장음표시 사용
391쪽
neque eiti in iudicium est cognitionis. Proinde illud tali. ruini nodo iudici uiri piluatuni est, ut lepraesentatio singularis ad sensunt voluptatis relata ; atque eatenus secundum suum valorein ad solum indiuiduuin iudicans adstrietum foret: res illa mili est res complacentiae obnoxia, aliis ea aliter fuerit; - suus cuique gustus est.
Nihilominus sine dubio in iudicio gustus dilatata
repracsentationis rei obiectae simul etiam subiecti) relatioeontinetur, in quo extensionem huiusce iudiciorum generis, , ut cuique laecelsariam, fundamus; cui proinde ullus quipiam conceptus sundanaeum subsit, necesse est: verum
conceptus, qui nullo modo potest per visionem determinare, per quem nihil cognosci, nec proinde potest iudicii gustus dari. Eiusinodi conceptus autem solus est conceptus rationalis purus suprasensibilium, qui obiectae rei itemque subiecto iudieanti ut rei sub sensus subieistae, proinde ut phaenomeno, laudamento videtur. Neque enina, eiusmodi respectu haud senato, ius non posset iudicii gustus in valorem vitiueis lam consumari: quodsi, in quo illud nititur, conceptus foret solum consu- his conceptas intellechialis, sere perfectionis, cui dari
posset congruens pulcri visio sensitiua; fieri saltem per se posset, ut iudicium gustus tu argumentis land retur, id
quod thesi repugnat. Atqui omnis repugnantia evanescit, eum dicor iudicium gustus in conceptu nititur rationis cuiusdam generatim pro forma finali lubiectiva irat viae iudicandi ficultati , ex quo vero ratione rei obiectae nihil quidquam potest
nec cognosci, nec probari, si quidem is per se indeterminabilis est, ad cognitionemque inutilis; sed eodem illa sit,
Vt iudieium istud simul valorem ad unumquemque nanciscatur in quovis quidem ut iudicium singulare, proxime comitans visionem e quoniam ratio determinandi illius sonasse in conceptu inest illius, quod ut suprasensibile potest bumanae naturae substratum spectari. Solutio antivomiae cuiusdam pendet ex possibilitate, ut duae enunciationes ad speciem rugnantes sibi iovicen,
392쪽
reat se liaud repugnare queant, sed una consistere, quani senodatio possibi sitatis conceptus illarum vim cognoscendi nostram superet vincatque. Hanc specient quoque natu ratem esse rationique humance ineuitabilem, item quare ea
ita lit maneatque, etsi pugna putatilia sublata haud decipiat, inde quoque potest doceri.
Nempe conceptum, in quo iudicii uniueitalitas niti debet, in utroque iudicio pugnante in una eademque signiscatione sumina iis, de illoque duo praedicata oppositaenunciamus. In thesi proinde enunciari deberet: iudicium gustus haud conceptibus nititur determinatis; sed in antithesi: iudicium gustiis tam cit conceptu quodam nititur,
quatiniis in determinato scilicet supra sensibilis phaenom norum substrati) ; et tunc nulla foret pugna illorum. Niliit quidquam amplius praestare possumus, ut hanc pugnam in iure gustus mutuo remoueamus. Sed seri nullo pacto potest, ut principium obiectivum gustus determinatum proponamus, ex quo iudicia illius, et derivari possint, et explorari probarique; tum enim illud nullium gustus iudicium foret. Principium subieetiuum, nimirum idea in nobis suprasensibilium indeterminata, solum ut Vna clauis explicandae huiusce facilitatis nobis quoad ipsos illius sontes occultae indicari potest, sed nulla re ulterius doceri. Antinomiae propositae hoc loco atque explanatae verus conceptus sindamento sebest gustus, scilicet ut facultatis iudicandi aestheticae solum reflectentis; et tum ambo principia specie pugnantia inuicem vidimus coniungi, prop'terea quod ambo possint vera esse, quod etiam satis est. Contra si pro ratione gustus determinandi propter reprae sentationum, quae iudicio gustus sundamento est, singularitatem ut quidam saciunt, ineunditas, aut, quod aliis placet sQb eius uniuersalitatein principium perfectionis
acciperetur, ex eoque gustus definitio institueretur; orietur inde antinomia, nullo modo componenda. nisi sic,
ut doceas, ambo sibi inuicem sed non solum repugnanter
opposita decretasalsa esse: quod quidem probat, conceptum
393쪽
FACULTATIS IVDICANDI AESTHETICAE. 36i
in quo quodque constitutum est, secum ipsum pugnare. Ergo intelligitur, solutionem antinomiae facultatis iudicandi aestheticae iter ingredi simile illius, quod critica instituit in antinomiis rationis purae theo reticae explicandis; antinomiasque pariter et hoc loco et in critica rationis practicae, cogere nos inuitos, ut sentibilia trans spiciamus, atque in supra sensibilibus locum omnium facultatum nostrarum ex auticipatione coniungcndarum anDiramus.
Cum in philosophia trans endentali nobis tam crebro nascatur occasio, idearum a conceptibus intellechalibus discernendarum, utile esse poterit, terminos technicos dis- erimini illarum conuenientes introducere. Neque quem' quam, opinor, improbaturum sole, si quosdam proponam. - Ideae in significatione latissima repraesentationes
sunt ex principio quodam subiectivo vel obiecti uo) adirem Obie stam quamdam relatae, quatenus nihilominus iis numquam pote is cognitio illius emci. Sunt eae aut ex principio quodam solum subie stiuo conuenientiae facultatum cognoscendi inter se inuicem phantasae intelligentiaeque ad quamdam visionem relatae; tumque vocantur aestheticae; at ex principio obiectivo ad conceptum relatae,
neque tamen umquatia potant obiectae rei cognitio esse; dicunturque ideae rariovales; et tum conceptus ille conceptus es ranotende;is . a conceptu intellectuali, cui semper potest, quae conuenienter respondeat, experientia supponi, et idcirco uvnmnens vocatur, diuersus.
Idea aesthetica nulla potest cognitio fieri, siquidem ea est viso phantasiae cui, qui adaequatus sit, numquam
potest conceptus inueniri. Neque idea rationalis umquam seri cognitio poterit, quoniam torre Dim continet supra- seu sibilium cui numquam potest vitio conuenienter proponi. Iain ideam puto aestheticam dici posse phantasiae repraesentationem inexponi item, sed ideam rationalem conceptum rationis indelaonstabile; ii. Vtraque supponitur haud
394쪽
tione ideae generatim superiori) certis quibusdam cognoscendi facultatum principiis, quo eae spectant cillae. subie stiuis principiis, hae vero obiectivis conuenienter Cone tres infessis tu, qua tales, semper esse demonstrabiles oportebit si demonstrare, ut in anatomia, solum exhibere intelligitur); id est, res iis consolatanea semper, necesse est, ut in visione possit pura vel empiri in offerri; namque eo solo iis possunt cognitiones effici. Conceptus quantitatis dari potest in visione spatii antecepta,s velut lineae rectae et sic porro; conceptus causas, in imp netrabilitate, pulsu corporum et caeteris de genere eodem Proinde utrique per visionem empiricam possunt inmuh. id est, cogitatio de iis exemplo demonstrari atque ostendit idque seri posse, oportebit: contra nobis haud minabit, anne cogitatio inanis sit, nimirum omni re . Mima' destituta. I , In logiea verbis demonstrabilium et indem inmiani:
lium utimur plerumque tantummodo respectu emin- σι ις cum illae melius duntaxat cum interuentu, hae velo proxime terrae enunciationes possent denominari: naum philosophiae purae itidem ureiusque generis munesati ex sunt, si illis enunciationes intelligantur verae pro tantae' improbandaeque. Verum per caulas ex anticipatione ea,
ut philosophia, probare. quidem potest, sed miniis dedi
monstrare; nisi prorsus velis a vi potestateque voeabuli. . recedere, qua demonstrare, ostendere, exhibere ideo denotat, atque siue in argumentis siue quuque seium in definiendo conceptum simul in visione exhibere proponere: quae, si visio ex anticipatione sit, illius mini ructio vocatur, sin autem etiam empirica sit, Gulauini nus rei obiectio ostensio manet, qua conceptus de realitate 'obiectiva cauetur. Sic anatomicum dicimus demonstrare oculum humanum, cum, quem antea discursue trinauerat, conceptus interueniente organi istius analysi sub ad- spectum subiicit.
395쪽
Ex quo niani sustulia est. conceptum rationalem 1ublirati omnium vitorum suprasensibilis in uniuei sum, vel et tum eorum, quae respectu legum moralium arbitrio noli ro subiici sundamento debent, nimirum libertatis transscendentalis, iam quoad spcciem conceptum indemonstrabilitem esse, et ideam rationalem, sed virtutem idem este quoad
gradum: propterea quod superiori conceptui per se nillil omnino potest quoad qualitatem, quod ei respondeat, inexperientia proponi, in liae altera autem nullum causalitatis illius effectum empiricum ad eum gradum adspirat, quam pio regula praecipit idea rationalis. Vti vero in idea rationali phmuta , cum vilionibus suis. ad conceptum datum haud peruenit; sic in idea aestite-tiea ivtesilentia. per suos conccptus, numquam totampliantasiae visionem internam, quam cum cata quadam repi aesentatione coniungit, adsequitur. Cuni autem phantasiae repraesentationein ad conceptus reuocare idem sit,
atque eam idea aesthetica repraesentatio illius sinlusu eius libero inexpondisis potest adpellari. De hoe
idearum genere inta quaedam adhuc docendi nobis oceaso nascetur; iam selinii moneo: utrique idearum generi tum rationalium tum aestheticarum, esse principia oportere; et utrique quidem in ratione, illarum Obiectiva principia, harum sibi iniua usus earum.
Quocirca ingenium quoque per facultatem poterit Henrvim aesthetimram desiniri: quo quidem simul causa aperitur, quare in Operibus ingenii natura subiecti) non sinis deliberatus, arti pulcri producendi regulam praeeipiat. Cum enim pulcrum haud sit ex conceptibus diiudicandum, verum ex tenore phantasiae finali ad conuenientiam cum iacultate conceptuum in Universum; non poteli
regula et praeceptio sed id solum, quod tantummodo naturae i in subiecto, verum non potest regulis vel conceptibus cc,mprehendi, h. e. substiatum suprasensibile omnium saeuitatum illius quod nullus conceptus intellectualis adsequitur , proinde id, quod respectu conuenientiae uniuersis cognoscendi sacultatibus nostris impertiendae, sinis ultimus
396쪽
per intelligibilem naturae nostrae rationem datus, aestiae-tieae illi fed absolutae conuenientiae in pulcra arte, quae a quouis debet, ut ei placeat, postulare, pro norina lubiectiva esse. Sic quoque solum fieri potest, ut huic cui non potest principium obiectiutun praescribi, principium subiectivum sundamento sit, et tamen uniuersale ex anticipatione.
Atque hoc quidem loco ultro se offert grauissima haec
obseruatior scilicet tria esse genera antivomias rationis purae, quae Vero cuneta in eo conueniant, quod cogant eam, sumtionem alioquin maxime naturalem, terum sensibus subie starum pro rebus per se ipsis habendarum, mittere, eas potius pro visis et phaenomenis accipere, iisque substratum intelligibile quidpiam suprasentibile, cuius conceptus solum idea est nullamque propriam cognitionem admittit supponere. Sine tali antinomia ratio numquam consilium caperet, eiusmodi principii campum contemplationis suae tantopere coaristantis accipiendi, iacturarumque faciendarum, quibus tot spes alioquin sulsentes prorsus perire debent; nam nunc adeo, cum usus se illi eo maior xespectu praetico ad compensandam iacturam illam aperit, ea sese non sine dolore spes illas mittere videtur, atque a pristina sectatione sese liberare. Cur tria genera antinomiarum fint, in causa est, quod tres sunt cognoscendi facultates, et intel ligentia, et iudicandi vis, et ratio. quarum sua cuiusque ut facultatis cognoscendi superioris) principia sint, necesse est, ex anticipatione; tum ratio, quatenus de his principiis ipsa -eoruinque usu iudicat, respectu illorum ad datum conditioni adstrictum necessario postulat absolutum, quod ea tamen numquam potest inuenire, si sensibile, vi ad respertinens per se ipsas, spectetur, nec ei potius, ut soliphaenomeno. quidpiam suprasensibile sintelligibile natu care extra nos et in nobis substratum) ut res per se ipsa supponatur. Tum crit I antinomia rationis respectu vius intel-
397쪽
FACITTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. a 6s
ligentiae si eo retici usque ad absolutuin saevitati tognoscendi pa) antinomia rationis respectu usus iudicandi facultatis aes ille. tici se ui voluptatis et taedii; a) antinomia respeetu usus praelici rationis per se ipsus legislatoriae facultati adpetendi:
quatenus harum facultatum omnium principia suprema sunt ex anticipatione, eaeque necessariae praeceptioni rationis conuenienter, ex his principiis etiam asiste debent iudicare posse suamque rem obieetam determinare. Ratione duarum antinomiarum, et theo retici usus et praetici, iacultatum cognoscendi illarum superiorum ineti LIabiles eas esse, si eiusmodi iudicia non ad suprasens bile
aliquod obieetarum rerum datarum, ut phaenomenorum, substratum respiciant, docuimus, contra ea vero zaS euo
dabitis si hoc fiat, alio loco ostendimus. Quod antinomiam quidem attinet in via saeuitatis iudicandi, praeceptioni conuenienter rationis, eiusque hoc loco datam solutionem; nulla re alia ea poterit euitare, quam aut negandU, iudicio gustus ae illietico ullum quodpiam fundamento esta principium ex anticipatione omne ius in necellitatem adsensus uniuersalis vanum esse atque inanem errorem, iudiciumque gustus solum idcirco ut verum rectumque reputetur mereri, quoniam accidit, ut multis respectu illius conveniat, et id quoque proprie haud propterea, quoniam sub hoc consensu principium latere ex anticipatione suspicere, sed cui in gustu palati) quia subiecta sunt sortuito aequabiliter organi sata; ant Linendo, iudicium gustus proprio
iudiciu in ratio iis esse occultatum atque absconditum de persectione in re quadam ac relatione vario i una in ea ad finem uenidam patefacta, proinde tantummodo propter consu-ionem, isti reflexioni nostrae adhaerentem, aestheticum vocari, filiamuis reapse teleologicum videatur: ubi tum solutio antinomia per ideas tians scendentales superuacanea
vanaque perhiberi queat, atque ita cum rebus sensibus obnoxiis non ut solis visis atque phaenomenis sed ut rebus per se ipsis, illae gustus leges possent conciliari. Quarti vero parum et unum estugium et alterum prosit, pluribus Ioeis in expositione iudie rum gustus Ostendimus.
398쪽
Quodsi autem dςductioni nos me tantum Iargiare, ut
sactam eam in recta via esse concedas, etsi nondum omni ex parte satis illustia alia, tres ideae emergunt: primo supra- sensibilium in uniuersum, sine ulteriore deterininatione,
vi substrati naturae; deinde eorumdem suprasensibilium, ut principii formae finalis subiectivae naturae ficultati cognoscelidi nostiae; textio eorumdem suprasensibilium ut primcipii finium libertatis principitque concentus conuenientiaeque illorum cum illa in rebus moralibus.
De idealismo formae snalis cum naturae tam arili, ut uno soloque facultatis iudicandi aestitieae
principis. Ac primo quidem principium gustus aut in eo poni
potest . ut hic semper ex rationibus determinandi empiricis. ideoque ex iis . quae tantum ex adsumis et aduentitio a posteriori per lansus dantur et offeruntur, aut concedi poterit, eum ex ratione ex anticipatione iudicare. Illii dforet empiri us critices gustus, hoc rationali vae illius. Seeundum illud res complacentiae nostrae proposita non discerneretur ab iucundo; secundum hoe, si iudieium in conceptibus positum esset determinatis, haud a boma disti
gueretur; atque ita uniuersa pulcritudo negando emundo relegaretur, j olumque nomen peculiare, fortasse certae cuipiam utriusque mixtioni complacentiae generis, eo loco relinqueretur. Verum displitauimus, etiam rationes complacentiae ex anticipatione esse, quae proinde cum princi pio rationalismi possunt consistere, quamuis nequeant comteptibar determinatis comprehendi.
Contra rationali sinus principii gustus aut realismur formae sinalis est, aut idealismur illius. Quoniam vero iudicium gustus non est iudicium cognitionis, nec pulcritudo in qualitate cernitur obiee e rei, per se spςctatae; rationalimius principii gustus numquam poterit poni in eo, ut se a sinalis in illo iudicio cogitetur ut obiectiva, h. e.
399쪽
ut iudicium theoretice, proinde et logice setsi tantummodo in diiudicatione confusa), perseetionem rei obieetae, sed modo a shetire, conuenientiam eius repraesentationis in phantasia cum essentialibus iudicandi facultatis principiis in genere, spe stet in subiecto. Ergo, ex ipso principio rationalisiui, iudicium gustus discrimenque realismum inter et ideati sinum illius tantummodo potest in eo poni, ut aut illa forma finalis obiectiva in priori casu ut sitis verus propositus) naturae cartisue cum iacultate iudicandi
nostra conueniendi, aut in altero casu solum ut conuenientia finalis, sine fine, sponte ac fortuito emergens, ad necessitatem facultatis iudicandi, respeetu naturae eiusque se arum ex singularibus legibus generatarum, sumatur. Realismo serinae finalis aestheticae naturae, cum scilicet sumseris: productioni pulcri ideam illius in causaessiciente, nimirum sirem in gratiam phantasae nostrae, fundamento suisse, formationes pulcrae naturae in regno organisatae admodum patrocinantur. Flores, quin totarum plantarum figurae, usui proprio suo superuacanea, sodgustui nostro quasi deleeta venustas atque elegantia formationum animalium varii generis; praesertim varietas colorumque compositio harmonica oculis nostris tam placens atque adliciens in sasano, animalibus testaceis, in lectis, usque ad vulgarissimos flores) quae, dum solum supei fietem spectant, et in hac quoque ne figuram quidem rerum
creatarum, quae tamen ad sines earum internos esto irecessaria posset, prorsus ad intuitionein externam fac laevidentur: rationi per veros naturae fines suniendos pro facultate iudicandi nostra aesthetica magnum pondus adserunt. Contra huic sumtioni non solum ratio obsistit normis 'suis. ut inutilis principiorum multiplicatio, quantum seri possit, ubique euitetur; sed natura in Armationibus suis liberis ubiuis tantam procliuitatem prodit mechanicam ad generandas formas, quae ad usum facultatis iudicandi nostrae aestheticum quasi factae videntur, ne minima quidem causa suppeditata suspiciendi, ad id quidpiam amplius
400쪽
opus esse, quam eius naechanismum, solum ut natui viri quo eae, vel sine ulla, quae iis fundaritetit O sit, icles, diiudieationi nostrae esse sinales possitit. Sed formatio item naturae liberavι dico eam, qua ex Dudo quodam in qu .ete evaporanda separandaue parie illius nonnumquam 1 olum materiao calorib) reliquum solidando formam accipit determinatam telamue si Nuralia vel texturam) quae, pro materiis specie variis ac diuersis, varia, sed in eadem stricte eadem videtur. Quo vero supponitur, quod in fluido vero semper intelligitur, ut materia in eo tota soluta sit, hoe est, non sola mixtura solidarum in eaque tantummodo natantium partium spectanda videatur. Fociaratio tum adlicem dae1scitur, hoe est, repente
consolidando, non vcro paullatim e statu fluido in soli. dum transeundo, sed per quemdam quasi saltum, eaque transitio et cmulalifatio vocatur. Uulgacissimum liuius' modi sol mationis exemplum est aqua congelans, in qua primo radii glaciales exsinunt, in angulis 6o graduum coeuntes, dum alii in quo uis corum puncto itidem adhae.
rescunt, donec cuncti congelarunt: ita ut interea temporis aqua inter radios glaciales haud paullatim tenacior sat sed tam plane liquida sit, quam longe maiori calore soret. et tamen pro rius gelu polleat. Materiri se separans, quae momento consolidationis subito clabitur, permagnum materiae eatoris quantum cst, cuius discessu , cum solum, ut liqueat, postuletur, glacies praeiens ne minimum quidem frigidior relinquitur, quain aqua in eo breui ante fluida. Multa salia, lapides item, figuram ctastallinam habentes, eodem modo a terrae quodam genero soluto in aqua, nescio quomodo, gignuntur. Pariter con syratio. nesi cauernosae inultorum minerum, cubicae galenae, terrae rusae argenti, id gunus aliorum, Etiam, Opinor, etiam in aqua ex partibus adhaerescentibus: dum, ulla quapiam causa coactae, hoc vehiculum relinquunt, et se inuicem in figuris externis determinatis coniungunt.
Sed interne quoque in omnibus materiis, quae solum ardore liquebant et i loescendo rigent, tu fractura certa