장음표시 사용
441쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4os
Astera dein norma in antithesi versatur: quaedamnaturae materialis producta non possunt, tamquam ex solis legibus mechani eis possibilia diiudicari eorum diiudicatio opus habet longe alia causalitatis lege, nimirum lege causarum finalium). Quae quidem decreta inuestigationis regulativa, si
nunc in constitutiva mutares, postibilitatis ipsarum obiectamin rerum, sic se traberent:
Thes: omnis rerum materialium genesis fieri potest ex legibus solum mechanicis. Antithss: Nonnullae illarum geneses fieri non popsunt ex legibus solum mechanicis. In hac qualitate posteriori, ut principia obiecti facultati iudicandi deteriniuanti data, sbi inuicem repugnarent, proinde alterutra enunciatio necessario falsa seret; verum id tum quidem antinomia seret. neque tamen sacvltatis iudicandi, sed pugna in legislatione rationis. Sed ratio nec unum potest nec alterum istorum decretorum
probare; siquidem possibilitatis rerum ex legibus naturae solum empiricis determinandae nullum nobis esse principium potest ex anticipatione. Contra prior illa quidem, quam proposuimus, sicultatis iudicandi reflectentis norina nullam reuera repugnari tiam continet. Cum enim dicor omnia naturae materialis euenta, proinde omnes quoque formae, ut produeta illius,
quoad possibilitatem, ex legibus mihi solum mechanicis diiudicanda sunt; non ita ἡico, ut ea seri ex iis solum qu ant; sed hoc volo, me semper debere super iis ex prin-eipio resectere solius 'mechanismi naturae, proinde hunc, quoad pollim . inuestigare, quoniam, eo haud iandamento posito inuestigationis, nullia omnino propria naturae cognitio esse potest. Quo vero altera norma, data occasione, liaud impeditur, quo minus scilicet quarumdam naturae serinarum earumque occasione adeo uniuersae
naturae) principium quoddam anquirat de iisque reflectat, quod quidem ab explicatione secundum mechanis uin
442쪽
4io naturae, quippe principio causariun sinalium prorsus ab-liorret. Namque reflexio ex priori norma eo liaud tollitur potiusque praecipitur, Ut, quoad eius fieri postit, eam persequamur; neque eo dicitur, serinas istas non posse fieri ex mechanismo naturae. Hoc solum adseritur: ratimnem humanam, in iis hoc modo sequendis, nuntquam eo iram, quibus ratio efficitur specisca linis naturae, posse minimam diausam, sed sane quidem alias legum naturalium notitias inuenire; in quo vero in medio relinquitur, anne, in causa naturae interna nobis ignota coniunctio physico-meclianica finiumque in iisdem rebus in quodam principio eohaereant: sed nostra ratio eas non potest in eiusmodi
principio coniungere, ideoque iudicandi vis, ut sex principio subiecti uo) resectens, non vero Vt ex principio possibilitatis rerum per se) deterininans, cogitur, certis quibusdam in natura formis aliud principium, quam mechanismi, ut causian possibilitatis illarum cogitare. q. II.
Praeparatio ad enodationem superioris antinomiae.
Impossibilitatem generationis pro duetorum naturae organi satorum nullo modo possimus ex solo naturae meeliani uno probare, quoniam infinitam illam peculiarium
legum naturae, nobis sortuitarum, varietatem, cum solimicognoscantur empirice, secundum primam rationem internam perspicere, atque ita principium possibilitatis naturae internum perpetuo idoneum quod inest in ratione supra-
sensibili) nullo pacto adsequi possumus. Anne facultas
naturae productivae ad ea quoque, quae, ut ad ideam sormata finium vel coniuneta, diiudicamus, perinde eorum, ad quae solum re nobis opus videtur naturae mechanica idonea sit; an porro reapse rerum ut propriorum naturaefinium uti eas necessario diiudieare debemus lange aliud genus causalitatis originariae, quae nullo modo potest in natura materiali substratoue illius intelligibili inesse, nempe intelligentia architectonica sundaruento subsit: de eo quidem ratio nosra arctissime limitatu respectu conceptus
443쪽
FACvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4it
salitatis, si ex anticipatione debeat consignari, nihil quid-
quain certi potest docere. - A ruin, respective ad nostram cognoscendi facultatem, solum naturae mccliani sinunt non esse rationetia posse generationis naturarum organisataruin, pariter indubitato certum videtur. Quapropter facultatis iudicandi resectentis verum decretum hoc est, coniunctionis rerum ex causis sinalibus causalitate ira oportere a mechanismo diuersam, nitia initia caulae mundi
ex finibus agentis intelligentis cogitari; quamuis illud maxime temerarium fuerit et hauci probandum facultati iudieandi determinanti. Superiori casu illud in solis normis est 3udicandi ficultatis, in quo conceptus causalitatis sola idea est, cui nullo modo realitat cm concedimus, sed
qua tantum utimur duce reflexionis, quae praeterea uniuersis explicandi rationibus mechanicis semper patet, neque ex mundo sensibili emigrat; altero autem casu illud decretum principium foret obiectivum, quod ratio praeciperet icuique iudicandi vis sese determinans deberet subiicere, tu quo vero ultra mundum sensibilem in suprasensibilia se implieit, et sertasse in crrores praecipitatur. Quainobrem uniueis species antinomiae in norinia. explicandi rationis proprie physicae mechan cae) et teleologi eae technicae posita in eo est, quod decretum iudiealidi saeuitatis reflectentis cum decreto sacultatis determinantis et artio:romiam prioris quae solum subiective ad usum rationis nostrum respectu specialium legum experientiae valet) cum alterius, quae leges sequi debet ab intelligentia promulgatas uniuersales vel speciales per
Da uariis foematibus super formam malim naturae.
Nemo umquam de vanitate dubitauit principit: de certis quibusdaria naturae rebus corgani satis) earumquo possibilitate ex conceptu causarum finalium iudieandum csse, vel modo si, ut earum qualitatem obseruando cognoscamus, sium Ariadnaeum desideremus, neque tamin
444쪽
ad primam earum originem inuestigandam accedimus. Ergo quaeri solum poterit: virum istud principium tantummodo subiective valeat, videlicet solum norma sit facultatis iudicandi nostrae, an principium naturae sit obiectivum, ex quo illi, praeter mechanismum ex solis motus legibus , et aliud causalitatis genus competat, nimirum causarum finalium, quibus illae virium motricium solum ut causae intermediae subsint. Iam haec quaestio siue problema contemplationi proposita, prorsas in medio possemus atque inenodatam relinquere; quoniam, si cum posteriori intra terminos solius cognitionis physicae contenti simus, illae normae nobis sufficiunt, ad naturam, quantum vires humanae permittunt, inuestigandam, arcanaque illius Occultissima perserutanda. Igitur quadam quasi rationis nostrae diuinatione, nutuue quasi quodam nobis ab natura dato fit, ut ope conceptus illius causarum finalium sere adeo ultra naturam pertinere, eamque ipsam in summo loco seriei causarum adnectere possemus, perscrutatione naturae quamuis nondum in ea longo progressi sinus relicta, vel certe aliquamdiu intermissa, ante experiremur percontari, quo ille alienigena in physice, nimirum conceptus finium naturae,
Hoc quidem loco sane indubitata norma illa in
f quaestionem transiret, amplum concertationum campum aperientem: utrum nexus finalis in natura peculiare quoddam causalitatis illius probis; an per se atque ex principiis obiectivis spectata, non potius idem sit ac mechanismus
naturae, an uno eodemque sundamento nitaturr quamquam
modo, cum istiud inuestigationi nostrae in quibusdam productis naturae nimis sit profunde abditum. in principio
subiectivo, nil rum artis, hoc est, causalitatis ex ideis experiamur, ut eas naturae secundum analogiam subiiciamus ;id quod nobis quoque saepenumero succedit, nonnumquam quidem minus videtur succedere, quod vero omnino nullam nobis potestatem sicit, peculiaris cuiuspiam, a causa
Iitate ex legibus naturae solum mechanicis diuersum
445쪽
FΑCvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4i3
emetendi genus in playsicam introducendi. Rationem causalitatem naturae, propter similitudinem finalena, quam in pro duetis illius depreliendimus, technicam vocabimus, quam iii technicam intentionalem, et naturalem describemus. Superioris ea vis est, ut facultas naturae productiva ex causis finalibus peculiare quoddam causalitatis genus esse existimari oporteat; alterius: ut ea sicultas proprie eadem sit ac mechani sinus naturae, fortuitusque cum
rostris conceptibus tectulicis eorumque regulis concentus,
vi sola subiectiva eorum diiudicandorum conditio, salso pro peculiari generationis pitysicae genere accipiatur. Cum in praesenti de systematibus loquimur explicationis physicae , respectu causarum sinalium, probe notanduin est, ea cuncta dogmatice, hoc est, de principiis possibilitatis rerum obiecti uis, siue ex causis intentionalibus, sue solis naturalibus, inuicem inter se discrepare, non autem sere de norma sibi stiva, causam eiusmodi productorum finali uera solitin iudicandi: quo posteriori loco principia disparata commode quidem posseiri coniungi, cum contra in superiori casu ex repugnantia contraria se inuicem tolliere possitiit nec simul consistere. Systemata respectu technices naturae, id est virtutis eius productivae cx regula finium, duo sunt: et idealismus, et realismus sui una naturae. Idealismus in sententia cernitur eorum, qui omnem formam naturae finalem esse nata
alim perhibent; sed reald ius finium statuit, quasdam illius in rc bus Orgallicitis) inceriti ivales esse; unde porro consecutio ut hypothesis sundata elici posset, technicam
naturae, etiam, quod alia omnia eius producta attinet respectu totius naturae, intentionalem, hoc est, finem esse.
i) LDalfuris formae sinatis hoc loco semper obiectivam intelligo, aut casualitatis est, aut fatalitatis, naturae in sorma finali productorum suorum deterininandae. Principium prius relationem attingit materiae ad rationem formae illius physicam, nimirum ad leges motus; alterum rationem earum totiusque naturae Byperphsicam spectat.
Systema casualitatis, quod Epicuro vel Democrito tribui -
446쪽
tura ad literana sumtum, tam aperte absurdum est atque absonum, ut nosmet nequeat inoiari; contra syllerita satat, . tatis cuius auctor perhibetur SpitioZa, quamquam multo videtur antiquius , quod ad quidpiam suprasensibile prinvocat, quo proiiade intellectus noster haud pertinet, haudita facile refelli potest: propterea quod eius concopius de ente Originario nullo modo intelligi potest. Tantum autem manifestum est: nexum in mundo sinalem accipiendum esse in eo ut naturalem quoniam is ab ente originario et primo, non vero ab eius intelligentia, proinde ab nullo sine illius verum ex necessitate eius naturae atque inde descendenteniundi unitate derivatur , proinde satali sinus sormae sinalis sinul eiusdem idealismus videtur. . a) Iam verorealisinus formae finalis naturae aut sicus est, aut hyperphysicus. Realisnus physsos funere naturae in analogo coiistituit iacultatis cuiuspiam secunditiasnem agentis, in visa materiae in ea, vel etiam per primet piuiis aliquod internum, animam mundi ; diciturque hylozofmus. Sed realismus h per gylaM eos ab ratione totius rerum uniuersitatis originaria, ut natura intelli te consulto producente soriginarie vivente deituat; sttheimus vocatur '). . rs. 73.
Nullum superiorum fiseinatum id, quod possimn
praefat. Ecquid cum uniuersis systema bus istis y Nostra . a volunt de natura iudicia teleologica explanare, et ita mu.
Ex quo intelligitur: in plerisque rebus rationis purae templativis, adsertionum dogmaticarum respeelii, scholas pislosophorum plerumque omnes, quae fieri possunt terrae eula iapiam quaestionis enodationes tentasse. Sie de forma finali et
turae modo aut materiam inanimatam, aut deum inanimum, modo vel materiam animatam vel deum animum in hane reum tentarunt. Nobis nihil relinquitur, nisi, si res postulet, meunctis hisce a sertionibus obiectivis utinis, iudieium nourus duntaxat respectu virium cognoscendi nostrarum eritice perpen damus, Ut principio earum volorem normae eomparem , niti dogmatieum, certe taurea ad certum rationi a viam idoneum. -
447쪽
FΛCULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4 is
adgrediuntur, ut pars veritatem eorum neget , proinde ea pro iduali lilio declai et naturae cui artis repraesentatae ;pars ea ut vera agit oscat, possibilitatemque naturae ex ideis causatum filiali uni euincere polliceatur. i Systemata ideatilinum causarum finalium in natura propugnantia partim quidem in principio illarum causalitatem ex legibus motus quibus fit, ut res naturae fingi iter exstent) concedunt; sed negant in ea intentionalisolem. nimii uin eam consulto esse ad hanc productionem intentionalem determinatam, siue, quod idem erit, sinem cau-Din esse. Haec ratio Epituri est. vi cuius discrimen technices naturae a sola mechanico prorsus negatur, et non solum comten lentiae generatorum productor uincum nostris
de fine conceptibus, proinde technices, sed ipsi rum causa-riura huiusce ex motus legibus generationis determinandarum, proinde media anices pro ratione explicandi casus fortuitus suinitur, ergo nihil quidquam, ne species quidem in iudicio teleologico tiostro eaeplicatur, proinde ideati sinus in eo nullo modo probatur. Coiitra Sphicta omni nos causae possibilitatis snium naturae pollibilitate eo putat supersedere, ideacque isti Oninem realita civ demi, quod eos omnino haud elle pro-d uela, sed accidenti enti originario adhaerentia, pUnit,
neque enti huic, ut substrato illarum rerum naturae, rC- spectu earum, causalitatem tribuit, sed soluin subsiliuntiavi, et propter iiecus litatena illlius absolutam, cum rebus Daturae Universis, vi accidentibus illi inhaerentibus) formis Naturae unitatem quidem rationis, ad uniuersam sormam finalem 1accessariae, cauet, sed sinui tamen naturam
illis fortuitam, sine qua nulla potest filium vult ar cogitari,
eripit, cum eaque omne uti causae rerum naturae originariae omnem intelligentiam, tolliit. Nec vero, quae pollicetur, Dinoas1mus praestat. Rationem vult ne us finalis quem liaud negat, rerum naturae enodandi indicare, soluntque unitatem ad lsrt subie lii. cui omnes inhaerent. Verum, hoc exstandi modo rerum mundanarum ei concesso, tamen unitas illa Ontologica
448쪽
ideirco nondum continuo est unitas filium, eamque nullopadio docet. Nempe unitas finium est genus illius prorius peculiare, quae ex meXu rzrum sinundanarum) in quodam subiecto sente originario nullo modo sequitur, sed necessario relationem ad cavi friu intelligentem inuoluit, ad. eoque, uniuersis hisce rebus in quodam subiecto coniunctis numquam tamen exhibet finium relationem; nisi primo inter eas secta substantiae, ut causae, interna; deinde eiusdem, ut causae per Nitelligentiam, cogitentur. Sine his conditionibus sormalibus omnis unitas sola est ne sitas physica, quae, si nillilominus' rebus attribuatur, quas nobis ut extra se repraesentamus, in necessitate caeca veilatur. Quodsi autem id, quod schola persectionem rerum transscendentalem respectu propriae earum essentiae , qua cuncta, quae postulantur, rebus insint, ut res ea si nee vlla alia, formam naturae sinalem vocabis: pueriliter in verbis ludes pro conceptibus. Etenim, si cunctae res cogitandae sint ut fines, proinde rem esse idem notet ac finem
esse, reapse nihil erit, quod singillatim mereret ut suis
Ex quo sane intelligitur: - Spinoram eo, quod con-eeptus nostros de se a naturae snali ad conscientiam nostri ipsius in natura uniuersa complectente istinui tamen simpliei) reuocaret, illanique sermam solum in unitate inesse crederet naturae, non realisinum, sed idealisnum formae filialis illius adserendum sibi propositum habuisse, neque eam ipsam tamen essicere potuisse, quoniam sola unitatis substrati repraesentatione ne idea quidem se ae finalis, vel naturalis modo, essici potest.2 Qui realismum finium naturae non solum defendunt, verum etiam explicare putant, peculiare quoddam causalitatis genus, causarum nimirum ex intentione eis.
cientium, certe quoad postibilitatem arbitrantur posse si se perspicere. Vt enim potestas sit hypotheseos, sustinmissibilitas eius, quod pro ratione accipitur, certa esse debet, eiusque, conceptui, Nortebit, realitas obiectiva possit caueri.
449쪽
Sed possibilitas materiae vivae scuius conceptui repugnantia inest, quoniam inertia naturalem illius chara flerem constituit ne cogitari quidem potest; possibilitas naturae
animatae uniue aeque naturae, Ut animantis, tantummodo
in usum hypotlieseos somae finalis in natura magnain tenuiter potest vlurpari, quatenus in organisatione illius, in minimis, per experientiam manifestatur, nullo pacto vero
ex anticipatione potest quoad possibilitatem peispici. Igitur in orbem definiatur, necesse est, s sermam finalem
naturae in rebus omani satis velis e vita materiae derivare, eamque vitam vicimin non nisi in rebus organi satis noris,
proinde sine eiusmodi experientia nullam tibi queas de possibilitate illius cogitationem inserinare. Ergo hylo- Eoisinus id non praestat, quod pollicetur. Nec thesmas denique posIibilitatem snium naturae
potest ut teleologiae clauem dogmatice constituere; quamquam omnium illius enodandae rationum solus in eo principatum tenet, quod per intelligentiam, quam enti originario tribuit, formam naturae finalem ideatisino optime eripit, causalitatemque illius generandae intentionalem introducit.
Tum enim primo, iudicandi sicultati determinandi idonee, impossibilitas unitatis finium in materia per solum
mechani sinum illius deberet euinci, quo iure possis rationem illius ultra naturam certo modo quodam deterininatoque constituere. Verum nihil quidquam amplius emei potest, quam ut pro natura cancelliisque virium cognoscendi nostrarum neque enim ipsam rationem internam primam huiusce mechanismi perspicimus nullo pacto in materia intelligamus principium relationum finium determinatarum quaerendum esse, nobisque nullium prorsus generationis productorum illius, ut finium naturae, diiudieandae modum relinqui, quam qui per intelligentiam supremam emcitur, ut munὰi causam. Haec vero ratio est reflectentis, non vero determinantis iudicandi sacultatis, neque ullo modo potest nobis potestatem sacere adsertionis obiectivae.
450쪽
Cuufa impo/ssibilitatis conceptum fethnices naturae dogmatice tractandi es inenodabilis ratio Mis
. naturae. Conceptum squamuis empirice hypotheticum tractamus dogmatice, cum eum aliquo quodam obiectae rei conceptu, principium constituendae rationis, Comprehensum speciamus, huicque coiiuenienter determinamus. Sed tractamus illum solum critice, cum rim tantummodo respectu ad vim cognoscendi nostram habito, considetamus neque de re illi subiecta quidpiam decemere audemus. Itaque tractio conceptus dogmatica ea est, quae solum iudieandi facultati determinanti, sed critica quae reflectenti legalis est. Atqui conceptus rei ut finis naturae conceptus est naturam ad causalitatem, solum per rationem cogitabit . adsumens, ut ex hoc principio de iis iudicetur, quae de obiecta re sunt in expericiatia data atque oblata. Ut eo vero dogmatice in gratiam facultatis iudicandi determinantis uti possemus, ante de realitate obieci tua huius conceptus esse certi deberennis, quoniam alioquin nullam rem posse-inus naturae ad illum adsumere. Sed conceptus rei vi finis naturae empirice quidem hypotheticus est, id est, solum cum certis quibus adiunctionibus in experientia datis possibilis, sed ab ea tamen liaud separandus atque abstrahendus
sed modo ex quodam rationis principio in diiudicanda re obiecta possibilis conceptus. Itaque is ut tale principium quoad realitatem obiectivam suam nimirum sibi conuenienter seri rem quampiam Obiectam posse nullo modo perspici potest dogmaticeque sendari atque constitui; neque
scimus, utrum solum conceptus ratiocinatis si et obiectivo inanis, an conceptus ratiocinatus, cognitionemque sum dans atque constituens et ab ratione confirmatus. Ergo is
non potest dogmatice in usam 'facultatis iudicandi determinantis tractari. scilicet non potest solum haud statui ac d cerni, an res naturae, ut fines iraturae spectatae, ad genesin