장음표시 사용
461쪽
FACULTATIS IVDIC IN I TELEOLOGICAE. 429
Haec nota diacritica autem consistit in eo, quod illa, quam diximus idea principium rationale est in usuin haud intestigentiae, sed facultatis iudicandi, proinde soluminodo in adhibenda intelligentia generatim ad res, quae esse possunt experientiae obnoxias cernitur; et ibi quidem ubi iudicium haud determinans, sed solum reflectens esse potest, proinde res obiecta quidem in experientia data
atque oblata, verum de ea ideae conuenienter ne determinato quidem nedum prorsus conuenientero iudicari potes sed tantummodo super ea refieisti. Igitur illud proprietatem attingit intelligentiae nutrae humanae) respectu facultatis iudicandi in ieilectendo juper rebus naturae. Quod cum ita sit, sequitur, ut hic idea de alia, quae esse possit, intelligentia, quam humana debeat
fundamento esse velut nos in critica rationis purae aliam visionem possibilem mente tenere Oportebat, si nostra pro peculiari quodam genere, eo nimirum, cui res obiee aedilia taxat sunt pro phaenomenis, haberi debeat , ut dici possit: certa quaedam naturae producta , pro singulari intelligentiae nostrae natura, a nobis seeundum postibilitatem e consilio sunt utque fines generata, cov franda, neque tamen idcirco polluletur, ut reapse singularis quaedam
causa sit, cuius ratio determinandae repraesentatio cuiusdam finis videatur, proinde ut ne negetur, haud aliam quamdam saltiore iri) intelligentiam, atque humanam, etiam in inechanismo naturae, id ust, in colligatione cau- factam, cuius non sola quaedam intelligentia ut causa sumit lar causam possibilitatis eiusmodi pro duetorum naturaeponit offendere. ,
Hic igitur de ratione agitur intelligentiae nosrae adiis dicandi facultatem, ut scilicet in ea certam quamdam ratio mem sortuitam naturae intelligentiae nostrae conquira'mUS , ut eam qua intelligentiae non rae propriam ac peculia cena notemus, qua illa ab aliis possibilibus distinguatur. Λtque haec ratio fortuita deprehenditur in speciali illo , quod iudicandi vis cogere debet sub universali eon -
462쪽
ceptuum intellectualium; namque per uniuersale intelli. gentiae- liumanae non est speciale determinatum; et fortuitum est, quotuplici modo res diuersae, quae tamen in nota quadam communi Conueniunt, perceptioni nostrae queant obuetiari. Intelligentia nostra facultas eliconceptuum, hoc est, intelligentia discursiua, cui sane fortuitum si, oportebit, quotuplex et quantopere diuer
suin palliculare fuerit, quod ei in natura dari poterit aeproponi, quodque suis possit conceptibus subiici. Quoniam vero ad cognitionem etiam visio pertinet, et facultas planae spontaneitatis visionis cognoscendi vis seret ab seissualitate diuersa ex eaque liaud pendens; potest quoque intel ' ligentia intuitiua negative, quippe soli im ut haud discut-siua cogitari, quae taud ab uniuersali ad particulare atque ita ad singulare per conceptus) progreditur, cuique illa sortuita naturae in produetis suis concinentis eum intelligentia ratio ex legibus singularibus haud deprehenditur, qua fit, ut nostrae tam arduum sit, varia istorum ad unitatem cognitionis colligere; quod quidem negotium intelligentia nostra non nisi concentu notarum naturae cum nostra
conceptuum facultate, admodum sortuita, perficere potest euius vero haud indiget intelligentia intuiti ua. Igitur intelligentiae nostrae hoc proprium est in usum facultatis iudicandi, ut in cognitione ex ea, per uniuersale particulare haud determinetur, ideoque hoc ab illo solo non possit derivari; nihilominus tamen hoc particulare in variis naturae cum uniuersali debeat per Conceptus legesque conuenire, ut possit ad illud adsumi, qui quidem
conceptus pro re nata admodum fortuitus esse debet, in usumque iacultatis iudicandi principio determinato carere. Vt nihilominus possibilitatem eiusmodi rerum naturae eonuenientiae cum vi iudicandi quam ut sortuitam, pro inde non nisi per finem quemdarii ad eam spe stantem ut possibilem repraesentamus saltem cogitare possimus, allain, oportebit, intelligentiam simul cogitemus, cuius respectu, et quidem ante omnem ei attributum finem illam natui aelaguri cum nostra iudicandi vi conuenientiam, quae nostrae
463쪽
FACULTATIS IVDICANDI TELEOLOGICAE. 43i
intelligentiae non nisi per adiumentum coniungendorum finium potest cogitari, ut neeesariam queamus cogitare. Nostiae nimirum intelligentiae proprium est, ut incognitione sua, exempli gratia causae cuiusdam producti ab alislytice uniuersali a conceptibus debeat ad particulare ad visionem empiricam datama progredi; in quo pro indoiespectu variorum huius visionis nihil quidquam deterini. net, verum eam determinationem in usum facultatis iudicandi ab adsumtione visionis empiricae si res obiecta productum naturae st) ad conceptum debeat exspectare. Atqui cogitare quoque intelligetitiam possumus, quae, quoniam .haud ut nostra discursiua est, sed intuitiua, ab synthetica vultui fusi a visione cuiuspiam totius, qua talis ad particulare pergat, hoc est, a toto ad partes; quae proinde
eiusque repraesentatio totius fortuitam partium coniungendarum rationem in se cohibeat, ut fieri determinata queat totius forma, cuius indiget intelligentia nostra, quam a partibus, ut rationibus uniuerse cogitatis oporteat, ad varias, quae ad eas possunt adstant, formas, vi consequentia, progredi. Pro natura intelli sentiae nostiae e contrario totum naturae reale non nisi enectum concurrentium
viribus motrici iura partium spectandum est. Quodsi igitur haud postibilitatem totius ut ex partibus, uti intelligentiae nostrae discursiuae par est, verum, pro modo intuitiuae originariae , p ritibilitatem partium quod naturam illarum coniunctionemque), nobis velimus, ut a toto pendentem repraesentare; id, pro eadem intolligentiae nostrae peculiari ratione, fieri haud sic potest, ut totum rationem postibilitatis coniungendarum partium id quod in cognoscendi modo discursu O repugnaret , sed tantummodo . vi repraesentatio totius cuiuspiam rationem possibilitatis sormae iis ius contineat, partiumque ad illud pertinentium coniunctionein. Cum autem totum tum essectum Um- Ermai foret, cuius repraesentatio ut causa spectatur possibilitatis eius sed productum causae. cuius determinandaoratio solum in repraesentatione versatur eius effecti, finis dicatur; sequitur, ut solum consequens sit ex peculiari
464쪽
intelligentiae nostrae natura, si produ sta naturae ex alio causalitatis genere, quam legum naturalium materiae. nimirum non nisi finium causarumque finalium nobis ut
possibilia repraesentamus, illudque principi iura haud possibilitatem spectet eamna rerum ipsarunt vel ut phaenomen rum spectatoriun ex hoc generandi modo, verum tantummodo diiudicationem illarum nostrae intelligentiae possibilem attingat. In quo quidem simul intelligimus. quare in physica in enodandis naturae productis per cautilitatem ex sinibus parum adquiescamus, quia nimirum in ea generationem naturae soli nostrae eam diiudicandi laeui. tati, id est, iudicandi vi res lecflenti, non vero rebus iplis in usum facultatis iudicandi deteri inantis conuenienter volumus diiudicari. Nec vero in eo opus non est, ut probemus, eiusmodi intelligentiam aresaetypam esse posse, sed solum in comparanda intelligentia nostra diseursim, imaginum indigente cectypa cum ratione soletuita eiusmodi naturae, ad illam nos ideam intelligentiae arche pae) duci, eique nullam quoque repugnantiam inesse. Quodsi igitur totum quodpiam materiae, secundum formam, ut produetum consideremus partium earumque virium et sicultatum sponte sese coniungendi caliis materiis quas hae sibi inuicem ministrant, cogitando additio; generandi modum earum mechanicum nobis repraesentamus.
Verum hoc modo nullus totius ut finis conceptus exsistit. euius postibilitate interna necessaris idea supponitur totiuscuiuspiam, ex qua ipsa pendet natura partium essiciendique modus, quomodo tamen corpus organicum cogitatione nobis insormare debemus. Ex quo vero, uti supra disputauimus, sequitur, non, ut generatio eiusmodi corporis mechanica seri nequeat; hoc enim hanc vim haberet, eiusmodi unitatem in variis coniungendis tuique intelligentis
fieri non posse hoc est, repugnare ut sibi repraesentet. nisi idea illius simul causa sit eius gignentae, hoc est, nisi productio sit intentionalis. Nihilominus istud reapse effetetur, si potestatem haberemus, res materiales, ut res per se ipsas spectandi. Tunc enim unitas, rationem iniciem
465쪽
FACULTATIS IVDICANDI TELEOLOGICAE. 433
possibilitatis soraraation uin ita turae, soluin in unitate posita foret spatii, quod vero itulla gelierationum ratio realis est, sed tantummodo cim ditio illa ium formalis; eis illius cum ratione reali, quam quaerimus, aliqua similitudo sit in eo, quod nulla pals in eo potest siae relatione ad totum cuius proinde repraesentatio postibilitati partium sundamento est potest determinari. Cum autem certe fieri queat, ut mundus materialis uti solum phaenomenon spectetur, et aliquid ut res per se ipsa quae haud pliae ii omenon sit) ut
substratum cogitetur, huic autem visio intellcctualis convcniens etiamsi non nostra sit) substernatur; .ratio realis supra sensibilis, nobis quidem haud cognoscenda ι in usum naturae locum haberet, ad quam ipsi pertinemus, in qua proinde id, quod in ea vi rtis lub sensus subiccta necessariuria est, ex legibus mechanicis, sed conuenientiam unita-lcmque legum peculiarium et sormarum ex iis, quas respectu illius vi fortuitas diiudicare debemus, in ea, Vt re . rationi obnoxia squin totum n mirae vi syst ma) simul ex legibus teleologicis considet alemus, eat iique ex duplici principiorum genere diiudicareinus, explicandi ratione mechanica minima per teleologicam, quasi secum inuicem
Ex quo illud quoque, quod alias sicile suspicari qui
dem, sed dilliculter certo adfirmare poteras et probare, ii 1 telligi potest, principium derivationis mechanicae productorum naturae finalium posse cum teleologico consistere, hoc vero posterius eo minime luperuacaneum reddi posse: nimirum in re, nobis vi finis naturae diiudicindacro organi sala) uniuersas leges generationis mechanicae, cum notaS, tum olim aperiendas experiri poteris, etiamque si erare in eo prospero te successu viuruin, numquainx Cro prouocatione ad rationem generandi ab ea prorsus
diuersam, nempe causalitate per fines, in gratiam possibilitatis eiusmodi mduc'. supersedere; nulloque imodo ulla ratio humana etiam sinita, secundum qualitatem nostrae similis, sed magnitudine eam quasique gradu quan tumuis superans) generationem potest vel herbulae ex causis
466쪽
spexare potest me clianicis, intelligere. Etenim, si con- iuilinio causatum essecto ruinciue teleologica ad possibilitate ni eiusmodi obiectae rei facultati iudicandi prorsus ii ece Lsaria est, ad eam ipsain experientia duce inuestigandam;
si rerum externarum, ut pilaetiomenorum, ratio idoneasnes spe stans nullo modo potest inueniri, sed liaec, quae etiam in natura inest, tamen ibi uin in 'bstrato illius supra. sensibili quaeri debet, cuius autem uniuersa nobis, quae esse potest, cognitio nobis inaccesta videtur: seri nullo
modo potest, ut rationes nexuum finalium enodandorum ex natura ipsa hauriamus, et pro natura facultatis cognoscendi humanae necesse est, ut suprema ratio in intelli. gentia originaria ut mundi causa anquiratur.
g. 78. De principis uniuersalis mechani i materiae cum
teleologico in technice naturae coniungendo.
permultum rationis interest, ut mechanismus naturae in generationibus eius ne negligatur in iisque explicandis praeterinittatur; quoniam fine hoc nulla potest rerum natu rae perspicientia comparari. Etiamsi nobis concesseris: summulti architectum sormas naturae, ita uti usque quaque suere, proxime creasse, casu e. quae sese in itinere suo ad idem exemplar sol ant, praedeterini nasse: tamen eo cog nitioni nostrae naturae minima prouisum est; propterea quod naturae illius agendi modum, eiusque ideas, quibus principia debent possibilitatis rerum naturae contineri, nullo modo nouimus, utque ex ea ut deo rium sex anticipatione
non possumus naturam enodare. Sili vero a formis rerum
experientiae obnoxiarum, proinde sursum sex adsumto sue a posteriori , quoniam in iis serinam inueniri finalem arbitramur, ad eas enodandas, causam velimus ex finibus agentum testari; tum prorsus per tautologiam explicaremus, rationemque verbis illudere; ne dicam, ibi, ubi cuin hoc enodandi modo nosmet in regionem suprasensibilium prae
ciPitamus, quo nos non sequi potest cognitio physic ,
467쪽
FACvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 43s
rationem ad insaniam poeticam seduci, quod ipsum vi
caueatur praecipuum illius consilium est. Ex altera parte norma pariter necessaria rationis praecipit, ut principium finium in productis naturae ne praeterinna ittatur; propterea quod illud, etsi modum exsistendi eorum nobis haud uberius exponat, tamen principium est heuris i cum, particulares naturae leges indagandi; etiamsi eo haud utaris, ad naturam ipsam ex eo enodandam, squidem eos, quamuis ea unitatem finium intentionalem aperte
exhibet, tamen etiamnunc sines naturae vocamus, nimirum
haud ultra naturam rationem possibilitatis anquiramus. Quoniam autem tamen postremo de ii ac posteriori quaerendum videtur: itidem necessarium est, ut peculiaris causalitatis modus, qui in natura haud deprehenditur, cogitetur, quam mechanice continet causarum naturae, propterea quod ad receptiuitatem plurium aliarimaque formarum, quam quarum materia ex posteriori capax, capax est, praeterea spontaneitas causae squae proinde non potest materia vocari) accedat, oportebit, sine qua non potest aliqua sormarum illarum ratio adferri. Caute quidem rationi versandum est, antequam id agat, neque unaquaeque naturae
technice, hoc est, facultas illius productiva, quae formam finalem fgurae in gratiam solius nostrae adprehensonis in sese ostendit, uti in corporibus rectis) pro teleologica declaranda, sed tam diu semper pro mechanice poss-hilis consideranda; sed si in eo principium teleologicum prorsus excludatur, et, ubi serina finalis, in gratiam possibilitatis sorinarum naturae ab 'ratione inuestigandae, per causas suas, manifesto sese ut relationem prodit ad aliud ruoddam causalitatis genus, nihilominus tamen usque velisolum sequi mechanisinum narurae, necesse est, ut ratio ad insaniam adducatur, circumvagationemque in fetibus ingenii virium naturalium, quae nullo modo possunt cogitari, in quam per enodandi modum mere teleologicum, qui nullam omnino rationem habet mechanisni naturae, inciderat. In una eademque naturae re ambo non possunt prin-mpia, ut decreta enodationis deductionis unius .b altero
468쪽
copul .iri, id est, ut principia dorariatica et constitutiva
perspicientiae naturae in usu ni facultatis iudicalidi deterininantis coniungi. 'Si exempli ni alia, vermem sumo ut produc uni solJus meeliani sint iliateriae formationis nouae.
quam per se ipsa ciscit, elementis putredine liberatis) spectanduin esse; nunc non postum ab eadem maturia, vi causiditate quadam ex finibus agendi, idem productum deri.
vale. Rursus retro, si idem pio ductum sumam ut finem naturae, nequem modum generandi illius mechanicum sperare, eumque ut principium constitutivum sumere diiudi. eandi illius secundum eius pollibilitatem, atque ita ambo principia contuli aere. 'nus ei tim explicandi Hiocus excludit alterum; et io insi ambae rationes postibilitatis eiusmodi producti positae serent in una, cuius vero nos haud rationem haberemus. Frincipiti ira, quo efiici debet, ut ambo queant in natura ex iis diiudicanda coniungi, in eo, quod extra virumqtie proinde quoque extra possit bilem reprae sentationem naturae empiricam) situ ira est, huius vero rationem continet, 'ioc eli, in suprasensibili poni debet, et
Unaquaeque ainbarum explicandi rationunt ad id resem. De quo vero cum non nisi cogitationem liabere queamus indeterminatam rationis, qua ei licitur, ut diiudicari natura possit ex legi uis empiricis, caeteroquin autem eam nullo
propius queamus praedicato determinare; sequitur, ut utriusque principii coniunctio non in natione possibilitatis cuiuspiam prodiicti ex legit,us datis explicandae iii usum facultatis iuditandi defer natuis, verum in ratione quadam strus expone; Idaei gratiam ficultatis iudicandi reflectentis pollit niti. - Namque explicare ost a quodam principio derivare, quod igitur dillinc te cognoscete debebis et indicare.' Iam principium quidem naecliani sint naturae caulatitatisque in uno eodemque naturae producto in uno principio supremo colia erere debet, indeque communit cr prolTR-nare, quoniam alioquin ea non possent simul in contemplatione naturae lini ut consilere. Quod si autem hocce principium obiective commune, ideoque et communioni nor mae inuestigandae naturae independentis potestatein faciens
eius generis sit, ut illud qui doen indicari pollit, numquam
469쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. ar
uero determinate cognosci ad usuinque iii casibus obatis 1,erspicue doceri; ex eiusmodi principio nulla explicati poterit, hoc est, distincta ac determinata derivatio polii-bilitatis producti naturae liburiri, quod cx illis queat priu-eipiis disiunilibus fieri. Atqui principium commune deri-νationis et mechanicae ex una p/pte et teleologicae, ex altera
vero siprofesiluis ust, quod naturae ut pha nomeno lubit riendum videtur. De hoc vero respectui theo retico neninimam quidem politive determinatam cogitationem nobisnsorinare possumus. Quomodo igitur ex eo, ut principio, latura secundum peculiatus leges suas) nobis senema sit. iii Od cum ex principio generationis ex ptiysicis tum exlecreto causarum finalium ut polubile 'lucat cognosci: .ullo modo potcst explicari; sed, cum accidit, ut ros,bulae sint naturae, quae ex principio mechanismi cui . mper potestas est in re naturae quoad pollibilitatem, uobis non possunt, nisi decretis teleologicis nitentibus, gitari, tantummodo sumi, audacter licere utrique con-enienter leges naturae inuestigare posteaquain possibilitas roducti illius ex uno alterove principio potest ab intellitentia nostra cognosci , neque per opinatam repugnan-lain irritati, quae in principiis diiudicandi illius emergit: ropterea quod saltim postibilitas salua est, utrumque Ob- .ctive quoque in principio posse coniungi cum phaei Omeua attingant, quae rationem suprasensibilain sup-
Itaque etsi et 'mechani sinus et technicismus naturaeeleologicus, respectu eiusdem producti et possibilitatis litus cominii ni cuidam subesse principio postant naturae exegibus peculiaribus; tamen, cum hoc principium fram ceu dens sit, pro circumscriptione intelligentiae nostrae in bo principia tum non possumus in explicanda eadem: .nerationu naturae coniungere, cum ipsa interna possibi-itas huius producti tantummodo ex causalitate secundum ines intelligi potest cuiusmodi sunt materiae organisatae . , Ianet igitur superius teleologiae decretum: pro naturantelligetitiae humanae, possibilitatis rerum in natura orga-
470쪽
ni salarimi nullam sumi causam aliam posse ut techniee eff- cientem, seiuna ue naturae mechanismum ad explicanda haec illius producita minus idoneum esse posse; neque tamen eo respoctu postibilitatis earum rerum ipsarum quid quam posse ex hocce principio statui. Quod scilicet cum modo norma sit saeuitatis iudieandi reflectentis, non vero determinantis, proinde duntaxat subiective ad nos valeat, non vero obiective ad possibilitatem harum ipsarum rerum ubi uterque generationis modus in una possent eademque ratione causave cohaerere ; cum porro. sine ullo ad illum generandi modum teleologice dietum accedente conceptu de mechanisino quodam naturae simul in eo inueniendo, eiusmodi nullo modo queat ut naturae productum diiudicari; norma illa simul necessita. tem in se cohibet amborum principiorum in diiudicandis
rebus ut finibus naturae coniungendoriam, sed non ut una tosa, aut quadam tenus in locum alterius reponatur. Nam
illius loco, quod a nobis saltein duntaxat ut ex fine cogitatur possbile, nulli, mechanismus sumi potest; neque
loco eius, quod ex hoc ve necessarium cognoscitur, milia fortuita ratio, quae cuiuspiam finis indigeret pro ratione determinante, accipi: sed modo unum mechanismuni alteri tedlinicismo intentionali) subordinari, quod sane licet fieri ex principio formae finalis naturae transscen- deirtali. Ubi enim fines cogitantur, ut possibilitatis quarum dam rerum rationes, ibi etiam et adiumenta sumenda sunt, quarum lex agendi per se nullius rei indiget finem suppinnentia, proinde mechanica esse possit et nihilominus cauuta elorum intentionalium subordinata. Idcirco in ipsi naturae productis organicis, multo magis autem, cum infinita illorum vi commoti, intentionale in coniungendiι eausis pitysicis ad peculiares leges nunc etiam certe per hypotheses licitas) pro principio varii eranti facultatis iudicandi reflectentis in gratiam totius naturae mundi senti mus, peimagna atque etiam uniuersalis legum mechanica rum cum teleologicis coniunctio potest in generationibvi