장음표시 사용
451쪽
FAC TATIS IVDICANDI TELEOLOGICAE. 4i;
suam causalitatem generis cuius .am prorsus peculiaris postulent, necne; sed quaeri ne quidem illud potest, quoniam conceptus finis naturae secundum obieeliuain suam realitatem nullo prorsus modo potest ex ratione probari id est, is saei itati iudicandi detenninanti haud constitutivus est, sed rellectenti solummodo regulatiuus . Rem autem haud se se habere, inde planum est, quoniam is, qua conceptus producti naturae, necessitatem et simul tamen naturam fortuitam formae rei obiectae crespectu solarum naturae legum) in eadem vi fini in se cohibet; proinde, nisi in eo inesse haud repugnantia debeat, rationem possibilitatis rei in natura, et tamen etiam rationem possibilitatis huiusce naturae ipsius eiusque ad quidpiam relationis, quod non est natura empirice cognoscibilis, continere debet, ut ex alio quodam causalitatis genere quam mechanisini naturae queat diiudicari, si de possibilitate eius velis statuere. Cum igitur conceptus rei, ut finis naturae saevitati ivditandi determinanti transscendens si si res obiecta per rationem spectetur quamuis sorte saeuitati iudicandi reflectenti respectu rerum sub experientiam suesectarum immanens viduatuo, proinde ei non possit iudiciorum determinantium realitas obiectiva impertiri; inde eomprehendi potest, quomodo uniuersa systemata, quae umquain possunt conceptus finium naturae ipsiusqtie naturae ut totius cuiusdam per causas finales cohaerentis dogmatice tractandi, excogitari, neque obiective alendo, nec subiective negando, ullum quidpiam queant statuere; quoniam, si res ad conceptum adsumuntur, se-luin problematicum, praedicata illius synthetica veluti hoc locor utrum finis naturae, quem ad generandas res gitamus, intentionalis an naturalis sit eadem iudicia
roblematica) de re obiecta sint, necesse Est, sue aientia snt sue negantia, propterea quod nescias, de quapiam re iudices, an de nihilo. Conceptui causalitatis per fines artis sua sane realitas obiectiva est, pariterque conceptui
e uialitatis ex mechanismo naturae. Verum conceptus Musalitatis naturae ex regula finium, multo magis autem
452쪽
naturae, cuiusmodi nobis nullo modo potest per experientiam proponi, talis nimirum, ut causae originariae naturae, sine repugnantia cogitari quidem potest, neque tamen ad determinationes dogmaticas idoneus videri; siquidem illi, cum capi ex experientia nequeat, etiam ad possibilitatem illius haud necessarius sit, nulla re potest de realitate obiectiva sua prouideri. Verum etiamsi hoc eu niret; qui res potero, pro productis artis diuinae deterini
nate declaratas, productis naturae adnumerare, cuius impotentia, eiusmodi ad leges suas producendi, eadem illa ipsa ad causam ab ea diuersam prouocatio necessaria efficiebatur rg. 7 . Conceptus formae sinatis obiectivae natarde principium rationis criticum es in usus facultatis iudicandi resectentis.
Longe aliud est, utrum generationem quaruandam rerum naturae, Vel etiam uniuersae naturae fieri posse dicam soluin per causam, ex finibus sese ad agendum determinantem; an me non posse pro natura propria virium cognos di mearum de possibilitate illarum rerum eamamque genus iudicare, nisi huius mihi causam, ex snibus agentem, proinde naturam cogitatione in rinem, quae secundum analogiam causalitatis intelligentiae, productiva sit. Superiori casu quidpiam cupio de re obiecta decernere, debeoque realitatem conceptus sitimi Obiectivam probare sed posteriori ratio tantummodo usum detemtinat virium cognoscendi mearum, naturae illarum peculiari conuenienter, conditionib&que essentialibus, cum ambitus illarum, tum carcerum. . Ergo principium superius in decreto versatur obiectivo facultatis iudicandi determinantis, posterius in decreto subiectivo selliis reflectentis iudicandi facultatis, proinde in norma illius ab ratione praecepta. Nimirum prorsus necesse est, ut naturae conceptum
subiiciamus cuiusdam finis, si eam vel modo in productis
453쪽
pΑQTTATIS II DICANDI TELEOI. OGICAE. 4ar
velimus organi satis continuata obsematione indagare; isque. conceptus proinde iam nonna absolute necessaria est vitia empirici nostrae rationis. Cum semel receptum sit proba- tunique eiusmodi filum Ariadnaeum inuestigandae naturae, manifestiam est, eam nosmet facultatis iudicandi norinam
etiam in toto naturae certe tentare oportere, quoniam peream multae adhuc leges illius poterunt fortasse aperiri, pro limitatis interioris inechani sint naturae cognitioni hus alioquin oCcultae mansurae. Verum respeetu usus posterioris nocina illa saeuitatis iudieandi utilis quidem est, sed non necessaria, siquidem natura nobis in toto non est ut organi sata in sensu vocabuli, quem supra notauimus, anglistii simmo) data atque proposita. Contra respectu productorum illius, duntaxat ut ex intentione sic nec aliter formatorum diiudicando ruin, ut naturae illorum internae vel modo cognitionem empiricam nanciscamur, nocina illa ficultatis iudicandi relle fientis essentialiter necessaria videtur: quoniam ipsa de iis, ut rebus organi satis, cogitatio, cogitatione generationis intentionalis cum iis coniuncta, seri nullo modo potest. Atqui conceptus rei, cuius exsistentiam sol amucteum adiunctione cuiusdam finis ut possibilem iudicamus, eum Concei tu naturae illius fortuitae ex legibus physicis aristilliine coniunctus est. Idcirco rebus naturae, quavsolum ut sines fieri posse intelligimus, praecipuum argu mentum es scitur pro ratione sortuita totius rerum uniuer- statis, unumque dependentiae illius atque originis ab ento extrainundano, eoque ob formam illam fina n) intelligente argumentum, et ad intelligentiam communem valens
et ad philosophum; ut proinde teleologia nullam absolutionem aperiat enodationis suarum inuestigationum, nisi in quadam theologia. Ecquid igitur tandem vel persectissima teleologiaeuincit 8 An probat. eiusmodi ens intelligens exstaret Minime; nihilque amplius, quam nos, pro natura Virium cognoscendi nostr frum, proinde experientia cum summis rationis principiit zoniuncta, nullo modo nobis cogita-
454쪽
P. II. CIUTICEtionem posse de possibilitate eiusmodi mundi informare. nis sic, ut causam illius supremam cum intentione efiicientem cogitemus. Igitur pronunciatum: exstat causa Originaria intelligens, haud obiective possiimus, sed modo si1biective in usum saeuitatis iudicandi nostrae in reflectendo super finibus naturae, qui secundum nullum aliud principium possunt, quam quod causalitatem enunciat cauta cuiusdam supremae cogitari. Quodsi enunciatum supremum dogmatice velimus, ex rationibus teleologicis, probare; nosmet in dissimitates impingeremus, unde nosmet haud possemus expedire. Tum enim ratiocinationibns istis enunciatio fundamento subfledinenda foret: naturae in mundo organisatae fieri non possunt nis per causam ex proposito consilio agentem. In quo quidum euitari haud posset, quin sententiam propug-
Naremus: quoniam eas res tantummodo posita idea finium in nexu earum causali persequimur, eamque ex legalitate eius cognoscere possumus, nobis quoque copiam potesta tem lite esse, idem etiam cuique naturae cogitanti cognoscentique, ut conditionem necessariam supponendi, proinde obieetae rei, non vero soli subie sto nostro adhaerentem. Sed eiurna odi sentcntiam non possumus tueri. Cum enim fines naturae ut intenti otiales proprie haud obferire . sed modo in reflexione super productis illius, hunc conceptum ut filum .Ariadnaeum cogit do addamus; patet, nobis eos non esse pcr rem ol iectam datos. Atque etiam fieri non potest, ut ex anticipatione eiusmodi conceptum, secundum realitatem obieetiuam illius, ut ad sumtionem
aptum atque idoneum, defendamus. Igitur illud non nisi enunciatum est in conditionibus duntaxat subie stivis, scilicet iudicandi facultatis viribus cognoscendi nostris consem taneae, posituin, quod, si ut obiective dogmatici valoris enunciaretur, sic sonaret: Est deus; quod nunc vero, nobis hominibus, formulam concedit circumscriptam limitatainque: formam sinalem, ipsi cognitioni nostrae possibilitatis multarum rerum naturalium internae sundamento substernendam, haud aliter cogitare possumus ac docere,
455쪽
quain, ut eam Oinnitioque mundum tamquam productuin
causae intelligetitis idei) ito bis i cpraesentemus. Quod si autem haec en iniciatio in norma absolute necessaria facultatis nolirae iudicandi posita, uniuerso cum contemplativo tum praelico rationis nostrae usui quovis hiauans respcctu prorsus idonea est; scire averem, quid nobis tandem derogetur, quod caui non possvinus ut ad
altiores quoque naturas valcntem, nempe ex rationibus Obiectivis puris quae sane vim nostrain facultatemque superant atque excedunt) prpb re. Quippe extra omnem dubitationis aleam potitum est, nos non posse naturas Organisatas earumque postibilitatem internam ex principiis solum mechanicis ne satis quidem cognoscere, nedum nobis enodare; idque sic extra omnem dubitationem positum est, ut audacter dicere queas, in hominibus absurcium esse, si eiusmodi velint consilium vel modo capere, vel sperare, neque aliquando posse Ne tonum quemdam prodire, qui vel unius caulem graminis ex legibus naturae, ab nullo consilio ordinatis, docturus sit: verum eiusmodi intellectus homini simpliciter denegandus videtur. Verum tum itidem temerarium foret. si iudicaremus, in natura quo que, cum usque ad principium illius in enumeratione legum eius uniuersalium nobis notarum peruenire possetnus, nullo modo posse rationem idoneam possibilitatis rerum Orgauisatarum, uullo earum generationi sine subiecto, latere; unde enim istud scire poterimus y Veiis inititudinum ibi nullus loeus est, ubi de iudiciis agitur rationis simplicis et purae. - Ergo de pronunciato: an, qua ex consilio proposito agat, natura ut mundi causa proinde ut auctor ei, quod iure naturae fines dicimus, sundamento subsit, obiective nullo modo possumus, nec aiendo nec uegando, iudicare; hoc modo certum est, nos, si saltem pro eo, quod per propriam naturam nostram intelligere nobis concessum est, pro conditionibus canceblisque rationis nostrae) iudicare debemus, nihil omnino
quidquam aliud posse quam naturam intelligenIem possibilitati finium illorum naturae iundamento constituere: quod
456쪽
solum est normae facultatis iudicandi resedientis nostrae. proinde rationi subiectivae, sed generi humano necessario
Haec contemplatio, quae admodum digna est, ut in philosophia transscendentali uberius pertractetur, hoc loco tantummodo leuiter, illustrandi causa non ad ea probam da , quae hic attulimus , attingamuS. Ratio cernitur in saeuitate principiorum ultimoque postulat absolutuin; cum contra intelligentia ei semper cum ceria quadam, quam dari oportet, adiunetione famuletur. Sine conceptibus autem intelligentiae, quibus realitas Obiectiva impertienda est, ratio nullo modo potest obieeli ue synthetice) iudieare, et, qua ratio theoretica, per se nullia prorsus p incipia constitutiva continet, sed solum regulativa. Bieui animaduertimus, ubi intelligentia sequi
nequeat, ibi rationem euadere transscendentem, et in ideis ante constitutis ut principiis regulati uis , non vero con ceptibus obiective valentibus sese exserere; intelligentiam Vero, quae non potest pari cum ea passu ambulare, verum t*nen necessaria foret ad valorem rebus obiectis, idearum rationis illiarum valorem solum ad subiectum, sed uniuerse tamen cuiustis huiusce formae, nimirum ad conditionem adstringere, ut pro natura facultatis cogno endi nostrae humanae aut adeo generatim ex conceptu, quem nobis possumus de facultate naturae rationisque finitae uniuerse informare, non nisi sic et queat cogitari et debeat; neque tamen adseratur, rationem eiusmodi iudicii in re obiecta
inesse. Exempla in medium proferamus, quarum quidem grauitas ac difficultas maior est, quam quae hoc loco possint
te stori ut enunciata confirmata Obtrudi, quae vero male'tiam illi meditandi praebere possunt, atque ad id, quod hoc loco proprie nobis propositum est, illustrandum
457쪽
FACULTATIS IIT,ICANDI TELEOLOGICAE. 4as
Intelligentiae humanae prorsus necessarium est, ut possibilitatein rerum atque extillentiain discernat. Cuius quidem causa in subiecto inest naturaque virium cognoscendi illius. Namque nisi ad eas exserendas duabus opus partibus foret prorsus dissimilibus, et intelligentia conceptibus, et visione sensitiva rebus obiectis, iis consentaneis; nulla omnino eiusmodi distinctio possibile inter et exstans foret. Si scilicet intelligentia nostra intellectiva esset, illi nullae res propositae forent nisi quod exstet. Comceptus solum possibilitatem spectantes obiectae res , et visiones selisitiuae quae quidpiam nobis proponunt, quod
eo tamen nobis ut rem obieetam cognoscendum haud concedunt) , ambo cessarent. Atqui omnis nostra possibilium ab exstantibus distinctio steretioqiae posita in eo est, quod possibile tantummodo positionem repraesentationis cuiuspiam rei denotet respectu habito conceptus omninoque cogitandi iacultatis, sed exstans atque adparens positionem
rei per se ipsius sextra istum conceptum) designat. Eino distinctio separatioque rerum possibilium ab exstantibus talis est, quae solum subiective valet ad intelligentiam humanam, cum scilicet quidpiam etiamnunc in mente agitare possumus, quainuis haud exstet, aut quidquam nobis ut datum repraesentare possumus, etsi nondum ullam de eoeogitationem habeamus. Quamobrem pronunciata: res
esse posse, quamuis haud reapse exstent, ex sola proinde possibilitate non posse ullo modo ad exsistentiam concludi,
reete valent ad rationem humanam, neque tamen iis probatur, illud discrimen in rebus ipsis inesse. Hoc enim inde non posse elici, proinde enunciata illa sane quidem etiam de rebus obiectis valere . quatenus sicultas cognoscendi nostra, ut senstiue ad conditiones adstricta, in rebus quoque sub sensus subiectis occupatur, non vero de rebus in uniuersum: iam ex petitione rationis irremissibili elucet, ut ullum quidpiam cratio originaria ut absolute necessario exstans sumatur, in quo haud amplius possibilitas debeat ab exsistentia discerni, et cui ideae quem aptet nullum prorsus intelligentia conceptum habet, .id est, nullum aperire modum potest, quo eiusmodi rem eiusque
458쪽
exstandi modum sibi queat cogitatione insorinare. Ea enim si eam cogitat utcumque cani cogitet solum ut possibilis
repraesentata est. Idcirco conceptus naturae absolute necessariae idea quidem rationis necessaria est, sed conceptus problematicus intelligentiae humanae inaccessus. Uerum tamen is in usum valet virium cognoscendi nostramin, pr0 natura illarum propria ac peculiari, proinde non de re ob tecta ideoque ad unumquamque naturam Cognoscentem:
siquidem haud in quoque possum cogitationem visionemque, ut duas conditiones diuersas virium illius cognoscendi exserendariun , proinde possibilitatis et exsistentiae rerum supponere. Intelligentiae, in qua isti discrimini nullus locus seret, haec regula seret: omnes, quas equidem cog hosco, obiectae res exsant; et possibilitas quaminiam, quae tamen haud exstarent, id est, natura illarum fortuita cum exstant, proinde quoque necessitas ab ea distinguenda,
nullo modo posset in repraesentationem eiusmodi naturaevenire. Quod vero intelligentiae nostrae tantam moletham creat. in conceptibus suis ad exemplar rationis tractandis
solum in eo positum est: quod illi, ut intelligentiae humanae, id transscendens id est, conditionibus cognitionis subiectivis impossibile est quod tamen ratio ut ad rem obiectam pertinens statuit pro priticipio. In quo qui 'dem semper norma valet: ut uniuersas res obiectas, ubi cognitio illarum superat intelligentiae facultatem, Ex con ditionibus subiectivis, naturae nostrae humanari necessario adhaerentibus, exserendariun virium illius cogitemus; et, si iudicia hoc modo pronunciata uti etiam respecta conceptuum transscendentium aliter esse non potest) non principia esse constitutiva possunt, quae, qualis sit, rem obiectam determinant, tamen ea principia manebunt regu latiua, in usu immanentia et certa, consilioque humano
congrua et consentanea. Quemadmodum rationi, in natura theoretice con
templanda, idea absolute necessitatis musae originariae sumenda ust; ita ea quoque, in contemplatione praelio
propriam suam respectu naturae absolutam causialitatev ,
459쪽
FACIT TATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4etet
nimirum libertatem, supponit propterea quod sui s biconscia est praecepti moralis. Quoniam autem hic necessitas actionis, ut officii, obiectiva, illi, quam, ut euentum, haberet, si ratio eius in natura inesset, non vero in libertate id est causalitate rationali), contraria atque opposita est, aetioque moralis absolute necessaria physice ut prorsias sol uita spe statur nimirum eum id quod fieri necessario deberet, tamen saepenumero haud fit); planum est: solum ex natura facultatis praeticae nostrae subiectiva, ut leges morales qua praecepta debeant tactionesque iis constitia. neae ut officia) repraesentari, ratioque necessitatem illam
non per m fieri , sed esse debere enunciet: quod locum
non liaberet, si ratio sine sensualitate ut conditio subiectiva illius ad res naturae obieetas alii bendae , quoalcausalitateira, proinde ut causa in mundo intelligibili, cum lege morali perpetuo conueniente, spe staretur, ubi inter debere et agere, inter legem praeticam, de eo, quod per nos esse potest, et theoreti in de eo quod per nos reuela est, nullum prorsus discrimen foret. Quamuis autem
inuncius intelligibilis, in quo uniuersa idcirco solum reapse ex flarent. quoniam ut aliquid bonum esse potest, ipsaque libertas, ut conditio eius formalis, nobis conceptus sit transscendens, qui non est ad principium constitutivum, rei obiectae eiusque realitatis obicet tuae determinandae, idoneus; tamen haec posterior, pro ratione naturae secultatisque nostrae ex parte sensitivae nobis uniuerssque naturis rationalibus cuin mundo sensibili coniunctis, quantum eas pro natura rationis nostrae possumus cogitare, pro
principio est uniuersali regulativo, quod naturam libertatis, ut formam causalitatis, haud obiective determinat sed, et cum valore quidem haud minori, quam si istud fieret, regulam actionum ex illa idea cuiuis homini eonsti. tuit pro praeceptis. Itidem, quod causam nostram praesentem attinet, concedi potest e nosmet mechanisni technicesque naturae. id est, nexus snalis in ea nullum prorsus discrimen reperturos sore, nisi intelligentiae nostrae ea ratio esset, ut ab
460쪽
428 P. U. CIUTICEvniuersali ad speciale illi progrediendunt sit, iudieandique
proinde iacultas respectu specialis nullam formam finalem cognoscere possit, proinde nulla iudicia determinantia ferre, nisi legem habeat uniuersalem, ad quam illud queat adsumere. Cum autem speciale, qua tale, respeetii uni versalis, quidpiam sortuitum contineat, sed ratio tamen iaconiungendis legibus naturae singularibus quoque unitatein, proinde legalitatem, postulet quae quidem fortuiti legalitas forma finalis vocatur , derivatioque legum specialiuinex uniuersalibus, ratione eius quod illae in sese continent fortuiti. fieri non possit ex anticipatione determinando rei
obiectae conceptu; conceptus formae finalis naturae in productis illius conceptus erit facultati iudicandi hiunanae re- speetu naturae necessarius, non vero ipsamin rerum obiectarum dete inationem attingens, proinde principium
rationis iudieandi facultati subiectivum, quod ut regulatiuum haud constitutivum adfatvltatem iudicandi nostram humanam itidem necessario valet, ac si principium obiectivum foret. I. II.
De seculiari naturare intelligentiae humanae, qua nobis redditur possibilis frus naturae.
In scholio mentionem iacimus peculiarium facultatis eognoscendi nostrae ipsus superioris rationum quas,
facito movemur, ut tamquam praedicata obiectiva ad res ipsas transseramus; sed eae ideas spectant, quibus conuenienter nulla res potest in experientia proponi, et quae tum non nisi pro principiis esse poterant regulati uis in experientia persequenda. Cum conceptu finis naturae pari modo comparatum est, quantum causam attinet possibilitatis eiusmodi praedicati, qua solum inesse in idea potest;
vetam consequens ei consentaneum productum ipsum tamen in natura datum est, conceptusque causalitatis naturae, ut rei ex finibus agentis, ideam videtur sitis naturae in principium illius vertere constitutivum: atque in eo qui