장음표시 사용
271쪽
2 CAP. II. DE VITIIS DOCENTIUM,
contradicant,siue directe siue indiredie, hoe iest per de luesionem ad absurdum thesi illi
contradicere constitutum fuerit: praeterea peccant, si probationem asserre iussi , illud detrefient; si loco rationis confusum aliis quod & nihil significans chaos proserantis , si rationes nimis multas congerant, ii SqUe respondentem velut obruant; si non recte probent id, quod probare debeant. Re*ondentium contra vitia sunt: si statumis controuersiae non recte repetant, & argumentum assumant, si in probatione exigen- lda aberrent, aut probationem postulent, cum tamen prius propositio limitatione fu- lisset circumscribenda: item: si probationem inonrette repetant; si loco responsionis at ferant probationem suae theseos, vel arguis mentum contrarium ; si respondeant quidem, sed inepte, concedendo quae neganda erant, di negando quae concedenda erant , aut negando simpliciter, quae tantiam neganda erant cum restrictione, &vice versa; item distinguendo ubi negandum erat, icvice versa, vel inepte distinguendo, vel distinctionem non red te adplicando. Post datam responsionem opponeris ite rum in eo peccare potest, quod eam non rite repetar, vel non recte contra eam EXcipiat. Nihil autem frequentius est, qciam
272쪽
ut dicta saepius repetantur , quo ipso Opponens, qNam ad disputandum ineptus sit, satis superque demonstrat. Huc & illud pertinet, si veteribus noua permisceat, aut ad noua transeat, illud dissimulando, & prioris pugnae continuationem prae se ferendo. g. XXVII l. Cum primis si per instantias fuerit responsum, peccant Opponentes, si instantiam aut consequentiam similem , qua ipsorum consequentiae redarguuntur, ipsarum rerum comparationem esse putant, vel etiam, si id quod instantia tanquam absurdum insertas, ad quod illorum consequentia deducitur,
censent assirmare eum aut pro vero habere ,
qui instantiam a Serr, aut certe sibi impingere, quod ciusmodi quid dixerint. S. XXIX. Solet etiam vulgo inter x itia disputantium reserri, si respondens aliquid probet,vel
Probationem ab eo exigat opponens. Sed Perperam. Possunt enim existere casus bia respondente recte exigitur probatio, e. g. si OpponenS minorem faciat negativam, vel . infinitam in prima figura: item, si in eodem casu respondens asserat dictum aut testimonium aliquod, ex quo thesis probanda, per bonam consequentiam , elicienda est.
Tum enim ut id quod probare cupit, ex di-ξto illo seu testimonio deducat, redie ab illo
273쪽
246 CAP. III. DE UIRTUTIBUS DOCENTIUM
M. XXX. In probatione autem quae alterius auctoritati ac testimonio innititur, recte quoque consequentiae admittuntur, modo non nimis remotae sint. Hoc enim natura sermonis postulat. Qui enim intestigit, quid loquitur, non modo Vim,sed ambitum quoque verborum perspicit, ideoque id omne quod legitime ex iis colligi potest . adprobare etiam merito creditur.
Prima et cognitis artis quam Poreo, se per Foluntati profitentur, 3. II. emendationein reliqua Secunda e prudentia didata impedimenta remouean
e eis: haec in quo con tur , Ut fl/ς, S. III., Ex quo colligitur , quis M Vt docens sitieet ad geni- docendum apι- μι, f.Vii. - , caprum , statum di- Tertia doeentium sirtus , sentis se accommodet , sine νω erga dycente s. IV. amor, S. V ILItem fit ingenium ei- , af- Auod tum in illis qui fer Gumque erga otterarum plo, tum iis sui Fora Fo-
274쪽
ee docent, hae sir utes distinctionis, ζ. XIX. esse debeant, S. IX. . De restonsionis ad certam Virtus es iussumntrum, ρ.X. propositionem applicatiσ-
suae naturae dotes in δι- restondendum, g. XXI. putaturo inesse debeant , De responsione per inversio-6. XII. nem, XXII. cia instulantium, σpria De restonsione ad argumen-mostrique communiatis, rum indirectum, *.xxiILῆ. xi Ir. Hinc re quae opponentium De Jecialibus quid obseris sint incia , coiligitur , sandum, g. xIv. g. XXIV. Duplici ratione resonderi aeuomodo quis erga illum, posse, set concedendo FeI qui haec o cia nerugit se negando, j. XV. gerere debeat. f.XXV. Negatio Fel quantitatem Auine circa θλgumo im propositionum resticit, formam hic obceruanda sq. ILVI. sint, g. XXvI. . Vel qualitatem, β.XVII. IIem de modo dissutandi diuae circa dfinctionem cratico, XXVII.XXVIII. obseruanda, S. XVIII. XXlX. Bem circa applicationem
f. I. QVaenam docentium partes sint, eX Oppositis vitiis fere intelligitur. Ex his auis
tem Patet,ires praecipuas esse illorum, qui docendi munere rite fungi cupiunt, virtutes, artis scilicet, quam quiSque profitetur, sufficientem peritiam, prudentiam didacticania, voluntatisque ad . aliorum commoda promO- uelida propensionem.
S. II. Prima itaque & praecipua virtus illorum
275쪽
2 8 CAP. III. DE VIRTUTIBUS DOCENTIUM
est, qui alios erudire gestiunt ut solida artis,
quam docent,coρnisione sint imbuti. Saltem fundamenta artis suae probe tenere debent.
Iicet ad Est , prout humani ingenii conditio permittit, studia sua nondum perduxerint: praesertim si ideo doceant, ut ipsi magis magisque docendo proficiant. . lli. Prudentia quoque diductica instrum ess debent, qui alios instituere audens. Haec autem prudentia non solum absoluitur notitia methodi aut ordinis, quo unaquaeque disciplina,aut pars eius,traltari possit ac debeat, nec euitatione illorum vitiorum.. quae in docentibus supra atro notauimus lapillo ἰsed cumprimis facultate ad genium S captum discentium se accommodandi,& ad finem propositum consequendum, cuncta rite disponendi. f. IV. Aliter itaque instituendi sunt pueri,aliter adulti: aliter qui adhuc plane rudes sunt, aliter qui iam sundamenta quaedam doctrinae proponendae secum asserunt: aliter
principes, aliter nobiles, aliter plebeii: rursus aliter qui iterum alios aliquando in scholis N academiis instituere debent, aliter qui vitae ciuili S gerendae reipublicae praeparantur, & sic porro. . S. V. Cumprimis prudentiae pars est, explorare
276쪽
re illorum, qui erudiuntur, capacita era :sintne ingenio alacri S subtili, an tardo icobtuso i sintne dotarinae cupidi, an eius quodam taedio laborenti di si hoc sit, unde istud fastidium prouenerit 3 num cx ambitione , Iitterarum contemptu an ex voluptate di ignauia 3 an eX ignorato verae eruis
ditionis pretiol aut si quae aliae huius taedii possunt esse causae. g. VI. Prudentiae quoque est cuiusque indoler 1ie uti posse, morbisque tempestiuam ado hibere medelam: quod tura demum rite
cum a voluntatis emendatione omnis institutio initium capit, ut ita praecipuis impedimentis remotis, reliqua eo facilius proceis
f. VlI. Hoc autem vix ab aliquo expectari potest, quam ab eo , qui ipse voluntatem suam ad veram solidamque virtutem erudiuit. Id quod eo magis ab iis requiritur, qui viam ad
veram felicitatem aliis ostendere aggrediuntur , aut in rebus agendis Occupantur. Horum enim est, non Verbis magis S praeceptis, quam factis atque exemplo docere. g. VIll. Atque hinc etiam resultat tertia , ea quae praecipua docentium Virtus , sincerus amor erga eos, quos erudiunt, studiumque illo-
277쪽
2IO CAP.III. DE VIRTUTIBUS DOCENTIvM
rum commoda serio promouendi. Hoc studium & inuidiam, Nostentationem erudiistionis,& reliqua eruditorum praesertim docentium, vitia facile remouebit: fidelitatem contra,inseruiendi promtitudinem patientiam, laborumque tolerantiam, ex quicquid ceteroquin in docentibus laudari solet, ceu foecunda mater omnis boni, progignet. S. IX. Nec minus in iis, qui viva voce docentis,
ouam in iis, qui scriptis alios erudiunt, haeirtutes utramque faciunt paginam : cum
Aequicquid in scriptis vituperari solet,ex Uitiis,hisce virtutibus oppositis, progrediatur,& ceu ex primo fonte, ac ultima scaturigine, derivari debeat. s. X Quae in singulis docendi modis docentium sim virtutes, indicare prolixius, supervacaneum puto: disputantium autem speciatim cum supra proposita sint vitia, virtutes quoque hic paucis defignabimus te di iaper se sere ex ipsis vitiis intelligantur.
F. XI. . Generatim hoc notyndum, quod vir doctus& sapiens ad disputandum, praesertim ad refutandam aliorum sententiam, non temere accedat, cum disputando saepius amittatur veritas, quam inueniatur. Raro quoque admodum contingit, Vt aduersari-
278쪽
us ad veritatis agnitionem, & erroris abiurationem, disputatione quadam adducatur, cum plerumque causa erroris non in intellectu sed in voluntate quaerenda sit. f. XlI.
Quod si tamen disputandum sit, ingenii
vires probe exploratas habeat necesie est, qui hanc prouinciam sustipit. Nam Vt natura ipsa non omnes ad docendum, ita pauciores ad disputandum apti sunt. Praeseriatim si viva voce instituantur disputationes; tum enim animus praesentissimus, maxima que ingenii celeritas, omniumque facultatum promtitudo requiritur. Affectuum quoque suorum ut teneat imperium necesse est, cum qui facile ad iram concitatur, ad disputandum longe sit ineptissimus. Iratus
enim quid dicat, quidue faciat, pensi non
habet. f. XIII. Speciales disputantium virtutes, ex finst disputationum praecipuo,veritatis scilicet aut inquirendae, aut confirmandae, studio, itemque secundario, ingenii .exercitatione, S ad maiora praeparatione, facile intelliguntur. Illa tamen quae utrique disputantium communia sunt ossicia, huc redeunt:
quod thesin, super qua disputatur, cognitam Porsipeltamque habere debeant, quodue semper inter disputandum illis obuersari de
beat , quod nihil proserendum sit , quod
279쪽
non ad rem faciat; quod moderate denique cuncta & modeste, ut sapientiae cultorem decet, peragenda sint, &c. f. XIV. Sed uti haec ex vitiis disputantium supra iam indicatis facile colliguntur: ita de specialibus opponentium , di respondentium, virtutibus , oinciisque, idem censendum 1. Hic itaque nihil amplius superest, quam vide diuerso modo respondendi ad obiectiones aliquid subnectamus. g. XU. Duplici autem modo respondetur, vel concedendo, vel neo.tndo. Prius fit, cum opponens thesi non recte contra dixit: posterius irerum vel simpliciter fit, vel cum quadam restrictione : idque vel addita negationis ratione, vel non addita. f.XVI. Nimirum vitium vel in quantitate latitata vel in qualitate propositionis. Si in quantia rate , respondens propositionem quae pro uniuersali venditatur,negat: idque aut directe, aut in directe, per instantiam obiectioianis uniuersalitatem infringendo. Huc reliqua vitia, quae circa quantitatem propositionum occurrunt, pertinent, ad quae respondens diligenter attendere debet . q. XVII Si vitium in ipso nexu subiecti atque praeἀ- cari lateat, di quidem ea coniungantur, qu Zenullo
280쪽
nullo modo coniungi possunt, vel separentur, quae coniungenda potius erant, responis dens absoluta desungi potest negation Sin certo respectu nitem coniungi possimi, quae absolute coniunguntur, di vice Uersia , tum distinctione opus est. F. XVIII. Circa distinctionem tria plerumque inculcari solent: proponendam e ste in terminis, deinde explicandam, tandem applicandam:
id quod limitationem vocant. Sed si satis nota sit distinctio, sola applicatio rite instituta sussicit. f. XIX. Applicari autem distinetio tum ad maiorem, tum ad minorem, tum ad medium teris
minum potest, idque tum sigillatim , rim coniunctim, prout rei indoles hoc permitti r. Praeterea vel difformiter membra distinctionis applicantur, vel uniformiter: id quod iam aliis est obseruatum. f. XX. Est vero & hoc non praetermittendum, quod responsio vel maiori propositioni possit accommodari, vel minori, vel utrique. Itemque quod vel immediate possit responderi ad syllogismum principalem , vel ad Pros logismum seu probationem : nam hace uersa, syllogismum principalem corruere necesse est.