장음표시 사용
191쪽
Exemplificari secundo possunt, in tam diversis, ac a se invicem remotis humani corporis membris atq; potentiis, quae magnam nihilominus inter se habent commionem, quam tantopere non miramur, quia per communicationem ejusdem principi facile potest cxplicari. Sic ad visum rei alicujus ridicular diaphragma per risum commovetur; ad propria laudis auditum. vel cibi lapidioris praesentiam, imo solam appe tentiam, salivatos verecundantibus illico sanguis ad faciem confluit, timentibus ad cor iratis a centro ad peripheriam diffunditur. Unicare tristisvi contrariae, vel etiam voluptuosae ac jucundae cogitatimquan tos quam diversos in remotis humani eiusdem corporis partibus motus causata Idem videmus in corporibus aliorum animalium etiam inscct rum. Ita serpens si prematur vel pungatur in cauda, se totum movet; ex quo partium consensu Divus Augustinus probat animas quorumcumque animalium esse indivisibiles. Quod concernit rerum tamiliaritates amicitias, illarum causa urruhil melius refunditur, quam in naturi similitudinem ; sivem anis stam hinc aves ejusdem specie libenter secum viaitant sive occultam, quae reperitur inter individua diversi,r im generum, aut specierum. Sed hae familiaritates non videntur sine aliquo magnetum perfici, unde ex insta dicetidis melius intelligentur.
Modus in hacsententia explicandi magnetisinos.
MAgnetismus nihil inaliud , quam fortior quaedam sympathia,
per quam duae res ita sibi sitnt affectae, ut una trahat alteram, ejusq; appetitum innatum excitet, quo appetit se alteri rei,quam trahentem vocamus fisciare Uulendum jam quomodo illa tractio perficiatur, quae aliquando est sensibilis, aliquando insensibilis, nee ad illam requiritur, ut res tracta sequatur trahentem, cujus exemplum habemus in magni ponderis ferro, quod a magnete quidem trahitur, sed non
Suppono ex sepradictis admittenda esse occulta rerum effluvia, sive vocentur atomi sive corpuscula. Similibus e maviis repletus est totus aer. iantur in illo quamplurima que corpuscula, maxime si fuerit in Dissilias by Orale
192쪽
in Ioco, in quo aqua evaporaverit. maec corpustula naturalem habent sympathiam inter se, maxime cum suo corpore, cui se uni re veheme ter affectant. minc ad aquam in conclavi positam confluunt Sic etiam atomi vitriolatae redeunt ad colcothar, essiuvia serpentina ad serpe res in vitro clauses congregantur, quo etiam modo adipis ursini a mei . tum in ossicinis, longa ursbrum, uti quorundam hominum inedia salvari potest, humorum quoq; sublunarium in plenilumis incrementa replicari. Si autem quaeras, curatomi tales se sibi corpori suo mure asse- ctentu aliter responderi non potest, quam talem esse illarum naturam,
cui similem videmus in bullis aureis aquae, quae se invicem avidissime
complectuntur. Talem unionem inter se plurimae res in hoc universe expetunt Nec putandum est in magnetismi semper unam rem tantum esse tractam, alteram tractricem trahunt enim plerumq; se mutuo. Sunt qui tenent tam ferro virtutem magnetis tractivam, quam magneti Potentiam serri tractivam inesse. Illud tamen corpus, quod majus Sccompactius, adeoq; potentius est, ordinarie dicitur trahere substantiam minorem, aut rariorem Sic magna ferri quantitas attrahit parvum Magnetem permissa utriq; motus libertate. sic aqua vaporem attra hit, aurum halitus mercuriales, metalla corylum, major ignis minorem, bufo venenum. Ite etiam in animaliu tam iliaritatibus illud dicitur ait rum attrahere, quod potentiora habet motiva ad amorem alterius devim ciendum. Quamvis non negem dari in genere animalium amores
tractiones non mutuas. Sic lacerta hominem amat, non tamen homo lacertam. In rebus tamen aliis extra genus animalium credo vix dari non mutuam tractionem, quamvis mutua pertractio non semper consequatur, sed minus ut dixi a majori pertrahatur. Idem probabilius et, am tenendun, videtur de quibuscunq; rerum sympathiuis. Sic se igitur habet res cum ferro, magnete ferrum habet sua est livia, uti & magne ; Haec Euvia eandem inter se habent sympathuam, quam habent ipsa corpora inter se, cum mutuis esuviis. Ese via igitur e ferro egressa, obviant Euviis magneticis, cillis maris &magis semper uniuntur, donec usq; ad ipsum corpus magnetis perveniant. Idem faciunt efflavi magnetis respectu ferri. Jam s magnes sit
major vel activior, aut loco fixus, ita ut moveri non possit, ferrum ad magnetem movetur, sequens motum corpustulorum, sicut ovi testis
193쪽
quitur in aere rorem ascendentem. Quid vero dicemus ad tractionem. qua magnes apolo trahi dicitur uti ad lingvulta magneticae vim ad polum conversivam t quomodo ad haec inferiora per tantum chaos, po lorum effluvia pervenient. Ante omnia hic observandum, falli comrrnanem hominum opini onem, qui putant caelestes polos in mundi hujus terrestris magnetes ferramenta magnetica vi tractiva directiva influere quia si a polo caelesti vis illa in lingvulas magneticas dimanaret, non deberent unquam declinare a linea meridiana, aqua tamen alicubi plusquam octo gradibus declinant, quidem nunc pluribus, nune paucioribus, eujus qui dem mutationis causa nos latet. Experientia quoq; contrarium evincitanam si lapides alisque corpora magnetica a caelorum polis traherentur. deberent extrema illorum, pistos Cariorum sibi viciniores respicere, sed contrarium contingit si enim Magnesis globi formam redactus argento vivo imponatur, polo suo quo Boream respicit, non caeli polum spmetit, sed infra horizontem sensibilem se deprimit. Idem cernitur in omnibus ferramentis, si ponantur in horizontali aequilibrio, quorum extremitas septentrionem respiciem, cum fuerit magnete attacta, non sursum ad polum vel ursam minorem trahitur, sed deorsum inclinatur collimat infra sensibilem horiaontem. Hac de causa artifices, qui bii
gvulas magneticas fabricant, extremitatem acus qua austrum debet re
spicere ponderosiorem solent facere quam oppositam, ut acus semper in aequilibrio consistat. Quae hic retulimus de lingvula respectu poli nostri aritici, etiam nautae respectu poli antarctici infra aequatorem experiuntur, Estq; tanto major illa lingvulae inclinatio, quant propius ad polos acceditur sub AEquatore situm observat horironti exacte parallelum.
Magis ergo in terram, quam in caelos, causa lingvulae magneticae magnetum tractiva videtur esse referenda. Pro quo breviter notan dum a montibus ferri magnetis feracibus, polorum utriq; subjectis, per inti ista terrae viseera in axis modum Austro-borealiter continuatis,
copiosissima in universium hunc mundum effluvia prodire lineis ubiq; rectis, meridiano cujusq; loci parallelix, tametsi nonnihil ab illo decli nantibus, nam lingvula magnetica ut vidimus a linea meridiana ali' quot saepe gradibus declinat. His effluuiis Geocosmi ultro citroq; manantibus, lingvula magnetica, laxis magnetici corporis in situ meridi
194쪽
ano continetur sed quia haec ratio non videtur semeere ad calvandavi explicanda omnia experimenta circa magnetes ferrum superilis allata.
non judico in ilIa sistendum, sed alios adhuc explicandi modos esse investigandos de quibus inrra. videamus jam quomodo explicari possit rerum gravitatio, quam nonnulli magnetismo adstribunt. Tenent illi omnia omnino hujus unuversi corpora gravitare, sed unum prae alio res graviores, densiores, compactiores magis tendere deorsum quam miniis graves, minusq; den sis Ajunt vero gravia deorsum trahi vi quadam magnetica, quorunt graviora eo fortius attrahi, quantoq; viciniora sunt suo magneti, tanto trahi potentius, per quod etiam explicant majorem in fine motus ves statem. Magnetem illum ponunt non in aliquo terrae centro,cum eo in loco, ubi centrum esse deberet, sit locus a terra vacuus, reprobis
in tartareo ire cruciandis deputatus i sed ponunt illum in parietibus interni, in intima P extrema terrae superficie meditullarem ejus cavitartem complectente, qua licet sertasse ut multi divinant, ad tria milliaria germanica in rotundum excurrat, tamen respectu totius terrae globi satis est angusta exilis. manc sententiam judico non esse reprobandam. Si enim infernus est in medio terrae juxta communem sententiam, tamquam in loco a Beatorum gloriosa Mamaena societate remotissimo, non potest ibidem esse terra,& medium aliquod ejus eentrum I totum namq; illud spatium ignis dumus occupat. Nee in illo igne vel alio terrae loqeo videtur esse congruum gravium omnium metam constitui. e cnim omnia reproborum corpora in unum illum Iocum collimarent, quo cunq; a daemonibus ad supplici raperentur, versus eundem locum sem per reciderent. Verisimilius ergo videtur, illa in funesto illo carcere. a terrestrium parietum magnete aequalem undiq; trahendi vim habente attrahi in Versus convexam terrae nuperficiem gravitare, ut sie ad illa diversis suppliciis crucianda ignique ad permeandum liberior pateat locus&accessus e Cum qua doctrina bene adhue stare potest, quod sicut oves in inferno sint positi. Sed quomodo in hac sententia, tractio illa gravium poteritabis penetratione, per atomos a profundissimis terrae partibus ascendentes, explicaries nisi dicatur, accidentalia quaedam effuυ1 pro similibus esset,ibus explicandis sumere. Unde ad horum4 similium naturae magnalium, Iatilis in hoc unia Verso pataitium explicationem, centeo confugiendum esse ad universale
195쪽
aliquod principium, ad ipsum scilicet mundi spiritum, qui totam hanc
mundi machinam continet atq; informat. Huic Deus vim quandam indidit omnia gravia in medio congregandi, Momnibus corporibus man siones congritas assignandi ita ut nisi aliud obstet, semper graviora locum occupent profundiorem. Similem vim habet Archaeus humani corporis, qua partes sive in eo tantum contentas, sive illud etiam constituentes, quasdam ad centrum, nonnullas ad peripheriam movet, alias huc illuc rapit motu reciproco circulari. Sic in sanguinis fermentatiaone morbillos per cutem pellit, alia quaedam superflua per crines, alia per vesicam, alia per alvum, alia retro vel juxta aures, alia per glandulas miliares cinguinales ei jcit ab eodem, cordis motus danguinis cir culatio chyli ad hepar deductio, ac nutrimenti per omnes corporis par
te distributioperagitur. Dici etiam potest, vim a supremo rerum omni u pifice mundi animae impressam, corpora quaecunq; non tantum ingrcivitate, sed etiam in quibuscunq; aliis qualitatibus similia congregandi magnetica, ro Sc martialia versus mundi seu caeli polos per rectissimam viam reiiciemidi vel saltem dirigendi. Nec tot motuum diversitas videtur obstare, nam idem ipsemet spiritus in Caelis, Se in unaquaq; caelorum parte est diversissimorum pene
motuum principium cur non pariter diversi, in rebus terrestribus . quidem diversis motus causare posset
Cogit ergo etiam, sive congregat spiritiis mundi Archaeos similes&cognatos, eosq; non tantum unit per communem sensum, ut etiam
absentes ac divisi se mutuo percipiant, in quo sensu seu perceptione supra diximus sympathias simplices consistere, sed etiam copulat secundum locum, quae copula effectiis est magnetisini Hoc iterum explicari potest exemplo Archaei humani, qui singuinem in venis, serum in re- rubus, fel in hepatis vesicula, alivam in ore congregat sive jam praeter ipsus dispositionem atq; ordinationem habitudo quaedam specialis Senaturalis coordinatio in rebus ipsis admittatur, quae spiritum mundi ad hos vel illos motus tactiones determinet, sue dicatur ex natura sua esse ad aliqua determinatus Talem vim homogenea congregandi, Jaeterogene separandi, etiam ignis incommuni sententia habere dicitur,
quae tamen est longe diversa, multoq; inferior Per hanc sententiam senerales magnetisnos sufficienter puto explicari pulsu. .
196쪽
s . Quomodo antipathia in hasententia possint explicam
UT non omnes sympathiae, ita non omnes antipathiae sint mis. 1.
tuae, seu reciprocae. In quo autem ratio antipathiae constitui, seu per quid explicari debeat, facile innotescet, si ea quae de re rum 'mpathiis vimiliaritatibus superius dicta stat, mente repetanutur. Sicut enim similitudo Arelaeorum, accidentium seu idearum cognatio sympathiam fundat, sic Archaeorum dissimilitudo ex accidentium 1eu dearum oppositione procedens causat antipathiam. Quamvis ergo lupus eandem animam cum ove habeat, habet a me contrario quodam modo per ideas oppostas limitatam ue hinc est quod Archarus lupi ovis Archaeo sit infestus. Hae qualitates manent in
animalium partibus etiam post mortem. Tales ideas nariarae viventium contrarias habent omnia venena, sive sint deleteria, quae vitam individui ex toto.abolent, sive certas duntaxat partes aut functiones oppugnent.
Quibus e contra Deus oppositit qualitates alexipharmacas vitae salutares& ipserum malignitati e diametro contrariantes, morbisq; diversarum partium debellandis occulta quadam virtute servientes. Sicut vero non sufficit ad rerum familiaritatem quaecunq; similitu II. do, sic neq; ad antipathiam sufficit quaecunq; accidentium contrarietas
vel oppositio. Quam sensibilis est dissimilitudo inter delphinum olissimminem l inter sargum4 capram perdicem cervum tamen inter haec amicitia saltem non mutua intercedit. E contra non est tanta dissimilitudo inter gallinam accipitrem, tamen ille gallinis naturaliter exosus est Quin imh individuum quisdem specie saepe horret alterum naturali quodam instinctu, ut supra vidunus. Qualitates ergo illae a ripathiam fundantes', non sent communes manifestat, sed insens biles Sc occultae, quas in rebus non nisi ab effectu deprehendere possumus. Quod dio*ncrasiam attinet ea similiter in qualitatum seu idearum quandam oppositionem est referenda Sentit ergo quilibet Archa usideas in alio subjecto sibi contrarias, ut ovis in lupo, columba in acciis pitre, mus in fele, quapropter illud odit, vi forteest, illud fugit si debilitus, persequitur.
197쪽
elephantum advenientem, tametsi magno adhuc locorum spatiorem tum persentistit rhinoceros, tunc vel recurrendum est ad Euvia, veIdicendum, quod ad elephanti adventum idea ipsius etsi nunquam visi in rhinocerote suscitetur, Mae ipsum reddat perterritum, eo modo quo saepius experimur nos adventum hostis adhuc remoti, sinistros de nobis absentium sermones, casus damnosos in distans percipere. Illa vero idear seu phantalinatis excitatio, quae fit in distans, explicari debet per spiritum mundi inest enim cuilibet Archaeo vis sensitiva alterius etiam remoti, sive familiaris, sue hostiliter oppositi sicut in microcosmo sensus inest anime, quo sive delectationem, sive dolorem in pede suta iectatum, percipit in corde vel capite, adeoq; spiritus mundi, non si tum ad sympathiae,sed etiam ad antipathiae explicationae deseruit.' Iv. Quod concernit antipathiam quorundam corporum cum malis spiritibus, ea non improbabiliter a quibusdam admittitur, cui etiam multa favent experimenta, uti instantiae a corpore humano petitae, a quo animam nostram multa pati, cin operationibus suis frequenter impediri experimur. Dic ergo potest, qualitates daemoni contrarias in rebus quibusdam materialibus reperiri. Neq; illud axioma, quo dissetur ens materiale ac spirituale toto genere differre, adeo certum est, ut negari non possit. Cum satis videatur probabile corpora Hectorum
in futura resurrectione vere spv itualifanda, deracto depuratam phantasmatis entitatem munus obire speciei intelligibilis substantiae enim
spiritualis corporeae ratio non videtur distingui nisi secundum in rem minorem Entita in puritatem ac subtilitatem in suo genere. Nee contra fidem esse video, si dicatur daemones de substantiali nativa sua puritate ac subtilitate multum perdidisse. Nama sancti Patres animas hominum, per peccata maxime malia, ierum sensibilium amorem, dimit treddi sordidas, i Muras, quasi earnales iuxta quod etiam ii Iesi torusce eos vuletur;plicandus non permanebit stiritus meis in homine in πιιε--, quia earo est.
Hujus puritatis ac subtilitatis tres gradus assignari possunt. η,
minest in rebus, quae tangi vel videri non possunt, esto sint materiales , aetatis praecise puritas atq; subtilitas non meretur, ut res propter Illam
vocetur incorporea. Quam,is Otigenes dicat iris,poreum vulgari usiti monis appestari, quod non est crassum, solidum, palpabile veIutis quis dicat aerem istum incorporeum. Quin imo Gymlai, visibiles atq;
198쪽
palpabiles liquores, a terrestribus taxibus depuratos subtilitatos, prunius appellant.
Secundis gradus est in rebus, quae tangi, vel videri, aut etiam alia ter sentiri noti possisnt, insuper a materia omnino sint independentes; tales sunt omnes Angeli tam mali quam boni. Tertim est in substantia finale puri subtili, qualis solus est De vis, spiritus ille perrectissimus, cujus comparatione alisquandoq; spiritus corpora dicuntur. Et sic interpretandae sunt quaedam lanctorum P trum authoritates, ut Hilarij, qui ait nihil esse quod in substantia sua non sit corporeum Maearis qui affirmat Angelum, animam, daemonem ex natura sua esse cc oras Divi Augusini, qui animam vocat corum iacorporeo vicinum. Non ergo videtur esse tanta inter materiales M
improportIU, quanta vulgo Putatur.
Quomodo idearum doctrina in sententia spiritus mundi debeat applicari. explicam
JAm'pra de Ideis copiose tractavimus, quas diximus esse duplices; .
quaedam enim materia statun in prima mundi erratione a Deo fumrunt concreatae seu congenitae. Tales sunt ideae vegetabilium, anumalium, aliatamq, specierum hujus universi, quamvis non omnes primis illis diebus fuerint evolutae nam ideae animalium ex putredine orbginem trahentium tunc adhuc sopitae manserunt. Praefatae omnes ideae spiritum mundi determinant ad certos Archaeos, quibus non lum dat esse, verum etiam operari, secundum ac dentales specierum disserentias. E. G. Idea canis priusquam e suo chao evolveretur, non erat tantum causa exemplaris organici corporis, quod canem vocamus, m etiam cursus latratus, aliarumq; operationum naturalium, eidem canis individuo per se competentium, uti omnium qualitatum, sive manifestarum, sive occultarum sive aliis rebus familisarium, sive hostilium. Plerasq; has ideas, inhio mundi, saltem quoad speciem evolutas fuisse, probabilius videtur. Dantur vero aliae Ideae quae materia post primam creatione ΙΙ. . mundi hujus gentibus4 divas causarum concurra imprimuntur. Aa ales Disilias by Ooste
199쪽
Tales iterum sunt in duplici disserentia. Quaedam enim rebus dant esse, constituunt quasdam species ex diversis jam praeexistentibus permixtas a G. speciem muli, aut leopardi quaedam vero impressae sentduntaxat ad aliquid operandum. Ideae primi generis ortum habent ex ideis primogeniis sive originalibus, diverso modo permixtis confusis.
Sicut enun homo intentionaliter concipit hircocemum, montem aure um, aut vitulum volantem, species diversas in phantasia vel intellectit ubjectatas confundendo, sic etiam spiritus mundi in sua phantasia sp cies diversas permiscere potest, earumque speciales ideas deinceps retin
in intellectu retinemus species rerim nobi s ς' rem .
Nec tantii rerum omnium naturalium, sed etiam quorumlibet arte factorum, vel pus ab hominum instituto primitus dependentium ideas, spiritus mundi contrahit ex ipsis rebus. Ex hὁc principio omnia illa naturae miracula possunt explicari, quae superitis cum de idearum murabilibus ageretur, postremo loco sent allata, E G. novem muta cum suo Apolline lapidi a natura insculptae, Alphabetum in sexo, Pontifices&Sacerdotes marini, orchidum imagines, infinitae aliae figurae non tantum rerum naturalium, sed etiam artesectarum, ab hominum princise arbitrio dependentium. Huc etiam spectat organa Rheginense, plura similia, quae omnia quomodo fiant plenius adverte. Multae sunt rerum in hoc mundo species specierum combinati nes, factae sive per naturam sive per artem. Has omnes spiritus mundi concipit in animalibus, sensuum beneficio, maxime vero potentiae vis--. Rerum ita conceptarum formatam effigiem in phantasia retinet nec tantum postea in ipsis imantibus, sed etiam extra ipsa similes rerum figuras species producere potest, clan idem omnino sit qui hoc in loco aliquid eoncipit, idem alibi pingit aut format, a propriis conceptibus facile ad productionem rei conceptae determinetur, sicut dete minatur anima in manu artificis vel Matris utero. ad formandum, Minfiibjecto sive immanente sive extraneo pingendum, quod in capite concipiebat. Ex hac domina colliges, nullum esse tam subtile, praeclarum, vel ingeniosum arteiactum, quod non possit a natura secundum figurum&alias qualitates exprimi, adeoq; ars censenda est natura longe inferior; Possunt etiam untinomini quandoque naturaliter patere cogitationes alte '
200쪽
rius, non quidem immediate ac directe, sed mediante phantasmate, in quo res ab intellectu cogitata materialiter semper exprimitur, si verum est illud commune axioma, quod intelligentem oporteat phantasmata speculari Phanasmata enim unius Archaei, facile alteri Archaeo ob identitatem principi possunt innotescere. Veniamus nunc ad Ideas, quae rebus imprimuntur ad aliquid operandum. Talis est idea furoris, a cane irato lapidi contra ipsum projecto impressi idea quoq, timoris, cultro Ianionum, carni jumenis torum, a morientium animalium Archaris ingenita haec pleuriticorum Maintriticorum furentes Archaeos mitigat cultro potibus imposito, re carne locis dolentibus applicata rassa vero Archaeos etiam pacatos isse
te concitat, contra se invicem exacerbat, lapide inter convivas proiecto. Per infusionem plumbi in aquam frigidam capiti superpositam,
vel extinctionem carbonum, idea extinctionis non tantum aquae, sed ipsi etiam capiti imprimitur, unde spirituum in corpore fervescentium ardores extinguuntur. Talem fortasse idem sanguinis bullientis mittigativam habent illa omnia, quae sola gestatione singuinis fluxum sistunt. Huc etiam pertinet inimica maligna Idea, quae ab animalibus ad iram concitatis, item a cane rabido, serpente, tuantula, imitubus, corpori per morsum, vel aliam laesionem imprimitur,4 saepe causa est, quM homo demorsus aut laesius non tantum actiones illorum anumalium imitetur, sed etiam species atq; imagines eorum in vulnere atq; inis exhibeat, ut Archaeus humanus excepta corporis soris figura
omnino videatur in alium transmutatus.
Mirabilis est Idea quietis,quam Echeneis pisciculus navi imprimit;
hanc tantopere miramur, non miramur qualitatem impetus, quae non
minus Arsitan est mirabili 4 nihil est aliud, quam idea motus, rei proiectae aut motae, vel ad motum adactae ab aliis corporibus impressa Hecaliquando sensum latet, sicut intense arcu, arbore deorsum alligata, in quocunq; corpore ab aliis corporibus preta, nec adverti potest, nisiciun per effectum proditur Latet similiter idea turbulenti motus in m dicamento somnifero motibus contrarus tu seu pistato, quae motum similiter turbulentum in spiritibus causat. Idea pariter motus deorsum vel sursum, Sambuci frondibus vel asari soliis impressa, virtutem illorum ad stipem vel inferna determinat. Idea magnetiea solo affrictu compatarum lingvulis, similiteri