장음표시 사용
421쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOI OGICAE. 38'
versicolores terias platitarumve succos ad sucii in atque,vnguctua) nonnumquam etiam e consilio sano 1olutoque. equum ad vehendum, arietem et in Minorca insula vel ipsum asinum sucinque ad arandum, utiliores arbitratur; in eo ne relativum quidem naturae consilium quoad hune viam moremque sumi poterit. Eius enim ratio rebus valet cum cogitationibus eius arbitrariis conuenientiam tribuere,
ad quam ne ipse quidem suit ab natura praedestinatus. Solum, si sumseris, degere in terris homines debuisse,
certe quidem nec adiumenta, sine quibus illi ut animantes et ipsi animantes ratione, ut maxime tenuiter, praediti non poterant consistere, possunt deesse; tum vero, quae ad hunc usum necessariae sunt, naturales res etiam ut fines
. oportoret naturales considerari.
Ex quo facile intelligitur, sormam sinalem externam salubritatem cuiuspiam rei aliis utilem solum cum adiuvistione, ut exsistetitia eius, cui illud proxime remoteue conducit, per se ipsun naturae finis sit, pro fine naturae posse externo liaberi. Cum illud vero numquam queat, per Elam naturae contemplationem decerni; sequitur, ut focina finalis relativa, quamuis ea hypothetico snes natu, rac indicet, nullam tamen nobis copiam iaciat iudi pii teleo
logici absoluti. Nix tutat segetes in terris sigidis contra gelu commercium ea hominum per trahas reddit facilius; Lappo illi e bestias inuenit c machii des quibus commercium istud esticiatur, quae arido, quem ipsae sibi
sub nive pedibus effoduint, musco abundu aluntur, et nihilominus facili vegotio domantur, et, in qua se commode tueri possent, libertate priuantur. Aliis populis in.
eadem Eona frigida mare largam animalium copiam suppe ditat, quae, Faeter cibum vestituinque, quos praebent,
lignumque, quod mare ad domicilia quasi aduehit, iis
et materias concedunt ustorias ad tuguria calefacienda. In quo quidem concursus admirabilis tot naturae ad finem relatiouum; isque Grontandus est, Lappo, Iacuta et sic porro. Nequo tamen causa ratet, quare Oi inq
422쪽
homines illic degere oporteat. Ergo si diceres: propterea
vapores in aere niuis figura decidere, in mare undas esse, lignum, quod in calidioribus terris creuisset, eo serentes, magna'ue oleo repleta animalia marina adesse, quod causae. Vniuersa naturae esse sta arcessenti, idea fundamento subsit euiusdam commodi certis quibusdam rebus creatis miseris: tum istud iudicium foret audacter pronunciatum et arbitra rie. Etenim, etiamsi' uniuersa haec utilitas naturalis haud seret, nihil tamen nos quidquam in susscientia causarum naturalium ad lianc qualitatem desiderarentus; potiu,que nobis ipsis temerarium videretur et inconsideratum, eius modi constitutionem vel modo optare ab naturaque eius
modi finem postulare eum praeterea non nisi maxima discordia homines potuerit usque ad regiones tantopere
inhospitabiles prosellere . I. 64. De charactere proprio rerum ut finium natur .
Vt intelligatur. rem quampiam esse tantumnodo ut finem posse; hoc est eausalitatem illius originis non in
meclianisno naturae quaerendam esse, verum in causa, cuius emcrendi facultas per conceptus determinetur, opulesi: ut eius forma no1rex solis legibus naturalibus esse queat, hoc est, iis, quae a nobis per intelligentiam solam possint, ad res sensibus obnoxias adhibitae cognosci; verum ut ipsὸ
earum cognitione empirica, quoad causam atque effectio' num, conceptus rationis supponantur. Haec fortuita ciuiserinae natura in uniuerss natui ae legibns empiricis respectu rationis, cum ratio, quae in unaquaque ouecti naturali forma et necessitatem illius debeat agnoscere, etiamsi tan tum conditiones perspicere cupiat, cum eius genesi con iunctas, nillilominus tamen in illa sorma data eam usa potest necessit. itein sumere, ipsa est ratici causalitatis elui
ita sumendae, quasi ob id ipsum solum positi esse per ratis nem; haec vero tum in facultate consistit ex consiliis agemli Voluntato; tesque proposita, quae solum ut ex hac pos
423쪽
bilis reptae iratur, tant uiui nodo ut consilium possibilis
Si quis in terrae, quae sibi deserta videretur, figuram geometricam, Velut sexangulum, in arena descriptam animaduerteret; consideratio eius reflexioque, in conceptu illius occupata, unitatem principii illius genes eos, licet
obscure, rationis ope animaduerteret, atque ita, huic Convenienter, arenam, mare finitimum, ventos, vel etiam
animalia cum vestigiis eorum, quas nouis, aut quamqv. aliam causam brutam haud vi rationein diiudicaret possibilitatis huiusmodi figurae: quoniam ei vis sortuita, cum eiusmodi conceptu, tantummodo in ratione possibili, conueniendi, tam infinite magna videretur, ut perinde esset. ae si nulla prorsus foret lex illius naturae, ut proinde nulla quoque causa in natura solum mechanice agente, sed modo eonceptus eiusmodi obieetae rei, ut conceptus, quem solum ratio dare potest cum eoque rem obiectam comparar etiam causalitatem queat eiusmodi effecti continere, proinde haec necessario ut consilium, verum haud consilium naturae, nimirum ut esse Bam artis considerari vestigium hominis video . Ut vero aliquid, quod ut esse stum naturae cognoscitur, nihilominus tamen et latra ut consilium, proinde ut consilium naturae, diiudicetur; nisi forte in eo repugnantia insit, plus postulatur. Dicerem in antecessum: res exstat ut consilium naturae, eum sui ipsus quamquam in sensa duplici et lausa es et in ; in eo enim causalitas inest. cuiusmodi cum solo conceptu naturae, nisi huic substernatur consilium, haud coniungi potest, sed tum quoque, sine repugnantia cogitari quidem poterit, non vero com prehendi. Determinationem huiusce de naturae consilio ideae piaesertim exemplo quodam ante illustrabimus, quam
Arbor primo aliam gignit arborem ex nosa lege naturae. Sed, quam gignit, arbor de eadem specie est, et scia ipsam gignit secundum speciem, . in qua ex una parte vi
424쪽
effectum, ex altera vero ut causa, ab se ipsa perpetuo genita, pariterque, se ipsam saepius gignens, sese, ut fp
Deinde arbor et se ipsam gignit ut singulum atque imdiuiduini. Hoc essecti genus quidem tantummodo incrementum vocamus; quod vero sic accipiendum est via quavis alia magnitudinis accestione totum sit ex legibus mechanicis ditiorsum, genesique par sit, quamquam sub alio quodam nomine, aesti inandum. Quam sibi addit, materiam haec planta conficit ad qualitatem specie peculiarem propriamque, quam non potest mechanismus naturae extra illam proferre, se ipsamque ulterius e mat, per materiam, quae, ex mixtura sua, sui ipsius essectiun videtur. Etsi ea enim, quoad partes constitutivas. ab natura extra se acceptas, tantummodo ut eductum spectandum est tamen in separanda denuoque componenda, hac rudi materia ea facultatis separandi focinandique huiusce 'generisentium naturalium Originalitas deprehenditur, ut uniuersa ars infinitum quantum ab ea seiuneta remotaque relinquatur, cum periculum facit, ex elementis per analysin earuml etiam ex materia, ad alendas eas ab natura
illa regni vegetabilis saurandi. Tertio pars huiusce creatae rei etiam se ipsa ita gignit,
ut coiiseruatio Vnius ex conseruatione alterius mutuo pendeat. oculus in folio arboris, frondi cuiuspiam alterius insita, in alieno trinico plantam generat sui proprii generis, pariterque propago in trinaco alieno. Idcirco in eadem arbore et quaeque frons soliumque vi solum in hoc insita inoculataue, proinde arbor in sese consistens spe stari potest, tantummodo ad aliam adhaerescens parasiteque se nutriens. Praeterea solia sunt producta quidem arboris,
sed eam tamen mutuo conseruant; repetita enim desoliatione ea necaretur, eiusque incrementum ex effectione peindet in stirpe. Hoc loco tantummodo in praetereundo mentionem faciam naturae ipsius in reparandis creatis rebus
laesis adiutricis, dum desectus partis unius, ad conseruandas producta denuo im
425쪽
vicinas necessariae, a reliquis suppletur; errorum porro et Portentorum in crescendo, cum certae quaedam partes, ob vitia obuia vel impedimenta, sese forment prorsus denuo, ad id, quod adest, conseruandum, retraque anomalicam producendam; ea igitur hoc loco leuiter tangam, quamquam proprietates naturarum organisatarum maxime mirabiles attingunt.
g. 6s. Res, qua scopi naturae, entia sunt organisata.
Fro eo, quem in superiori paragrapho exposuimus, ela aractere, rei, quae, ut productum naturae, tamen simul modo ut scopus naturae cognosci possibilis debet, necesse est, ut ad se ipsam ratio mutua sit ut causae atque essecti, quae dictio est aliquantum impropria et indeterminata, derivationis indigens a conceptu quodam determinato. Nexus causalis, quatenus per solam intelligentiam cogitatur, colligatio est seriem causarum et essectorum emciens usque deorsum descendens; et res ipsae, quae ut effecta alias ut causas supponunt, harum esse mutuo causae non possunt. Atque hunc nexum causalem dicimus effectiuunt. Contra ea vero potest et connexio causalis ex concepto rationali scoporum cogitari, quae, si ut seriem spectares, cum deorsum tum sursum in sese dependentiam cohiberet, in qua res, semel ut effectum designata, tamen sursiam causa dici illius rei, cuius essectum est, meretur. In iis, quae actionem spectant in practicis nimirum in arte, facile eiusmodί connexionem deprehendimus, velut domus causa quidem est pecuniarum, quae ex locatione
redeunt, verum tamen et vice versa repraesentatio huius
possibilis reditus causa est exstruendae domus. Eiusmodi nexus causalis vocatur finalis. Illain superiorem fortasse conuenientius nexum dixeris causarum realium, hanc posteriorem vero ideatium, quoniam in hac denominatione
simul indicatur, non esse plura his duobus posse genera causalitatis.
426쪽
Ad rem autem ut finem naturae primo quidem opus est, ut partes quoad exsistentiain sorinamque) tantummodo queant esse per suam ad totum relationem. Res enim ipsa sinis est, proinde sub conceptu compreliensa vel idea. quae cuneta, quae in se contineri debent, ex anticipatione, oportebit, determinet. Quatenus autem solum hoc modo ut possibilis cogitatur, res tantummodo opus artis est, hoc est, productum causae rationalis ab materia spartium ipsius diuersae, cuius in arcessendis coniungendisque par-
tibus causalitas per ideam illius de quodam toto eo poss- bili proinde haud per natui am extra se) determinatur. Quodsi autem res, ut productum naturae, debeat in sese ipsa et quoad possibilitatem internam tamen relationem
ad sines continere, nimirum duntaxat ut finis naturae et sine causalitate conceptuum de naturis ratione praeditis extra se possibilis esse; tum opus erit, ut partes ipsus eo sese ad unitatem cuiusdam totius coniungant, quod formae suae mutuo sunt causae atque essetfla. Etenim hoc solummodo fieri potest, ut vice versa mutuo idea totius rursum formam contuitistionemque omnium partium determinet: non quidem ut causa - tum enim opus artis foret - verum ut ratio cognoscendi unitatem systematicam formae coniunetio- nisque omnium Variorum, quae insunt in data materia,
Igitur ad corpus, quod per se debet et secundum
possibilitatem suam internam vi snis naturae diiudicari. possutiatur, ut partes eius cunctae sese inuicem, cum quoad formam tum quoad coniunctionem, mutuo, atque ita totum aliquod ex propria causalitate producant, cuius vidissilia conceptus retro in natura, quae causalitatem ex conceptibus eiusmodi producto conuenientem haberet
eius causa ex quodam principio seri, proinde colligatio tauiorum semittim simul ut essectorum per causas frater diiudieari posset.
In eiusmodi naturae producto quaeque pars, ita, Vtiper cunctas reliquas adest, etiam ut resistitarum causa ac
427쪽
FACULTATIS IVDICANDI TE .EOLOGICAE. 303
potius exstans, nimirum ut organum cogitatur: quod vero
non satis est ea enim quoque organon artis esse posset atque ita solum ut finis omnino possibilis repraesentari iverum ut organon partes reliquas quaeque alteram mutuo Froducens, cuiusmodi nullum artis organon esse potest, sed solum naturae omnem organo iram ipsorum artis organorum ministrantis: ac tum solum atque idcirco eiusmodi productum, ut orsinnisata se usamque natura organifans poterit naturae sinis acapellari. In horologio pars organon motus est reliquarum, nec vero rota caula elliciens producendae alterius: pars quidem propter alteram adest, non vero per eam. Idcirco et causa producendarum illarum earumque formae efficiendae haud in natura huius materiae) inest, sed extra eam in natura, quae agere secundum ideas possit totius cuiuspiam per causalitatem suam possibilis. Quapropter, quominus rota
rotam in horologia procliicit, eo minus quoque horologium efficit alterum, ita ut alia eo materia uteretur Organisaret); nec proinde sponte partes sipplet sibi ademtas
earumque deseetiam compensat reliquarum accessione, seipsuinue deprauatum corrigit neque emendat: quae cumstavero possimus ab natura organisata exspectyre. - Εrgo natura organisata non solum machina est : haec enim solum vim habet motritem; verum vinafcra trism habet, et eam quidem, quam cum materiis ea destitutis communicat eas
organisat): ideo vim formatricem sese propagantem, quae haud ex sola potest vi motrice mechanisno explicari.
Ac de natura quidem eiusque in operibus organi satis facultate perparum statueris, si hanc quoddam artis analogon dixeris; tum enim artificem naturam rationemque extra illam cogitas. Natura se ipsam potius organisat, et in unaquaque productorum organisatorum specie . ad idem quidem exemplar, sed tamen quoque cum variationibus consentaneis, ad conseruationem sui ipsius pro re nata ne- eqssariis. Propius fortasse ad hanc proprietatem imperscrutabilem accedes, si eam analogontriti7e vocaveris: tum vero aut materia ut sola materia proprictate essentiae suae com
428쪽
traria hylogoisnoὶ ornanda erit; aut illi alienum quod-daira, quocum in commercio versetur principium sanima adiungendae quo vero, si eiusmodi pro duel uiri esse naturae productum debeat ;- materia organisata ut illius animae instrauitentum aut iam supponitur, illaque ne minimum quidem comprehenditur, aut anima arti sex huiusce operis statuenda, atque ita produc hun naturae corporeae) detrahendum videtur. Ut vere dicam, organi sationi naturae nihil quidquam inest analogici cum ulla quapiam, quam uosmet nouimus, causalitate '3. Pulcritudo naturae, idcirco quia rebus obiectis solum respeetu reflexionis super visione earum externa, proinde tantunuarodo ob formam superficiei attribuitur; iure potest artis analogon vocari. perfectiones urae interua, qualis in iis rebus inest, quae solum esse pollunt ut 1ines naturae et propterea naturae organisatae dicuntur, secundum nullam ullius cuiuspiam cognitae nobis facultatis physicae seu naturalis analogiam, quin cum nosmet ipsi ad naturam in sensu latissimo pertineamus, ne per ipsam quidem analogiam adprime arti humanae consentaneam cogitari potest atque enodari. Quamobrem conceptus rei, ut finis naturae, haud conceptus est intelligentiae rationisue constitutivus, sed tamen esse regulatiuus potest facultati iudicandi refleetenti
ex remota cum nostra ex finibus causalitate uniuerse analogia inuestigationis rerum huiusce generis ducendae de eiusque ratione suprema cogitando perscrutanda; hoc posterius quidem haud ad promouendam naturae eiusue causae pri-- Viee versa eertae euidam eoniunctioni potest, quae vero etiam potius in idea quam in exsistentia deprehenditur, per analogiam quamdam eum finibus naturae proximis, de quibus diximus, lux adferri. Sie nuper in instituta uniuersa magni populi ad rempublieam transformatione, frequenter usurpatum scite nouimus vocabulum Milanisationis pro itistitiatione atque ordinatione magistratuuiu et si e porro, ipsiusque corporis eiullis. Etenim quodque membrum sane quidem in eiusmodi toto non solum adiumentum, sed finiui quoque sitis esse; dumque ad possibilitatem eonseri totius, vicinini per ideam totius, secundum locum suum functionemque, determinatum esse debet.
429쪽
niae cognitionem, sed potius in gratiam eiusdem practicae in nobis facultatis rationalis , quacuin causam illius sonitae finalis in analogia contemplati sumus. Naturae itaque Oi ganisatae unae sunt solaeque in rerum natura, quae, etiamsi per se et stir vlla ad res alias relatione considerentur, tamen tantummodo ut fines illius possibiles cogitandae sunt, quaeque proinde conceptui suis, qui haud practicus est sed naturae hnis, realitatem obiecti-vain, eoque physicae sundamentum compararet teleologiae, id est, rationis rerum illi subiectarum ex peculiari principio quodam diiudicandalum, cuiusmodi alioquin ineam introduci nullo omnino iure posset spropterea quod possibilitas eiusmodi causalitatis nullo pacto poterit ex anticipatione perspici).
o principio formae finalis internae in naturis orgauisatis diiudicandae. Hoe principi idemque illius definitio se sonat
produm m nasut ne organicvm es id in quo minia et suosnuixo funt et adiuvienta. Nihil in eo frustra est et sine causa, nihil temerat tum et sine consilio, aut caeco cuidam. mechanistrio physico attribuendum.
Quod principium quidem, quoad originem, ab experientia derivandum est, ab ea nimirum, quae, via uuadam et ratione artificioque instituta, obseruatio vocatur;
verum ob uniuersalitatem necessitatemque, quam illud de eiusmodi sorma snali enunciat, non potest solum in rationibus niti empiricis, sed ullum quodpiam, necesse est principium sundamento habeat, ex anticipatione, quamuis illud duntaxat regulatiuuin foret, illique sines solum in idea diiudicantis inessent neque in ulla quapiam causa cisiciente. Quocirca dictum illud principium norma poterit formae finalis naturarum organis alatum internae diiudicandae adpellari.
430쪽
Notum est, dissectores plantarum et animalium, adsti uictu iam earum inuestiganda in rationesque perspiciendas, cur atque ex quo coiisilio tales partes, quare talis situs partium coniunctioque et liaec ipsa forma interna iis data fuerit; normam illam: nihil in eiusmodi creata re frustra esse tamquam 'prorsus necessariam sumere, eique parum vim auctoritatemque conciliare, quam principio physices generalis, quod enunciat: nihil quidquam fieri ortuito. Aesane quidem ab hocce principio teleologice lain minus sese poterunt abdicare, quam ab uniuersali illo pitysco, quoniam uti data occasione principia posterioris nulla omnino experientia, ita decreti prioris accepta ansa nullus dux relinqueretur in obseruando rerum naturalium genere, quas semel teleologice sub conceptu rerum naturalium cogi
Hic enim conceptus rationem in longe alium rerum
ordinem ducit, quam solius meclianismi physici, qui nobis hie non amplius satis facit. Id ea possibilitati producti naturae fundamento esse debet. 4ae vero quia in unitate versatur absoluta repraesentationis, cille ontra materia in multitudine rerum cernatur, quae peris non potest unitatena determinatam suppeditare compositionis; sequitur, ut, si unitas illa ideae adeo debeat esse pro ratione determinandae ex anticipatione legis physicae causalitatis eiusmodi serinae eompositi, finis naturae ad universa, quae in illius producto sunt, extendatur. Namque, si semel eiusmodi essectum in toto ad rationem determinandi supra sensibilem
ultra mechanisnium caecum reseramus, totum illud quoque ex hoc principio nobis diiudicandum videtur; neque est, cur serinam eiusmodi rei parti in adhuc ab hoc posteriori ut pendentem sumamus, quum tunc, dissimilibus commixtis principiis, nulla omnino certa diiudicandi 1egula
Sit sane, ut, exempli gratia, in corpore animaliquaedam partes possῖnt ut concretiones ex legibus solum mechani eis comprchendi sui pelles, ossa, crines . Verum