장음표시 사용
401쪽
FACULTATIS I 'DICANDI AESTHETICAE. 369
ac deternalitata textura deprehenditur, unde iudicari potest, eas, nisi pondero suo aut aeris contrectatione solent praepeditae, externe quoque figuram cx specie sd; propriam ostensuras sitisse: cuiusmodi in metallis quibusdam obseruatum est, liquefactis externae consolidatis, intus autem adlluc liquidis , exantianda parte interna adhuc liquida tardeque adliaerescenda reliqua intus relicta. Multae illarum crystallisationum velut faeces spathi, sesi stus, flos serri, saepenuinero pervenustas figuras ostendunt, ut eastumque ars excogitare possit; gloriaque in antro ad Anti
parum solum effectum est aquae per gypsum sensura per
Fluidum sine dubio omnino vetustius est solido, et
cum plantae, tuin corpora animalia ex alimentis fluidis efforanantur, quatenus illud se format quiete: sane quidem in hoc alimento primum ex utitiis certis quibusdam origi nariis fines spectantibus squae, uti in altera parte docebimus, haud aesthetice sunt, sed teleologice, ex principio realisini diiudicanda); sed praeterea tamen quoque sortasse
ut, legi contagionis materiarum uniuersali congruenter, adhaereseendo libereque sese sol mando. Quemadmodum autem soluta fluida aquea in atmosphaera, quae mixturaeli, variorum acris generum, si deficiente calore ab atmosphaera separantur, figuras niueas gignunt pro varie tale aeris tum temperati mixtique saepenumero valde arti
seiose et pervenuste formatas; saluo principio diiudican dae organisationis teleologico, sane cogitari potest: puI critudinem florum, pinnarum in auibus, Ostrearum, cum quoad fisuram tum quoad colores, naturae posse attribui. eiusque facultati libere sese, nullis ad id finibus propositis secundum leges chemicas, excludenda materia ad organi sationem necessaria, etiam aesthetice snalem etarmandi, Quod vero principium idealitatis formae finalia in pulcritudine naturae, ut illud, quod in ipso iudicio aesthetico usque sundamento ponimus, quoque nullum nobis finis illius realismum facultati repraesentativae nostrae uti pro ratione explicandi concedit, directo probat, cernitur H I. III. Λ a
402쪽
32 Oin eo quod in pulcritudine generatim diiudicanda niensi. ram illius ex anticipatione in nobis ipsis quaerimus, facultasque iudicandi aesthetica respectu iudicii, pulcruin quie- . piam sit nec ne, ipsa legislatoria est, quod posito realisno formae sinalis naturae locum non potest habere; squideritum, ut ex natura disceremus, quid pulcrum habendum sit, necesse foret, iudiciumque gustus obnoxium esset principiis empiricis. Namque in eiusmodi diiudicatione non de eo agitur, quid natura sit, vel etiam nobis pro fine si sed quomodo eam adprehendimus. Ea sane sorma finalis naturae obiectiva seret, si soranas suas in gratiam complacentiae nostrae estinxisset; non vero se a snalis subieetiua, quae in phantasiae lusu libero posita esset, ubi gratia quidem est, quo naturam excipimus, non Vero gratia, quam ea nobis facit. Ea naturae proprietas est, ut nobis occasionem praebeat, formae sinalis internae in ratione virium nostrarum animi in certis quibusdam esse stis illius
diiudicandis percipiendae, et eius quidem, quae ob causain suprasensibilem debeat pro necessaria atque uniue ali declarari; sed ea non potest finis esse naturae propositus, vel potius a nobis ut talis diiudicari: quoniam alias, quod ea
determinaretur, iudicio heteronomia fundamento soret non vero, uti decet gustus iudicium, libertas competeret. neque autononii a fundamento subesset.
In arte pulcra principium formae s lis multo dilucidius cognosci potest. Etenim, quod hic non reali sinus illius aestheticus possit, per sensationes ubi, cum ars esse pulcra debeat, solum suauis ac iucunda foret sumi: id ei
cum pulcra arte commune videtur. Verum, complacentiam per ideas aestheticas non ex finibus certis determinatisqile consequendis ut ars mechanice proposita pendet e Oportere, proinde, in ipso principii rationalismo, id litatem finium, non realitatem, sundamento subesset vel
ex eo iam perspicitur, quod ars pulcra, qua talis, haud viesseehi in intelligentiae scientiaeque, sed ingenii spectanda est, ideoque per ideas astitieuu, ab ideis rationalibus
finium determinatorum interne et per essentiam diuetias, regulam nanciscitur.
403쪽
Quemadmodum idensitas rerum sub sensus subiectarum, ut phaenomenorum, una solaque ratio est, possibilitatis enodandae formarum illorum ex anticipatione determinabilium; sic quoque solviae finalis, in pulcritudine artisque diiudicanda, vita solaque sumtio est, qua sola potest critica possibilitatem explanare iudicii gustus,
ex anticipatione valorem poscentis ad vuuinquemquq neque tamen formam finalem, in Obiecta re repraesentatam, in conceptibus laudantis .
g. 39. De pulcritudine vi symbolo moralitatis.
Ad realitatem conceptuum nostrorum euincendam, semper opus visionibus videtur. Si conceptus empirici sunt, visiones exenipla dicuntur. Sin vero conceptus puri sunt intelleis uales, visiones schemata vocantur. Quodsi autem adeo postules, ut obieeliua conceptuum rationalium
realitas, hoe est, idearum, et quidem tu gratiam cogni tionis illarum theoreticae probetur, aliquid, quod seri non potest, pollulabis, quoniam nullo modo ulla iis visio conuenienter dari potest atque offerri.
omnis hypotyposis subiectio sub adspeelum seu exhibitio) duplex est: aut schematica, cum, quem intelligentia prehendit, conceptui visio consentanea ex anticipatione datur ae proponitur; aut symbolita, cum, quem solum ratio cogitare potest, cuique nulla sensitiva visio conuenire poterit, conceptui eiusmodi visio subiicitur quacum adito facultatis iudicandi respectu eius, quod in schematibus creandis 1equitur, solum analogice, Cum eo solum quoad regulam huiusce aetionis, non quoad visionem ipsam, proinde solum quoad reflexionis formam, non vero quoad materiam, conuenit. 'Vsus vocabuli Dinbolici ab recentioribus quidem logicis receptus, sed sensum inuertens salsusque, cum illud intuitiuae repraesentandi rationi opponitur; nam symbolica cogitandi ratio tantummodo species est intuitiuae. Nimirum
404쪽
P. I. CRITICE iiiiiiitiua lepraesentatuli ratio in sch clitam potest et sysii. de tibi. Ambae laypo typo ses suntὴ id est, exiit bitiones: non soli thas acterylai, lioc est, dc signatioties conceptuum per signa sciuibilia concomitantia, quibus nihil prorsus, quod ad visio non obiectae rei pertineat, continetur, sed quae solum illis secundum L gos in phantasia ad sociationis, proinde respectu subicctilio, adiunientcssunt reproductionis; cuiu inodi aut verba sunt, aut signa
sub adspectum subiecta algebiaica, ipsa inimica , ut solae
conceptuum evrLIGIM '). . Omnes proinde, quae conceptibus ex anticipatione
subiiciuntur, visiones vel schemata sunt, vel symbola, illis
directae, his in directae conceptus exhibitiones continentur. Illis quidem dcinon strative, his interuentu cuiusdam analogiae ad quam et viliones empiricae adhibentur , in qua sacultatis iudicandi duplex munus est, primo ut conceptus ad rem visioni sentitiuae subicctam adhibeatur, tu in . que deinde ut sola regula super illa visione reflexionis ad longe aliam obiecta in rem, cuius illa prior tantummodo symbolum est, tran, seratur. Sic citi itas monarchica, si ex legibus populi internis regitur, per corpus anima. tum, verutri si per v iluntatem regatur cuiusdam singuli absolutam, per solam machinam tuti sere molam manua lem sed utrimque duntaxat symbulice repraesentatur. Ciuitatis enim despoticae et molae manualis nulla quidem similitudo est, sed tAmen regulae, super utraque earum que causilitate reflectetidi. Haec res huc usque parum est enodata, quamuis altiore indagatione digna videatur; verum lioe loco non possumus in ca in uno rari. Lingua
eiusmodi exhibitionibus indireriis abundat, ad quamdam analogiam, qua sit, ut expressio haud proprium conceptus schema contineat, sed solum symbolum reflexionis.
Sie vocabula fundamenti sulcri, basis , pendere supra-
Intuitiua eognitionis ratio diseursiuae est non symbolieae opponenda. Imuit uia vero aut schematica est, per demonstratio. ne1 ι; aut Avι inua, ut repraesentatio secundum solam ana- Duiligeo by Gorale
405쪽
kius vocat accidentium sustentati icem et innumera alia
haud schematicae hypolyposes sunt, sed symbolicae, ex
prestionesque conceptuum lion ope visionis directae, sed modo secundum eorum alualogiain, id est, reflexionis super re visioni propolita ad couceptum longe alium trans- serendae. cui fortas te latimquam potest directe visio respondere. Si mera tepraesentandi ratio iam liceat cognitio vocari quod sane licui, si ca principium iit rei obieetae haud theo retice, quid ea per se sit, determinandae, sed praeticae, quid idea illius nobis v suique illius finali fieri dubeat) uniueria nostra de deo cognitio solum symbolica erit;
isque, qui eam cum proprietatibus, intelligentia, voluntate, id genus aliis, quae solae in natura mundana realitatem sumi obiectivam Ostendunt pro schematica accipit, in anthropomorptii sinum praecipitabitur, quemadmodum.
si uniuersa' rationem inmitiuam miserit, in dei sinum se induit, quo quid in nihil omnino, nec respectu praetico,
Iam pulcritudo, aio, symbolum est boni moralis; atque hoc solum ea respeetu crespeehi cuique naturali, qui a quouis alio quoque vi officium postulat) placet cum iure quodam ad cuiusque alius adsensionem, in quo quidem animus sinul cuiuspiam praestantiae clationisque conscius est sepia solam voluptatis per sensium impressiones receptiuitatem, aliorumque pretium dignitatemque aestimat ad similem normam saeuitatis suae iudicandi. Hoc eli mi in ibiis illud, quod, uti praecedens paragraphus ostendit, gustus respicit, qi iocum scilicet facultates cognoscendi nostrae superiores conspirant, et sine quo inter
earum naturam, comparatam cum iis, quae gustus postulat, nil nisi repugnantiae exsisterent. In hac facultate vis iudicandi 1e non, uti alias in diiudicatione empirica, subiectam heteronomiae sentit legit in experientiae: ea respςetu rerum Complacentiae tam purae obnoxiarum sibi ipsa legem fert, quod idem ratio facit respectu facultatis adpetendi; sese, cum propter hanc internam in subiecto possibilita- em, tum ob possibilitatuin extumani naturae cum ea ςOu'
406쪽
P. I. CRITICE venientis ad se stam intelligit ad quidpiam in subie sto ipso
extraque illud, quod nec natura est, nec libertas, sed tamen cum sundamento libertatis est, nimirum cum supra- sensibili contui ustum, in quo iacultas theoretica cum praC-tica communi ignotoque modo in uno coeunt. Quasdam huiusce analogiae partes nominantes, simulque diuersitatem earum indicabimus.1 Pulcrum placet proxime sed solum in visione reflectente, non vero, uti moralitas, in conceptu . a Illud Ilae omni invitamento placet bonum morale necessario quidem placet cum inuitamento coniunctum, verum haud cum eo, quod iudicium de complacentia antecedat, sed
quod eo demum esset tur). 3 Libertas phantasiae sproinde sensualitatis iacultatis nostrae in pulcro diiudicando
cum legalitate intelligentiae ut conspirans et conueniens repraesentatur in iudicio morali voluntatis libertas ut comcentus voluntatis cum se ipsa ex legibus rationis uniuersalibus cogitatur . 4 Principium diiudieandi puleri subiectivum ut unietvrseu, id est, ad unumquenique valens, sed per nullum conceptum uniuersalem distinc im, repraesentatur principium moralitatis obieet iuuin itidem ut uniuersale, hoc est, ad omnia subiecta , simul quoque ad omnes eiusdem subieeti aetiones, praetereaque distin fiunt per conceptum uniuersalem, explicatur . Idcirco iudieium morale non solum principiorum constitutivorum determinato in capax est, verum solum normis in iis landandis atquo uniuersalitate illarum esse potest.
Atque huius analogiae rationem et intelligentia communis habere solet; et nos res naturae artisve pulcras saepe numero nominibus designanius quae diiudicationem moralem ponere fundamento videntur. Aedificia arboresue maiestatica vocainus et magnifica, aut alua ridentia et laeta; ipsi colores innocentes nominantur, modestique et teneres, quoniam sensationes excitant, quibus quidpiam cum conseientia status cuiusdam animi per iudicia moralia essecti simile continetur. Gus hi fit ut qtiasi transitio a sensuum illecebris ad liabituale inuitamentum morale esse postit sine saltu violentiori, proptcrea quod is phantasiam etiam in
407쪽
FACvLTATIS IUDICANDI AESTHETICAE. ars
libertate vi sinatem ii uel liventiae detei minabilem repraesentat, atque etiam in rebus sensibus propossitis vel sensuviii destitutis illecebris capere complacentiam d0cet. 9. 6 .
A D P E N D I X. De methodologia glisus.
Deleriptio critices in docti inam elementarem et me thodologiam, quae scientiam anteeedit, non potest ad cit licen sustus transferri: siquidem nulla pulcri scientia est,nea esse potest . iudiciumque gustus non potest per pi incipia determinari. Ac scientia quidem in qua uis arte, quae veritatem spectat in exhibenda re arti subiecta, conditio qui dem sine qua non est artis pulcrae, non vero ars ipsa put' cra. Quapropter artis pulcrae tantummodo mi dus est non vero methodus. Artifex ostendere debet, quid et quo modo tiro eniciat; regulaeque generales, quibus postrena a stionem suam subiicit, magis sacere possunt ad capita illius occasone data in iii oriam reuocanda, quam illi piaecipienda. In quo tamen certum quiddam ideale respiciendum est, quod arti debet ob oculos versari, quamuis 'illud ea numquam in exercendo penitus adsequatur. Sola phantasia discipuli ad conueni eotiam cum dato quodam conceptu excitandam, per obseruatam expressionem ad ideam ha tui idoneam, quam conceptus ipse haud adsequi tur, quoniam aesthetica est, et per seueritatem critices cui ditari potest, ne, quae illi proponuntur, exempla continu pro prototypis, neque sere nulli normae adhuc altiori propriaeque ditii dicationi obnoxiis in lationis exemplaribus reputentur, atque ita ingenium, cum eoque etiam libertat
phantasiae ipsa in legalitate sua suffocetur, sine qua ars putetera nulla, ne ipse quidem gustus probus eam diiudicansiti se potest. Uniueisae artis pulcrae, quatenus summa illius por- sectio intenditur, propaede utice posita non in praeceptii videtur, sed in Mumi viribxta per ea: praenoti0Ms excolen
408쪽
dis, quas literas vocamus humaniores: propterea, Opinor, quod humanitas partim sensum communionis uniuersalem denotat, partim facultatem, qua nosmet intime possumus uniuerseque quibus rebus conruitistis felicitas
illa humanae naturae conueniens emcitur, qua ab circumscriptione animali distinguitur. Et aetas, et populi, in quibus viva ad socialitatem legalem procliuitas, qua populus flabilem rem publicam constituit, cum magnis illis dissicultatibus conflictabat, quae grauissimum problema illud, libertatis ideoque et aequalitatis) cum quadam coactione magis obseru ntiae subieetionisque propter ossicium) coniungendae; eiusmodi et aetas et populus, artem idearum politissimae partis cum rudi ori inutuo communicandarum, remissionem dilatationis expolitionisque panis expolitae ad naturalem simplicitatem et originalitatem rudioris, atque ita medium illud altiorem inter culturam et naturam fruga lem primum debuit inuenire. quo mensura ossicitur Vera, ex nullis regulis uniuersalibus docenda gustus quoque, ut
Nec iacile serior aetas exemplaria illa reddet inutilia et superuacanea ; squidem ea usque ab natura remotior erit, et postremo, nullis propositis sibi constantibus illius exemplis, vix cogitationem de felici coniunctione coactionis legalis culturae sun mae cum virtute veritateque naturae
liberae excellentiam suam dignitatemque sentiente in uno eodemque populo inserinare potori t. Cum autem glistus reapse in facultate versetur idearum moralium sub sensus subiiciendarum ope analogiae cuius' dam reflexionis super utraque) iudicandarum, ex qua, atque ab maiori aptitudine ad sensum ex ideis moralibus qui moralis vocatur ea voluptas descendit, quam gustus,
ut ad humanam naturam in genere, non vero ad sensam cuiusque priuatum, valere adfirmati manifestum est veram ad constituendum gustum propaedouticam in ideis euoluen' dis moralibus culturaque seiuiis moralis versari; ubi, si modo cum hoc sensualitas conspiret, gustus verus determi natam sormam potρst atque immutabilem induere. li