장음표시 사용
471쪽
FAC TATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 439
naturae cogitari, principiis diiudicationis illarum haud permutatis, unoque in alterius locum haud translato; quoniam in diiudicatione teleologica materia, vel, cum serma, quam induit, selum ut ex iconsito postibilis diiudicatur, tamen, secundum naturam suam legibus inechanicis convenienter, illi siti proposto quoque ad iii mentum esse sub ordinatum potest: quamquam, cum ratio huius coniungibilitatis in eo posita sit. quod neque unum neque alterum neque mechanismus, neque nexus finalis st, sed substratum suprasensibile naturae, de quo nillil quidquam cogia oscimus, rationi nostrae humanae uterque repraese11-tandae postibilitatis modus eiusmodi rerum obiectarum non potest conflari, sed nos non nisi ex copulatis causis snalibus, in suprema intelligentia sun datum possumus diiudicare, quo proinde explicati di modo teleologico nihil
inoniam vero incertum prorsus atque in determinatum est, nostraeque rationi et aeternum in determinabile manebit, quantum mechanismus naturae ut adiumentum conferat ad unumquenaque in ea scopum ; et propter principium, de quo supra exposuimus, intelligibile possibilitatis naturae in uniuersum, adeo sumi potest, eam esse totam posse ex utraque lege uniuerse conueniente, etsi, quo id fiat, modum minime intelligimus: tamen quoque nesci m i , quam late pateat, quae per nos fieri possit, explicandi ratio mechanica, sed hoc tantummodo certum est: quoad unaquain in ea progrediamur, tamen eam semper ad res, quas semel pro finibus naturae agnoscimus, minus idoneam esse, nosque proinde, pro natura intelligentiae nostrae, rationes illas principio cuidam teleologico debere cunctas subordinare. 'Atque in eo quidem ius fundatur, et, propter graui talem studii naturae ex principio mechanisni usui rationis theo retico nostro, etiam osticium: omnia producta euenta que naturaς, vel maxime sua lia, mechanice explicandi, quatenus in nostra potς state erit cuius carceres intra hoc inuestigatiosis genus ostendere non possumus , praeterea
472쪽
nuinquam e conspectu mittendi, nos ea, quae sola cumque possumus in conceptu finium rationis ad ipsam inuestigationem proponere, naturae essentiali rationis nostrae convenienter, nulla habita illarum mechanicarum ratione, tamen
postremo debeamus causalitati ex finibus subordinare.
An teleologia, ut pars physices sit pertractanda. '
aquaeque scientia in encyclopaedia scientiarum omnium certum debet determinatumque locum habere. Sciuntiae philosophicae locus esse debet in parte eius theo retica vel praesica, quem locum ea si in parte habeat theo retica, aut in physica, quatenus id, quod subiectium esse potest experientiae, considerat proinde in doctrina corpo rum, psychologia. et cosnologia uniuersali) aut in theo Iogia de causa mundi originaria ut complexu Omnium Terum experientiae obnoxiarum) adsignari. Iam quaeritur: quinam locus teleologiae debetur IVtrum ea ad physicam proprie sic dictam portinet, an adfleologiai ny Alterutrum sit, necesse est; nam ad transitionem aό una ad alteram nulla prorsus potest scientia pertinere, quoniam haec tantummodo articulationem organis sonemque systematis, non vero locum in eo denotat. Eam non ad theologiam ut partem eius pertinere, quamquam eius in ea usus seri grauissimus poterit, per se manifestum est. Illi enim generationes naturae earumque causa propositae sunt; et, quamuis ad hanc causam, ut Tationem extra supraque naturam positam auctorem diui num) spectet, tamen id non facit in usum facultatis iudieandi determinantis, sed modo ad diiudicationem rerum in mundo per ideam talem, intelligentiae humanae com
473쪽
FACULTATIS IVDICANDI TEI EOLOGICAE. 44 i
nienter, ut principium regulatiuum ducendam, solum ingratiam facultatis iudicandi reflectentis in contemplanda
Neque ea magis videtur pertinere ad physicam, quae principiorum indiget detenninantium, non solum reflectentium, ut effectorum naturae docere rationes queat obiecti- 'vas. Et sane quoque theoriae naturae, aut explicationi Phaenomenorum eius inrelianicae, per causa' ellicientes,
eo nihil quidquam accedit, quod ea pro ratione finium ad se inuicem considerantur. Exhibitio finium naturae in eius productis, quatenus iis systema ex conceptibus teleologicis constituitur, proprie duntaxat pars est descriptionis naturae, ad peculiare illum conceptae: ubi ratio quidem munere iungitur praeclaro et salubri, practicequo vario modo strali, verum de ortu, internaque harum formarum possibilitate nihil quidquam aperit, quod tamen proprie propositum est physicae theoruticae. . , Ergo teleologia, qua scientia, ad nullam omnino doctrinam pertinet, sed solum ad criticam, et quidem singularis cuiusdam cognoscendi facultatis, nimirum sicultatis iudicandi. Ea vero, quatenus principia continet ex riticipatione, viam methodumque et potest indicare et debet, qua iudicari de natura ex principio causarum snalium debeat; atque ita mei Lodologiae certe Irogatiua Contagio est cum tractandi ratione in physica ilies rςtica, et quoque cum relatione, quae huic esse potest in inelaphysica ad theologiam, ut eius propaedeutica. q. 8o.
De principio mechanismi teleologiso in explicanda raut sve naturae necessario subiistendo.
Potesas quidem rationem solum mechanicam Omnium naturae productorum experiendi, per nullos cancellos cireumferipta est; sed facultas cum ea sola rem e tendi, pro
natura intelligentiae nostrae, quatenus ea in rebus occupatur ut finibus naturae, non solum admodum limitata est
474쪽
verum etIam perspicue carceribus inclusa nimirimi ita, ut
ex principio quodam facultatis iudicandi, illa via priori sola nihil quidquam possit ad has res explicandas estici, proinde diiudicatio eiusinodi productorum semper a nobis simul principjo cuidam subiici teleologico debeat.
Rationi proinde consentaneum est, atque adeo praeclarum, ut mechanisnum naturae, ad explicanda pro- duela naturae, tantum persequamur, quantum fieri verismiiliter poterit, atque etiam de boc conatu propterea haud desperemus, quod fieri per se nequeat, ut in eius via cum forma naturae finali conueniamus, sed solum idcirco. quia nobis ut hominibus fieri non potest; propterea quod ad id alia quam sensitiva visione, detemtinataque cognitione subfliati intelligibilis naturae, ex quo ipsius phaenomenorum mechanismi ex legibus singularibus reddi ratio posset,
, quae Omnia Iacultatem nastram prorsus Igitur perscrutator naturae, ut ne incassum laboret, hi diiudicandis rebus, quarum conceptus ut finium naturast sine dubio sundatus est rerum organisatarum , semper ullam quampiam debet organisationem originariam sunΔ-mento constituere, quae ipse mechanisino illo utatur, ad lias sermas organisatas producendas, aut suam ad nouas formas quae tamen semper ex illo fine eique conuepim.
Gloriosum est, ope anatomiae comparativae magnam creationem naturarum organi sitarum perlustrare, ut videas ramie in iis quidpiam simile systematii, et quidem ex principio generationis, inueniatur; ita ut haud necesse sit, in solo principio diiudicationis quod perspiciendae genera tionis illarum nihil quidquam aperit) consistere, animoque desponsato omnem naturae in hoc campo perspiciendas potestatem mittamus. Conuenientia tot generum apina lium iii certo quodam schemate communi, quod non solum in struetura ossiuili, verum etiam in coiistituendis
ordinandisque partibus reliquis i titilento esse videtur,
475쪽
FACULTATIS II DICA , DI TELEOLOGICAE. 443
ubi mira formae simplieitas aliis coiitraelis partibus aliis diductis, his inuoluendis, illis euoluendis, tantain potuit formarum varietatem producere, spem animo quamuis tenuem iiiiicit, sere ut in eo sane quidpiam cum principio meclianismi naturae, sine quo nulla ei se omnino phy sica poterit, estedium iri videatur. Hac analogia sormarum,
quatenus, ut maxime diuersae, tamen archetypo communi conuenienter generantur, confirmatur suspicio adfinitati a verae illarum in generatione a matre communi originaria,
per adpropinquationem gradu alem unitis animalium generis ad alterum, inde ab eo, in quo principium finium plurimum confrinatum videtur, scilicet ab li omine, v, quoad polypum, atque ab linc adeo usque ad muscos et lichenes, tandetuque ad gradum naturae infimum nobis quidem intelligibilem, ad materiam rudem: ex qua eiusque viribuS. per leges mechanicas earum instar, quibus crystalli sationes enaς it , uniuersa naturae technica, quae nobis in naturis ot gani satis tam incomprehensa est, ut eius causa aliud nosmet principium cogitare coactos arbitremur, descendere videtur.
Hic igitur arthcuolago naturae liberum cst, ut fingat, ex relictis vetustissimarum conuersonum velligiis, per Omnem, qui ei notus est, vel quem suspicatus iit, illius mechanismum, magnam illam rerum creatarum similiam ita enim ea cogitanda foret, si adfinitas illa perpetuo contextu nexu gaudere fundamcnto debeat) exortam suille. Gremium maternum terrae, quae ipsa e statu suo chaotico
quasi magnum anima degressa esl, ponere potest primo sutus forma pariam finali induisse, hos vicissim alios, qui loco
generationis tuo rotationiqiae inter se inuicem conuenientius . se esto arent, peperisse; donec haec ipsa mater rigens, ossibusque obducta , partus suos ad species certas determinatasque nec porro degenerantes adstrinxisset. varietasque ita maneret, uti operatione extrema facultatis formandi illius secundae accidisset. - erum nihilominus tandem huic matri uniuersali organi sationem tribuere debebit ad has res creatas uniuersas consulto intentam, alioquin forma
476쪽
sualis productorum in regno cum animali tum vegetabilis euiuium possibilitatein nullo modo poterit cogitari φ . Tum autem rationem explicandi non nisi amplius distulit, neque sibi arrogare potest, sese generationem duorum regnorum illorum a conditione causarum finalium liberasse. Atque ipsa quidem mutatio, cui certa quaedam sormarum organisatarum genera sortuito subiiciuntur, cum cius videmus chara flerem se mutatum hereditarium seriatque in vim gignendi recipi, non facile poterit aliter diiudicari, quam ut euolutio per occasionem nascens initii cuiusdam snalis in specie originarie praesentis, ad conserualidum genus; quia generatio sui similium in perpetuo
forma finali interna naturae organicatae arcte coniuncta est
cuni conditione nihil in vim gigendi recipiendi, quia illud quoque in eiusmodi finium systemate ad unum quoddam
initiorum pertineat inevolutorum originariorum. Quod si enim ab hocce principio discedas, certo scire non poteris, anne plures partes formae, quae nunc in specie quadam deprehenditur, originem habeant pariter ita sortuitam et temerariam; principiumque teleologiae: ut in ente Orga-
Hypothesin eiustilodi generis ausum rationis ineeptum dieere poteris; paucique erunt, vel in ipsis acutissimis serutatoribus naturae, qui haud nonnumquam in eam cogitationem incidistent. Haud enini sere absurdum est, quemadmiadum generatio aequi. voea, per quam generationem intelligimus naturae organisatae per mechanicen materiae rudis et inorganisatae. Illa enim seni per foret generatio univoea in sensu verbi peneralissimo, quatenus modo quidpiam organicum ex re alia itidem organica, quamuis in hoe rerum genere ab eo specie diuersum, gigneretur; veluti si certae quaedam bestiae fluviatiles paulatini sese ad palustres, atquς ex his, aliquot generationibus interiectis, ad bestias terrestres formarent. Neque enim hoe ex anticipatioile, in iudicio solius rationis, secum pugnat. Sed Oxperientia nullum eius rei exemplum ostendit; quippe qua potius constat , omnem, quam nouimus, generationem homonymam esse, non solum univoeam, contrariam genuationi ex materia inorganisata, verum etiam productum edere in ipse organisatione simile generantis, neque uspiam generationem heterouymam, quantum quidem nostra nati irae pertinet cognitio erupi.riea, inueniri.
477쪽
FACULTATIS IUDICANDI TEI. EOI. OGICAE. 4ὲ3nico nihil quidqua:n eorum, quae sese in propagando illo
conseruant, ut temerarium iudicetur; eo iii usu ad modun. 1
ambiguum incertumque fieri, necesse foret, et solummodo de stirpe originaria quam vero haud amplius nouimus valere. Iis qui eiusmodi statum naturae omni uin principium diiudicandi teleologicum, hoc ell, intelligentiam archi tectoilicam, sumendum putant, Humius sic occurrit: posse quem eodem iure quaerere, qui tandem fieri possit talis intelligentia, nimirum, quomodo sacultates illae variae proprietatesqtie, quibus postibilitas esticitur intelligentiae, limul vi potestateque pollentis exsequendi tam ex finibus potuerint in ente quodam concurrere. Verum hoc dubium vanum est atque inane. Tota enim dissicultas, qua quaestio de generatione prima rei in se ipsa finem cohibentis et per se solain comprehensibilis implicatur, posita est, in investiganda unitate causae variorum extra se in hoc producto coniungendorirna; ubi, cum haec ratio in intellistentia causae producentis ut substantiae simplicis ponitur, illa qii ac Rio. quatenus teleologica est, satis enodatur. cum vero causa solum in materia anquiritur, ut inultarum subsantiarum extra se congrcgatione, unitas principii sermae sinali internae son nationis eius prorsis dcest; materiaequent iocratia in genterati alii bus, quae ab intelligentia nos lia non possunt nisi ut fines comprehendi, vernum est inani
IEx quo fit, ut ii, qui formarum materiae obiecti laesia alium rationem postibilitatis supremam quaerunt, nequia
ei sere intelligentia in concedunt, totam rerum uniuertita tem tamen licenter unam substantiam faciunt omnia complectentem pantheismus), aut quod tantummodo explicatio magis determinata illius est complexum multarum vniftibsiautice iplici inhaerentium dolei minationum Spi- nocismus) duntaxat ut illam conditionem inueti iant, universae formae finalis, viritatem rationis; in quo quidem imi conditioni problematis satis faciunt, iacmpe unitati in relatione finium, intervcniente conceptu solum ontologic
478쪽
substantiae simplicis, sed conditionis alterius, ninumia relationis illius ad consequenS Vt m, quo ratio illa onto. logica quaestionis adcuratius determinari debet, nillil quid
quam adducunt proinde quae itionem fotam nullo modo expediunt. Praeterea sper rationem nostram minime eesplicari potest, nili rationem illain rerum originariam ut substantiam simplicem, liuiusque proprietatem ad naturam formarum naturae in ea nitentium specificam, nimirum vnitatis finalis, non ut substantiae intelligentis, relationem vero illarum ad has propter rationem fortuitam, quam in omnibus, quae nobis Vt fines c ogitatione sormamus, de . prehendimus non ut relationem causalitatis nobis reprae
g. 8 I. De m thanismo in fine enodando naturae vi naturae
producto ad principium teleologicum socio in
' iungendo. Quemadmodum mechanismus naturae pro iis, quae paragrapho praecedente docuimus, sussiceii solus non potest ad postibilitatem rei organisatae ex eo cogitandam,1ed certe pro natura facultatis cognoscendi nostrae) causae debet ex consilio cssicienti originarie subordinari: sic quoque sola ratio teleologica eiusmodi rei parum lassicit, eam
simul ut productuin naturae et considerandam et diiudicandam, ni sit mechanismus naturae illii rei adiungatur, quasi quoddam instrumenturn causae ex consilio agentis, cuiusnnibus nillilominus natura in legibus mechanicis subordinata est. Postibilitas eiusmodi coniunctionis duorum prorsis diuersorum causalitatis generum, naturae in legalitate sua uniuersali, cum idea, illam ad singularein formam adstringente, cuius ea per se nullam omnino rationem conasnet, nostra ratio nullo modo comprehendit; eci in substrato inest naturae suprasensibili, de qua nihil quidquam
possumus alendo deterin inare, praeterquam quod illud ressit per se, cuius tantummodo phaenomenon cognoscimus. Sed principium: vi uniuerta, quae ut ad hanc naturam
479쪽
FACULTATIS IVDICAVIDI TELEOLOGICAE. 4 et
phaenomenon pertinentia utque illius producta suiniinus,
etiam ex legibus mechanicis cum ea coniundia cogitare cogamur, nihilominus vim suam virtutemque retinet; siquidem, sine hoc causalitatis genere, res Organisatae, ut fines naturae, tamen nulla serent produeta naturae.
Cum igitur quod fieri aliter non potest) principium
generandarum earum retram teleologicum accipiatur; vel
occulanesismus poterit, vel praestabilismus causae se ae illius interne snalis sundamento constitui. Secundum
occationalismum causa mundi suprema, ideae conuenienter, per occasionem cuiuSque coitus materiae in eo sese inistenti proxime serinationem organicam tribueret; secundum praestabili sinum vero, illa in prima huiusce sapientiae suae producta tantummodo initia illatura foret, quibus sit, ut res organica sui similem producat, se ipsamque
species semper conseruet ac tueatur, itemque interitus indiuiduorum per naturam simul interitum suum accelerantem perpetuo resarciatur. Sumto Occasionalisino pro-d tristionis rerum organisatarum, omnis omnino natura prorsas in eo perit, cum eaque Onviis quoque rationis ustis,
de possibilitate eiusmodi productorum generis iudicandi; ideirco supponi potest, neminem hoc systema secuturunt fore, qui ullo modo philosophiam curet.
Ac prarstabilisthus quidem itidem potest dupliciter
versari. Quippe qui unamquamque rem organicam ex sui sint ili generatam vel ut e silvum considerat, vel ut pro- ctum. Systema generationum ut solorum eductorum dicitur systema praeformationis individualis, siue etiam theoria molutioriis: systema generationum ut productorum vocatur systema epigrafeos. Hoc posterius itidem potest systema praeformationis generitae adpellari; propterea quod iaculta productiva gignentium tamen ex initiis internis snalibus, quae generi impertirentur, proinde forma spe- ei sica virtualiter I iit praeserinata. Cui quidem conuenienter theoriam praesormationis indiuidualis contrariam potiu trior iam posses inuolutionis vocare.
480쪽
Propugnzitores I Itoriae exolutioliis, qui quod cli e incliui .lirum avi liaturae fori natue excipiunt ut illud eredant
proxime ex manu crcatoris proucnire, tamen non auli lunt
fieri iistud ex liypollicii occalsio itali lini, profiteri, ita vi coi ius in sola fontialitatu cerneretur, qua lumma causa mundi intelligens deci cuerit, odieni lue te uin manu proxima sor-
, Inandum, euolution uinque Cius ac nutritionem matri permittendam. t iaci ornaationem professi sunt; quali liaudi dein foret, suocinat mali modo, in initio aut in progressu mundi, eiust nodi formas orientes fingere, nec potius
permagnae parccretur multitudini instituto runa supcra natur dium per creationem occasionalem, quae nccellariae forent, ut emboeo in initio mundi iocinatus per longuintempus illud, usque ad euolutionem suam, non vires naturae etiertentes experiretur saluumque sese conseruaret propterea quod numerus infinite urator eiusmodi rerum pracla I matarum, quam umquc in deberent ei Iolui, cum iisque totidem crcationes eo inutiles et superuacaneae redderentur. Verum taliaeti in eo saltein quidpia in peria aittere
voluerunt naturae, ne prorsus in hyper phylicen inciderent quae Omni potuit naturae enodatione supersedere. Tenuere quidem etiamnunc mordicus itypei physicen suam, vol tum cum in in antiris quae nullo modo pollunt pro sinibus naturae reputari) formam finalem admirabilem videban t etiamsi ca vel id modo spe staret, ut aliquando anatomicus inca, tamquam sorma finali finibus destituta ollenderetur admirationemque sciit iret pudibundam. erum generationem spuriorum nullo modo potuere syllemati prae γi irationis aptare, sed semini rerum male uiarum, cui alioqui ii non iii si proprietatem mechanicam, primo una bryonis alimento seruicndi eoncessissent, tamen insuper vitia tribuere ex contilio forinalitem: quam tamen respectit producti totius ex duabus rebus eiusdem species generationis neuti ivellent concedere.
Contra in propugnatore se licinatis epigen V os, etsi, quem
respectu ratio mim empiricarum ad cui ucendam theoriam suum tenet, pi incil)atum iaculi quam nollemus; tamen Latio