quam cuiusque alius artium pulcrarum. Idcirco, velut quaevis fruitio, crebriori opus habet vicissitudine, neque frequentiorem repetitionem haud perfert, nisi taedium enascatur. Illecebrae illius, qui tam uniuerse communicari potest, in eo positae videntur: quod quaeque ora tionis expressio quemdam in contextu tonum habet, sententiae illius conuenientem; quod hic tonus plus minusue ad
tum loquentis designat contraque quoque producit in
audiente, qui tum in hoc vicissim quoque ideam excitat, quae in oratione eiusmodi tono exprimitur; et quod, quemadmodum modulatio lingua quasi uniuersalis est sensationum cuique homini perspicua, ars musica eam per se sola in uniuersa vi sua virtuteque, nimirum ut linguam adsectuum, exercet, atque ita, ex lege ad sociationis, ideas aestheticas cum iis coniunctas uniuesse communicat; quod
in iis perdat, oportebit. Faeundia et eloquentia eoniuncte rhetoriea ad artem pulcram pertinent; sed ars oratoria, ut ars infirmitatibus utendi hominum ad suos scopos quamuis ab optima sint mente profecti vel reapse ipsi optinii videantur nulla prorsus obse=uantia digna sunt. Iam ea vero einersit, eum Athenis tum Romae, ad summunique gradum sese tempore evexit, quo respublica ad interitum properaret, verusque amor patrine esset exstinctus. in i, praeter elaram rerum perspicientiam, dictionis et ubertate pollet et puritate, et praeter secundam phantasiam ad exhibendas ideas suas idoneam, incommunionem venit veri genu inique boni seriam, is vir bonus
ille est dicendi peritus, qualem Claro vult esse, quamuis ideati isti ipsi haud semper constiterit.
380쪽
vero, quoniam ideae illae aestheticae in nullis conceptibus consistunt cogitatisque deterini natis, sonita harum sensationiim componendarum et harinonia et melodia) solum, loeo formae linguae, eo seruit, ut per tenorem illius aequabilem qui, quoniam in tonis proportione nititur numeri
oscillationum aeriarum in tempore eodem, quatenus toni
aut simul aut singuli coniunguntur, mathematice potest certis quibusdam legibus subiici , idea totius cuiusdam connexi aesthetica ubertatis cogitatorum nomine carentis, Certo cuidam themati congruenter, quo, qui in cantu dominatur, adseditas essicitur, exprimatur. In hac se a mathematica, quamquam haud conceptibus proposita determitin iis, solum haeret complacentia, quam sola super tali inuicem se comitantium sibique succedentium sensationum copia reflexio cum hoc eorum lusu ut conditionem pulcritudinis ad unumquemque valentem coniungit; eaque sola est, vi cuius gustus ius sibi arrogat, de cuiusque iudicio inamtecessum pronunciandi Sed illecebrarum permotionisque animi, quas musica producit, mathesi profecto ne minima quidem pars est; sed ea tantummodo conditio est sine qua non illius impressionum proportionis, cum coniunctarum, tum succedentium, qua fieri potest, ut comprehendantur, eaeque inter se inuicem ne turbentur, impediatur, sed ut ad motum continuum et animal onem animi per adfectus eum illis consonantes atque ita ad fruitionem sit gratam concinant.' Contra cum pretium artium pulcrarum aestimatur excultura, quam animo parant, facultatumque dilatatio, quae in iudicandi vi ad cognitionem debent conuenire, mensura fiat; tum musica in pulcris artibus eatenus sicut in iis qliae simul ex iucunditate aestimantur, fortasse supremum locum ultimum capit, propterea quod solum ludit in sensationibus. Proinde artes fingentes hoc quidem respectu, longe eam antecedunt; dum enim phantasiae lusum excitant liberum et intelligentile tamen simul conuenientem Vna negotium faciunt, propterea quod opus conficiunt,
quod conceptibus intelligentiae pro vehiculo est perdurabili,