장음표시 사용
481쪽
FACULTATIS IUDICANDI TEI EOLOGICAE. 44
iam in antecessum pius explicandi modo praecipue saueret, quoniam ruspς stu Ieiuin, quae Originarie pollunt solum ex finium caula litate ut pollibiles cogitari, eo natura laltem, quantum generationem attinet, ut ipse producens, non soluin ut euoluens, spectatur. atque ita tamen minima,
quae esse potest, supra naturalium impensa omnia consequentia inde a primo initio naturae relinquitur ita tamen ut de hocce primo initio, in quo omnino nausi agium ficit pliysica, quam illam cumque causarum catenam tentaverit, nihil quidquam determinetur . Atque in hac quidem theoria epigeneseos nemo plus praestitit, quam illustris Blum bachius, cum ad eam probandam, tum ad vera vlus illius principia constituenda i arti in usu illiti, nimium temerario coercendo. Viii uersa inexplicandi rationem physicalia earum formationum instituit ab materia organi sata. Namque materiarn rudem initio seipsani ex legibus mechanicis formasse, ex naturaque inanimi vitam o i iii potuisse, et materiam in formam se ae finalis se ipsalla conseruantis sponte coalelcere, it ire optimo docet rationi aduersari; sed limul tamen meclianismo naturae sub hoc principio organifati mis originariae nobis hirperscrutabili partem concedit in determinabilem, senui tamen haudquaquam obscuram, cuius, quae in materia inest, sicultas ad vim formatum solum mechanicam, illi uniuerseinditam, distinguendam) in corpore organico impet, formationis qui quasi sub ductuin sit institutionemque facultatis formandi mechanicae subiectus ab eo iadpellatur. 9. 82.
De systemate teteologico in relationibus rerum organi
satarum externis. Formam finalem externam dico, cum res naturae alii ut adiumentum inseruit ad finem. Iam res, quibus nullaesi forma finalis intema, vel quae nullam ad possibilitatem suam supponunt, velut terrae, aer, aqua, et id genus aliae nihilominus extrinsecus, hoc est, cum aliis rebus
482쪽
comparatae admodum possunt, cum forma finali conuenire; verum hae semper res lint, oportebit, Urgani latae, nimirum fines naturae, alias enim illae non possent ut adiumenta diiudicari. Sic aqua, aer, terra liaud possunt ut adiumenta spectari montium coaceruandorum, quoniam iis nihil quidquam continetur. quod rationem postularet pol Gibilitatis ex finibus, cuius proinde respectu causa eorum
numquam possit sub praedicata adiumenti quod ad id faceret repraesentari. Forma snalis cet terna longe alius conceptus est, quam conceptus internae, quae cum possibilitate est obiectae rei coniuncta, nullo respectu habito, exsistentia eius ipsa finis sit nec ne. De re organisata quaeri praeterea potest: quem in finem ea adest y sed haud facile de rebus, in quibus tantummodo essectum cognoscitur mechani sint naturae. Namque in illis lain causalitatum ex snibus ad internam earum possibilitatem cogitamus, nimirum intelligentiaira creantem, eamque sacultatem activam reserimus ad rationem eas determinandi , quippe ad finem. Una est tantummodo semia finalis externa, cum interna organi sationis Connexa, quae, missi quaestione, in quem finem Iiaec res sic organisata debuerit exstare, tamen in relatione externa adiumenti fini inseruit. Idque organisatio est sexus utriusque inuicem inter
se ad propagationem spectati sui cuiusque generis; hic
enim etiamnunc, uti in singulo potest atque indiuiduo interrogari: cur eiusmodi par, necesse suit, exstare Respondetur: Id hie demum totum quiddam esticit oegani-fans, quamquam haud organisatum in uno quodam
Quod si igitur quaeras: quem in finem res quaepiam adsit; respondetur aut sic: eius exsistentia generatioque nullo modo causam spectat ex consiliis efficientem, et thura semper origo illius ex mechanistrio naturae intelligitur; aut sic: vlla quaepiam ratio intentionalis est exsistentiae eius l ut rei naturae sertuitae , eaque cogitatio difficultet potest ia conceptu rei organisatae separari: quoniam, cum 1emel
possibilitati illius internae causalitas subiicienda sit causa-
483쪽
FACULTATIS IVDICANDI TELEOLOGICAE. 4si
rum finalium id eaque, quae huic sundamento subsit, etiam exsistentia producti huius non potest nisi ut finis cogitari.
Namque e1Letunt repraesentatum, cuius repraesentatione simul ratio continetur determinandae caulae essicientis intelligentis ad producendum, Ilais adpellatur. Quo proinde casu dici potust, vel : finis exsistentiae rei eiusmodi
naturae in ea ipsa est, nimirum ea non solum finis est, sed etiam scopus; vel: hic finis extra eam est in aliis rebus naturae, scilicet exstat conuenienter non quidem ut scopus, verum necessario simul ut adiumentum. Quod si autem uniuersam naturam perlustremus, in ea, vi natura nullam rem deprehendimus, quae laudem sibi posset scopi creationis vindicare; adeoque potest ex anticipatione probari: id, quod sorte naturae esse sinis vis .mus posset, ex uniuersis, quae excogitari queunt, determinationibus proprietatibusque quibus exornatur, tamen ut rem naturae , numquam ei Ie fcoptim posse.
Si regnum vegetabile consideres, initio posses per im-niensem secunditatem, qua illud fere sese supra quodque solum dilatat, in cogitationem incidere, illud solum esse
naturae mechanismi productum, quod in .sormationibus offendat regni mineralis. Verum adcuratior cognitio organisationis in eo sapietitissmae non patitur nosmet in ea cogitatione consistere, sed ansam praebet quaestioni: quem in finem adsunt hae res creatae δ Si respondeas: in usum regni animalis, quod iis alitur, ut in tam variis se is potuerit sese in terra dispergere; tum redit quaestio: quem in finem adsunt animalia ista plantis vescentia' Forte respondeas: in gratiam animalium rapacium, quae tantum possunt iis ali, quae vita praedita sunt. Tandem quaeretur: quem in finem haec una cum illis naturae regnis adsunt y Hominis
causa, ad varium usum, quem capere ex iis rebus omnibus sua sese intelligentia docet; isque finis ultimus creationis est in his terris, quoniam una solaque natura in iis es quae cogitationem sibi se are de finibus potest atque ex
congregatione rerum consulto sermatarum per rationem
suam systema finiuin comPonere.
484쪽
Posses itidem. cum Linia eo equito, viam ingrediens specie conuersam, dicere: animalia plantis vescentia adlunt, ut in increinentum luxurians regni vegetabilis, quo multae illius species susto carentur, temperetur; animalia rapacia, vi voracitati illoruin fines ac termini designentur; tandeinque homo, quo, haec insectante ac deminuente, Certum qui dilam aequilibrium virium producentium et euertenti uinnaturae cGnstituatur. Atque ita hol io, ut maxime certo
quodam respeeiu pro fine reputetur, alio tamen respecti vicissim adiumentoruin in ordine liaberetur. Quod si formam finalem obiecti uana in varietate specierum rerum in terra creatarum et in relatione earum ad se inuicein externa, ut rerum e consilio construdiarum,
pro principio constituatur; rationi consentaneum est, ut, in hac relatione itidem certam quamdam organisationem et
sustema omnium regno iram naturae ex suibus Cogitemus. Verum hic experientia aperte videtur rationis normae repugnare, praesertim quod sinem ultimum naturae spectat, quo tamen opus est ad possibilitatem eiusmodi systematis, et quem ntispiam pollamus nisi in homine ponere; cum potius respectu huius, ut cuiuspiam multa ira illarum specierum
animalium, natura cum euertentes Vires, tum gignentes
minime excipiat, ut cuncta mechandino illius, 1ine ullosne, subiiciantur. Primum, quod in toto finali quodam rerum naturae ordinando in terra ex consilio institutum esse deberet, sine dubio habitatio earum foret, solumque, et elementum,
in quo crescere decerent. Iterum adcuratiori cognitione naturae huius tundamenti omnis generationis organicae nullae aliae causae nisi prorsus temere agentes, quin potius euertentes, quam generationem, ordi itemque et fines promouentes indicantur. Terra marique non selum monumenta priscatum vastati otium, quibus ipsae resque in iis uniuersae, in se latae sunt, continentur; verum uniuersi illorum structura, terrae coria et maris snes habent prorsus spectent virium ferarum Omnipotentium naturae in flatu chaotico laborantis. Vt maxime conueDienter nunc
485쪽
quidem figura, strueturaque et decliuitas locorum apteque
ad aquas ex aere recipiendas, et ad venas sontium intercoria terrae varii generis sad varia pro dueta cursumque fluminum instituta videatur; tamen adcuratior illius inuestigatio probat, eos solum ut esseclum partim ignearum, partim aquearum eruptionum, vel etiam rebellio. Dum oceani exstitisse: cum quoad primam huius figurae generationem, tum potissmiun sequentem illius transformationem, simul cum interitu primarum generationum organi earum ' . Si igitur domicilium, solum maternum terrae) gremiumque maternum maris omnium harum rerum creatarum nullum alium nisi mechanismum prorsus Daturalem eius generationis testatur; quo tandem modo ea quo iure liorum productorum aliam possumus et post lare originem et adsereret Quainquam homo, quod adcuratissima reliquiarum euersionuin naturae illarum ex Cain peri sententia probare videtur, non erat in reuolutionibus istis comprehensus; tamen is a caeteris in terra creatis rebus tantopere pependit, ut conceta in aliis uniuerse dominante naturae mechanismo, tamquam iis comprehensus considerandus sit: quamuis per intelligentiam suam maximam certe partem in vastationibus eius potuerit seruari. Verum hoc argumentum plus videtur probare, quam finis contineret, cui propositum sui te nimirum, non solum
hominem nullum naturae sinem vitiinum, et ob eamdem
cRusam, congregationem rerum naturae organisatarum non
filium systema esse posse; sed, adeo ante pro finibus na-
Si nomen semel receptum historia/ naturaIta pro descriptione naturae manere debeat, id, quod illa ad literam indicat, item porepraesentatio pristini status antiqui terrae, de quo, etiamst
nulla liceat tertitudo sperari, non sine causa coniecturas audemus, a inae logia naturae, comparata eum arte, vocari. Ad
illam petrefacta, uti ad hane lapides eaelati et similia pertine
rent. Etenim eum tamen reapse in tali nomine theoriae ter
rae) semper, etsi, quod par est, tarde laboratur, tamen hoc nomen non inuestigationi naturae solum commentitiae atque opinatae indirum seret, verum tali, ad quam natura ipsa nosmet inuitat et prouocat.
486쪽
turae habita naturae producta nullam aliam Originem, quatumectialii sinu in naturae, habere. Verum in superiori enodatione antinomiae principiorum, mechanici et teleologici rerum naturae organisata mgenerandarum modi, vῖdimus: cum respeetia naturae ex
legibus suis peculiaribus ad quarum vero contextum sysΙ maticum nobis clauis deest) tantummodo principia sint iudicandi facultatis reste fientis, quae scilicet originem illarum liaud per se determinant, sed solum enunciant, Nos, pro natura intelligentiae nostrae rationisque, eam non possu in hoc rerum genere nisi ex causis finalibus cogitare maximum, qui esse possit conatum quin audaciam in Puriculis mechanice eas explicandi, non solum licitum esse. sed nos quoque per rationem ad id prouocatos, quainuis sciamus, nos eo ex rationibus subieetiuis peculiaris generis circumscriptionisque intelligentiae nostrae nec forte, me chanismus generationis cum origine ex finibus per se pug narct numquam posse suppetere; tandemque in principio supra sensibili naturae cum extra nos tum in nobisὶ utriusque generis possibilitatem naturae cogitandi conmode inesse posse rationem coniungendi, propterea quod reprae sentandi modus ex cautis snuibus duntaxat conditio lubiectiva sit usus rationis nostri, cum ea diiudicationem re mobiectamna non solum ut phaenomenorum cupit institui, verum etiam haec ipsa phaenomena, una cum principiis
illorum, ad subsitatu in supra sensibile postulat reserri, ut certas quasdam leges unitatis illorum possibiles iudicet, quas non nisi per fines iquorum quidem rationi sunt, qui supra sensibiles videntuo potest sibi cogitatione informare. g. 83.
De snt vltimo naturae ut Asematis teleologici.
Hactenus disputauimus, nos hominem non solum, velut omnes res organisatas, ut finem naturae, verum etiam hic in terris ut Mem naturae ultimum, cuius respectu cunctae reliquae res naturae systeina finium constituunt, ux
487쪽
FACULTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4ss
decretis rationis, non qui cleris in gratiam iudicandi facultatis determinantis, sed rellectentis tamen diiudicandi causani idoneam habere. Si igitur in homine ipso illud inueniti oporteat, quod ut finis debet per se alia cum natura coniundi ionem promoueri; sequitur, ut aut sinis eius generis sit, ut ipse queat per naturam benescam satiari aut utilitas est aptaque ad varios fines ratio, quo natura extrinsecus et interne) possit ab eo adhiberi. Prior naturae sinis felicitas foret hominis, alter eultura. Conceptus felicitatis haud is est, quem homo sorte ab instinctibus suis separet atque abstrahat, atque ita ex natura animali in se ipso depromat: sed in sola idea versatur status, quam iiistinctibus cum adiunctionibus soluinempiricis quod seri non potest) cupit adaequatam reddere. Sibi eam ipse concipit, et quidem modo tam Vario, per intelligentiam suam cum phantasia sensibusque complicatam ; quem adeo tam saepe mutat, ut natura, etiamsi tota
sit arbitrio suo stabiecta, tamen nullo modo posset certam deterini natamque legem uniuersalem fixamque accipere, ut cum hoc conceptu vago, atque ita cum fine, quem sibi quisque pro lubidine proponit, consentiat. Verum, adeo
si aut hunc sinem ad veram naturae necessitatem, in qua species nostra tota , secum consentit, reuocare velimus, aut, e contrario, dexteritatem opinatos fines sibi comp/xandi Vci maxime augere: tamen id, quod homo felicitatis verbo intelligit, et quis reapse finis eius naturae ultimus non finis libertatis est, ab eo numquam aequireretur , neque enim natura illius eiusinodi est quae uspiam in possessione ac fruitione desinat et satietur. Contra vero tantum abest, ut Datura illi singulares sibi delicias secerit eumque prae caeteris animalibus beneficiis cumularit, ut potius ei in perniciosis essectis suis. ut pestilentia, sanae, inunda tionibus, frigoribus, impetu maiorum minorumque bestiamin, Caeterisque rebus generis eiusdem tam minus pRreat,
atque cuique animanti alii; quid y quod pugna dotum irveo naturas illum praeterea in plagas a se ipso excogitat M praecipitct, et alios quoque suae ipsius speciei onere domi-
488쪽
nationis, bellorumque barbarie, et ad genus aliis, tantis calamitatibus subiiciat, ipsaque, quantum in se est, in euertenda sua ipsius specie occupetur, ut adeo, natura in nos niunificentistima, finis illius, si felicitatem spectaret nostrae speciei , in systemate illius his in terris non seriretur, quo niam natura in nobis non est illius capax. Is proinde fere solum articulus est in catena sinium naturae: principium quidem ratione huius il liusve finis, in quem natura cum in initiis videtur destinasse, propterea quod se ipsum finem constituit; sed tamen quoque adiumentum conseruandae formae finalis in mechanismo reliquorum articulorum. Vt una in terris natura, intelligentia praedita, proinde secubtate, sibi ipii pro lubitu fines proponendi, dominus qui
dum naturae cil titulo tenus, et, hac ut systema spectata teleologicum, pro destinatione sua vitimus naturae finess; sed semper cum adiunctione, ut scilicet intelligat velitque, hute sibique ipsi eiusmodi finium relationem impertire, quae ab natura libera sibi ipsa susticere, proinde scopus esse queat, qui vero nullo modo est in natura quaerendus. Ut autem aperiamus, in quo in homine saltem finem illum ultimum p inere debeamus, id, quod natura potest ad eum praeparandum praestare, quid ipsi, ut scopus sit, faciendum videatur, eximendum erit ab omnibusque finibus istis separanduna, cuius possibilitas conditionibus nititur, quae solum possunt ab natura exspectari. Λtque huius quidem posterioris genetis selicitas in terris est, qua com .plexum intelligimus omnium, qui per naturam extra hOminem atque intus in homine fieri possunt, finium; in quo quidem consistit materia omnium finium suorum in hac terra, quibus, si totum finem suum constituit, ineptus redditur, ad scopum suae ipsius exsistentiae figendum cum eoque conspirandum. Igitur omnium finium suorum in natura duntaxat conditio formalis sublestiua relinquitur, nimirum capacitatis, sibi ipsi omnino fines proponendi, et ab natura in finibus designandis libere natura norinis finium suorum liberorum generatim conuenienter, Vt ad iumento, utendi, quid natura, respectu scopi, extra se
489쪽
FAQI TATIS V, DICANDI TELEOLOGICAE. 43 et
positi, efficere pollit, quid mae proinde ut finis illius viti.
ii ius queat speetari. Produc tio capacitatis naturae rationisque aptae ad fines arbitrarios unitiei se proinde in libertate eius) est cultura. Ergo sola cultura ultimus sinis esse potest, qui naturae rei pediti humani generis iure attribuendus videtur minime propria illius selicitas in hac terra,ves adeo solum vi insit unientuin praecipuum sit, ordinis conuenientiaeque in natura bruta extra se efficiendi). Verum haud quaevis cultura ad hunc finem ultimum idonea est. Cultura dexteritatis sane praecipua conditio sit biectiva est utilitatis ad sines promouendos in uniuersu iri, neque tamen idonea, ad voluntatem in determinandiscligendisque finibus promouendam, quae tamen ad totum ambitum utilitatis ad sinos essentialiter pertinet. Pollerior utilitatis conditio, quam culturam possis disciplinae adpellare, negativa est, cerniturque in voluntate a dominio cupiditatum liberanda quo, ad certas quasdam res naturae fixi, inepti reddimur, ad sponte eligendum, propterea quod adpetitiones patimur nobis pro vinculis esse, quas natura nobis tantummodo pro filis du stitiis concessit 1ie determinatio naturae animalis in nobis negligeretur, vel adeo ea laederetur, interea dum nihilominus satis liberi
sumus, eas contrahendi remittendique, extendendi et corripi ndi, prout rationis fines postillabunt. Dexterilaa haud sacile potest in genere humano euolui,
nisi per hominum inaequalitatem; cum maxima pars hominum necessitates vitae quasi mechanice, nulla arte adhibita, ad commoditatem otiumque aliorum procurat, qui partes minus necessarias culturae scientiaeque atque artis tractant, atque ab his in statu molestiae, duri laboris tenuisque atque exiguae fruitionis retinetur, ad quam tamen classem nonnihil culturae altiorum paullatim etiam redundat. Molestiae
autem progressa illius cuius fastigium, si procliuitas ad
superuacanea necessiriis iam incipit detraliere, luxus vocatur utrimque pari vi crescit, ab altera parte per vim alienam, ab altera per rationem insatiabilem internam; verum splendida miseria tamen cum euoluendis naturae initiis in
490쪽
; einere humano coniuncta est, ipseque naturae finis, etsilia ud noster finis est, tamen in eo impetratur. Conditio, Iorinalis, qua fit, ut natura hunc scopum suum 1 olum
queat adsequi, ea conditio est flatusque in relatione hominum ad se inuicem, cum derogandae libertati inuicem mutuo repugnanti vis legalis in toto quodam, quod focietas ei uilis dicitur, opponitur; namque solum in ca maxima fieri potest initiorum naturae euolutio. Ad eam vero nihilominus , quamuis ad eam inueniendem prudentes essent homines coactionique illius ad sese subiiciendos sat sapientes, opus foret praeterea totum aliquod tofnwpshtitum, hoc est, systema statuum omnium, qui in discrimine sunt in se inuicem vim pernicios ni exserendi. Quod cum desit, cumque ambitio, dominandique insania atque auaritia,
praesertim in potentibus, ipsi eiusniodi consilii possibilitati
impedimenta obiiciant, bellum partim in quo ciuitates dirimuntur atque in paruas dissoluuntur , partim status alios minores secum coniungit totumque formare maius conatur non potest euitari: quod, uti naturalis per elli
natas cupiditates excitatus conatus hominum, tamen pro
sinde occultatus seitasse intentionalis supremae sapientiae est, legalitatis cum libertate statuum eoque unitatis synem
iis cuiusdam moraliter constituti illorum, nisi sun dandae, certe tamen praeparandae, et quamquam grauissimae calamitates sint, quibus illud humanum genus onerat, tamen
ad elateres accedit dum spes quietis selicitatis populi usque
longius receditὶ munerum naturae omnium, quae ad Culturam faciunt, usque ad summum gradum euoluendorus 1.
Quod disciplinam inclinationum spectat, quarum
initia naturae respectu destinationis nostrae, ut animalium speciei, prorsus finalia sunt, quibus vero euolutio generis humani admodum diffieilis redditur; tamen etiam ratione huius requisiti ad culturam alterius nisus naturae sinalis ad efformationem, qua hos ad altiores fines, quam quos natura suppeditare potest, recipiendos apti reddimur. Superpondium malorum, quibus per expolitionem gustus usque ad exemplaris rationem exculti illius, ipsoque luxu in artibus, ut ali-