장음표시 사용
431쪽
FACULTATIS IUDICΛNDI TELEOLOGICAE. 399
mutat sormatque et sitis quamque locis reponit, semper teleologice dii inlicanda est, ita ut olimia in eo Oporteat ut organis ita considerentur, et Omnia quoque in certa qua datis ad rem ipsam relatione vicissim Organon videatur.
I. 67. De principio diiudicationis teleologicae super natura generatim ut systemate finium.
Ac supra quidem formam sinalem rerum naturalem externam diximus nullam sacere potestatem idoneam, iis simul ut finibus naturae ad rationes vlendi exsilientiae illarum determinandae, esse stisque fortuito snalibus eat una in idea pro rationibus exsistentiae ex principio causarum finalium. Sic sumina, quoitiain commercium promouent populorum in intestino terrarum, montesque, quia iraruinsontes continent niviumque copiam ad earum fontes tem poribus consemandos, lota item terrarum declivia, quibus irae aquae abducuntur agrique siccantur, idcirco liaud continuo pro finibus poterunt naturae reputari; siquidem, etsi haec forma supersciei terrae ad ortum conseruati alicunque regni et Vegetabilis et animalis admodum neces laria fuit, tamen in sese nihil quidquam cohibet, ad cuius possibilitatem tete coaetum sentires suinere ex finibus causalitat cin. Idem de plantis valet, quibus homo ad necellitatem utitur vel oblectationem: de bestiis, camelo, boue, equo, cane et caeteris generis eiusdem, quibus partim ad vcscelidum, partim ad operam et laborem tam multifariam utitur, et maximam partem nullo prorsus modo potest supersedere. Rerum, quarum, non est, quod ulla per se qua finis spe tetur, relatio externa potest tantummodo hypothetice vi
Rem quampiam propter Dianam eius internam, visnem naturae diiudicare longe quiddam aliud eil, quam exsistentiain huiusce rei pro fine naturae reputare. Ad hanc i,osteriorem adsertionem non solum conceptu opus est finis
cuiusdam possibilis, sed cognitione scopi naturae, id quod
432쪽
P. II. CRITICE relatione illius indiget ad quidpiam suprasensibile, omnelu
nostram naturae cognitionem teleologicam longe superante; namque finis ipsius ex si sentiae naturae ultra naturam anquirendus videtur. Forma interna solius cuiuspiam culminis graminei originem tuam solum ex regula finium postibilem, humanae iudicandi facultati nostrae idonee, potest probare. Quodsi autem inde recesseris, solumque usum
eorum respexeris, quem alia naturae entia sibi concedunt relictaque proinde organi sationis internae contemplatione, solum externas spectaueris rutationes finaleS, quomodo gramen pecori, hominique pecus adiumento necessario exsistentiae sit; nec vidcbis, quare necesse sit, ut homines exstent ad quos, si sorte de Neo-Hollandis cogites haud ita facile poterit responderi : ad nullum umquam finem categoricum peruenies, sed uniuersa haec relatio finalis eonditione nititur Usque longius proserenda, quae ut,bsoluta exsistentia rei ut scopi) prorsus extra contemplationem mundi physico eleologicam sita videtur. Nee vero eiusmodi res tunc finis naturae est; siquidem ea seiusque uniuersa species) pro naturae est produeto liabenda.
Ergo solum m teria, quatenus OFanisata est, con-eeptum illius ut conceptum naturae necessario in se cohibet,
quoniam haec se a sua specifica simul est produetum naturae. Sed hoc conceptu necessario ducimur ad ideam vniversae naturae ut systematis ex regula finium; cui vero ideae omnis naturae mechanisnus ex principiis rationie certe ad phaenomenon naturae in eo experiendum subites debet. Principium rationis illi tantummodo subiective proprium est, nimirum qua notana: Omne in mundo ad visuin quidpiam bonum et utile est; nihil in eo frustra est ac temerarium; exemploque, quod natura in productis suis proponit organicis, monemur ac iubemur, ut ne quidquam
ab ea legibusque eius, quam quod in toto finale sit, exspectemus. Per se patet, hoc non esse principium iudieandi saeuitatis determinantis, sed solum reflectentis, porro illud
regulatiuum esse, non Vero constitutivum, nos eoque
433쪽
FAC TATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. gor
tantummodo ducem nancisti, ad res naturae respeetu rationis cuiusdam determinantis, lainiam datae, ex Ordine legali nouo contemplandas, physicani lue ex alio quodam principio, nimirum causarum finalium, saluo tamen causalitatis illius naeelianismo, dilatandam. Caeterum ea re minime dec itur, an ulla res quaepiam, quam ex hoc principio diiudicamus, confulto si finis naturae; an gramina boni adsut cuiue, et an haec saeteraeque res naturae adsint hominibus. Utile est, ipsas res nobis iniucundas peculiarique respectia incongruas ac discrepantes ex hac parte considerasse. Sic exempli causa dici posset: vermes, quibus homines insistantur in vestibus, crinibusue aut lectis, ex sapienti naturae consilio in stimulo este ad puritatem et munditiem, quae iam per se est adiumentum prauissimum
valetudinis consertiandae: muscas porro molcitanos aliaque insecta pungentia, quibus deserta Americana seris populis tam inolesta redduntu8, tibi csse aculeos actionis
istorum hominum, ad paludes derivandas, densas sybvas aeris meatum arcentes excaedendas, eoque, solo item
eolendo, sedem simul salubriorem reddendam. Ea ipsa, quae homini in organisatione eius interna aduersari videntur , si hoc modo tractentur, prosi ectum largiuntur oblectantem, nonnumquam quoque erudientem in ordinem rerum teleologicum, ad quem, siae eiusmodi principio , sola nos contemplatione physica numquam perduceremur. Quemadmodum nonnulli taeniam liomini vel bestiae, in quo inest, quali ad resarciendum certum quemdam desectum organorum vitalium datam esse iudicante , ita quaererem: anne somnia quibus numquam somnus caret, quamuis solum raro eorum memineris) institutionaturae finalis sit, quippe quae in uniuersis viribus corporeis remittendis, eo conserunt, ut interuentu pilantasiae magnaeque illius sedulitatis in hoc statu plerumque usque ad adsectum accrescentis) organa vitalia intus moueaIItur; uti ea quoque stomacho nimis repleto, ubi hic motus eo magis necessarius est, in somno nocturno plerumque eo maiori alacritate ludit; ut proinde sine hac vi intus atque inquietudine satisante, qua de causa somnia incusamus
434쪽
quae tamen fortasse reapse remedia sunt , somnus, in ipso
flatu sano, adeo fortasse vitae foret exspiratio. Etiam pulcritudo naturae, nimirum concentus eius eum lusu libero virium cognoscendi nostiarum in adprehendendo diiudicandoque illius pliaenomen O , lioc modo ut forma finalis obieetiua in toto suo potest, ut systema, cuius homo in articulis est, considerari; si semel diiudiea. tio illius teleologica per fines naturae, quos res organisatae nobis suppeditant, copiam nobis fecerit ideae de magno systemate finium naturae. Possumus eam ut gratiam ' , qua nosmet natura excepit, spectare, fit praeter utilitatein tam large et pialcritudi 'ein illecebrasque disperserit, eamque idcirco amare, quemadmodum, propter immensitatem illius, eam venerabundi contemplamur, nos ipsosque in hac contemplatione meliores persentiscimus: quasi natura proprie hoc consilio theatrum suum exstruxerit atque
Haud quidquam aliud hacce paragrapho dicere volumus, nisi, si semel in natura aperuissemus facultatem, producendi effecta, quae tantummodo ex conceptu causarum sinalium possunt a nobis cogitari, nos longius progredi, et ea quoque, quibus quoriamue, quamuis sinas, relatione) haud sere cogimur, ut ultra mechani sinum causarum caece enicientium aliud quoddam illorum possbilitatis principium anquirainus, tamen ut ad systema finium pertinentia diiudicare posse; quoniam iam idea posteriori, ratione nudamenti illius, ultra nos mundum sensibilem perducimur: ubi unitas principii supra sentiti ut non selum
In parte aesthetiea diximus: naturam nor pularam cum gratia contemplari , propterea quod formam illius libera prorsus milloque inuitamento capta; complacentia prosequimur: nam. que in hoe solo gustus iudicio ratio minime habetur, quem in suem haee pulcritudines naturae existent: utriam ut nobis iis voluptas exeitetur, an ut fines sint sine ulla earum ad nos relatione. Verum in iudicio teleologico etiam ad hanc relationem animum aduertimus; et tum ut gratiam naturae isectare possit mus, quod ea, propostis tot larmis pulcris, nostram voluerit culturam promouere.
435쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4o3
ad certam quamdam rerum naturae sermam, sed ad totum naturae, ut lysteina, eodem modo valens consideranda
De principio teuologiae ut principio interno physices.
Principia scientiae cuiusdam aut intru in ea posita sunt, et disiesita dicuntur; aut in conceptibus constituta, quibus solum locus extiti eam esse potest, ct exterila principia vocantur et peregrina. Scientiae, quibus principia pere rina continentur, doctrinis suis lemmata sun lamento subiiciunt; id est, ullum eae quempiam conceptum, cuineoque rationem ordinandi, ab alia quadam scientia mu
Unaquaeque scientia per se systema est; neque susticit,
ut in ea ex principiis aediscemus ideoque technice agamus, veritin ea quoque, quasi aedificium in sese consistens, architectonice quoque traefanda elaboranda, neque velut adiunctionem partemque alius cuiusdam aediceti, sed ut
totum quoddam per se tractanda, etsi posthac fieri transitus poterit ex hoc in illud aut mutuo. Quodsi igitur in gratiam playsces in illiusque contextum conceptus de deo inferatur, ut forma finalis naturae intelligatur, et deinde haec setana finalis vicissim usurpetur,ad deum esse, euincendum: neutrius scientiae vis valor- qtie interna est fallacique dialec uice quaeque in discrimen vocatur, eo quod iis fit, ut fines confundantur. Vocabulum finis naturae huic confusioni tam satis cauet, ne physica atque occρsio, quam Pa ad res sibi subie ruis teleologice diiudicandas praebet, cum contemplatione dei ideoque derivatione theologite commisceatur; neque parum interesse putandum est, utrum vocabulum illud cum verbo permutetur finis diuini in ordinanda natura, an sere adeo finis diuinus aptior piaeque menti conuenienti Ordeclaretur, quoniam postremo tamen sociarae illae in natura sinales a sapiente mundi auctore derivandae viderentur;
436쪽
verum ut diligenter nos modesteque ad vocabulum adstringamus, quod tantumdem enuticiat, quantum scimus, nempe sinis naturae. Antequam enim ipsam naturae causam quaeramus, in natura generationumque illius itinere
eiusmodi producta inuenimus, quae secundum notas leges experientiae in ea gignuntur, ex quibus physicae res sibi subiectae iudicandae sunt, proinde earum quoque causalitas ex regula finium in ea ipsa quaerenda videtur. Idcirco terminos suos liaud transvolare debet, ut id, cuius conceptui nulla omnino potest cxperientia conuenire, et quod:bsoluta demum physice gradiendi iure queas, in miti ipsam ut principium domellicum inieramus. Qualitates naturales, quae ex anticipatione demonstrari possunt, ideoque quoad possibilitatem ex principiis uniuerialibus site vlla experientiae accessione perspici, tamen haud poterunt, qirramuis sermam sinalem ieelinteam in sese cohibeant, quoniam simpliciter necessariae sunt, ullo modo ad te leologiam naturae, ut viam methodumque physicae propriam ad quaestiones illius soluendas, adnumerari. Analogiis arithmeticis es geometricis, itemque legibus mechanicis uniuersalibus, etiamsi coniunctio diuersamin specie ab se inuicem prorsus liberarum regularum in principio maxime aliena in iis et admirabilis uideatur, idcirco nullum ius inest, quo esse queant teleologicae in phylida rationes explicandi; et quamquam dignae sunt
quae in uniueitati s Ormae finalis rerum naturae in viii uersum uieoria sub contemplationem vocentur, ea tamen aliorsum, nempe ad metaphysicam pertineret, nullumque principium physices internum constitueret: uti sane in legibus statum naturae empiricis in rebus organi satij nomsolum licet, verum etiam euitari non potest, quo minus rario
diiudica;uti teleologica pro principio usurpetur physices respectu peculiaris cuiusdam classis rerum ei propositarum. Igitur physice, ut diligenter intra sitos sese tecini nos
contineat, temperat sibi atque abstinet a quaestione prorsus, utrum sues naturae ex toninio sint an intonsulto: id enim inaniixtio foret in negotium alienum sitiminuit meta
437쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEGI.OGICAE. 4os
physices . Siasticit, ut ex legibus naturae, quas nobis soluin sub idea finium possvinus ut prines pium cogitatione
informam, res sint unae stilaeque enodabiles, et linc soluin modo, secutidum internam formam *rum, adeoque tantummodo interne cogito stibiles videantur. Ut ne igitur neminimam arrogantiae suspicionem excitemus, ac si quidpiam, quod nullo pacto ad physicam pertinet, nimirum cauiam supranaturalem, nostris cognoscendi rationibus iminiscere velimus; loquimur quidem de natura in teleologia, quasi forina finalis in ea consulto sit, sed simul tamen ita, Vt naturae, hoc est, materiae, i suiu snem tribuamus; quo quoniam de eo nulli esse errori locus potest, propterea quod nemo fere sponte materiae inanimi in sensu, verbi proprio sinem attribuet) indicare volumus, hoc vΟ-cabulo hoc loco duntaxat principium denotari facultatis iudicandi rellemniis, non vero determitiantis, ideoque nullam eo peculiarum causalitatis rationem introduci debere, verum etiam soluin ad usum rationis aliud inuestigationis genus, quam quod ex legibus est mechanicis, addatur, ut harum imperia filo, ad ipsam conquisitionem empiricam omnium naturae legum singularium. expleatur. Idcirco in teleologia, quatenus ad physicem accensetur, rectissmae de sapientia dicimus, de parsimonia, de prout
dentia, de benescentia naturae, neque eam tamen natu
ram facimus intelligibilem quippe quod a urdum foret ;
sed neque tamen audemus, aliam supra illam intelligibilem
naturam, ut fabricatorem atque architectum, statuere quoniam hoc temerarium foret: verum eo solum genus quoddam causalitatis naturae, ad quamdam cum nostra
analogiam dubet in usu rationis technico designari, ut regula ob Oculos versetur ex qua certa quaedam sunt naturae producta inmestiganda. Ecquid autem causae est, qu re teleologia nullami oleat partem physices theo reticae peculiarem absoluere, sed ut propaedeutica transitione ad theologiam numeretur pHoc sit propterea, ut studium naturae ex mechanismo in eo firme teneatur, quod obseruationi nostrae experimen-
438쪽
tisue ita subiicere possitnus, ut illud instar naturae, saltem quoad legum sinititudinem, ipsi possiemus producere;
tantum enim duntaxat perspicimus, quantum ex conceptibus ipsi essicere potamus atque absoluere. Verum organisatio, ut finis naturae internus, onmem infinite superat facultatem suntlis per artem exhibitionis: atque institutorum quidem externotum naturae pro finalibus putatarum veluti ventorum, pluuiariim et si initium) physice mecha-nisnum quidem contemplatur; sed relati iacm corruri ad sines, quatenus haec esse conditio debet ad causam neceisDria, nullo ea modo potest exhibere, quoniam haec connexionis necessitas tota coniunetionem nostro tum conceptuum i spectat, non vero qualitatem rerum atque
439쪽
IUDICANDI TELEOLOGICAE. g. 69. quid a linomia sit facustalii iudicandi '
Facultatis iudicandi deterivinantis per sese nulla principis sunt, quibus conceptiis rerum obiectarum fundentur. Ea non autonomia est; squidem ea tantummodo ad leges datas, conceptusue, ut principia adsumit. Ob eam ipsi in caulaira neque periculo suae ipsius antinomiae exposita est, neque pugnae principiorum. Sic vim iudicandi transscendentalem, conditiones in sese cohibentem subsumendi. ad categorias, vidimus per se haud nomothetisnm esse; sed tantum conditiones indicare, quibus conceptui cuidam dato, ut legi intelligentiae, realitas usus) dari possit: qua de re numquam secum ipsa poterit certe secundum principia) in dissensionem incidere. Verum sicultas iudicandi resseistens ad legem debet nondum datam adsumere, quae proinde reapse tantummindo principium est reflexionis super rebus obiectis quarum nobis prorius deest lex obiectiva, conceptusue obieetae rei aid principium caularum Obviarum idoneus. Cum nullus cognoscendi virium usus concedi sine prineipiis liceat, facultas iudicandi reflectens in eiusmodi causis sibi ipsa esse principio debebit: quod, quoniam haud obiectiuuin est, nullamque cognoscendae rei obiectae rationem potest adeonsilium idoneam subiicere, ut solum subieel tuum princi pium, ad vium virium cognoscendi sinalem esse debet. Elgo rc spectu eiusmodi causarum facultati iudicandi reflectenti normae sunt, et quidem necesssariae, ad leges natu rae in Experieutia cognoscendas, ut iis concepim uancis μ
440쪽
tur, etiamsi rationales forent; cum simpliciter earum indiget, ad naturam, ex legibus empiricis solum cognoscendam. - Harum igitur norinarum facultatis iudieandi reflectentis pugnae, proinde antinomiae, esse locus poterat: quo quidem quaedam nititur dialectice, quae, si cuiusque duariun normarum pugnantium in natura virium cognoscendi fundamentum si, dialectice potest naturalis vocari, allusioque ineuitabilis, in critica, ne decipiat, denudanda atque enodanda. I. To. Repraesentatio huius antinomiae. Ac ratio quidem, quatenus in natura occupatur, ut complexu rerum sub sensus externos subiectarum, niti leaibus potest, quaes intelligentia partiiri ipsa ex anticipatione naturae praescribit, partim per determinationes empiricas an experientia obuias, in infinitum potest dilatare. Verum legum quidem peculiarium, quae nobis solum innotescere pei experientiam potant, peri agna esse varietas dis Ilitudoque potest, ita ut facultatem iudieandi sibi ipsi esse
principio Oporteat, ut vel modo in naturae phaenomenis legem anqiurat et expiscetur, propterea quod ea opus habet cluce, si cognitionem experientiae conteXtam atque con tinuam secundinia legalitatem naturae perpetuam, unita tem illius ex legibus empiricis vel modo debeat sperare
In liac situr vilitate fortuita legum singularium fieri potest, ut facultas iudicandi in reflexione sua a duabus normis piosiciscatur , quarum vnnaa sibi intelligentia sola ex a cipatione narnistrat, altera vero peculiaribus experientiis naiultur, quibus ratio niouetur, ad diJudicationem natu-Tae cori Oreae eiusque legum ex peculiari quodam principio restituoridam. I tam itaque si, ut hae duae nocinae ha dfacile si naui conssiere posse videantur, proinde dialectica
pronu cisso continetur: omnis in materialium earumque forinatum genesis, ut ex