장음표시 사용
181쪽
m a di 162 AROMATUM H Is TORIAE elotam in umbra siceant: sic multo candidior redditur, pondere non muItum imminuto Id ab amico quodam Banea ne fieri vidi, qui hoc arcanum mihi credidit. Ux Rivs QVE generis meminisse videtur Serapio, locosa pracitato, sed obscure admodum, cum ait maiorem quantitatem esse de Haria, minorem tamen esse quis quae a Sim adfertur. Quod sic intelligendum puto, majorem quantitat cm ex Chinceo adferri, majorique forma esse, quam quae ex Burneo advehituri quandoquidem ejus fragmenta non inveniuntur ampliora quam drachmae pondus aequantia: panes vero sive Oibiculi cx hinceo allati, quatuor uncias aut plures pendunt. A vitis fide dignis mihi relatum est, Arborem esse Nuci juglandi similem, soliis tamen candicantibus, salignis similibus, fructum aut florem haudquaquam se vidisse, fieri tamen posse ut utrumque serat. Illud autem certo scio, materiam esse cinerei coloris, s ginae fere similem, interdum nigriorem, nec eam quidem levem aut iungosam, ut retulit Avicennalib. II. cap. I 3o nisi sorte aetate jam caducam S: emortuam viderit sed medi eritet solidam. Addunt plerique vastam εἰ praealtam esse alborem, latissime sese fundentem, & aspeetia perpulchram. FABvLosvM est quod ad ejus umbram omne animantium genus confugere aiunt, ut ferociora animalia evitent. NEc minus sabulosam, quod quidam Serapionem lib. simpi cap. 3 Α. secuti scribunt, hujus largioris proventus augurium esse, cum frequentibus fulgetris caelum coruscat, aut crebro tonitru perstrepit. Nam cum insula Samaira squam nonnulli Taproba nam putant) &circumiacentia loca Lineae aequinoctiali vicina sint; multis tonitribus sub ecta sint necesse est, eamque ob causam singulis diebus imbres aut leves pluvias haiant. Singulis itaque annis Caphura abundare deiabat. Ex quibus perspicuum est, tonitru largioris C phurae proventus causam aut indicium non esse. Nonnullis Caphura de Sina composta videtur ex ejus parte quae ex Burneo advehitur. Affirmarunt praeterea mihi, panes illos orbiculares qui ex Sina advehuntur, compositos esse, quoniam Caphura de Bumeo in Chi eo deferatur, ideo incolis expetita, ut eam alteri viliori permisceant. Cui opinioni sumagantur Bamanes de Cambaya, qui pro arcano dicunt, deficiente Caphura de Buraneo, solere serius exiguam quantitatem cum multa Sinensi commiscere,eamque salso de Bumeo, nuncupam. Addunt item isti Baneanes, Sinensem Caphuram compositum esse medicamentum, quod temporis lapsu evaporet 6c corrumpatur , Ophuram vero de Burneo minime.
MIMt sanE compositum medicamentum non videtur, tametsi Manardus in comin Mes dist. 8. contra sentire videatur. Sin vero sit, ex duobus Caphurae generibus conflari necesse est. Nam tametsi evaporet, non est tamen admodum corruptioni obnoxia: quod indicium est minime compositam aut factitiam esse, quandoquidem composita longe facilius corrumpi soleant. Si enim Rhabarbatum vix quadrimestre illud, quo in hac regione pluit, serre potest, multum sane est Sinensem Caphuram incorruptam hic in India
AVEN ROIS 3 Colliget, cap. 16. aliud Caphurae genus facit longe a superioribus diversum scribitque Ambarum ejus Caphurae genus esse. Cum autem eius opinionem Cap. de Ambaro satis abunde refutaverimus, plura de his agere sit pervacaneum csse j udico. SCRraret Andreas Bellunensis in stio Dictionario secutiatim Arabes, aquam Caphuratam ex arbore Caphum stillare, eamque cum arbore calidam esse tertio ordine. De hac aqua a multis eum Medicis, tum mercatoribus sciscitatussiam, neminem tamen invenire licuit qui eam se vidisse assereret. Quare facile adducor, ut credam Bellunensem cum in hac aqua describenda, tum in ejus temperamento lapsum esse. SCRIBvNT Ruellius, lib. I. cap. 2I. dc hunc per omnia secutus Matthiolus, in lib. r. Diosc. cap 7 s. uterque vero ex Serapione, hanc Caphuram ceteris bonitate praestare,quae
a Rege quo Rihin qui primus dealbandae Caphurae rationem adinvenio Maes inasit denominata. Ego vero ut id credam, adduci non possum, quandoquidem Indiae Reges potentiores sunt, quam ut tali mangonio operam dare opus habeant. RHASE s de re med. lib. 3. cap. 22. eam frigidam & humidam, Avicennaveris lib. cap. 13 o. quem plerique sequuntur, frigidam Sc hccam tertio ordine constituit. IN ea aliquando opinione cum muItis recentioribus sui, Caphuram calidam esse, ob illum odorem & partium tenuitatem quibus praedita est. ' Sed posteaquam experimento didici ophthalmiis 3e oculorum inflammationibus, tum etiam ambustis impositam, nivis frigiditatem retulisse, ilico sententiam m utavi. Adde, quδd omnes apud quos nascitur, frigidam asserunt. Neque vero huic sententiae repugnat quod odorata sit, quandoquiadem ob partium tenuitatem ficile evaporat & exhalat qui in supeficie est odor. contra
182쪽
L I B E R I. 163 quam in Santalo & Rosa, quae ob suam adstrimonem odorem in se retinent. R ΕνE RT Avicenna lib. L. cap. ' i 3 o vigilias excitare Caphuram. Qui fieri autem id aetat potest,quandoquidem ipsius testimonio frigida est, Gleantque frigida semnum concilia-
re Somnum quidem inducit soris aut intiis exigua quantitate usurpata. Si quis verb se: pilis odoretur oc naribus adhibeat, cerebrum exsiccat, & vigilias creat. Magnus ejus usus est his regionibus, edm multis in rebus, tum etiam in cibis.
Ovo Ni AM ad gingivarum molliseationem & relaxationem indi medicamento
ex Betre, Areca, & Cate composito plurimum utuntur, de singulis commentam dum aliquid erit. Postulante vero sic ordine, de posteriore, videlicet Cate, medicamento cum amaritudine Altingente, hoc loco Memus, de duobus prioribus suo ordine acturi. P L v RIM v M irascitur in Cambaya, praesertim Basaim, Manora, & Daman, urbibus Lusitaniae Regi parentibus. Provenit etiam in continenti Goae, aliisque plurimis locis, sed non tam abundanter ut supra enumeratis, e quibus mercimonii gratia exportatur magna quantitate in Sinarum regionem: in Arabiam vero, Persiam, de Corasone, medicamenti causa, & pauca quantitate. Magna autem copia in Sinatum regionem & Malacam d portatur, quia in masticatoriis plurimus illius cum Betre usus. E iv s nomen apud omnes enumeratas nationes est Care, in Malacacite. CH. m. Quo D vero hoc nomen Cate, aut paululum immutatum apud Arabes, Persis, reliquas e Asiae nationes obtinuerit: in causa esse puto, quod maxima pars illius in Malacae regno absumitur, ubi idem nomen obtinet: quemadmodum in Costi vocabulo accidit, quod licet 'vi et in provincia,ubi plurimum gignitur,dicatur; ab omnibus tamen scis Indis Passo lingua provinciae Malacat vocatur, quod istic multus ejus sit usus. 'CETERvM arbor ex qua hic succus extrahitur, magnitudine est Fraxini, folio minu- Urbiainia. to Elicae veI Tamarici 'simillimo, perpetuo virente: florere alunt, sed fructum ferre negant: multis spinis horret : materies ligni robusta, dura, densia, ponderosa, nec, ut aiunt,' putredini obnoxia, sive solibus exponatur, sive aquis immcrgatur: quam ob causam ab ineolis Lignum sempervivum nuncupatur. Ex eo propter duritiem & pondus pistilla fiunt Lit - βα- deglumandae orirae idonea in mortariis ligneis sex palmos in ambitu continentibus. Inco- m lae eam arborem Hacchic vocant: cur autem ipsum succum Cate nominent, nulla ratione consequi possum. PORRO succi extrahendi haec est ratio. Ramos hujus arboris minutim concisios in uesi retra- aqua coquunt, deinde contundunt, postmodum cum farina Nachans semen id est nigrum&minutum sapore Secales, conficiendis panibus aptum & cujusdam nigri ligni, hi quod istic nascitur, scobe sinterdum etiam sine eo pastilli aut tabellae formantur, quas in umbra siccant, ne selis ardore earum facultas evaporet. O pii MuM est medicamentum non modo ad confirmandas gingivas, & defccan - ψουι ι dum &constringendum; vertam etiam ad alui profluvia curanda, oculorumque dolores tollendos, in quidus plerumque optimo cum successu usus sum. N v N c superest, tueritne Cate veteribus cognitum, examinemus. Eoo, si mihi dicere licet quod sentio, omnino existimo nostrum hoc Cate nihil aliud tau GA. esse,quam Graecorum & Latinorum Lycium. Nam ejus extrahendi ratio ab omnibus eadem describitur, iisdemque facultatibus pollere censetur quibus nostrum Cate. Huc addequbd Indi eum Lycium praefertur cum a Dioscoride, lib. I .cap II . & PIinio, lib. xxi v. cap. xiv. tum a Galeno, lib. I. simpl. Vocatum autem est a Graecis Lycium , quoniam in Lycia primum inter Graecos illius usus repertus sit, optimumque istic nasci eo tempore , censerent. Praesertur etiam Indicum Avicennae, lib. 2. cap. 39s.& Serapioni, lib. simpl. cap. 7. qui id Hadrisi appellant, casdemque illi facultates tribuunt,quas Graeci te Latini. minis. Avicentia vult in ejus paenuria Arecam dc Santalum substitui.
183쪽
RECENT IOR Es aliquot e Periclymeni succo succedaneum ejus parant. Sed si Lusibiam Pharmacopolae in conquirendis lagitimis medicamentis diligentiores cssent,icina di-bus Indicis nuncupatis Olysi pone requirerem, posset ejus tum etiam Fauici sive Arecaena agna copia classe regia in Lusitaniam deiurri.
AN Manna Graecis cognita fuerit, a recentioribus satis disputatum arbitror. Ego
paucula dumtaxat hic subiiciam, quae silentio praetereunda non dux LElv s igitur tria agnoscimus hic genera, ex provincia Us que deportata. P R. IM V M genus utribus conservatum, sapore favi mellis. I irquere, aut X rcari vocatur, id est, Lac ex arbore nuncupata: nam or lingua Pertica Lac sonat nos corrupto nomine nuncupamus. Est autem ros quidam ineas arbores delabens, avi gummi ex eis destillans. A LT E R v M genus die tum aut ut vertit Bollunensis, in Carduis nasci scrunt, granis quam Coriandrum maloribus: colore inter rufum & rubcntem medio, quae ex Tribulis decutiuntur. Vulgus Hantae fructum esse putavit, sed Gummi aut Resinam esse restitum est. Hujus usus praefertur a Persis ei qua utimur: quoniam nobis usitatam pueris exhibere non audent, niti decimum quartum annum excesserant. Ego
tamen ab eo tempore quo huc delatus lum, illa uti non destiti,& sine molestia purgaret se et deprchenai iti. IERT IVM genus magnis glebis advehitur, admistis plerumque soliis. Calabrinae persimilis est haec Manna, plurisque aestimatur: defertur autem ex Basora urbe Persica admindum cclebri.M. . t..α ADvEHITUR interdum Goam in utribus aliud genus ex Ormur emporio melli canis dido depurato persimile: sed facile corrumpitur in hac regione, Propterea quod vitreis la-
CV M Spodium tam multas Arabum magni nominis & insignis doctrinae Auctorum
compositiones ingrediatur, quas intro assumere licetinon mirum est si dubitatio orta sit an illorum Spodium cum Graecorum Spodio, quod metallicum est, Λ mi-is; nimc intro assumi potest, idem sit. Sed, ut verum fateamur, unicum est in Orbe Si,odium, ι. . sive Pompholyx, ab Arabibus Tutia vocatum, in cujus paenuria Graeci taetremon parabant. Huic autem dubitationi&errori ansam praebuit Terentianus ille Davus omnia tu bans, Gerardus Cremonensis in Rhas ad Alm tib 3. cap-qui μιν Arabum interpretatus est Spodium, cum non minus inter se differant, quam albus & atcr color. Eius erro rem omnes Arabum interpretes Latini secuti sunt, Oaxir spodium vertentes. PER ICvLos AE autem sunt vocabulorum versiones de immutationes, praesertim in remedica. debentque medicamentorum nomina potius non interpretata relinqui quam perperam Latina reddi. r. viij. CR TER v M, ut ad rem redeamus, Maxis vocabulum est Perscum, ab Avicennalib. M
184쪽
lib. r. cap. 6op. x aliis Arabibus elingit a Persica desiumptum nihilque aliud sonat quam
lacteus inimor, aut succus liquorve alicubi concretus: quo nornine etiam Arabibus &Turcis hoc medicamentum cognitum est. VOCAT vκ autem ab indigenis SMM Mamis. quasi dicas Saccharum de Mambu qu niam Indi arundures, sive ramos arboris illud proferentes-vocant. Attamen nunc etiam Tabarix vocare coeperunt, quoniam eo nomine petitur ab Arabibus, Persis, &Tuta tibi ἡ-cis, qui id mercimonii causa ex India in suas regiones exportant. MAGNO emitur hoc medicamentum pro proventus ejus ratione. Rus tamen comis Gia is Idia
mune prctium in Arabia cst, ut pari argenti pondere e matur. A R so s. in qua gignitur, interdum maena est, & instar Populi pmcerar interdum mi- os .in M. nori ramos ut plurimum erectos nisi quod pulcherrimos quosque interdum incurvant ad Iaria. pergulas de deambulacra, apud Indos frequentia , conficienda nodis palmi longitudine ab invicem dissitis, distinctos habens, solium oleae longius. Inter singula internodia liquor quidam dulcis generatur, crassus veluti amylum congestum, & simili candore, ulte dum multus, nonnunquam vero perpaucus. Sed non omnes arundines sive rami eum humorem continent, at ri dumtaxat quos Bisinager, Batecata, & pars Provinciae Malavat proscri. HIc autem liquor concretus intcrdum nigricans&cinereus invenitur, sed non ideo improbatur. Nam aut ob nimiam humiditatem,aut quhd diutius ligno ita clusus permansierit, hunc sibi colorem conciliat: non autem ob arborum incendium, veluti nonnulli putarunt. Siquidem in multis ramis, quos non contigit ignis, niger etiam invenitur. MEMi Nix hujus Ritasses, lib. de re med. 3. cap. 36. sed Omissa generatione, las viis res recenset. Serapionis autem Iibr. simpl. cap. 342 exemplar temporis vitio corruptum esse verisimile est quandoquidem Saraiscis pro Tabaxis legat. Avi CEMMA lib. Ti. p. sos, vult cxarundinum radicibus crematis scri : sed ejus opi- . .
nionem falsam esse ex supradictis manifestum cst. CETERv M ωαδὶς, quae Arabum est Tutia, aliud, uti diximus, cst medicamentum, cujus historiam ex Graecis petendam censeo. Huius penuria antispodium fieri censent
nonnulli ex ossibus Elephanti: sed quam id falsium sit, o iudicare possum, quippe qui amist Dis
Elephantorum ossa nulla servari, sed ea ab incolis abiici, sciam. ορι- Γι- P o R R δ, quoniam perversa Cremonensis interpretatio tot errores nobis peperit in posterum uti censeo Spodo sive Tutia in medicamentis a G raecis descriptis,quae nusquam nisi externis remediis hoc medicamentum admovent: Tabaxis vero legitimo in Arabum coinpositionibus, quae ut plurimem imus in corpus sumuntur. CETERvMex Medicorum tum Indorum, tum Arabum, Persarum lc Turcorum testimonio Tabore internis & externis convenit ardoribus, tum etiam biliosis febribus de dy. Taboirs senteriis: praesertim autem in biliosis fluxionibus utuntur,nostri vero trochiscos ex eo conficiunt, addito semine Oxalidis.
Av rcg NN A libi t. cap. 6sy. Tutiam in India inveniri scribit. Hiiic etiam suffragatus Serapio, lib. fimpi cap. 422. Tutiae quoddam genus initicum csse asserit. SED, ut verum satear, nulla per universam Indiam, nobis saliena cognitam, TH-tia invenitur, sive Graecorum αποδοe: aut aes, alii id ve aliquod metallum ex quo conflari. Tutia possit. Sed ea Tutia qua nos iii cutimur, quamque in Lusitaniam& HispaniaS, I - . . - . liquasque occidentales region scxportam, e metallicis conflata non citi sed ex eorum est
genere quae Dioscoridi αμ-οδ, appellantur. Milai enim retulit mercator, harum sim, liumque rerum curiosus indagator, se certo accepisse a Persicis negotiatoribus, hanc Tutiam in Quirmon Persiae regione & Ormur finitima lubi etiam laudatissim una totius Persiae cuminum nascitur fieri, atque constari e cineribus arboris cujusdam istia nascentis nomine Getan, quae fructum cluidem nominis profert, cortice & putamine constantem: sis. H. . corticem vero & nucleum, qui putamine clauditur, edules esse. Hanc Tutiam Alexandri nam vocari, non quod in Alexandria fiati sed quod ex Quirinon Oimu et delata, deinde in Alexandriam exportetur, ex qua tandem & Italiae ' & Galliae communicatur.
185쪽
Os s iv M Elepitanti non modo in Medicina nullus est usus stametsi nonnulli, ut
modo retulimus, falso tradant ex his crematis spodium parari sed nec instrumentis&operibus faciendis. Dentium dumtaxat materies expetitur. Nam licet Egi. neta lib. . cap. 3. Elephanti ungulas medicum in usum usurpari tradat, falli arbitror. APPELLAT vR autem Arabibus Elephantus Fili sipse vero dens Cenalysi, quod dens Elephanti est in in Gurarate S: Decan, Ati: in Malavar, Axe: in Canara, Acete: AEthiopibus, Nembo: nullis vero nationibus quod te iam Baraclicet Simon Genuensis' id affirmet. N v L Liv s in medicina usus sunt ipsi dentes apud Indos: sed dumtaxat ab Arabibus SI Turcis usurpantur ex Avicennae praescripto in iisdem remediis, quibus nos utimur. Ve- tam in operibus S instrumentis monilibusque fabricandis tantus eorum est usius, ut ex Ethispiae parte quae es a Sosala, usque ad Mel inde, singulis annis in Indiam devehamurmillies sexcenta pondo, praeter eos dentes qui ex plerisque Indiae regionibus convehuntur. Huius Eboris pars in Sinarum regionem desertur: maxima vero &potissima in Cambaγα Daemonis enim per sciatione apua mulieres ejus regionis certum superstitionis genus viget, ut e vita sublato aliquo ex sanguine junctis, ilico omnia monilia quorum viginti ex ebore consecta singulae mulieres in brachiis gerunt, fiunt tamen &ea interdum e testudinum testis) confringant, J posito luctu nova inducant. Ingens vero est apud hos Eboris pretium, prodentium magnitudine: minores enim dcntcs non adeo magno aestimantur, magni vero, ingentis sunt pretii.
H ABENT autem singuli Elephanti binos dentes in maxilla superiore sed non deciduos& denuo rena siccntes, ut putarunt nonnulli. Feminae vero iis magna ex parte carent, tametsii nonnullae dentibus unius palmi longitudine praeditae sint. Mactantur ab AEthiopibus Elephanti, ut eorum cruda carne vesicantur: dentes vero ad nos mercimonii gratia transmittunt, viminibus sive laqueis colligatos. quod facit ut putem majora apud eos Elephantorum armenta inveniri, quam Boum in Europa. PORRO Elephanti natura melancholici sunt admodum, noctu pauent,& insemniis metum incutientibus divexantur. Sed praesens remedium est,si eorum rectores serra lingua vernacula vocantun illorum tergis insideatu semperque eos alloquantur, ne dormiant. Alvi profluvio plerumque laborant: interdum vero adeo in Zelotypiam rapiuntur, ut efferentur,&quodammodo furibundi reddantur. disrumpamque catenas & vincula. Rus autem mali curandi ratio est, ut rectores illos educant in agros, & graviter objurgent. CETERvM praeter id ministerium quod vehendis oneribus praestant, & tormentis bellicis e loco in locum commutandis, solent bello utiles esse Elephanti, interdum enim capite S pectore armati equorum more in bellum educuntur. Sed qui his in praeliis utuntur, id solum emolumenti reserunt, quod adversariorum acies prosternant: aliquando i men, vcluti intellexi. non sine suorum pernicie retrocedunt. Nonnulli Reges etiam interdum mille hujusimodi Elephantos in praelium educunt, alii plures,plerique pauciores. CR v DELE est id spectaculum, quando Elephanti veluti monomachia proeliantur: nam non modo dentibus singuli suum adversarium impetere student, sed magno interdum impetu capitibus concurrunt, ut alteruter eorum, capite confra , in planitiem
F A hvLAE simile est quod quidam de maris & seminae congressu tradiderunt: etenim haud aliter congrediuntur quam reliquae quadrupedes. M vLT A Plinius lib. viii. cap. I. i I. III. &seq. de Elephantis scribit, sed pleraque parum probanda, & hactenus non experta. Qithd vero in Taprobana insula majores, dociliores, bellicosioresqtie Elephantos gigni triait: verum id est, si Taprobanam intellexerit eam insulam quae nunc Zeilan vocatur. Nam,ut postea dicemus, hujus insulae Elephanti reliquis omnibus praecellunt, eorumque imperia reliquos agnoscere scribunt. Hujus etiam cum Rhinocerote inimicitiae meminit idem Plinius, lib. VII t. cap. xx. eorumque pugnas desicribit. Es T autem Rhinoceros vastum animal cornu in nare gerens, quod difficulter domari potest. Multos in Cambaya, Bengala finitima, MPatane inveniri tradunt,& ab incolis cia das vocari. Mihi hactenus Rhinocerotem' videre non contigit: illud tamen scio, Bengala incolas o us cornu adversus venena usurpare, unicornu esse existimantes, tametsi non sit, ut ii reserunt qui se probe scire autumant.
186쪽
Caet xxv, de Monoeero te tam incerta omnia ab Austoribus reseruntur, ut illum Mis,ti Ehaud quaquam vidisse manifesto appareat. Ego hoc loco reseram quae a viris fide dignis
accepi. Inter promontorium B mae sipei, & aliud promontorium vulgo de Currcntes nuncupatum, vidisse se assirmabant' terrestre quoddam animalis genus,licet mari etiam dele ctaretur, qliod caput & jubam equi liaberet minime tamen marinum equum esse) cornu praeditum duos palmos oblongo. mobili, quodque nunc in dextram, nunc in sinistram o verteret. modo attolleret: modo demitteret. Id animal cum Elephante ferociter praeliari. musque cornu adversiis venena laudari. Eius experimentum factum propinato duobus
canibus veneno: alterum enim canem cui dupla quantitate propinatum esset venenum, sumpto hu)us cornu pulvere ex aqua convaluisse: alium vero cui exigu1 quantitate vene num esset datum, nec exhibitum hoc cornu, statim mortuum corruille.
CETERvM non modo vernaculam linguam intelligunt, sed etiam peregrinas, si eas gr. edoceantur. Gloriae sunt cupidi, b neficiorum memores, injuriarum vero haud quaquam oblivi icuntur, & vindict, cupidissimi sunt. In summa, huic animali nihil deesse videtur, ut ratione praeditum appareat , praeter loquelam: tametsi non desint qui in Cochin publicum instrumentum latic stationem vocant) se vidisse afferant, quod rc tret Elephantum aliquando istic locutum, petiisseque a suo rectore squem in Malavar atra, in Decam veronti ne vocanti cibum. At rcinorem respondis , Lebetem in quo illi Origam c'queret, pertusum esse,tamen ad Cacabarium deferret obturandum, deinde oriram se cocturum. Lebetem promulcide sumptuni Elephantus ad Cacabarium defert. Is lebetem reparat, sed rimam, quam non animadverterat, inobturatam relinquit. Lebetem refert Elephaniatus. Rector Oriram cum aqua coquendam iniicit , sed per rimam emuere conspiciens aquam, rursus Elephanto tradit consarcinandum ut ferat. Defert Elephas. Cacabarius de industria lebetem te reparare simulans, rimam auget Elc phantus ad mare profectus lebete aquam haurit: hanc emuere videns, lebetem intelligit non reparatum; ad Cacabarium redit magno barritu intonans,quasi de eius perfidia conquereretur. Cacabarius tandem lebetem probe ferruminat, & reparat. Sed ei Elephantus non fidens, denuo e mari aquam haurit: quam non emuere animadvertens, domum redit, & orietam in eo coctam ea it. vivunt etiamnum qui hoc spectaculum is vidisse assimant, locutum tamen asserere
Ru Most est Regem Si an in cuius regno praestantissimi post Zellanos inveniuntur Elephanti, candidum Elephantum liabere, eumque propterea Regem candidi Elephanti per
RET . L i r mihi amicus fide dignus. se duas Elephantorum venationes vidisse, ad quas
prosectus esset Rex Pegucula infinita hominum multitudine: in prima Ctenim ducenta λικντου. hominum millia suisse. Cingebant illi in orbem totum eum locum in quo Elephantossia pascua habere noram: deinde paulatim ambitum illum sive hominum coronam con trahentes, tandem in medio comprehenderunt non modo ingentem Elephantorum multitudinem nam ea venatione quatuor millia capta sunt sed SI alia animantia, veluti apros, tigrides, partim viva, partim jaculis confixa. Omnes autem Elephantos dimisit, praeter ducentos tum adultos tum iuniores, ne sitam regionem Elephantis depopularetur. Illos veto domarunt in hunc modum. Magnis trabibus eos sepientes, paulatim circum, quo concludebantur, in angustius contrahebant, donec singulos Elephantos vix locus ea peret ideinde funibus e vimine contextis eorum pedes & dentes vinciebant, ut Elephanti te movere loco non possent. Hos binis funibus cinctos subibant rectores S calcibus impetentes. tum baculo ferientes, perpetuo se verberaturos, & tandem fame enecturos minitabantur.
nisi essent morigeri. sin vero essent morigeri, oleo se peruncturos, SI cibum subministraturos pollicebantur. Deinde singulos educebam & lavabant: lotis singulis binos Elephantos domesticos& jam domatos admovebant, inter quos utrimque coercerentur. Hac ratione domitos fuisse referebat. AL AM praeterea Elephantos capiendi rationem idem mihi narrabat. Intellexerae idem Rex pegu ingentem Elephantum in silvis oberrare: ut eum caperet,aliquot Elephantos feminas domesticas eo mittit, prius commonitas ne cum Elephantis congrederemur,
sed lignis indicarem se primum congressuras ubi ad sua stabula pervenissent. Posteaquam eo venissent seminae, statim subsecuti sunt Elephanti cum illis pascentes,donec in urbem Pegu quae admodum vasta est, deducti essent. Fc minae ad sua stabula temeatum, subsequentibus Elephantis. Eductis inde seminis, Glos Elephantos conclusios, eadem qua Q-pra retulimus ratione domuerunt. Is Nio Rgs etiam verberibus, objurgation thus,&fame, interdum veris beneficiis do g ψὴisiis mantur: mnores vero magnis aedibus concludunt, quae multas habent januas angustas, equibus Duiligeo by Ora le
187쪽
ic8 A R o M A T v M H I s Τ o R I AEquibus qui Elephantos domate volunt, jacula & sipieula in eos coniiciunt, donec jam sessi,
vulneribusque & fainc prope sint enecti. His deinde rectores signiticam, illos se ita exercitasse, ut feritatem deponante quod ii humi se prostraveritu, beneficia collaturos pollicentur. procumbunt Elephanti, lavantur, unguntur oleo, & cibus datur: deinde singulis fere momentis interrogantur qui valeant, quid petant. His rationibus paulatim edo
A Nirps Tvs autem Plinii error in eo deprehenditur, quod Elephantos mininiis
suis stridore terreri S retroccdere scribit lib. viii. cap. ix. Nam plerumque sues Elephantorum stabula ingrediuntur, nec cisterrentur, aut illarum praetcntia quidquam conamO-
ventur. Sed A in silvis Malavat multas suos cum Elephantis vel sari certum est Illud verun est, quod mures oderint,quemadmodum idem tradit. Nam si mures in suis stabulis uersiari seliserint . nunquam nili contorta in se & convoluta pro inusti de Elephanti dormient,ne eam m ures ingrediantur Λ mordeam. eadem plane ratione sormicas abhorrent. Aia .Lais M RARi subit, a quo Andreas Lacuna lib. 2. cap. So. comment. In Dioscor. edoctus,
, . solsile S minerale chur' inveniri scripserit, quandoquide nihil a veritate magis alicnusit. s. redie. N EC mi irias Fuclisium lib. dc Compos med. miror, qui nullabi verum ebur reperiri summo errore scripsit: clim tot sint Elephanti per universam Indiam & AEthiopiam.
bui delati actu in Provimiis erutum, o apud quosdam armos ιν strata.
TA M longa dissicilique via petebantur olim haec aromata, ut persectam eorum notitiam consequi veteribus haud facile fuerit. Hinc factum, ut innumerae fingeren-- tur fabulae, quas Herodotus pro veris reser t. Et quoniam ingens eorum erat pretium, maiorque in hominibus lucri cupiditas, adulterabantur aromata: Λ hac ratione fi bat ut diversa illis inderentur nomina, tametsi plerumque Musdem essent generis. PROPTER locorum igit ut distantiam, S minus frequentatas has regiones a negotia
toribus, probe cognita Cassiae historia veteribus non fuit. Nam qui eam Ormuz de Ara- μὸρ biam devehebant, Sinenses sui infra dicemusὶ crantiex Ormi et deinde in Alopemporium totius Syriae nobilissimum ab aliis negotiatoribus transferebatur. Qui vero inde ad G cos deportabant, aut apud se nasci, aut in AEthiopia dicebant, multisque cum superstitionibus caedi, dividique a sacerdote in ternas partes, quarum unam Deo poneret, at eram
pMi aure R i, tertiam Sacerdotibus. 'ri W.M x Ir. CATER v M neque Cassam, neque Cinnamomum apud AEthiopes aut Arabes nasci, Lusitanorum navigatione palam factum est: qui licet totam illam oram circum legerim, magnaque ex parte terrestri itinere peragrarint, nullam tamen Lassiam auto 4 AE με- Cinnamomum vidisse affirmant. Huc adde, quod ipsim et Arabes Canellam damm hinc Π si ejusque pretium apud illos intenditur quoties hinc non desertus DiCET
188쪽
L r B E R IDic ET aliquis, Canellam quidem apud eos non nasci ,&propterea ab Indis peterei
sed legitima Cassia Se vero Cinnamomo eos non carere ι forte autem a Barbaris & incomditis populis ignorari. Familiares habeo eruditos viros Medicos 'rabes, Turcos,&Corasones, qui omnes Canellam Crassiorem, Cassiam ligneam appellant. Praeterea nonnulli ex nostris totam AEthiopiam sub AEgypto squam nunc Guineam vocant; non solum secundum mare , sed de in mediterraneis peragrarunt , alii ab insula D. Thomae nuncupata
iisque ad Sota la& Mosambique & inde Goam penetrantes , ahi plerique a promontorio Ilonae spei cum naufragium passi essent) usque ad Mosambique & Melindam, ita ut utramque AEthiopiam supra S infra AEgyptum perlustrarint; nulla tamen his conspecta est Canella vel Cassia. CuM igitur orbis numquam ita fuerit cognitus, ut nunc est, praesertim Lusitanisi verisimile est non defutura hu iusmodi aromata-celebria medicamenta, qualia sunt Cinnamomum Cassia: sed abundantiam ipsem, hanc nobis dubitationem p. irere. N a civ g enim stametsi nostri minime curiosi fuissent in credendum est ipses incolas
tam nobilia aromata celaturos. Nam quemadmodum Barbarissima gens, quae insulam D. I.μla D.
Laurentii incolit, mercatoribus qui eo interdum devehuntur, fructum quendam Avellanae magnitudine ostendit, quod Caryophylla redolet; eadem ratione credendum est , c. AEthiopes Cinnamomum te Cassiam adcobdorata medicamenta nostris demonstratu. v. uti assis. ros fuisse. Post xl, Cassia lignea Arabibus, Persis,&Indis Salisacba vocatur: a vulgo autem In-MItalia.dorum, eodem nomine dicitur quo Canci lar nullum enim inter Canellam de Cassiam discrimen faciunt. Neque, ut verum dicam, quispiam Cassiam a Canella disserentem c. .. vidit.
C t et g R v xt quδd Canellae diversia Cinnamomi & Cassiae nomina indita fuerint, oecasionem praebuisse puto mercatores Sinenses s Nam Annales urbis Ormua produnt olim o inaeso, quadringentas naves e Sina uno eodemque tempore eb appulisseὶ qui cum e sua regione aurum sericum,vasa murrhina porcellanas vocant, moschum, cuprum, margaritas, aliasque hujusmodi merces eveherent, nonnul has excis in Malaca vendebanti sandalum, nucem aromatitem, macerem,Caryophylla lignum alocs,cotra in suas naves inserentes: quae
rursus in Zeilan & Malavar divendebant, indeque sumebant Canellani, ex Zeilan videli-eet laudatissimam, & ex Mala var minus se Iesam: similiter&ex Iaoa, unde etiam piper,
cardamomumq evehebant; eaque omnia deinde Ormur,aut in Arabiae oram maritimam petistebanti Interrogati autem isti Sinenses, quaenam essent haec aromata, de unde ea adis veherent, fabulas illas narrabant quas recentet Herodotus, ut his commentis earum mer
C v M autem quae in Zeilan nata esset Canellam, ab ea quam in Iam & Malavar sum- c.. r. pserant, differre conspicerent, diversia illis indidcre nomina, cum tamen ejusdem generis uina νῶ cssent cortices, pro soli caelique varietate solum disserentes, ut plerumque idem fructus pro regionum de soli varietate suavior fieri, aut a naturali bonitate degenerare solet. EMENTEs ergo Ormu et incolae eam Cancllam a Sinensibus, idcirco eam Darebi , DmMη quod Persis lignum Sinense sonat, appellarunt: deinde Alexandriam vehentes, ut eam Graeciseh confluentibus catius venderent, Cinnamomum vocarunt, quod significat lignum odoratum,quasi Amomum ex Sina delatum. Deteriori autem Canellae, quae scilicet ex Mala var de Iana delata esset, idem nomen quo in Iaoa appellatur, indiderunt, scilicet quod lingua Malaya dulce lignum stonat s hanc corrupto vocabulo Casiam Graeci dixerunt) duo diversa nomina eidem rei imponentes. Us v s est autem Avicennalib. T. cap I II. cum Rhase&reliquis Arabibus, vocabu- Io Persico Daresit,ut plerisque aliis Pessicis solet. Nam Canella culusicumque generis Arabice ersea de dicitur. Reliqua veto nomina Arabibus prodita corrupta sunt, ut stansea. Dasbaham des milia. Vocatur in Zeilan Cuurdo: in Malayo, uti dixi, cis manu: in Malavat cime . Nam quod Serapto Darsiui arborem de Sina interprctatur,corrupta est interpretatio & ab Interprete addita. C E T E R v M rogatos volo omnes cum Medicos tum Psam acopoeos, ut posthac Cas. siae loco Canellam δeteriorem praescribere desinant, &selectissima utantur, quandoquidem tanta nunc est ejus copia. Tum etiam ne Cassiam duplici pondere pro cinnamomo incompositionibus iniiciant. tametsi freti Dioscoridis ti Galeni auctoritate. S CRis v N T nonnulli, Canellam nostram veterum Cassiam non esse, quod ut aiunt nigricans sit,& in odora: aut si sit, Pseudocassiam Dioscoridis esse potius quam legitimam. Fit interdum,ut etiam hic in India Cassiam admodum depravatam cum alia inveniamus, non exigua quantitate squoniam aut non bene parata fuit, aut non suo tempore caesa)P quan
189쪽
itiandoq ridem vix Aroma renerias corruptioni magis obnoxium quam Canella ci , praesertini si diu in navi perstiterit. Est enim haec regio ad putredinem valde proclivis, maritimis praesertina locis , immo quotidiana experientia videmus Cancllam singulis annis mulium de sua illa odoris S aporis suavitate deperdere.
Si quis pli ira de Castia requiret, Iegat Manardum lib. Epist. 8 epist. I. e Commenta ilia uisia Vaciliis li,lib. I. c. p. I Z.d I i qui multis argumentis dem Onistrant lac stram Canellam,i: e . . c, ' legitimam Cassiam esse. Sed qudia Cinnamomum inveniri negent , in eo saltu intur, clim
..i ita id. m G:sia, Cinnanaomum,&nostra Cancllaunum idemque friat medicamentun .i' μ' A N N OT A vir Lacuna lib. i. p. 33.in aedibus Indicis Vlyssi ine se omnia Cinnamomi Cia ramomi genera a veter. bus desicripta observage. Sed ego hic in India plura duobus non observavi, Zoilanna: citur, Ze quod in Ia 6c Malabar. Nam quod in Lusitaniam ia, dcuchi sitit et,Zellanicum omnino est. Poterit auic scri, ut quinq. genera bonitatc discreta invenerit, linia autu genere diversa. Quod vero deinde addit de Cinnamomo,cu Maria Stiliconis filia, Honorii Augulli uxore,reperto sub Paulo III. P.M.fabulosiam prorsus videtur. FRIENTVR nonnulli, Cinnamomum quidem nos habere, sed non illud Mosyliticum, quod a Dioscoride lib. i. cap. 13. caeteris generibus praesertur ι quodque Theophrastus lib. s. cap. I. multis nodis constare scribit. Sed his abunde latis lactum puto iis argu
mentis quae antc protulimus.cia r. hin, PORRO Cinnamomum sive Canellae arbor magnitudine est oleae, interdum minor,na mulsis ramis praedita, non iis quidem contortis, sed rectis sermo: soliis lauri quidem col re, sed forma ad Citri folia accedente non foliis Iridis, ut fabulose quidam scripserein floribus candidis, fructu nigro Sc rotiindo, vel lanae lare magnitudine aut exiguis olivis silinili. Est autem Canella nihil aliud nisi secundus & interior arboris cartex', nam haec arbor duplici cortice munita est veluti Subcr, non eo tamen adeo crasso&distincto. Exemptus erga cortex crassio illo δί exteriori libro repurgaturi deinde in laminulas quadrangulas scelus, humi abiicitur, atque ita per se convolvitur, ut trunci unius rami integer cortex videatur, cum tamen partes sint dumtaxat corticis in tubulos digiti crassitie convoluta, truncus vero interdum femoris crassitudine reperiatur. Roscum autem illum, sive ex cinereia vinosum colorem Solis calore contrahit: qui . non probe paratus, candicans sive cinerei coloris sit: nimiis vero ardoribus Solis adustus,nigcr. Αde pto corticc tribus postra annis ab ea arbore abstincturi
F R E in N et E s sunt hae arbores in Zeilan. Qiebatque vili emi Canella: sed trigintavbhinc annis nemo eam emere potuit, praeter Procurator regiorum nezotiorum,Factorem vocant. Zellanicis minores sunt eae quae ignobiliorem Canellam prahent in provincia Mala var,& in Iaoa sive Iava, non tamen adeo pusillae, ut cas Plinius lib. x: i. cap. XIX. de Galenus lib. I.de Antidotis esse censent. Sunt vero omnes silvestres & sponte nascentcs. ii ' is N v QVAM alibi, quod stiam, nastitur Canella. tametsi Franciscus de Tamara stri- 'μ' bat in freto maris Eryllinat Cinnamomi arbores, & Lauros maris allu interdum opertas inveniri: quoniam nostri singulis annis per mare Erythrarum navigant, nullam tamen lauiusnaodi arborem viderunt. Nam qhod ad Occidcntalis quam vocant Ineiaeli istoriam Nati eri attinet', non verisimile videtur Canellam istic nasci, quandoquidem eam dicit calices glandesque Suberis modo ferre, cuni legitima Canella veluti Olivas serat: sed alia erit sui
itin is generis arbor. Nec, mi eadem refert in Sina nastitur,nar a e Malaca Sinam cum aliis mer-
cibus desertur. Intelligo vero plurimam ctiam Canellam in insula Mindanaonasti,& vicinis insulis, sed eae procul a Sina absunt. PurARVNT etiam nonnulli in Alepnasti Canellam , quod apud aliquot Scriptores c .ia, .lia; pr scriptum in Venerint Cinnamomum Ali pinum: sed sciant non maegis istic, quam in Hi-
ab i. i. sipaniis nasti. Vertam cum ex his regionibus Ormuzδ. Giden, atque inde Alep develaatur, se cum est, ut incorrupta εἱ recens Canella istinc in Europam advccta, ab ipsa urbe Alep MD Zm' denomi tata sit. Quamvis autem Zellanica reliquis praeseratur,invenitur tamen etiam interdum ignobilis qualis est quci crassiori cortice c6stat, minusque in Tubulos convolvitur. ι uua quod non sit ejusdem anni:quo enim vetustior cortex, eo deterior. Quae ver Ain Malarat nascitur,tota fere est ignobilis, tantumque Zellanica differt, ut centcaae Zellanicae librae decem aurcos pendant: Mala varicae vero librae quadringentae unum dumtaxat aureum. I 'rar m/- Ex STILLAT ip i radix liquorcm Capi auram redolente . Sed rex vetuit radices vul- . - ne asi,ne assis respereant. Elicitur aqua plumbeis aut vitreis instrumentis ex ipsis floribus, o. sed quae fragranti': S odoris suavitatori codat, quae ex corticibus nondum cxsiccatis eduntiis C allat citur: tam cisi ex iis storibu elici auctor iit Lacuna lib. I. cap. 2. hiis. c., r. UT 1L1 S est stillaticius late liquor ad plurima : nam stomachi imbecillitatem roborat, farediatis. coli do 'rcs ex causa frigida provenientes illico lenit, ut plerumque sima inpertus; faciei colorem
190쪽
colorem commendati &oris halitum, praeterea ad condiendos suavioresque essiciendos
cibos perquam idoneus. Ex Canellae baccis oleum extrahitur, quemadmodum ex olivis, sebaceum quodam--Cῶ modo,&saponis Gallici modo in panes coactum, inodorum, nisi calefactum sit, tunc enim Cinnamomum aliquantulum Olet. Eo utuntur adversus ventriculi & nervorum frigidam
CETERvMut de nominibus generum Canellae a veteribus traditis aliquid hie dicam: seri posse existimo, ut Zigit vocatus fuerit totus ille Chingalarum tractus, qui est Zei Ian.
Nam Porsae dc Arabes nigros vocant Zangues, omnes vero Zellari Sc Mala var incolae nigro colore praediti sunt. MOsyliticum ab insula Zeilan, quae montosa est, dici puto. PLI N i v s lib. XII. cap. X ix. in Gebanitarum portum ocila vocatum deserri tradit, qui
nihil aliud est, quam Chingalarum sive rati an portus.
CONTINET autem Zeilan, sive Ceilan, octoginta leucas in circuitu, triginta Ut rhin 1. longitudinem patet. polum elevatum habet a sexto ad nonum gradum, uberrima&lau- δεμ iis, datissima totius orbis insula hanc nonnulli veterum Taproba nam esse volunt, quod nomen alii Samatrae tribuere maluntὶ habens e regione Nin consipem promontorium de Conaotin vulgo nuncupatum. Populosia est admodum, tametsi magna ex parte montosa,
cuius incolae Chingalae appellantur. Multae istic nuces myristicae, Cario phylla, Piper: omnis generis praeter adamantem gemisiae; margaritarum, auri, argentina agna copia. Silvae
omnis generis avibus scatent, pavonibus, gallinis, palumbis varii generis, m ultoque venatu, cervis & apris. Delicatissimi istic frutius, tametsi sponte nascentcs, ficus, uuae, aurea mala suavitate reliqua totius orbis superantia: ligno & ferro abundat: multa Palmarum
genera, optimique Elephantes, summique ingenii; quibus reliquos Obedientes esse ferunt. Fabulantur Indi i Meelse Elysiicis Campos, &m cxcelso qui istic est monte quem rostrum zoti,hu te. sive acumen Adami vocant) pedum Adami vcstigia apparere.