장음표시 사용
321쪽
QUAEST. CXV. ART. I. Aliqti id ag/ns, er actum , sicut subsantiae Dirissides. a. Praeterea . Omne agens, excepto primo agem
te , in suo opere indiget subiecto, quod sit suscepti. bile suae actionis: Seiu infra substantiam corporalem non est substantia , quae sit receptibilis suae actio. nis ; quia haec substantia tenet ultimum gradum inentibus. Ergo substantia corporalis non est activa. 3. Praeterea. Omnis substantia corporalis conelu.ditur quantitate. Sed quantitas impedit substantiam a motu , S actione ; quia comprehendit eam , di mergitur in ea: sicut impeditur aer nubilosus a pediceptjone luminis: Et huius signum est, quod quam
to magis accreverit quantitas corporis , tanto est ponde osius,& gravius ad hoc quod moveatur. Ergo nulla substantia cor γralis est activa. 4. Praeterea. Omne abrens habet virtutem agendi ex propinquitate ad primum activum : sed a primo
activo , quod est simplicissimum , remotissima sunt
corpora , quae sunt maxime composita . ergo nullum corpus est agens.
I. Praeterea . Si aliquod eo us est agens , aut agit ad sormam substantialem, aut ad formam accidentalem : Sed non ad formam substantialem; quia non invenitur in corporibus principium actionis , nisi aliqua qualitas activa , quae est accidens : acta. dens autem non potest esse causa formae substanti iis, cum causa sit potior, quam effectus : Similiter etiam neque ad formam accidentalem ; quia accidens non se extendit ultra suum sibiectum, ut A pust. d icit 9. de Trin. c princi to. 3. I E go nullum corpus est activum. Sed Contra est, quod Dion. 13. cap. coelest. hieranc intre mine. oe med. inter caeteras Proprietates corporei iunis dicit, quod ad susceptas materias m ωifesae suismius magnitudinem , adtrimr , ω meens. Respoudeo dicendum, quod sensibiliter apparet aliqua corpora esse activa. Sed circa corporum actio. nes tripliciter aliqui erraverimi. Fuerunt enim aliqui , qui totaliter corporibus Metiones iubtraxerunt : Et haec est opinio Avicebron in libro sontis vitae , ubi per rationes , quae tactae sunt , probare nititur , quod nullum corpus agit ;sed omnes actiones , quae videntur esse corporum , 'sunt actiones cujusdain virtutis spiritualis , quae penetrat per omnia corpora z ita quod ignis , secundum eum , non cales it , sed virtus spiritualis p netrans per ipsum. Et videtur haec opimo derivataene ab opinione Platonis. Nam
322쪽
Nam Plato posuit , omnes formas , quae sunt in materia corporali, esse participatas , & determin tM , contractas ad hane materiam ς sermas vero separatas esse absolutas, & quasi universales. Et i-cleo illas λrmas separatas dicebat esse causas serma, quae sunt in materia . Secundum hoc ervo quod forma , quae est in materia corporali , dete minata est ad hanc materiam individuatam Per qua titatem , ponebat Avicebron , quod a quantitate prout est individuationis principium , retinetur , &corporalis, ne possit se extendere per inionem in aliam materiam r sed selum serma spi-τitualis, L immaterialis , quae non est coadata per, potest emuere per actionem in aliud. Sed ista ratio non concludit, quod forma corporalis non sit agens , sed quod non sit agens universale . Secundum enim quod participatur aliquid, secundum hoc est necessarium quod participetur id , quod est proprium ei: Sicut quantum participatur de lumine, tantum participatur de ratione visibilis . Agere au-
tu, quod nihil est aliua, quam facere aliquid acte, est per se proprium actus, inquantum est alius. Unde Se omne agens agit sebi semile . Sic ergo ex hoc quod aliquid est larma non determinata per mat etiam quantitati subiectam , habet quod sit agens indeterminatum, & universale e Ex hoc vero quod est determinata ad hanc materiam , habet quiH sit agens contractum, & particulare. Unde, si esset λ ma ignis separata, ut Platonici posuerunt , esset alia quo modo causa omnis ignitionis. Sed haec forma inuis, quae est in hac materia corporali, est eausa hu-rus ignitionis , quae est ab hoc corpore in hoc cor Pus . unde & fit talis actio per contactum duorum corporum. Sed tamen haec opinio Avicebron sup excedit opinionem Platonis . Nam Plato ponebat si tum formas substantiales separatas ; accidentia verqueducebat ad principia materialia , quae sunt m gnum , & pamum ; quae ponebat esse prima contra ria; sicut adii Grumi R densum . Et ideo tam Ps ao, quam Avicenna in aliquo ipsum sequentes , P nebant , quod agentia corporalia agunt secundum formas accidentales , disponendo materiam ad λrmam substantialem e sed ultima perfectio , quae est per inductionem formae substantialis, est a principio .ammateriali . Et haec est fecunda opinio de actione
corporum, de qua supra dictum est, c-47.-8.
opinio fuit Democriti , qui ponebat,
altionem esse per emuxionem atomorum a corPOre
323쪽
Ωgente, & pastionem esse per receptionem earundem in poris corporis patientis . Quam opinionem im-Drobat Arist. in I. de Gen. ctex. 37. γ seq. tom. a. diequeretur enim, quod corpus non Pateretur Per i tum ; & quod quantitas corporis agentis diminueretur ex hoc quod agit . quae sunt manifeste falsa . Dioendum est ergo , quod eomus agit , fecundum
quod es in actia , in aliud corpus , fecundum quod est in potentia. Ad primum ergo dicendum , quod dictum Augusini est intelligendum de tota natura corporali simul accepta , quae non habet aliquam inferiorem naturam infra se, in quam agat et sicut natura spiritualis in corporalem , & natura increata in cre tam : Sed tamen unum corpus est infra alterum , inquantum est in potentia ad id , quod habet aliud in actu. Et per hoc patet solutio ad Secundum. Sciendum est tamen, quod cum Avicebron sic argumentatur,
MI aliquid , quod es movens non motum , fellisex primus fastor rerum ; eNo ex ovostro es aliquid ,
Quod es moesm, . patiens tantum, hoc concede Quin est : Sed hoc est materia prima, quae est y tentia pura; sicut Deus est actus purus. Corpus e iam componitur ex potentia,& actu: & ideo est Sens, S patiens. Ad tertium dicendum , quod quantitas non im- Dedit sormam corporalem omnino ab actione , sicut dictum est : c in corp. are. sed impedit eam , nest agens universale .; inquantum sorma individusetur , prout est in materia quantitati subiecta . Si-xnum tamen, quod inducitur de ponderossitate cor Porum , non est ad proposituna. Primo quidem, quia additio quantitatis non est causa gravitatis, ut prohatur in de coelo, S mundo. tex. 9. eo. a. Secundo, quia falsum est, quini ponderositas faciat tam diorem motum ς immo quanto aliquid est gravius , tanto magis movetur motu proprio . Tertio , quia actio non fit per motum localem , ut Democritus
suit , sed per hoc quod aliquid reducitur de m.
etentia in actum. Ad quartum dicendum, quod corpus non est id . ruod maxime distat a Deo: participat enim aliquiae similitudine divini esse secundum formam, quam habet: Sed id, quod maxime distat a Deo, est materia prima, quae nullo modo est agens, cum sit in
Ad quintum dicendam , quod corpus agit I ad formam accidentalem, di ad formam substantialem.
324쪽
ualitas enim activa, ut calor, etsi sit accidens, git tamen in virtute formae substantialis, sicut eius ἱnstrumentum : Et ideo potest agere ad formam subinstantialem : Sicut & calor naturalis, inquantum est instrumentum animae, agit ad generationem earnis: Ad accidens vero agit propria virtute. Nec est contra rationem accidentis. , quod excedat suum subiectum in agendo, sed quod excedat in emendo: Nisi forsan quis imaginetur , idem accidens numero defluere ab agente in patiens: sicut Democritus P nebat , fieri actionem per defluxum atomorum.
APPENDIX. EX articulo habes primo' quomodo per rationem
reiicias errorem Sarracenorum c hic resartur adi Averroe ponentium.
quod nulla res producta agit, sed solus Deus ad ea-xum praesentiam facit actiones has, vel illas. Puta. Huminatio c secundum istos non erat actio se quae , quasi quod aqua esset corpus activum immutationis , sed erat opus solius Dei , quasi quod ipse
solus ad praesentiam tamen aquae ageret hume tionem . Talis error fuit etiam muroriam , ut re fert D. Thom. lib. 3. eour. Gent. e. 6 y. secundo habes : quomodo per rationem ostendas, has recte da mnari a Scriptum Genes. I. ,, Germinet terra he
B bam virontem , & facientem semen , lignumquae ,, pomiserum faciens fructum , Gre. ω protulit temis ra herbam virentem , & facientem semen , & se ,, men iuxta genus suum , lignumque faciens fru- ,, eiuna , Sc habens unumquodque sementem secunis dum speciem suam.-infra: Producant aquae re is pille animae viventis , & volatile super terram isse or infra: Benedixitque eis dicens : Crescite , MD multiplicamini , 9 e. se Similiter & ad hominem dixit . Ecce, quod Scriptura tribuit actiones rebua creatis, dum ait , ,, germinet terra herbam: Pr iis tulit terra herbam, item i & facientem semenis Se lignum pomiserum faciens fructum , item pr is ducant aquae reptile , item crescite , ia multiplia,s camini . is Verum quidem est, quod Deus in semni aliquid orirante operatur, ς. I S. ar. I. ad quoa significandum ibi dicitur: ,, Creavit Deus cete granari dia, & omnem animam viventem , atque mota se bilem , quam produxerant aquae . D Non tamea ex hac veritate , scilicet , quod Deus fin eis operatur , debet quis deducere falsitatem hane , scilicet quod ipsae res non operentur active opera sua. NOR . - O a enim
325쪽
enim ex hoc, quod Deus ereavit rete grandia, &cc negat Scriptura, quod aquae , &c. producant, Immorambo asserit praemittens iussionem Domini , ut PS . tet in textu recitato. Producat inquit) terra,& ut designet, quod Deus dat virtutem creaturis , ut Mant effectus proprios , in quarum tamen actionia hus omnibus ipsemet coagit. Quis enim nesciat ,
Rod causa prima influit, immo & magis, in ineum causae secundae, quam ipsamet causa secunda pQuis vero blasphemet, etiam in philosophia, quod . Deus quicquam agit frustra i At Deum benedixisse se creatis , inquit Scriptura , & Dei benedictio c secundum Gregorium est beneficiorum collatio , in virtutum multiplicatio , & , quia benedicendo diaxit e Crescite ω multiplieamini , consequenter drucendum est , quod per hoc significatur cvitatio vise tutis activae, qua animata ses, individuniter multuplicarent. Ne igitur ista virtus creatis sit collata in , vanum , & consequenter Deus dicatur aliquid agere frustra, fateri cogimur ex illo textu sacro, quod res creatae virtutibus cuique propriis activis agunt effectus suos . Caeterum Samaeanis , & muris praedictis occurrerant quaedam dubitationes in hac materia , etiam quos forsan stirent id , quod naturalis xati o dictat , videlicet ,. quoa Deus nihil agit se
stra: R. ideo propter illas dubitationeς, cum eas ne-stirent solvere, relicta veritate, amplexati sunt e frorem praedictum . Ex ignorantia ergo vera m scili-cet nesciendi solvere contraria , in aliam maiorem, morantiam ceciderunt, quod est novam falsitatem , quam dubia contraria nova suadebant , & pro. veritato imbiberae, Be veritati iam agnitae. praeferre , &propter hanc noviter receptam, antiquam veritatem falsitatem nominare . Vide socordiam , contra omnem regulam etiam philo ph. Regula quippe phi Ios lib. r. Pisseeor. rex. a. est, quoa n notis Procedere debeamus ad ignota , & hunc ordinem naturaliter nobis comparatum asserit. Ex regula igitur hac habetur , secundum ipsum , quod nota nore debent relinqui propter ignota , nec notiora prm ter ignotiora, item , qucra ex notis nobis debemus. glossar: ignota , & non ex ignotis velle commensurare nota. Hoc est, descendendo ad practicam et Quando ninim agnita iam aliqua veritate occurrit aliquod disebium in contrarium , nos , non obstante novτ huius dubii occursu , inconcusse priori veritatae rete ta, debemus per illam seruere, aut saltem quaerere selvere, aut saltem velle solvere, aut saltem scire, quod nare est via solvendi dubium occurrem, & noi
326쪽
per dubium ipsum involvere , intricare , in ainbis Mum vocare, vel quod peius est, negare veritatem litam prius agnitam . Debemus , inquam , tunc ex veritate iam nota dubium adveniens illustrare , fle. Non ex dulsio adveniente inustare, vel, quod deterius est, relinquere veritatem praecognitam . Quos si aliter procedatur , fit contra ordinem naturalem,
ut innuebat ibi Philosophiis . Si Philosophi viam, hanc in scientia procedendi Saraceni illi servassent & Mauri , addo , Κ haeretici tum praeteriti , t mPraesentis tem ris , atque futuri , veritatem illam naturaliter dictatam, Deus nihil agit θυ ira , retianuissent, eaque ducti,& ab errore suo praedicto no obstantibus novis dubiis abstinuissent, & dubia illa 1blvissent, vel saltem solubilia esse dixissent,& proeveritate dubitationes illas non acceptassent . Quod autem dubitationes illae sint solubiles , atque solis
uantur, vide D. Thom. 3. coni. Rent. c. 69. supra-,
dictam regulam servemus diligentila me omnes , maxime in rebus fidei , ne quando illusionibus diab . Iicis, hominumque pravorum sophisticis dubiis mens alicunis nostrum pateat, sed , ut in veritate cath Ii ea praesertim radicati , & fundati super . Christo propitio, ad imitationem prophetae inimicos noseros mentitimus cornu , & in eiusdem virtute spernamus insurgentes in nos, Ps. 43. Tenio habes: quomota. per rationem Scripturas praemissas Geneus , pro quanto aliquod corpus dicunt esse activum, & interuilagas, & declares, de probes. Quarto vides, &c.
Utrum in materia earporaIi sene aliqua rationes seminales. a. p. ins exp. Iis. ω d. a. D eo λω d. q. I. .
AD Secundum sic proceditur . Videtur , quod in
materia corporali non sint aliquae rationes s minales. Ratio enim importat aliquid secundum esse spirituale : Sed in materia corporali non est a Iiquid spiritualiter, sed corporaliter, ' H. materi Πυν tantum t secundum scilicet modum eius , in quo est. Ergo in materia corporali non sunt semu
. a. Praeterea. August. dicit 3. de Trin. ωμ 8.
3- quod Pamones quadam stra faciunt adhi- endo o ultis motibus euaedam femina, quae in eis o 4 men
327쪽
mentis eognosunt : Sed ea , quae motum Ioemo 4em adhibentur, sunt corpora, non rationes. Erinisconvenienter dicitur, quod lunt in corporali m teria seminales rationes.st. Praeterea. Semen est principium activum: Sed in materia corporali non est aIiquod principium a. ctivum , cum materiae non competat agere , ut dictum est. c are. Ergo materia corporali non sunt seminales rationes. 6. Praeterea . In materia corporal, dicuntur esse quaedam causales vationes; quae videntur sufficere ad rerum productionem : Sed seminales rationes sunt aliae a causalibus ; quia praeter seminales rationea fiunt miracula, non autem praeter causalas . Ergo inconvenienter dicitur, quod seminales rationes sunt
Sed Contra est , quod August. dicit 3. de Trinit.. c ioc. δερ. eis, Omnium rerum , quae corporaliter visebiliterque nascuntuν , oeeulta quadam femina im Uris emporeis mundi hujus Mementis latent. Respondeo dicendum, quod denominationes consueverunt fieri a perfectiori , ut dicitur in a. de nima. c- '. to. a. In tota autem naturis comporea perlaesiora sunt corpora viva: Unde R ipsum.
nomen natina translatum est a rebus viventibus Momnes res naturales. Nam ipsum nomen naturae ,
ut Philosi diuit in s. Metaph. c rex. r. ro. 3. primo
positum fuit ad silinificandam generationem viventium , quae nativitas dicitur : Et quia viventirusenerantur ex principio conjuncto , sicut fructus ex arbore , & foetus ex matre , cui colligatur, consequenter tractum est nomen natura ad omne prin-eipium motus, quod est in eo, quod movetur. Manifestum est autem, quod principium activum , &Passivum senerationis rerum viventium sunt semina, ex quibus viventia generantur. Et ideo convenienter August. Ioc. cit.. in arg. sed cone. omnes virtutes activas, & passivas , quae sunt principia generationum , & motuum naturalium , seminales in Mones vocat. Huiusmodi autem virtuteς activae, . &passivae in mutatNisi ordine considerari possunt .. Nam pνimo quidem , ut August. dicit 6. super Gen. ad iit. c c. Io. eo. 3. sunt principaliter, & Origina- Iiter in ipso verbo Dei, secundum rationes ideates. Seeundo vero sunt in elementis mundi , ubi simul a principio productae sunt, sicut in universalibus causis . Tertio vero modo sunt in iiς, quae ex uniUe salibus causis secundum successiones temporum Pro
ducuntur, sicut in hac Plauta , di in hoc animali. ,
328쪽
tanquam particularibus causis. uti to modo sunt Iaseminibus , quae ex animalibus , R plantis prod cuntur : Quae iterum comparantur ad alios effectus particulares, sicut primordiales causae universales ad primos esse s producendos. Ad primum ergo dicendum, quod huiusmodi vi tutes activae,& passivae rerum naturalium, etsi nori possint dici rationes , secundum quod sunt in materia corporali ; possunt tamen dici rationes per comparationem ad suam Originem , secundum quod deinducuntur a rationibus ideatibus. Ad secundum dicendum, quod huiusmodi virtutes activae , & passivae sunt in aliquibus partibus corporalibus; quae dum adhibentur a daemonibus Per mo. tum localem ad aliquos effectus complendos, dicu tur semina adhiberi per daemones. Ad tertium dicendum , quod semen maris est principium activum in generatione animalis : sed.
potest etiam dici semen id , quod est ex parte se min. , quod est principium passivum . Et sic sub semine comprehendi possunt vires activae , & passii. .
Ad quartum dicendum , quod ex verbis Augustini de hujusmodi rationibus seminalibus loquentis satis accipi potest , quod ipsae rationes seminales
sunt etiam rationes caulales : sicut & semen est quaedam causa . Dicit enim in 3. de Trinit. c ea sis eis. princ. to. 3. quod sicut matres gravidae stineseribus ς sie ipse mundus es graυidus causis nascentium . laed tamen rationes ideales possunt dici cauis. Iales, non autem proprie loquendo seminales ; quia semen non est principium separatum : Et praeter huiusmodi rationes non fiunt miracula : Similiter etiam neque praeter virtutes passivas creaturae inditas raut ex ea fieri possit quicquid Deus mandaverit : Sed praeter Virtutes activas naturales , & potentias passis vas, quae ordinantur ad huiusmodi virtutes activas,
dicuntur fieri miracula , dum dicitur , qu0d fiunς
EX arti c. habes primo : quomodo per rationem subtiliori modo quodam intelligas, intellectum declares , declarat uni probes, dictum Deut. 32. ilis Iud : Dei dierfecta sunt opera . noe est : operibus suis Deus dedit virtutes activas, atque passivas, set rationes seminales , quibus possint generare sibi si-imile, seu naturaliter moveri ad illud . Nam perdi
329쪽
sinum tunc unumquodque dicimus , quando potesFfacere tale alterum, quale ipsum est , Φ. Meri reri xy. Ad hoc autem , quod fiat aliquid ab altero , uale ipsum est , opus est concurrere principia Milva , & passiva . Nisi enim principia generationum activa reperirentur, nulla res posset generare, S, nisi passiva, nulla res posset generari. Dixit e m Scriptura , quod Deus operibus suis dedit illis ipsis requisita, & consequenter , quod virtutes activas,& passivas dedit generabilibus per hoc, quod dixit: Dei perfecta sunt opera. Nec has virtutes non esse a Deo in rebus, inheri hoc , quod diabolus illarum virtutibus cognitis utitur ad faciendum ma-him, sive opera quaedam , ut dicitur ex Augustinom arg. 2. quoniam , sicut Dei bonitas malis ali rum ab eis factis utitur in bonum , ex eis scilicet bonum eliciendo , ita diaboli malitia bonis utitur ad malum, & hoc facit inimicus Dei , ut creata ae Deo, & , ut reor, creatorem etiam infamet , quasi per id, quod ad malum eis utitur, velit homini suadere, vel quod Deus eas non creavit, sed ipse, vesquod Dei opera non sunt bona . De huiusmodi i
lamatione vide arri ad pHmum. De usu rerum bonarum in malum a diabolo, vide q. Me. 3. q.
constitutionem Papae Sini R in ar.
II 6. an. I. an. Circa usum tamen harum virtutum
activarum , vel passivarum cavendum est ab errore Petri Abana G, ut refert B. Bernardus, dicentis et Tentationes daemonum in nobis fierh contactu lapidum, & herbarum, prout illorum sagax malitia no vit harum rerum vires diversas diversis incitandis , R incendendis vitiis convenire . Hic error excludi tur ab August. m ars. a. reeitato per ly quaedam. Non enim omnia opera faciunt daemones adhibitis seminibus , seu virtutibus rerum occultis , sed qua dam, & consequenter nec opus istud suum, quod est tentare , IIq. an etia faciunt semper adhibendo vires herbarum , lapidum , vel simrtium , ut velle vid tur Abanaesur. Velle, inquam, videtur, quoniam praedicta eius positio recensetur a D. Bernario, pi t. I9o. inter errores Petri A Wardi , & tamen in alio sensu ab illo, quem nunc diximus, sumptation videtur error . Diabolus namque sciens, spiritum nostrum a concupiscentia carnis tentari ,& car mis variam complexionem esse , sementa carni iuxta complexionem cuiusque adhibere studet , ta quam principalis tentator ipsa , ut instrumento, intens q. II are. a. ut faciliori modo spiritus hominia a came deiiciatur. Quid facit λ prius eo-ρι-
330쪽
xionem uniuscujusque , inquit Gregorius , antiquus σdυersarius pernitat , 9 tune laqueos apponit : lius namque laetis , alius timidis , alius elatis mor bus existi. sbo ergo occultus adversarius Dosis cψ-piat , Micinas complexionibus deceptiones parat . auia enim laetitia moluptas iuxta οὶ , laetis moribus Iuxuriam proponit . Et , quia trifitia in iram DesisIabitur , tri ibus discordiae poculum porrigis . sivia timidi supplicia formidant , paυentibus terrores iurentat , . , quia elatos extolli laudibus eo pieit , eos , ad quaeque voluerit , Ha,tilis sermonibus trabit. Singulis igitur hominibus si is convenientibus insidiatur. Haec ille, exponens illud Iob 38. Disidiatur aesus super terram. Cum ergo daemon hominem varie iuxta diversam eius complexionem tentet, fatendum restat, illum posse, immo de facto tentare hominem per lapidum , vel herbarum coratactum , cum multae sint vires lapidum , atque herbarum , quae diverse diversis hominum complexionibus qua drant. Sicut enim smaragdus, & topazion, ut dici- ur, ad mitigandos libidinis ardores valet, & pyro-Pus cordialem moerorem expellit, ita contrariarum virium Iapidem, ut herbam reperiri, possibile crediderim. Quod autem daemon omnes has rerum V,
Ies naturales agnoscat , nemo ambigit . Quocirca nec error videtur dicere, daemonem per illarum rerum applicationem , ia contactum posse tentare homines , & de facto sic eos tentare , si a Deo permittatur. Caeterum, quod nulla fiat tentatio a daemone sine adminiculo herbarum , & lapidum , est
error,& a B. Aernardo inter errores, ut supra, videtur computatus . Damnauit hoc pro errore olim Scriptura Genes. 3. quando primam tentationem di
soli factam non mediis lapidibus , vel herbis , stamedio serpente, narravit . Item Iob a. quando Sa-tita tentaturum Job introducit petere licentiam a Deo non adhibendi vires lapidum , veI herbarum ,-d auserendi ipsi Sancto omnia . Item I. Corintho II. Satanas transfigurat se in angelum Iutas. Certe ad transfigurandum se in angelum lucis, ut facialius decipiat , non iudiget vi lapidum , aut herba-gum . Item in tentatione de spiritualibus vitiis , idest, superbia, & invidia , quid faciunt herba, vel
lapides t Secundo vides : quomodo ex Deuteron o vicissim Angelica doctrina haec declaretur , Ac-