장음표시 사용
51쪽
tes famulae subjiciantur , observantes eius nutum , ut faciant , quod illa imperaverit et quae prudentiae jubeat, ut vigilanter inquirat, quomodo voluispias regnet, & salva fit ἔ justitiae jubeat , ut praestet beneficia , quae potest, ad comparandas amicitias corporalibus commodis necessarias , nullique faciat iniuriam, ne Ossensis legibus voluptas vivere secura non possit : sortitudini iubeat, ut si dolor corpori acciderit , qui non compellat in mortem, teneat dominam suam , idest voluptatem, sortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget pracseatis doloris aculeos: temperantiae jubeat, ut tantum capiat alimentorum, & si qua delectant, ne per immoderationem noxium aliquid valetudinem turbet, ct -- luptas , quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt , gra Uiter offendatur r atque ita virtutes cum tota suae gloriae dignitate tamquam
imperiosae cuidam , ct inhonestae mulierculae serviant voluptati. Qua quIdem pictura nihil est ignominiosus ac deformius, ct quod minus ferre hono-xum posit ad spectus. Uund si nihilominus nullo hine pudore suffunduntur increduli ; attendant saltem nullo modo posse esse hominis bonum, quod non facit hominem bonum ca) . Nisi sorte ita caecitas mentis eorum occalluit, ut Omnia, quae habent, velint hona habere non mala , praeter seipsos b) Usque adeo autem voluptas sensitum non facit hominem bonum, ut ea stum tur & mali, R quantumlibet illa minuatur non tamen horia, S i ita vit minuitur , sed retinetur, aut etiam augetur, si jam crat; aut acqui ιi potest, ae quandoque acquiritur , si non erat. Rursus attendant, quoci Cum se a Creatura rationalis sit beatitudinis capax ce), qtita scilicet sista est particeps rationis , qua & sitis ultimus intendatur, & media seligantiar ad ejus conlae , tionum , S eo adepto Iaetetur de veritate : fieri nullo modo potest , ut id sit sumn um hominis bonum , quod est honum pecoris r quid porro pecori bonus wst , nisi implere ventrem, carere indigentia, dormire, gestise, sanum esse, gζner re d)ὶ Attendant denique, quomodo possit MoIuptas sensuum es e su mum hominis bonum quo beatus sit, quando ne molestia creetur a i Psuque eadem Offendatur voluptas , temperandum saepe si ab elus D itione , Sc z hibendi sensus atque animus, ne Qoluptati, quantum inhiant, indu ge ni iai. eccine est notio beatitudinis 3 An potius eo nomine illis hominis thatus det fig'Rxur, quem qui fuerit adeptus castissime adhaereat magno cuidam bonos quυ Π Π corrumpatur, sed eo delectetur nullo desectu , nulla molestia cc t X Xὲ ἶ- Sed neque in quiete eorporis, qua fit, ut nulla molastia sentiae tur in corpore, consistit summum hominis bonum. Habent hanc qui te M M alis habent imo & peeora f). Denique fi , incolumi corpore , Carem ri mo ct sapientia , & virtutibus : vel si de male moratis filiis , de amissione carorum , de praevalente adversum se calumniarum atrocitate , aemulammPotentia &c- quotidianas habeat moeroris ct tristitiae caussas , quis san e mcri
Vid. S. August. Epist. CLV. H. Uri.
f Vid. S. Aug. Tradi. XXII l. in Joan.
52쪽
iis beatum illum , quod viribus corpori valeat , quod nulla in corpore ino. lestia assiciatur. praedicabit, cum non utique vivat, ut vult a ZLXXXIII. An sorte, quoniam nec in voluptatibus sensibilibus b) , neque in quiete ce), sive ut quidam nostrorum G vocavit, indoloria corporis potest beatitudo hominis collocari, sitam eam in sensu , atque intelligentia dicemus propter veritatis comprehensionem Z Sed ut cetera Omittamus , quae inulta adversus istam congeri possunt opinionem; quaenam quaeso potest esse hominis etiam Sapientis beatitudo in hac aerumnosa vita , in his moribundia membris, sub hae sarcina corruptibilis corporis Equidem Cicero ce) eum
de caecitate corporis ageret, assirmavit etiam caecum beatum esse posse Sapientem , multaque enumeravit, qu e per aures percipiendo gauderetr item
que si sardus esset, ea, quibus oblectaretur, ad oculos transtulit. At si utroisque sensu Sapiens orbaretur , ct caecus surdusque fieret; non est ausus hine ferre sententiam, eumque beatum dicere: sed addidit, quod si doloribus gravissimis corporis cruciaretur , qui eum non interimerent , ipse se interimat, x ad portum non sentiendi hac liberatus virtute perveniat . Ecce in atrocissimis cruciatibus corporis , aut amisit beatam vitam , qui tamen nec sapientiam, in qua secundum illos beatitudo est, nec sensum , intelligentiam ue ,
quae duo propter sapientiam sunt, a.nisit; aut si in istis amictionibus adhue beata est c Quis autem talem beatitudinem sibi optet ) sit per hujusmodi
Philosophortim disputationes, ut sit aliquando beata vita , quam Sapiens serre non possit ; vel . quod est absurdius , quam Sapiens ferre non debeat, eamquo fugiat , abrumpat , abiiciat, seseque ab ea serro etiam , aut veneiano , vat alia voluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi vel nullus ommino sit , quod Epicurei , S alii simili stauitia putaverunt, ct non pauia ei recentium Incredulorum putant ἔ vel ideo beatus , quoniam fuerit ab illa beata vita , tamquam ab aliqua peste liberatus cs . LXXXIV. Non absimili ratione evincitur silminum hominis honum, hoe est ejus heatitudinem in sola non posse virtute constitui . Quis enim velle
pati molestias , quas sortiter toleret, quamvis eas velit, pollitque tolerare si patitur Quis velit in tormentis vivere, etiam qui potest in eis per patienistiam tenendo justitiam laudabiliter vivere Transitura cogitaverunt haec ma-Ia, qui ea pertulerunt vel cupiendo hahere, vel timendo amittere , quod amabant si ve nequiter, si ve laudabiliter . Ex quibus qui per transitoria mala ad hona permansura sortiter tetenderunt, spe quidem beati erant, etiam cum erant in transitoriis malis, per quae ad bona non transitura perventuri erant. Sed. profecto, qui spe beatus est, nondum beatus est ἰ expectat namque per patientiam beatitudinem, quam nondum tenet . Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, non est veraciter beatus , sed miser sortiter . Neque enim propterea miser non est , quia miserior est et , si etiania
impatienter miseriam sustineret . Illud enim, quod sapienter dixit Teren-G tius Q Vid. S. August. L. XIII. de Trinit.
Q Uid. S. August. L. de virib. Ecclesi
Lib. V. Tusculan. Quaest. Vid. S. August. Epist, CL v. M. LII. ad
53쪽
eommode quidem dictum esse quis negat Sed consilium est datum milito,
ne esset miserior. Beato autem, quales se esse Omne S Volunt, non recte die
vere dicitur , Non potest fieri, quod vis . Si enim beatus est , vivit ut vult 0 : proinde quidquid vult seri potest, quia non Vult quod fieri non potest d.
LXXXV. Ex his jam sequitur non solum voluptates sensuum, aut quieter sive indoloriam corporis, non de here per se appeti, sed neque sapiensiam, Sc virtutem : cum nihil horum esse possit summum hominis bonum , quod ibi uin est propter se , non propter aliud appetendum . Quo loco caveant in . creduli , ne in sui patrocinium advocent gravissimum illum ex ne stris Docto. rem S. Augustinum ; quasi scilicet virtutem per se esse appetendam siquando consenserit . Nam de trigesima prima quaestione inter LXXXIII, uti,
enumeratis n. I. virtutibus , subditur n. 2., ea omnia propter se solum, ut
nihil emolumenti adjungatur, esse petenda , scribit in Retractationibus S. Do. etor ), α Nec ipsa meae, , sed Ciceronis r verum quia & haec per me in
notuit fratribus , inter ista quae colligebant scripserunt eam, volentes nosse , quemadmodum virtutes animi ab illo divisae , ac definitae sintra . Ne que Pariter ex propita sententia loquutus est in decimonono libro de Civitate Dei, ubi capite 3. similia leguntur de virtute propter se ipsam appeten da; sed Varronis sententiam eum ibi referre ipse illius eapitis titulus ostendit. Quam tamen Varronis sententiam S. Doctor reprobat tum proximo cap. lv. n. s. scribens, quod α Si verae virtutes sunt; nisi in eis, quibus vera inest Pietas, esse non possiunt di: οῦ tum apertius eap. XXV. ejusdem Libri , ubi ait, τα Li cet a quibusdam tunc verae ct honestae putentur esse virtutes, cum ad seipsias reseruntur, nec propter aliud expetuntur; etiam tunc inflatae ac stipe
hae sunt; & ideo non virtutes, sed vitia iudicanda sunt α. LXXXVI. Restat, ut videamus , an illa vita, quae virtute, ct alii S ani mis & corporis bonis stuatur, beata dieenda sit. Verum virtutes ipsae , qui bus hic certe nihil melius, atque utilius in homine reperitur, quant maj ra sunt adiutoria contra vim perieulorum, laborum, dolorum, im P fideli 'ra sunt testimonia miseriarum ) . Quid enim hae agit virtus, nisi perpetv bella cum Vitiis, nec exterioribus , sed interioribus, nec alienis, sed F Rin styis , ' propriis ; maxime illa , quae Temperantia nominatur a qua C. nδ' ius si edantur libidines , ne in quaeque flagitia mentem consentientem trahunt Neque enim nullum est vitium , eum earo concupiscit adversus spiritum sςui Vitio contraria virtus est, qua spiti ius eoneupiscit adversus carnem. ri οφφΠim in Vicem adversantur , ut non ea quae volumus iaciamus . Q Id dux Dςζ e Volumus , cum perfici volumus finem summi boni, nisi ut cλro ad Vei sus spiritum non concupiscat , nee fit in nobis hoc vitium, contra q. pi Vix R. concupiscat Quod in hae. .ita , quamvis velimus ,. qa ni .m f-ςς st non Valemus , enitendum saltem , ne carni concupiscenti adversus ipi ' μ' spiritu siccumbente cedamu ς, & ad perpetrandum peccatum n i δ LQR
s*Rsiono pertrahamur. Absit autem ut, qua indiu in hoc bello intestino fumi; a
54쪽
jam nos beatitudinem, ad quam vincendo volumus pervenire , adeptos essep credamus. Quid illa virtus, quae Prudentia dicitur Z Nonne tota vigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis appetendis , istisque vitandis nullus er ror obrepat Ac per hoc & ipsa nos in malis, vel mala in nobis esse testa
tur. Ipse enim docet nos, malum esse ad peccandum consentire libidini, bo ς numque esse non consentire t illud tamen malum , cui non consentire doeetpmdentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit hui e vitae.
Quid Iustitia , cujus munus est sua cuique tribuere , unde fit in ipso homi
net quidam justus ordo naturae, ut anima subdatur Deo, S propter Atheos, qui Deum negant) animae subdatur caro ς nonne demonstrat in eo se adhue opere laborare potius, quam in hujus operis jam fine requiescere Non solum enim tanto minus anima subditur Deo , quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit, cujus quidem subjectionis debitum soli irrident Athei: sed praeterea quod nec illi negare possunt postulari ab ordine naturae tanto minus animae subditur caro, quanto magis adversus spiritum coneupistit.
Ouamdiu ergo nobis inest haec in sirmitas , haec pestis , hic languor ; quomo. do nos jam salvos r & si condum salvos , quomodo iam heatos illa finali bea-
titudiae dicere audebimus Jam vero illa virtus, cujus nomen est Fortitudo, in quantacumque sapientia evidentissima testis est humanorum malorum, quae compellitur patientia tolerare . Quae mala Stoici mirum qua fronte mala non esse contendant, quibus satentur ca , si tanta suerint ut ea Sapiens vel non possit vel non debeat sustinere , cogi eum , mortem sibimet inferre, atque
ex hac vita migrare b) LXXXVII. Quid igitur, inquies: in eo qui beatitudinem fuerit adeptus
non crunt virtutes animi , fine quibus ceteroquin quamvis multa sint bona ,
non hono ejus sunt , cujus sunt, quia bonis illis homo non recte utitur, nisi virtute 3 Absit ut sine virtute eum, qui beatus sit , esse dicamus. Sed una in beatitudine virtus erit , ct id ipsum erit virtus, praemiumque virtutis ;: scilicet fruendo adhaerere summo bono G. Virtutes autem illae quatuor, quas diκimus nostrarum testes esia mi seriarum ιο , pertinent ad agendum vitam bonam, qua perveniatur ad vitam beatam; non vero pertinent ad fruendum ipsa vita beata. Sunt illae hic nobis necessariae , ne inter tot adversa succumbat animus, & rapiatur ad vitia . Nam Prudentia non eligit quid sequatur, nisi in adversis r Temperantia amorem non avertit, nisi in adversis: Fortitudo
non tolerat, nisi in adverss: Justitia noa appetit aequari beatissimis animis, ct in serioribus dominari, nisi in adversis ; idest nondum assequuta idipsum , quod appetit c. Prudentia enim dicitur, qua dignoscimus inter bonum Rmalum r Temperantia dicitur, qua libidines refrena must Fortitudo dicitur , qua omnia molesta toleramus r Justitia dicitur, qua sua cuique tribuimus; nemini quidquam debentes , sed omnes diligentes f). In beatitudine autem nulla mala fingi possunt, nulla adversa, quae occurrant. Non itaque ibi , ut G a etiam
ab Apud Ciceron. L. III. de Finibus & Macedonium n. I x. Lib. I. Tusculan. Quaest. Praecedenti θ. LXXXVI. δ) Vid. S. August. cit.Lib.XIX. de C. D. o Vid. S. Aug. i. H. de Musica n st. c. . . num. I.&4. D Vid. S. August. Enarrat. in Psalm. e Uid. S. Aug. Epist. CLV. al. LII. ad LXXXu I. num. II.
55쪽
etiam Tullius aiebat in Hortensio Dialogo disputans , For itudine egebimus,
nullo proposito aut labore , aut molelli a ; nec Justitia, cum sit nihil quod appetatur alieni ; nec Temperantia, quae regat ea S, quae ihi nullae esse , possunt libidines ; nee Prudentia quidem , nullo proposito delectu bonorum S malorum ca) . Quod si nihilominus placeat quatuor illas virtutes in beatitudine ponere, quia intelligere non valemus , quomodo videri bonum
animae ct sciri possit, si Prudentia non est ; & quomodo possit quis efferectus sine histitia : & quomodo amorem suu in figere in bono , ne ultra delectetur ab eo discedere , sine Temperantia; nec potentiam quamdam stabilem gerere , sine Fortitudine ch) : certe non sic cogitentur hujusmodi virtutes in heata vita , quales modo sunt nobis necessariae ad honam vitam. Non ista ibi erit Prudentia , ubi nulla mala oceursura sunt quae vitemus t non ista Iustitia, ubi nulla erit cu jusquam indigentia , cui subvenire debeamus t non ista Temperantia, ubi nulla erit libido refrenanda : non ista Fortitudo, ubi nuIIa erunt mala toleranda ce). Ab his virtutibus hujus actionis ibimus in virtutem illius contemplationis, qua fruamur hono summo d). Beatitudo quippe perventio est ad summum bonum, cui adhaerere , eoque frui, est finis nostri boni. Dicatur haec &Prudentia ; quia prospectissime adhaerebit hono, ubi non saltatur :& Fortitudo; quia firmissime adhaerebit hono , unde non avellatur: & Temperantia; quia costissime adhaerebit bono , ubi non corrumpatur: & Justitia : quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subjiciatur e) . Haec contemplatio, sanctificatio , impass=bilitas , ordinatio hominis beatitudinem adepti, aut illae sunt quatuor Uirtates persectae , atque consummatae . ut f) quae hic sunt in actu , ibi sint in effectu ; quae hic in opere , ibi in mercede: quae hiae in officio, ibi iusi det aut pro istis virtutibus, quibus constituta in laboribus utitur anima, tales quaedam potentiae in beata et vita sperandae sunt g . Ut proindo ne ς sine virtute sit beatitudo: nee sentiat ullam pugnam, tillamve molestiam a qui fuerit beatitudinem adeptus: quam pugnam, molestiam re si eXperiretur; Cum quibuslibet virtutibus , non beatum eum , sed miserum esse nulla lana r ii
dubitaret h . LXXXVlli. Cum itaque beatum esseere hominem nequeant, aut divitiae. aliaque ejusmodi exteriora temporalia hona ci): neque sensuum volupi te IV Qt quies Vel optima valetudo corporis co : neque sensus & intelligentia, qRῆς sunt bona animi propter perceptionem sapientiae cru) ; neque super Nie Ταβςid in animo Virtutes n) ; neque horitin plura : aut etiam haec omnia simul si N-0istite .pparet, quod Deus, si eut potest habere co), ita etiam hisqx , stlatus
Q vid. S.Aug. L XIV. de Trinit.n. a.
Vid. S. August. Lib. VI. de Musica
Q Vid. S. August. ibidem. o Vid. S. Atig cit. Epist. CLV. al. LII.
56쪽
solus habet rationem v Itimi finis respectu naturae rationalis. Et quid mirum Nam cum ille , qui beatus effcitur, utique melior effetatur quam erat; nequeat autem melior fieri, nisi accessione honi melioris ca); ecquidnam est melius creatura rationali, nisi Deusὶ Nam quamdiu quaerimus, quid in homine fit melius corpore ejus, invenimus animam; melius est enim quod vivificat, quam id, quod vivificatur; corpus autem ab anima vivificari, non a corpore animam , nemo ambigit b). Cum autem quaerimus , quid sit anima melius quoniam ce) anima enm beata est non suo hono beata est, alioqui tanumquam misera esset, nec beata fieri appeteret, dum seipsa iam beata existeret); non aliud occurrit, nisi Deus. LXXXIX. Viderunt id, qui inter veteres Philosophos eminuerunt, PIatonici . Ipsorum quippe sententia fuit , unum atque summum bonum nostrum Deum esse, propositum animo humano ad fruendum purgato ab omni labe terrenarum cupiditatum ; in quo uno adquiescat omnis Matitudinis appetitus , S in quo nohis uno honorum omnium se finis d)r adeo ut beatus animus
esse non possit, nisi objecto quodam lumine , quod illis Deus est , a quo illustretur ut clareat , atque ejus participatione perfectus beatusque subsistat , eidemque puritate casti amoris adhaereat ce) . Unde S illud memoratur cf egrcgium dictum Plotini inter Platonicos excellentissimi, α Fugiendum est ad carissi inam Patriam, S ibi Pater, & ibi omnia . Quae igitur classis aut saga Z Similem Deo fieri ra . Eidemque sententiae adhaesit sortasse Tullius Ripse Academicus, ubi in Hortensio Dialogo disputans , postquam in hac tantum vita , quam videmus aerumnis S erroribus plenam , Prudentiae , Iustitiae , Fortitudinis , Temperantiae, necessarias dixi stet esse virtutes , nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si contigerit ibi vivere, ubi vivitur beate ; secutus adiunxit, α Una igitur essemus beati cognitione naturae ct scientia m . Si videlicet naturae nomine , cujus cognitione & scientia , hoc est , contemplatione beatos nos suturos asseruit , eam naturam intellexesit , qua nihil est melius , nihil amabilius , id est Divinam o . Nam
si maturae nomine illam rerum mutabilium huius universitatis intellexit; pr fecto non aliam hominis beatitudinem cogitavit, quam quae a Naturalistismoclo confingitur. XC. Neque tamen propterea inmus verum est, quod si pra asseruimus ch), sis Iam esse Christianam Religionem, quae finem ultimum hominibus praestituat ipsum Deum. Nam ut nihil dicamus de Cicerone, qui utrum ad hanc beatam Vitam, quam in naturae contemplatione constituit, animus a corpore se- Paratus perventurus sit dubitare videtur eodem ipso in loco, ubi veram beatitudinem indicat, scribens, m Si nobis cum ex hae vita emigraverimus in
heatorum insulis immortale aevum , ut fabulae serunt, degere licebit Rc. H α τ
i Vid. apud S. Aug. citin. x x. L .XIV. de Trinit.
57쪽
Qui duri in extrema parte quinti Tusculanarum libri asseruit , e sam caecum, aut surdum posse beatum esse sapientem ca) ς qua plane sententia beatitudo ad hane vitam concluditur: ut, inquam , de Cicerone dicere omittamus: Plo tinus certe ceterique veteres Platonici, etsi veritatem de summo homini, bo. no cognoverint, eamdem tamen, sicut nostrae Litterae habent C, in iniusti. tia detinuerunt. Videntes enim populos terrenarum rerum dilectione caeeatos Fni eureornm maxime disputationibus commoveri non solum ad hauriendam .dub ultro serebantur, sed etiam ad de sensitandam corporis voluptatem, ut in ea suminum hominis bonum constitueretur; eos autem, qui adversus hane -- Iuptatem virtutis laude moverentur, minus difficulter eam contemplari in ani mis hominum , unde saeta bona , de quibus utcumque poterant iudieare , procederent; quam si eis conarentur insinuare aliquam rem divinam , & sa nee omnia incommutabilem, quae nullo ad civeretur corporis sensu , sed se lum mente intelligeretur, quae tamen naturam ipsius mentis excederet: Epicureis proinde, vel Stoicis multo facilius quam sibi palmam daturos a maluerunt sententiam suam tegere quaerendam , quam imperitorum populorum irrisione polluendam proferre; contenti contra eos di sserere , qui verum se invenisse jactarent, cum inventionem ipsam veri in carnis sensibus ponerent o. Non solum autem veritatem Dei in injustitia detinuerunt Platonici, non audentes resistere erroribus populorum : sed praeterea , quod de veteribus Phi-Iosophis uni versim Scripturae nostrae testantur d) , cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in misaltationibus suis ; ac dicentes se esse sapientes , stulti facti sunt; cesserunt im consuetudini populorum , eorumque etiam erroribus auctores par
tim fuerunt ce). Nam hi omnes , & ceteri hujusmodi , R ipse Plato
Diis plurimis esse sacra facienda putaverunt σ) ; ac Deum tale bonum summum esse putaverunt Plato νὶ, aliique Platonici uno excepto Porphirio , qui hae in re melius a Platone dissensit , iit animae postquam ipsum fuit sent adeptae , eoque beatae , possent nihilominus ejus taedio capi . ac deliderare corporum corruptibilium labem; atque inde in ista remeare ci). XCl. Sive autem quae de Deo summo hominis bono recte sensit Ulato, ex sacris Hebraeorum Libris hauserit , ex quibus eum plura transcripsisse affirmant S, Justinus Martyr origenesco, Clemens Alexandrinus cmJ, Eusebius , S. Ambrosius co : sive, quoniam Plato obiit anno I. Oly ιadis C Ix.; Ptolemaeus autem Philadelphus , ante cujus tempora nulla extitit Sacrarum Litterarum Graeca versio quam Plato legeret, Olympiade CALLV , longe proinde post Platonis mortem , regnum iniit; viva voce acceperi o h In Phaedone, in Timaeo,& in Lib. X.
de Republic. ιγ Vid. s. Aug. L. X. de C. D. c.3 o. λ Orat. Paraen. ad Gentes It Lib. VI. c. Celsum. in Lib. I. Stromat., & orat.exhori. ad
υὶ Vid. S. Aug. Lib. de Vera Relig. n. O. I, In Lib. de Replib. & Legib. ιγ Vid. S. Aug. L. VIII. de C. D. C. .
58쪽
Hebraeis : sive potius, si verum est, quod scribit Laetantius cod , Platonem
indagandae veritatis amore peregrinantem ad Judaeos minime accessisse , di dicerit haec ab Aegyptiis , traditione tamen in istos ab Hebraeis derivata ;vel a Chaldaeis , quos inter per LXX. annos captivi commorati sunt Judaei non multo apte Platonem e sive denique ista didicerit, quia , sicut generatim de gentium Philosophis scribit Apostolus Paulus b) , Quod notum est Dei manifestum est in illis. Detix enim illis manifestavit. Invisibilia enim Dei a constitutione mundi per ea , quae iacta sunt intellecta conspiciuntur . sempiterna quoque eius virtus , & divinitas e . Unde eumque ille ista didicerit et in eo certe quod tantus Philosophus, tantique ab omnibus semper ha-hitus, propinquus fuit christianae veritati, aperte revincitur incredulorum temeritas, qui se tamquam solos , quibus Philosophiae Iumen assulserit, jactant; nos vero tamquam ignaros atque imperitos, ac vulgaribus praejudiciis implicatos traducunt. De iis autem, in quibus a veritate vir tantus aberravit, convincitur humana superbia , ipsoque experimento comprobatur, verae religioni inveniendae ingenium quantumcumque excelIentissimum diuturnis quibusque meditationibus suis minime lassicere ς sed revelatione opus esse. XCII. Verum de revelationis necessitate paullo post dicemus. Quod nunc attinet ad rem unde agimus t quoniam non est inanis appetitus beatitudinis naturae rationali congenitus, & necesse pio inde est existat bonum illud, quo
beata sit , & sine quo beata esse non possit cil)ς existit ergo Deus , quippe qui solus ce) est bonum hujusmodi, quo rationalis natura beata sit, & sine
quo beata esse non possit. In vietissime proinde ex innato naturae rationali appetita beatitudinis demonstratur adversus Atheos existentia Dei . XCIV. Convincuntur hinc pariter, qui ve I nullam Providentiam deputant tVel si deputant; ad eam se pertinere non putant. Profecto si alterutrum ho-
ruiri esset, Deus , esto adhue dici posset summum honum c quod tamen non est facile in illa hypothesi concedendum , certe non esset summum bonum hominis . Numquid enim homines Deum possiderent nolentem l Ouis ita insa mat , ut & Deum esse, & tamen invitum ab homine cogi, ac teneri ponse ENistimet Itaque volens ad fruenduin se communicabit seipsum homini . Quoci si est, non igitur omni homini, nulla habita discretione meritornm seipsum communicabit, quasi caeco impetu raptus ς ac veluti si homo esset ultimus finis Dei, non ipse Deus ultimus finis hominis. Jam vero si Deus , ut sui fruitione faciat hominem beatum, discernit, non quidem personas, quod summae ejus majestati , sapientiae, iustitiae , bonitati repugnaret; sed merita, quori exigunt ejus aequitas, ct sanctitas veritatis; humana igitur curat, a que ad Dei providentiam homines pertinent. XCIV. Quin illud ipsum, in quo qui Divinam Providentiam negant maximum Caussae suae patrocinium ponere solent; videlicet impios saepe temporalibus. Donis affluere ς justos contra gravissimis saepe malis affligi ; eamdem Providentiam apertissime ostendit , eamque sic exerceri de inonstrat, G Deus ultimus finis hominis eta intelligatur. Bona itaque S la, quae versantur,
59쪽
α miseentur in hoe saeculo nee honi soli habent, nee soli mali. paeile est hoc videre , ct bona saeculi apud bonos , & malos esse ἰ & mala saeculi bonos, malosque perferre ca). Dantur scilicet bonis , tum ne putentur mala b rtum ut iis consoletur itinerantes γ) : tum quia etsi non talia bona sunt, quae faciant bonos; hona tamen sunt , unde homo iaciat bonum , ct ope. retur justitiam r tum etiam quia si ea solis darentur malis , timerenthoni infirmi converti , ne illa eadem sorte deessent ce . Dantur autem autem & malis, ne putentur magna vel summa bona f), & admoneantve boni alia desiderare , quae non babeant cum malis communia tr)ς nec putarent mali, propter haec esse Deum colendum , si solis bonis darentur μ' . Rursus auferuntur haec bona etiam malis , tum ut iidem illorum amissione crucientur i ; tum ne si solis bonis auferremur, ille idem tims esset infirmo. rum, ne converterentur ad Deum k . Non autem auferuntur soIis malis, ne ista sola poena putaretur, qua mali Plectuntur l . Sed auferuntur etiam honis, sive ut veluti tentatione probati sibi ipsis, atque etiam aliis ad exemplum innotescant m); sive quia saepe etiam justus S innocens adquies eii iadomo sua , in familia sua, in conjuge, in filuis, in praediolo suo, in novella manibus suis consita. in aedificio aliquo suo studio Lhricato ; Deus autem volens eum non habere amorem, nisi vitae aeternae istis velut inno. centibus delectationibus miscet amaritudines, ut in his patiatur tribulationes, ac doceatur amare meliora per amaritudinem inferiorum; ne viator tendens ad patriam stabulum amet pro domo sua cio . XCV. Jam vero quoniam ex innato appetitu beatitudinis demonstratum est existere Deum ultimum finem hominis, quo beatus stat co); atque ad ejus Providentiam homines pertinere p , utque adeo , ur ipsamet Providentia in bonorum malorumque temporalium dispensatione Deum summum hominis ho. num commonstret q) ; evidens est dari legem aeternam, atque immutabilem , ad cujus normam exigantur a Deo quaelibet hominum actiones, ac de iis judicet supremus Divinus judex , prout cum illa congruunt , vel ab eadem plus minuise deflectunt: cujus quidem aeternae , atque immutabilis legis participatio in nobis si oportet, quibus acquirendae beatitudinis congenitus est appetitus; ut cum per illam legem summam, cui obtemperandum est, mali miseram , boni heatam vitam mereantur; ejus participatione, ac veluti promulgatione scire possimus quae illa vel jubet vel prohibet , ut eidem obtempe rando bene vivamus, prout ad beatitudinem acquirendam requiritur.
o Vid. S. Angus . Serm. XXXVIII. al. CCXLV. de Tempore n. 1.
3ὶ Vid. S. Aug. Epist. CCXL al. LXX.
Vid. S. August. Enari in Psal. LXVI.
0 Vid. S. August. ibidem. M Vid. S. Aug. cit. Epist. CCXX. n. 3. η) Vid. S. Aug.Enar. in Psal. XL. n. I .
60쪽
' XCVI. Resutati hine manent illi ex Incredulis , qui ca) virtutem , & vi. tium res esse de se indifferentes, nullaque ah invicem differentia intrinseca discerni dogmatizant . Quam autem sit error iste detestabilis etiam iis , qui
temporalium amore praepediti, aeterna non intuentur, facili ratione deprehenditur. Nimirum ordo honum est generale hujus universi b . ordo enim ad convenientiam redigit, atque concordiam et convenientia autem, S conia cordia tendit ad unum e omnia vero composita in tantum sunt , inquantum unitatem assequuntur: quare ordinatio esse cogit; inordinatio contra urget, ut quae erant non sint ce) . Bonum igitur cum universi, tum singularum partium eius cXigit, ut ordo servetur , nec perturbetur . Bonum quippe est esse.
Quidquid igitur ad ordinem servandum pertinet, bonum eriti quidquid ordinem perturbat, quoniam urget res ad non esse , vitium profecto erit, perverso , corruptio; id enim perverti, vitiari , corrumpi dicitur, quod et, tendit, ut non sit. Porro ante quamcumque legem humanam , atque ah ea prorsus independenter, quaedam fieri possunt ab homine, quae ad servandum; quaedam, quae ad perturbandum naturalem ordinem pertinent: illa virtutum, haec vitiorum nomine indigitamus. Oui proinde illas ab istis intrinsece differre negat, naturalis ordinis , ac per hoc honi generalis huius uniwersi convincitur esse inimicus. XCVII. Nec minus iniquus in hominem deprehenditur, qui negat intrinsecum discrimen inter virtutem, & vitium. Eo enim discrimine sublato, cuinam bono data si homini ratio , illud scilicet praestantissimum bonum, qu homo ceteris quibuscumque animantibus praecellit in tantum , ut sibi ea sub dat, quamvis corporeis viribus validiora , estici atque voluntati suae sensu quodam , & consuetudine servire , ut non tam illorum corpora , sed & animas sibi subjiciat Ad hoe stilicet intelligitur data homini ratio , ut per eam de omnibus judicet, videatque quae sibi eligenda sint & agenda , quae respuenda vel omittenda. Quae quidem ratio tunc recta esse intelligitur , cum meliora inferioribus praeponit r non enim potest esse recta, nisi sit recte ordinata ἰ non autem ordo rectus , aut ordo appellandus Omnino est, ubi deterioribus meliora subjiciuntur e) . Nisi itaque quaedam essent rectae rationi Conformia quae eligerentur, quaedam difformia quae respuerentur; otiora Prorsus remaneret in homine ratio , soloque instinctu , hestiarum instar, in apphtendis, refugiendisque objectis moveri hominem oporteret; quod plane est hominem ad brutorum sortem dejicere. XCVIII. Prorsus itaque agnoscenda est Lex aeternar eamque nos esse dicimus D ipsam rationem divinam, vel voluntatem Dei ordinem naturalem Conservari iubentem , perturbari vetantem. Juxta hanc legem id dominari debet in homine , quod in ipso est prael antius, scilicet ratio; eaque debent irrationales animi motus regi is . Ab hoc ordine si deviet homo , & appetitias PraeponatuP ac dominetur rationi, hoc ipso agnoscitur esse in vitio. Quiri S ipsae temporales leges in tantum justae sunt, inquantum aeternae illi Iegi inveniuntur consormest unde & quamquam justae, commutari tamen peril tem. co Vid. lap. q. XLV.
I Vid. S. Aug. L.XXI. c. Faustum e. II. ce Vid. S. Aug. L.de Moribus Manichaeor.