장음표시 사용
261쪽
23 CAP. II. DE VITIIS DOCENTIUM,
Ad generalia pertinet, quo ad inteluctum, ignoran tia artis,quam quis pros tetur, Il. Ionoratis modi docendia u
Ignavia docentium re e temporalita , g.I U. Vana eruditionis aut eloquentiae ostentatio, j.V. Tractatio Γ er or m , re versiciaria necessa. riorum, VI. Confusio G ordinis neglectus, aut nimia eirca methodum superstiti .vII. Taedio a prolixktas, nι-mia breuitas, g. Ulli. Itemque obscuritas, S. IX. Sermonis nimius cutim, aut negleettas etiam atqNe harbaries, β. X. ωoad soluntatem auariistia, atque nuidia , j. xl. Gloriae, caudisque cupidi. ras , Σ1I. iapturis eoinctatio, Feri tatisque ex meIu di mutatio, S. XIV.
dem utarum qui Icriptis docent, stertinet, quod . fustata re protrita scribant, g. XIV. Aut plagis crimine se ob yrretant, s.XV. Aut circa leuia re Iudicra sementu , f. XVI. Item quoEnimis multaueribant, g. XVII. Aut nimis festinent, selniamis cunctentur XVIII Et denique quod stilo ineptore declamatorio stanturν9.X X. Contra, qui Sua Foce do. cent, commoda quae inde ad eos resultant saepe neguunt, g. XX. Hauὰ raro quoque lauatae
Nec auditorum 6orum -bent rationem, S. XXII. Vitia
262쪽
Vel propria aut opponentia um, j.XXV. Aut restondentium, S. XXVI. Rursus opponentium Fili post datam resons Onem, g. XXVI l. Speciatim circa instantiaου,
IIIlia docentium, veritatemque cum aliis
communicantium, Vel generalia sunt , Omnibus, quocunque docendi genere viantur, communia, vel specialia, in illis, qui aut scriptis aut viva voce docent, atro notanda lapillo. f. II. Generalia vel intesiectat vel voluntati, imputanda sunt. Quae ad intellectum reseruntur, aut ad doctrinam ipsam, aut ad modum do iscendi pertinent. Et ad doctrinam quidem ipsam pertinet ignoratio artis, quam quisque profitetur. Plena enim & habitualis peritia ad docendum requiritur, quae si non adsit, frustra quis di temere hocce munus suscipit.
Licet autem quis rem ipsam probe teneat, saepius tamen modum cum aliis, quae didicerunt apte communicandi, ignorant, & hinc rursus ad docendum inepti sunt. Qui modus in quo consistat, generatim ex tota hac
tractatione definiendum est. S. IV.
263쪽
236 CAP. II. DE UITIIS DOCENTIUM,' . S. IV Peccant hic quoque illi, qui ignauia impediti, non satis praeparati ad docendum aut scribendum accedunt, aut qui extemporalita-ιu laudem captantes, quicquid in mentem venerit, statim effundunt, nec sui ipsius, nec aliorum ullam habentes rationem. S. V. Alii rursus vana ingenii, aut eruditionis, vel multae lectionis, eloquentiae ostentatiove peccant: hoc ipso prodontes, non id sibi curae cordique esse, ut auditorem vel lectorem erudiant, aut veritatis cognitione imis buant , sed ut alios altem in sui rapiant admirationem.
Perperam quoque docent , qui asserunt superflua,praetermissis necessariis: & neglecto aut non rite posito fundamento, tantum Occupantur circa conclusiones. Quod qui dem vitium partim ex ignoratione ariis, partim ex ignoratione methodi, oritur, interdum S ex cupiditate ostentandae doctrinae, cui amplior in conclusionibus se ape rit campus, quam in principiis. g. VII. Praeterea confusio dc ordinis neglectus inter docentium vitia reserendus est, cum Primo loco profertur, quod debebat ultimo proferri, di vice versa; itemque cum inter . ' partes
264쪽
. VERITATΕΜQUUM ALIIS COΜΜVNIC. 237 partes doctrinae nullus obseruatur neXus, quanquam&non minus saepius nimia in ordine S methodo superstitio multum nocet : cum nonnulIi satius interdum ducant, aut necessaria ac profutura omittere, aut tradere superflua,aut plane falsa etiam, quam vel latum unguem a methodo, quam sibi praescripseriint, disicedere. f. VIII. Taediosa prolixitas, ut plerumque multa alia vitia complectitur, ita haud raro impedit auditores vel lectores, ut nihil in tantata
rerum copia capiant,dum omnia capere anis
nituntur. Sicut contra nimio breuitatis studio peccant alii, ad prolixitatem scilicet euitandam, aut ostentandum ingenii acumen. Hoc autem itidem multiplici ratione nocet, saltem haud raro fine suo excidunt, dum non intelliguntur, aut necessaria plurima , atque utilia praetermittunt.
Cum primis obscurui fieri solet, qui breuis esse cupit, licet interdum & illi, qui prolixi
satis sunt, simul tamen sint obscuri. Soletque nonnunquam hoc sermonis esse viri iam ; haud raro tamen in ipsis id eis &cogitationibus causa obscutitatis quaerenda, clam ipse videlicet docens non dedit operam , ut claras & perspicuas de rebus omni-hias sibi formaret ideas. Alii autem ut obisscuritatem euitent, verbosi sunt, maximum
265쪽
238 CAP. II. DE UITIIS DOCENTIUM
Iectoribus & auditoribus afferentes taedium, qui non aures verbiS, sed animum rebus exaltari cupiunt. f. X. Ρlurimum quoque hic refert, quo quis Vtatur sermonis genere, idque omnino admodum recte docendi etiam pertinet. Hic autem nonnulli nimio sermonis cultuPeccant, Verborum potius quam rerum curam gerentes, nec de eo admodum solliciti, an vera sinta, quae dicant, modo eleganter ditia sint. Alii contra sermonis neglectu & barbarie peccant, perinde ac si illuuies sapientiae propria esset, nec casto,ac emendato puroue dicendi genere posset proponi. S. XI. Qui ex voluntate fluunt praui affectus varii sunt& multiplices, & docentibus valde obstant, ne fine, qui omnibus propositus
esse debebat, potiantur. Sic quos auarista vexat,ad lucrum suum cunfla reserunt,inu dia insupcr agitantur, eaque cum aliis com municant, quae sibi, non iis quos erudiunt, profutura credunt, Sc perinde ducunt, silua proficiant, siue detrimentum studiorum capiant, modo ipsi quod cupiditate spequescia praeceperunt, inde capiant emolumen
Eadem ratione qui gloriam laudesque sectantur, raro admodum rite docentium O
266쪽
ficia implent. Ρraeterquam enim quod semia per suae existimationis PotiuS , quam vexitatis habeant rationem, quo ipso ad docendum prorsus sunt inidonei, hi ipsi nimia eruditionis ostentatione, similibusue modis. supra iam indicatis , regulas recte docendi migrant
De iis qui voluptati dediti sunt idem observandum. His ignauia, itidem iam supra
atro notata lapillo, propria est. Accedit meia rus, haud exiguum docentium vitium. Cum enim vix aliter fieri possit, quam ut veritate. multi offendantur, odiumque adeo in curis rant, qui illam profitentur, necesse est , Vtis, qui docentis munere rite perfungi cupiunt, animo intrepido sint,& minime meticuloso, S pericula quaeuis,ac minas contemnere didicerint. Namque mei culosi veritatem disia simulare,tegere, corrumpere solent, quo ipso aliis plus nocent, quam, Prosunt.
ει primo quidem illorum, qui scriptis alios Erudire gestiunt, attinet, rursus tum ad i-Psum argumentum , quod tractandum sibi .iam unt, tum ad medium illud tractandi, est respiciendum. Et ad argumentum quidem ipsum quod attinet, peccant magnopere qui ea scribunt, quae iam ab aliis, si non melius,
267쪽
24Ο CAP. II. DE VITIIS DOCENTIUM,
melius, saltem aeque bene scripta sunt. Il- Iis qui viva voce docent, hoc condonari utiscunque potest, si proserant, quae iam ab aliis prolata sunt, cum institutionis , quae viva
voce peragitur, non omnes aeqUe compo
tes fieri possint. Ast scriptorum alia ratio est, hinc di maior in illis sollicitudo requiritur. g. XV. Longe turpius adhuc se traducunt , qui cum ipsi non habeant,quod scribant, aliis ea sussurantur. Quod vitium plagii litιerarii nomine venire solet. Hi ipsi vero cum S in eos. quos laboris sui fructu defraudant, di in alios, quos decipiunt,iniurii sint, maximo se obstringunt crimine, dc omnium merito se exponunt ludibrio.
f. XVI. sed & illi hic notandi sunt, qui, cum ad
scribendum animum adiiciunt, argumenta lema, ludicra, nugatoria eligunt, studium ita &tempus consumentes, quod rectius collocare poterant. Ad quod quam plurimi stulto desiderio,noua, curiosa, nec protris3, aut ab aliis iam pertractata scribendi, inducuntur. Nec obstat, quod sub curiositatis specie hoc vitium violurimum lateat. Namque id poritius agendum,Vt utilia, quam ut curiosa scribamus.
268쪽
Est&illud eruditorum, quoS Vocant, Viistium, quod nimis multa scribere gestiunt. Sane qui multa scribit, eum plurima sine accurata meditatione, Utcunque se obtuleritar, in chartam coniicere nece jIe est. Quid ergo mirum, si in eiusmodi libris multi erroreS, multa perperam S inconsiderate dista, multa superflua,& ad rem non facientia, deprehendantur Τg. XVIII. Non procul hinc discedit nimia scripto
rum festinatio, foetus suos immaturos in lucem protrudentium , cum tamen illud demum placςre possitia od multa dies, re multa litura coercuit. Cui Vitio opposita est nimia scriptorum cunctatio, cum nunquam sibi placent, &saepius perire patiuntur summo studio elaborata, quam vi existimationis suas adire periculum velint,nescientes, in laude
artificis illud quoque positum esse, sire δε-
Ceterum cum vitia generalia dolentium in illis quoque lociam habeant, qui libros Componunt, necesse non est, ut ea hic reta Petamus. Cum primiS autem quae de sermonis nimio cultu, aut neglectu diximus,tad scriptores librorum pertinent Speciatim in eo nonnulli peccant, quod stilum oratorium non distinguunt a dogmatico.Q- . In -
269쪽
242 CAP. II. DE VITIIS DOCENTIVM,
Inepti isti eleganter scribere conantur : sed cum nesciant, sermonis puritate, & perspicuitate omnem elegantiam obsolui, in figuris rhetoricis S grandiloquentia quadam a eam ponunt,& cum docere debebant, i epte declamant. g. XX. Quod autem ad eos attinet, qui viva voce docent, cum hoc praecipuum S proprium habeant', quod gestus, actio, pronunciatio, oration, velut vitam S spiritum largiarur, Iiberiusque interdum animi aperire sensus queant, quam scriptis, multorum quippeis censuris ac iudiciis obnoxiis , perperam agunt, si haec commodoaegligant, nec oblata
f. XXI. Speciatim fine suo excidunt, si nimis sint
languidi. Tum enim auditorum attentionem vix excitabunt, aut conservabunt,quod tamen ,ne fruitii omni desti tuatur institutio, vel maxime necessarium est. Huc & linis guae vernaculae fastidium spectat,ad attentionem excitandam vel maxime com Pain ratae 3. in cuius locum qui latinam ita sub-Ωituunt, ut ab ea se dimoueri non patiantiar,
illi de sua potius gloria licet leui admodum
atque inani quam auditorum suorum commodis promouendis, solliciti mihi esse videntur.
270쪽
Nec excusatius peccant, qui auditorum a suorum nullam habent rationem, nec illorum captui se attemperant. Id quod commode fit,quum viva voce docetur,in scriptis vix locum fiabet. Fateor tamen,facilius hoc obseruari,cum pauci erudiuntur, quam cum
simul plures adsunt. f. XXIII Ceterum licet in singulis docendi modis
certa occurrant vitia, quae heic indicati ponsint: cum tamen haec faci te per se paseantis, de vitiis disputantium, quod haec frequentiora sunt , maiorique sere cum periculo coniuncta , aliquid subiungemus. Haec autem vel utrique dis utantium communia sunt, vel propria alterutri. f. XXIV. Communia utrique disputantium viva sunt: si thesin non rite cognitam atque per*e-Mam habeant; ii inter disputandum ab ea
dilabantur, eaque asserant, quae ad rem non faciunt; si cum strepitu atque tumulturem agant; si nimia sermonis aut breuitate aut proIixitate peccent, &C. XXV. Opponentium speciatim haec sunt vitia et si Certam thesin, quam oppugnent, non eligant aut praetermissa re grauioris momenti, circa minutias occupentur; si statum contro versiae non recte forment, si legitime non Q. a conis