Pauli Gnaldii Tifernatis Grammatica, et metrica institutio. In qua superuacuis resecatis, traduntur omnia ab initio ad finem vsque magis necessaria nouo, breui, ac facili ordine digesta

81쪽

nantur alitem praedieta ouinia in prima deesina, tione, hoc modo, nomin*tiuo, dςs, dabdae, den, de, de. Psurali da , darum, dis, das, dae, dis . Farminina des dimat in, is, as, & ne;& duo prior a sormatiis a rnasculino remota, do; ut Prianaides, Priam is, id est, Priami filia. Sic Anchisiades, Anchil sas: Ied ano ita inibus in, eus , retinent, ei, integranar ut Nertis, Aeneis e dc sunt tertiae declina- tionis: vi nominatiuo is vetas,dis vel dos, di, dem vel da, is vel as, de . Plurali des, dum, di bus, des vel das, des, dibus. In, ne, formatura genitivo primi liui hoc modo, si desinit in , i, solum, addis. tur, ne; ut Adrasti, Adrastine ; si in , ei, mutatur. in, i, longum: ut Neres, Nerine: si in duo, ij, po-- sterius mutatur ita, o, ut Acrisj, Acrisione. Et est . primae declinationis: vi Nominatiuo, ne,nes, nes nen, ne. Plurali nae,narum, nis, nas, nae, nisi. Descendunt praeterea minus proprie quandoque a. matribus, ut Maiades; δε fratribus, ut Phaeton tias: a regibus, ut Cecropidae: a conditoribus ur- bi uita, ut Romulides: A maritis, ut Menelaist Ast ijs, ut Meleagris: Ab urbibus, ut colchis. A re. gionibus, de insulise ut Thessalis, scelis: A duci bus, ut Aeneades: Α montibus, sontibus, &su- . nainibus: ut Parnassis, Heliconias, S tiberinis rEt significat etiam historiana , vel sabulam , uti Aeneis. Ilias, id est, Histori Aeneae, vel alii.

82쪽

Igura est arte aliqua novata dicendi ma; necessitatis, vel ornatus gratia per mis .sa: quae tamen auctoritate, vetustate,consuetudine, vel ratione defenditur. Estque aut in sensu, & sic dicitur figura locutionis, pertinens ad poetas, siue oratores: Aut in verbis: &sic erit duplex: si enim respiciat unicam dictionem, est figura dictionis, & dicitur barbarismus, speetat ad poetas potissimum: si autem respiciat plures di Aiones per constructionem coniun: etas, dicitur figura constructionis, conficit solaecismum, &speetat ad grammaticos.Et huiusmodi figurae constructionis sunt Octo. .

Figura coinructionis,quasunt. VIII.

A Ppositio est,quando eontinuantur duo substata, tiua eodem casu sine copula; quamuis essent genere,numer5ue diuersa:ut Italia,prouincia Eu- ,rOpaer animal, lam velleo,animale. Athenae,urbs notulissima. Licet post nomina urbium adverbialiter posita, fiat appositio in diuerso etiam casurvi Cic.pro Archia, natus est Antiochiae, locό nobili,&celebri liniadam urbe: Idem Phili p. . Ala ba, in urbe oportuna; addita praepositione. Antiptosis est, quando ponitur casus pro casu: ut it clamor caelo, pro,ad caelum: populo ut placerenx, quas fecisset fabulas,ero fabulariquas accepi litteras:gratissimae fuerunt, idest,litterae. Euoc tio est, quando pronomini primae, aut secuit v.

83쪽

- De Figuris.

dat persenae,imia immediate iungitur. ut ego mai gister doceo, tu Petrus scri sis. Synechdoche est, quando ponitur pars pro totvi vercontra: ut puppis pro naui; vel fons pro aqua. Ite singularis pro plurali: ut arinato milite complet, pro militibus.Item accusativus post nomen adie, diluuin, verbum, participiumue passiuae significationis: vi albus dentes, id est, lecundum dentes, lae, ditur pedem, laniata capillos,id est, laniatis capillis:cetera laetus.

Synthesis est, quando speetatur sensus, & non vox: ut pars instustra secant, turba ruunt r.ubi est sce---dus, qui me perdiditΘCicero, de Antonius colleget

fuerunt.

Zeugma fit tribus modis. A priori, quando verbum eraeponitur; ut sunt nobis castaneae molles,& pressi copia laetis. A posteriori,quando postponitur: ut ego & tu scripssisti. A medio, quando interpopini tu civi mater casta est,& filiae. In hac enim v Lbuni respodet viciniori, sicut in syllepsi digniori Syllepsis est,quando a peisona, genere, aut num odigniori concipitur indignius: ut ego, & tu legimus, vel tu mecum legimus cum obliquor rex re regina iusti:& nil, nisi carmina desunt. Prolepsis est vel explicita, ubi verbum toti responi det: ut annici nostri initiati sunt, alter legibus, alter medicina. Vel est implicita, ubi respondet partir ut hominum alius est diues, alius pauper , de alter alterius onera portare.

Figurae vitionis quasint in. BRostesis cit , quae ini tio litteram, vel syllabam

84쪽

illi iosi

iri, et

Apheresis eandem aufert: si teinno,pro eonteumo Syncope syllabam de medio tollite ut nosti, pro nouisti. i. I . Meth sis addit eandem mi induperator,. pro im

perator. .

Tmelis diuidit diistionemrut septe subiecta tr ni , pro septentrioni P . . 'Ectasis uel diastole producit syllabam natura bre-- uem, ut Italiam, prima longa. Systule corripit natura longam: ut steteranit p.c. nalephe elidit vocalem finis ob sequentem Ilo-ox lam subsequentis dictionis r ut ill ego, pro iles le eg0- Eicthlipsis aufert m, finalem cum uocali praecedete ob uocalem in principio item subsequentis di-ι Gonis aut mult' ill e, pro multum ille.. i . .

85쪽

De Figuras. Mosopesis: ut quos ego: sed motos praestat coma ponere fluetus . . Catachresis: ut paricida, pro intersectore. Ecclipsis: ut uerbum unum caue de nuptijs, idest,

dicas.

Metaphora: ut classique immittit habenas. Metonymia; ut pateras libate Ioui. Et sine Cerere ,& Baccho. i Periphrasis: ut diuum, atque hominum rex, id est , . Iuppiter. Prosopopeia, quando tribuitur semio rei inanimatae, uel cu ea loquimur: ut nunc aror ab improbis colonis; o mare ardeo.

Sunt praeter has alia permultae:sed passim apud poetas, & oratores obseruandae.

Astera figurarum diuisio. l

Possunt etiam distingui figurae exqilatuor partibus, seu olscijs, seu finibus grammatici r uiis , delicet ex Orthographia, id est, recta scriptura Prosodia, id est, reeta pronuiiciatione: Etymologia, id est, explicatione, qua de causa quaeque ita fuerint nominata: Sinhaxi, uel constructione i idest, recta partium inter se disposition e . Figurae igitur orthographiae sunt priores undec dictionis, ut prostesis, Apheresis, dcc. Figurae prosodita sunt quatuor reliquae diffibninutectasis, systole, synalaephe, &eethlipsis.

Figurae sintaxis ratione nominis fiant quatuor. At - positio, Antiptosis, Euocatio, Ee: sin ech doche, Ratione uerbi, reliquae quatuor, Inthesis, Mus mas

86쪽

ma, syllepsis, dc prolepsis, di quibus sepra. Figurae x mologiae sunt quinque. Antiuaeria, quo ries unassian orationis pro alia ponitur: ut facto opus est, id est facere: malitin, nefas, prstituerie elionibus . . Q Metallage, huόndo uox materialiter simitur, ut itilud uale, ab est praep'sitioi&c. , , Enallage, quae latissime patet, est quando uicissimponitur nomen pr0 nomine, uerbum pro uerbo, S sic de aliis partibus. Item ninhelui pio mutncro, geniis pro genere, casus pro casu, modus pro modo, tempus pro tempore, ut bonum pro melius, & contra, qui nos pro quinque, seΣcenta proi quolibet numero, uerbum activum pro passi-i

Hellenismus,vel graecismus,ut familias p familis,

di,&similia graeaee declinaca. . Harchaismus, quanda usurpamus antiquas uoces,ut X aulai pr0 aulae, mis pro mei, hibus pro his, dcc. Figurae communes omnibus partibus orationis , &1 ad constructionem*ertinentes sunt quatuor. IEclipsis, quando aliquid deest, & latinime patet, ut uos qui tandemΘ supple estis, quid multast supple

Pleonasmus, quando aliquid silerest, ud dies crat, quo die: tabulae repertae itini, quibus in tabulis ruidi oculis; audiui auribus, &c.: Et haec in con- , iunctionibus dicitur polysyndeton e ut frigore, & fame, ac siti, di uigiliis perferendis.it . Hellenismus est construolo graeca: ut abstincto irarum, uado legere.

87쪽

ne constructione

ut ita uobis decet, id est, uos, dec. TRcstat nunc, ut sigillatim, & quambreuissime aga turde constructione os partium orationis ..

octo partium orationis . Elprimum H Gn is monό

cum Gem M'. Omina substantiva possessionem, pondus , numerum, uel mensuram significantia , re- gunt post se genitivum:ut liber Petri, librae carnis, par amicorum, modius salis. His adde vera balia in tor, trix, sor, us, et, ior quamuis quais doque aliqua habeant casum sui uerbi; ut fautrix: mihi, reditio domum,&c. lItem adiectiva bstantiue posita genere neutro,casu nominatiuo, &accusativo solunt: ut tantum quantum, multum, plus, plurimum, minus, minimum, summum, extremum, ultimum, de postre- .mum et ut tantum cibi, minus potionis: & legi ' mus quandoque abdita rerum, occulta saltuum, strata uiarum, incerta fortunae,angusta uiarunn Tertio nomina participialia: ut alieni appetens, Iapsus animi. Ite adiectiva uerbalia, ira ius,idus,& osus: ut capax, dubius, prouidus,&.curiosus ali

cuius rei.

Quarto haec Adiectiva cuiuis contratus;videlicet,

88쪽

dsues, largus, benignus. liberalis,ple

nus , prodigus 3 fecundus , refertus, sertilis: pauper, xgenus, inops, indigus, parsus, si ilis , nudus, vacuus, truncus; Ex quibus aliqua posunt. habere ablatiuum,ut dicitui infla,suo loco. Corn. inimicationis: vi consors, exsors,cpmpos,impos, . communis, immunis , insolens, inluetus. parti- ceps, expers. Notitiae,. ut doctus, indoctus, gnai rus, ignarias, rudis, callidus rudo scimprudens, nescius, inscius, securus,certu , incertus, peririis, praesagus, memor, immenaor. Culpae, ut reuson- nocens, integer, pinus, sin xs; & dicitur reusaali- cuius rei, uel dς aliquare. P aerturbationis, & desideri j, ut anxius, timidu4. cupidus, auidus, liu-diosus; & dicitur etiam4oxius vicem illius. a

Omina sinissitudinis, das inissitudinis, amicitiae, inimicitiae, affinitatis, Avicillitatis, regunt genitivum, vel dativum e ut similis tui, uel tibi, tam moribus,quanus ima, indifferenter ;Amicus, assinis,uicinus, Petri,& Petro. Item. prius, communis, &c scilis. . III is

SVbsantiua quae ad laudem, vel vituperium reserunt uti regunt genitivum, vel ablatiuuin et vi. vir singularis ingeni j; & acri vir ingenio. Regunt autem genitivum pluralem, aut singularem nominis collectivi; item ablativum cum de,e,ex,

89쪽

'tac satiuum cum inter, vel, ablativum eum, - - in, pro inter; tam superlatiua de quibus alibi di - est; quam partitiua: qualia pcipue sunt,alius : aliquis, alter, alteruter: neuter, nemo, nullus quis, quidam, quilibet,quiuis, quicumque,qui Dpiam, quisquis, quisque, quisquam, ullus, solus,

unusquisque. v ter, uterque, utercumque,uterutS, uterlibet ut sortissimus, vel aliquis,hininum ex amominibus, interhointhes, vel in homisabus. His . adde numeralia, ut unus, duo, tres, decem, &c. Item primus, secundus, tertius, &c. Adde etiam it i omnia adiectiva, quando partitiquem significit: - ut multae istarum arborum, singuli vestrum, Ma-- cedonum fere omnes, cum paucis amicoru,princeps philosophorum, lanarum nigrat nullum colorem bibunt, canu degeneres caudam sub aluureiae fiunt,quadrupedim talpis visus non est,et pnantorum indici maiores sunt afris, scipionum mperior, iuuetium maior,id est,alter natu maior; -οlic manuum sortior destra, &c.

fidelitatis, aequalitatis, & facilitatis,cum co-trari spostulant dativum: ut salutaris, perniciosus; iucundus, molestus ; gratus, inuistis; propi-- tius, infestus; fidus, infidus; par, impar ; facile, graue; &c. ut impar tanto oneri, mihi gratus, ti- concolor, conterminus,supplex, obuius, obnoxius, absonus, pervius:& verbalia lan, bilis, ut amabilis, optabili se & aliqua compo

90쪽

- a coni ut concors, consanis, consentaneus.

. cum Dativo vel Accusativo, cum, ad . ACcomodatus, aptus, appositus, idoneus, habilis, utilis, inutilis, natus, huic rei, vel ad hane tem dicimus:ita procliuis,propensus,proim iptus, paratus. t tAdiectiva mensurae generalis, ut longus, altus ,'la- tus, profundus, crassus, volunt Eccusativum, uel

ablatiuum sine praepositione; & quandoque geni' tiuum determinatadimensurae, ut digitus, pes,&c. ut alius tres pedes, vinas, passus; uel tribus' pedibus: aut etiam trium pedum, &c. - -

' nudus, dignus .eonteiitus, inanis, refertus inops, locuples, onustus, plenus, cassus, diues , ' potens, fretus, vacuus, cristris, priditus, orbus, indignus, uiduuqt Ex quibus aliqua possunt ha- here geniti uuiu ut plenus irino, ueli inix digrius . gloria, & gloriae, ita diues. inops,& alia, ut sit-

pra. Ita etiam construuntur comparativa, ut di-

istum est Rogoco. Sed curii hes ii initie, opstix ues interdum, uses, proqpus3 dicitui; mihi opus Esunt libri; iste tuae, hi lius rei;& anti aditus etiam, hanc rem. & opus est facto, uel facere. lcm btinuo si ne apositisne Fel a se vel Accusativo. 'PLeraque adiectiva possint habere ablatiuum laudis, Viruperil, aut parti si ut uirtute, vel vis