장음표시 사용
381쪽
FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. 349
et sese per se ipsum commendante, ad coniunetionein eorum cuin sacultate sensitiva atque ita quasi urbalutatem superiorum cognoscendi virium proinouendam. Utrumque genus artium iter longe diuersum instituit; illud a sensationibus ad ideas determinatas; hoc ab ideis determinatis ad sensationes. Illius manent et perdurant impressiones, sed huius duntaxat fugiunt ac transeunt. Phantasia illas reuocare potest et iis sese suauiter oblectare; hae vero aut prorsus exspirant, aut, temere casuque a phantasia repetitae, potius molestae sunt nobis, quam iucundae. Praeterea in musica inest certa quaedam urbanitatis inopia, ita, ut, in primia pro ratione instrumentorum, vim suam eteontagionem longius, ac volumus sad vicinitatem , extendat, et sic se ipsa quasi obtrudat, proinde libertati aliorum, praeter coetum musicum, deroget; id quod non sit ab artibus, loquentibus ad oculos, propterea oculos modo auertere debeas, cum nolis impressioni illius aditum patere. Λtque cum eo quidem sere pariter comparatum est, atque cum oblectatione ex odore late dissulo. Is, qui mappam Odoratam e marsupio promit, circumcirca Onuaesexcipit inuitos, cogitque, cum ducere spiritum volunt, sutaui ut fruantur; unde ea quoquc consuetudo desiit In artibus fingentibus arti pictoriae principatum ilibuerim; partiari, quoniam, ut ars delineatoria, cunctis artibus sngentibus sundamento subest; partim quod ea multo longius in regionem idearum penetrare potest, et campum quoque visionum, his conuenienter, dilatare, quam reliquis concessum videtur.
Eorum, quae solum in diiudicatione piarent, ab iis, quae delectant sin sensatione placent , uti saepius ostendi-
inii hi religiosis exereitationibus domestieis et eantum earmiis num sacror tu commendarunt, non eogitarunt, se tali religioso eultu tunsulitiante ceoque ipso Ple ' que Pharisaieoὶ magna populo niolestiam ereare, propterea quod vicinos cogunt, vevel in communionem cantus veniam, vel meditationem
382쪽
3so P. I. CRITICEmus, discrimen intemum est et esentiale. Id quod delectat, non potest, velut quod in diiudicatione placet, ab unoquoque homine postulari. Delectatio setiamsi causa illius itidem insit in ideis) semper in sensu uniuersae vitae
huminis promouendae, proinde quoque salutis corporeae, hoe est, rectae valitudinis, consistere videtur; ita ut, qui uniuersam delectationem proprie in sensatione corporea poneret, Epicurus eatenus fortasse non salse senserit. seipsumque perperam intellexerit, si complacentiam intellectualem ipsainque practicain re seiTet ad voluptatem.
Hoc posteriori discrimine ad oculos statuto, sibimet poterit enodare, qui sat, ut ipsi, qui eam sensu percipit, voluptas possit displicere velut laetitia hominis egentis, sed bene ab natura informati de hereditate a patre relicta se quidem
amante, sed parco atque auaro , aut ut summus dolor ei, qui illum percipit, tamen .queat placere moestitia luctus que viduae de morte mariti praeclare meritiὶ, aut vi postiti usu pei voluptas placere Velut in artibus, quas tractamus aut dolor velut odium, inuidia, cupiditas ulciscendi nobis praeterea queat placere. Complacentia vel displicentia hic ratione nititur, eademque est quae probatio re V ο-bat inite; verum voluptas ut dolor loluna in sensu poclunt.
prospectuve ad bene malaue qualis eius cumque causa sit)sese habendam uiti. Omnis liber Iusus sensationum successivus et mutuus quarum causa nullo in fine inest delectat et voluptatem mouet; quoniam sensum promouet rectae valitudinis: siue ex diiudicatione rationali in re illi subiecta atque in hac
ipsa voluptate complacentiam sentiamus, siue non; eaque voluptas crescere ad adfectum potest . quamuis ex re Obiecta ipsa nullum inuitainentum capimus, certe non id
quod magnitudini quasque gradui adiectus seret aequabile.
Quos quidem in hisum fortunae possumus, et tonorum et cogitatorum describere. I.udus fortunae innitamentum postulat, seu vanitatis, seu tilitatis, quod vero permultum a
est, ut tantum sit, quantum inuitatuentum ex modo, quo
nobis illud shademus comparare. Lusus deinde tonorum
383쪽
1 ostulat sensationum vicissitudinem, quarum quaeque relata est ad adfectuin, liud sine adfectus cuiusdam multitudine et gradu, ideas aesilieticas excitat. Luks denique cogitatorum solum ex vicissitudine nascitur repraesentationum in facultate iudicandi, qua nulla quidem, quae ullum quodpiam in se inuitamentum contineret, cogitatio nascitur, sed animus tamen animatur. Quantam voluptatem lusus pariant, nulla quoque utilitate proposita, omnes nostri doeent coetus vespertini; nullus enim propemodum sese poterit sine lusu occupare. Verum adseelus et spei, et metus, et gaudii, et irae, ludunt,duin quovis momento partes perinutant, adeoque viuidi lusit, ut iis, quasi motione interna, uniuersa in corpore actio vitalis esse promota videatur, uti alacritas animi inde enata planum facit, quamuis nihil quidquam lucri feceris, neque didiceris. Cum vero lusus fortunae non si lusus pulcer, hoc loco illum in medio relinquemus. Contra et Drusica et ridendi materia ambae in generi biis sunt lusus id earum aestheticarum, Vel etiam repraesentationes intellectuales; quibus postremo nihil cogitatur, et quae solum vicissitudine sua possunt, et tamen vivide delectare; quo sane docent perspicue, animationem in utraque solum Corpoream esse, quamuis ab animi ideis excitetur, sensumque rectae valitudinis, motu intestinoruiri lusui illi conseiitaneo, uniuersam, tam subtilem celebratam et animosam, voluintatem ossici coctus hilarioris. Non diiudicatio harmoniae tonorum vel sacetiarum et salium, quae cum pulcritudine
sua duntaxat pro vehiculo videtur, verum promoto in corpore vitalis actio, adsectus viscera ac diaphi agina commouens, uno verbo sensus rectae valitudinis quae non
potest sine eiusmodi causis sentiri voluptatem constituunt, quod ex eo percipimus, quod corpori etiam per animum post is accedere eoque uti ut medico illius. 4n musica iste lusus a sensatione corporis pergit ad ideas aestheticas rerum adsectibus obnoxiarum), tum ab his reuertitur, sed coniunctis viribus, ad corpus. In loco qui pariter atque illa potius ad artem iucundam, quam
384쪽
pulcrani, adnumerandus videt ui) lusus inc pit a cogitatis quibus singulis, quatenus sensitive sese exprimunt, etiam corpus occupaturis dumque intelligentia in hac exhibitione in qua, quae exspectinierat, haud videt, subito remittit, essectionem illius remissionis scillimus in corpore per organorum oscillationem, qua aequilibrii promouetur instauratio, quaeque vim exserit in valetudine benignam. In iis omnibus, quae visum debent uiuiduna et concutientem mouet c. aliquid inepti atque absent inst. necesse est quod proinde non poterit per se intelligentiae placere . cernitur in adfectu ex mutatione repentina emfractationis intentae in nihilum. Haec eadem mutatio, intelligentiae prosecto quidem haud iucunda, tamen indirecte ad momentum perquam viui de laetos reddit. Ergo
causa in contagione repracsentationis cum corpore eiusque
effectione mutua in animo consistere debebit; et quidem non, quatenus repraesentatio obiectitie est 1 ub voluptatem
subiecta quomodo enim spes potest frustrata delec laris .
sed eo tantummodo, ut ea, qua solus repraesentationum lusis, virium in corpore vitalium aequilibriuin producat.' Fac quempiam narrare: Indianum quemdam, ad mensam cuiusdam Angli Suratae, cum vidisset lagenam cereuisa plenam aperiri omnemque cereuisam, in spumam mutatam effuere, multis exclamationibus magnam
mirationem testatum, ad Angli interrogationem: quid istie tandem mirum videtur' respi,ndisse: non miror, emuere cereuisam, sed id miror, quomodo cogere eam in illam potueris; risum edimus, et magnopere delectimur rnon iὸeirco quidem, quia nos fere videmus hoc inscio prudentiores, aut alia de causa, quam nobis intelligentia gratam in eo ostenderet; verum quod exspectatio nostra, quae intenta erat, subito in nihilum dilabitur. Fingas porro heredem cognati ditis, huius sinus maxime solemne parantem, queri: sibi id minus ex voto succedere; nam quo plus, alere, pecuniae iviminibus meis, ut vultus moestitiam simulent, distribuo, eo conspiciuntur laetiores; tuo cac unum tollemus, et in caula est, quod exspectatio
385쪽
quaedam repente vertitur in nihilum. Bene notandum est ream non in contrarium exspectatae rei politiuum- quippe
quod temper aliquid est saepiusque potest nobis tristitiain
adferre, ised in nihilum verti oportere. Si quis enim narranda historia magnam in nobis exspectationem excitat, in eaque extrema sallitatem illius continuo perspiciinus, displicentia persundimur; velut cum homines narrantur una nocte prae insigni moerore canos crines accepisse. Contra, cum ad eiusmodi narrationem compensandam alius homo Leetus moerorem fuse depingit mercatoris, quem cum vniuersis mercium opibus ex India Europam repetens, in graui tempestate earum omnium sacere iacturain coactus, in tantum idcirco moerorem incidisse, ut propterea in eadem nocte illi capillanientiam canesceret; tum in risui nerumpimus, nosque oblectamur, quoniam errorem nosti umin re, quam alioquin parum curamus, vel potius sectatanaideam nostram, velut pilam, aliquamdiu liuc illuc agitamus, dum animus solum est prehendere illum firmiterque tenere. Non ex pudore homini mendaci ingenioque stupido incuta voluptatem capimus; nam per se quoque hac
postremo narrata historia risus ingens moueretur coetui;
illudque liaud solemus attentione dignum iudicare. Iam vero notari meretur: in omnibus causis eiusmodi semper iocuni oportere quidpiana in se continere, quo ad momentum possimus illudi; quapropter, cum illusio in
nihilum evanuerit, animus rursum respicit, ut eam denuo experiatur, atque ita celeriter intentus relaxatusque huc
illuc agitatur ac titubat: quod, quoniam saltus ad illud,
quod neruuin quasi intendera , motum animi cum eoque Congi uciatem motum corporis internum efficiat, necesseen, qui necessario perdurat, lassationemque producat, sed praeterea quoque hilaritatem squae in effectis sunt motionis ad rectam valitudinem conducentis . Namque, si sumseris, cum omnibus cogitationibus nostiis sinus ullum quempiam in organis corporis motum coniunctum esse; iacile comprehendes, quomodo repen-hinae illi animi modo in halic modo in siliam stationem
386쪽
translocationi, ad rem obieelain contemplandam, mutua partium elasticarum in intellinis contentio laxatioque, ad diapliragma propagata, queat respondere teius similis, quam homines persentiscunt titillationis impatientes): in qua pulinones spiritum gradibus celeriter succedentibus eiiciunt, atque ita motionem es liciunt valetudini saluberri-
Inam, quae sola, non Vero quae in animo aguntur, vera causa voluptatis est ex cogitatione reapse nihil repraesentante. - Voltarius dicere solebat: deum ad multas coinpensandas vitae aerumnas res nobis duas concessisse, et
spm, et somnum. Poterat et risum adiungere; si modo quibus is in prudentibus excitetur, adminicula sicile in promtu serent, neque ingenium lepidum vel originalitas
facetiarum, quibus ad eam rem opus est, aeque rarius esset, atque frequentius munus naturae est, abscondite, ut mystici scrutatores, praeeipit rim que , Velut ingenia , et molliter, instar tenerorum sabularum Romanensiun auctoruin
interdum sere etiam eiusmodi philosophoriura moralium . singendi.
Poterit, opinor, igitur commodθ Epicuro concedi. uniuersam voluptatem, quamuis conceptibus esse stam, quibus ideae aestheticae excitantur, sensationem minialesti esse, .hoc est, corpoream; neque tamen quidpiam eo de sensu intellemulsi obseruantiae ideis moralibus debitae, . quae non cernitur in voluptate, Verum in sui ipsus humanae in nobis naturae obse antiae qua super necessitatem illius
euehimur, quin ne de ipsa quidem gustiu ignobiliori,
Quidpiam ex utroque compostum inest in nativo, quod in sinceritate consistit naturae liumanae originaria tributa erumpente contra artem sinulandi alteram naturam factam. Ridemus sinplicitatem simulationis nesciatu; et tamen quoque de sunplicitate laetamur naturae, artem istam euenente. Exspectasses morem quotidianum adfectatae et ad pulcram speciem caute institutae professionis; sed natura innocens est et incorrupta, quam non sperasses deprehendere, quamque is, qui eam ostendit, aperire nolebat.
Pulcra specie, sed falsa, cuius permagna esse vis solet in
387쪽
FACULTATIS II DICANDI AESTHETICAE. sues
iudicio nostro, repente hic in nihilum conuersa, quasque nequam in nobis denudato, motus animi successive emcitur ad duas dire stiones contrarias, corpus sit nul salubriter concutiens. Sed sinceritate animi, quae infinite melior es uniuerse more recepto, certe initiis illius) haud omni tamen in homine exstincta, grauitas aestimatioque miscetur in hocce lusu facultatis iudicandi. Quoniam autem phaenomenon est ad breue tempus conspicuum, velumque artissimulandi mox rursum obtenditur; fit, ut simul quidam sese dolor immisceat, qui in motu versatur teneritudinis, qui apte possit ut lusus cum eiusmodi usu benigno conitingi et reapse quoque coniungitur, et praeterea quoque illi, ri materiam praebet, anxietatem de eo, quod nondum
ira morem hominum expolitus, solet compensare. Idcirco ars natiui repugnantia est; sed ut ratio natiua in perinsolui sieta proponatur, sane potest fieri, et ars pulcra est
quamquam eadem rara. Cum natiuo aperta simplicitas quae naturam solum propterea haud adulterat, quoniam, quid ars consuetudinis sit, non callet, non confundenda videtur. Ad ea, quae extillarantia , voluptati ex risu finitima sunt. et ad mentis rationem exemplarem, nec sane vero ad murus naturale artis pulcrae periinent, potest etiam modus faenus referri. Facetiae in sensu bono scilicet donum denotat naturae, prolubidine animum quodammodo comyonendi , ita ut cuia stae res longe aliter quam consueto adeo retro , et tamen certis quibusdam rationis principiis convenienter in eiusmodi animi tenore, diiudicentur. Qui eiusmodi mutationibus inuoluntario obnoxius est, morosus dicitur; qui eas vero voluntarie et conuenienter ad viuidam exhibitionem interuentu distilicii contrarii risum moventis) recipere potest, is eiusque oratio iocosus adpella- tuta. Interim hic modus magis spectat artem suavem et iucundam, quam pulcram ac venustain, idcirco, quia res
arti pulcrae proposita semper quamdam i11 se dignitatem ostendere debet, ideoque certam quamdam in exhibeodo grauitatem pollulat, velut gustus in iudieando.
388쪽
CRITICES FACULTATIS IUDICANDI AESTHETICAE SECTIO ALTERAE
I. s . Iudieandi saeuitas, quae esse diale stica debet, in pisitata
ratiocinans sit, necesse est; id est, iudicia illius uniuersalitatem postulent, eamque ex anticipatione ne in clusinodienim iudiciis opponendis dialectica consistit. Idcirco iudicioruin aestheticoruin sensitivorum de iucundo et iniucundo ratio insociabilis non dialectica est Etiam pugna iudicior in gustus, quatenus suum quisque gustuin testatur, proprium nulla gustus dialectica efiicitur; si quidem nemo cogitat iudicium suum statuere regulam uniuersalem. Igitur nullus cuiuspiam dialeeticea conceptus relin- ruitur, qui posset gustum attingere, praeter conceptumialectices triliter gustus non gustus ipsius ratione pri1ι-eipiorem illius: cum scilicet de causa possibilitatis iudiciorum gustus generatim conceptus inter se inuicem pugnantes per naturam necessarioque exsistunt. Ergo critice trans-1cendentalis gustus tum solum partem, quae nomine indui dialectices facultatis iudicandi aestheticae poterit, Continebit, cum antinomia principiorum huiusce iacultatis depre-n Iudietum ratioeinans diei quodque potest, quod ut uniuersale
se adnuntiat; eatelius enim esse pro propositione potest in m. tiocinatione. Contra iudicium ratioei natum solum illud poterit voeari, quo ut ratiocinii eonelusio, proinde ut ex antiei- patione iandatum, cogitatur. 1ilippo bu Cooste
389쪽
FACvLTATIS II DICANDI AESTI IETICAE. 3uer
Ilendetur, quae legalitatem eius, proinde et possibilitatem internam, dubiam reddit atque incertam. q. 6. Desinentio antinomiae gustus. 'Frior locus communis gustus promulciato continetur, quo se quisque gustu destitutus contra reprehensioneni cogitat muniri: fims cuique gusus proprius est. Hoc idem est, atque ratio determinandi huiusce iudicii solum subie 'tua est voluptas vel dolor ; neque iudicii ulluni ius est in adsensum necessarium aliorum. Alter deinde illius locus conlinunis, qui vel ab iis adeo usurpatur, qui iudicio gustus ius concedunt, quae ad quemque valent, pronunciandi, Ilic est: de gli su non es disputandum. Id quod hanc vim habeti ratio determinandi iudicii gustus poterit etiam obiectiva esse, sed non potest . ad conceptus determinatos reuocari; proinde de iudicio ipso non potest quidquam per argumenta decerni, quam
quam sane quidem commode de eo ac iure certari. Nam tertare et disputare in eo quidem idem sunt, ut per mutuam Iudiciorum resistentiam concentum illorum conentur producere, sed in eo disserunt, quod disputatio id effeti sperat ex conceptibus determinatis ut argumentis, proinde eonreptus obiectitiosi sumit, ut iudicii rationes. Vbi autem hoc ut inconcessiim spe statur, ibi et disputatio itidem ut ineoncessa diiudicanda erit. Facile intelligitur, inter hos duos locos communes desiderari sententiam, non prouerbialiter quidem usitatam, sed tamen in cuiusque sensu contentam: degnisu certandum ol quamquam haud disputandum . Haec vero sententia contrarium continet enunciati superioris. De quo enim licebit certare, de eo et sperandum est posse conueniri proinde rationes iudicii sperandae erunt, quae non solum valoris priuati sint ideoque non tantum subiectivae; cui nihilominus decretum istud: suus euique proprius gusures, e diametro contrarium videtur.
390쪽
P. I. CRITICE Quamobrem respes hi principii gustus haec sese offerimitinomia:
1. Thesis. Iudicium gustus haud nititur conceptibus; alioquin enim de eo posset disputari cargumentis decerni).st. Antithe s. Iudicium gustiis nititur conceptibus; alioquin enim, quamuis permagna illius diuersitas sit, posset ne de eo quidem certari necessaria aliorum cum hoc
iudicio adsenso postulari . . 37. Solutio antinomiae gustas. Fieri nullo modo potest, ut pugna principiorum illonini, iudicio gustus suppositorum quae nulla alia sum quam, quae sepra proposuimus in analytica, duae illae iudicii gustus proprietates tollatur, nisi ostenderis: conceptum, ad quem res obiecta in hoc iudiciorum genere resertur, in utraque norma facultatis iudicandi aestheticae non in uno eodemque sensu accipi; hunc sensum duplicem, rationemve, diiudicationis facultati iudicandi nostrae trans.seentilitati necessarium esse; neque vero speciem, in confundendo uno cum altero, ut illusionem naturalem posse
Ad ullum quempiam conceptum iudicium gustus se reserat necesse est; alioquin enim nullo pacto posset necessarium cuiusque valorem postulare. Verum idcirco illud
non erit ex quodam conceptu euincendum, quoniam conceptus aut determinabilis esse potest, aut per se indeterminatus et simul indeterminabilis. Superioris generis est conceptus intellectualis, per praeditata visionis senstiuae, quae potest ei respondere, determinabilis; sed generis alterius conceptus rationalis est transscendentalis suprasensibilium, viri uersae visioni illi fundamento constitutorum, qui proinde non ulterius potest theoretice determinari. Iam iudicium gustus res spectat sensibus obnoxias, sed non ad earum eoneeptum intelligentiae determinandum;