장음표시 사용
71쪽
te sole sit dies,idest,quia sol oritur: nullo prohibente sedeto,idest,si nullus prohibuerit: lex resi- stente Appio Claudio,tamen lata idest, qua-uis resisteret . . Postremo participium dicitur transire in neunen tribus modis: Primo mutatione constructionis: ue abundans laetis,amans virtutis,alieni appetens, sui profusus: Secundo mutatione significationis r' ut doctus pro perito,diligens pro studioso,aepertum pro claro.Tertio amissione temporis: ut honorandus, dignus honoratu, honorari , uel honore: quia non resoluitur per futurum,& relativum; sed per nomen, dignus a um: alias esset gerun-' dium,vel gerundiuum:& huc referri potest quando mutat significationem, quia reuera tuc amittit etiam tempus. Comparatione autem non vertitur in nomen, quia comparativum Mnformatur a participio, ut tale est: sed quatenus aliqua supradictarum causarum nomen iam factum fuerit. Neque compositione: quia dicitur iniuratus, indicta cause,indemnatus, impransus, alia indo-dius,insperante,uel insciente me; quorum verba in huiusmodi compositione in usu non sunt. Praeterea sunt alia quaedam nomina participialia, quia a nomine non a verbinformantur r& significant ornatumriit tunicatus I id est, tunica indutus,pileatus, manicantus,loricatus, hastatus,&c. Demum haec sine origine, quia eorum verba non sunt in via r ut praeditus, fretus , praegans, &
72쪽
parativum est no inen adiectivum, per quod res superans rei superatae comparata pra fertur, positivique significatio augetur, vel minuitiir: quia lanificat quantu pi sue u posititium cum magis, aut minus; in quae resoluitur: ut doetior, magis doctus, de indoctior, minus doctus, &c. Positiuum est omne iliud, a qyo. formatur comparativum, aut superlativum: ut
est nomen adiectivum, in quo sontinetur part cipium, factum iam nomen, praepositio, & ad
Α nomine formatur a primo casu desinente in, i, addita or, et, us; ut clarus, ri: hic & haec clarior, & hoc clarius: Amans, tis, thamantior, &ainatius, ..& declinantur omnia, ut doctior.& doetius. Sed cpiae habent vocalem ante, us, aur, is; ut pius, tenuis; euphoniae causa raro comparativum, auu superlatiuum formant: sed resoluuntur; ut tu es magis pius Metello. Excipe item irregularia quaedam: udbonlita melior optimus: malus peior peia simus: magnus maior maximus: paruus minor mi. minus: nequam nequior nequissimus: naultu plus plurimum: parum minus minimum: & composita a dico, facio, volo,& loquori ut maledicus inale dicentior maledicentissimus e magnificus magnificentior magnificentissimus: benevolus beneuolentior; magniloquus magniloquentior,&c. Α quibusdain comparativis formantur diminutitia mutata, or, in v sculus la Ium; ut longior longiusculus; maior maiusculus, dcc. quae compara.
73쪽
tiui constructionem retinent. Α praepositionibus haec tantum nouem in, erior, se- . re descendunt: ut ante, anterior solum: citra ci' terior citimus: infra inferior insimus: intra interior intimus: vltra ulterior vltimus: extra exterior
extremus, & extimus: post posterior postremus r supra superior supremus: prope propior, proxi-' mus. Quidam etiam dicunt,ista fieri a nominibus antiquis, aut ab adverbijs ex propositione factis, vel carere positivo. 'na :
Ab adverbijs fiui ut saepe saepius saepissimerdiu diu
tius diutissme. Item vox comparativi in, us, transit in adverbium: ut doctius, utilius, &c. Comparativum ante se concordat cum suo antece dente, id est, cum resuperante in genere, numero, & casu: post se autem exigit ablatiuum sine praepositione rei superataervi tu es doctior Petro, magis pius Antonio: aut adverbium, quam,calmeodem casu sequente rei superatae, qui fuit pr. - cedens rei superantis; quia intelligitur idem ver bum:ut tu es doctior,quam Petrus,& magis pius quam Antonius, supple, sit 1, dc noui te diligentiorem, quam Petrum, supple nouerim esse dili-. gentem: tu magis eges consilij, quam pecuniae,
Sed post adverbium quam, dictio negatiua : aut re
lativa immediate non ponitur: dicitur enim Fa- bius, quo tu es doctior, nemine est solertior: non autem, quam qui, vel quam nemo Et licet dica- tur, tu es melior, quam qui maxime; & nihil est
turpius, quam non sequi virtutem: tamen tunction postponitur immediate: sed inteli utui in
74쪽
t, ne coinparativis. 73terpositum alte tum verbum, ut resoluentv pacet, id est, quam est bonus is, qui est maxime; S qua sit turpe non sequi uirtutem. Potest habere praeterea omnes casus sui positivi, & etiam ablativuexcessus: v t tu es aptior labori, & altior tribus diffitis Petro, vel quam Petrus .
bonam comparationem requiruntur quatuor sh res superans, res superata , qualitas conueniens utrisque, sed superanti magis . Abusus tribus modis committituriPrinium inter diuersas qualitates, ut nix est almior coruo: Deinde quando non formatur regulariter, nec a partibus supradietis; ut melior, ipsi or, ne roronior, &c. demum quando significat, quantum suum post ritu, ut facio te certiorem, id est, certum: aux nainus; et ut tristior, idest, quasi itistis: aut contrarium; ut mare dulcius, id est; minus amarunt. i, Quado autem dicitur manuum dextera est sortior , . non Est abutis construction e: qui 1 ge n i ii uus,' nuum, non potest esse cassis comparativi, cum teneatur partiti ue, nec sit res superata; sed intelli- gitur sinistra:sic etiam dicitur,uirtutum nulla est .jpraestantior, quam iustitia , id est, ex uirtutibus,
vel inter virtutes. Item Cic. H. I.omnium rerum e nihil ςst agri cultur naelius. HI . lia
pati, emeno, quando significant pondus vel mensu- .letam, fiund per plus, di minus cum genitivo ivt ha- . beo pilas fari hae , dc minus pecvniae , quam btu . Quando auten, si guificant munerum, fiunt per . plures & pauciores: ut habeo plures ainicos, &pauciora praedia Flancisco. Iunguntur alitem comparativis haec adverbia id, o ;vt
75쪽
vt tanto, quanto, aliquanto, multo, paulo, nihilo, eo, quo, longe, & hoc. et ut quo est pulchrior uirtus, eo dissicilior.
V p xl xluum est nomen adiemuu, quod
ad plures sui generis comparatum, pra ponitur omnibus, & significat quaistum maximὰ cum positiuod ut fortissimus omnium,id est,maxime sortis omnium et descenditq; ab ijsdem partibus, unde comparativum; & a no mine habet tres terminationes: in simus, rimus,& IimuS.In, simus, formatur a prima voce desinente in, i, addita,s,& simas: ut clarus, clari, clarissimus, ita mantissimus, &c. In, rimus, sotinatur a prima voce nominatiui in , ridesinentis,addita,rimus: ut tene tenerrimus,c Ier celerrimus, &c. In limus,sunt tantum sex facillimus, agillimus, gracillimus, humillimus, simillimus, ct docillimus, cum compositis. Quae autem formentur irregilla- Tite aut a praepositionibus, &ad uerbijs, dictum est supra in comparatiuis . Quando reperiatur alterum sine altero, vel neutru, uel utrunque, obseruandum est apud probatos auctores; ut senior, iunior, adolescentior, pijssimus, dec. A superlativis fiunt adverbia a dativo, muta,o,in,e,ut doetissimo,doctissime,&c. perlativum ante se concorgat cum re superant ;
76쪽
post se , uti genitivum pluralem sui generis, vel
singularem nominis collectivi, quod in singulari numero multitudinem significat: ut populus,ges,
. plebs,societas, exercitus, ciuitas, respiiblica, dcc. . ut Caesar fuit sortissimus romanorum, uel populi romanir habet etiam quadoque ablativum cum,e, ex, &, in, pro Inter. Item accusativum eum ii ter,& ante,& omnes casus sui positivi. Intelligitur esse eiusdem generis, quando res superas continetur in superata:ut Cicero fuit eloquetissimus oratorum , quia fuit orator a non autem oratorum graecorum; quia non comprehenditur inter oratores graecos et potest ante se conuenire. etiam cum sequente:vt rosa est gratissima,vel graue tissimus, florum, supplessos. Tria demum nos impediunt, quo minus utamur superlativor primum,quand0res superata est numeri singularis voce,ac sensu mon enim dic tu Ca sar fuit sortissimus Pompeijr Deinde,&ferὰ sem, per, quando non sunt eiusdem generis, ut suprar& his duobus modis non potest exponi per maxime , & positiuum : sed dicetur, Caesar fuit longe fortior, vel multo magis strenuus Pompeio, uel quam Pompeius; & Plato suit longe doctior romanis, &c. quia comparativum refertur tam ad unum, quam ad plures; tam sui, quam diuersi generis. Terti quando non potest formari, & tunc exponitur per maxime,& positiuum,sicut quando
absolute ponitur: ut iustitia est maxime necessa ria omnium virtutum . Dicitur etiam per aduer bia,tu maxime omnium studes. V timur etiam superlativo cum vulgari comparativi, quando prae
77쪽
ponitur omnibus;ut Tu sei it pili dotio homo delmondo, Tu es onanium doctissimus, vel doctior',
quam qui maxime, ii pili saliij de i freci ,
imitaris sapientissimos graecorum, &c. Haec pronomina,incus, tuus, suus, noster, & vester ritem alius, reliquus, & ceteri, plerunque impediunt superlativum, quia non refertur ad suum genus: ut tu es dodi issimus codiscipulorum, quia
es unus ex condiscipulis:non autem tuorum con
discipulorum , quia non es tuus condiscipulus . sed tu es doctissimustineorum discipulorureet ς dicitur, si es meus discipulus. licet quandoque inueniatur superlatiuum , etiam si referatur ad plures diuersi generis. ut Cic.pro domo sua, loquens
de Clodio, ait. hoc ministro omnium non bipedum soluim,sed quadrupedum impurissimo remp. perdidisti: Et alibi; atque Mart. dixit,optimus
superlativo iungi potest adverbium longe, & quandoque multo,tanto,& quanto:saepe etiam, quam; sed cum hoc post te ponitur absolute: ut iustiti est quam utilissima. Item doctissimus quisque,n5 omnis doctissimus . Committitur denique abusus sicut in comparativis r ut pijssimus, Plautis smus,&c
Elatiuum est nomen adiectivum,quod rem ante latam refert iterum; & est duplex, id ' est,substantiar,&accidentis. Relatiuum substantiae est,quod refert ant
78쪽
es cedens substantinum: estque item duplexe alterudicitur identitatis, quia resert idem ; ut qui , ille ipse, iste, hic,is, idem,sui,& suus: quae conueniunt
cum antecedente; praeteri suus, cum sequenter ut
amat fiIias suas. At qui quae quod, inter duo substantiva potest concordare cum utrolibet, sed cuproprio nomine saepius: ut Sal. est locus in carce- .ire, quod tullianum appellatur,&c. Alterum dicitur diuertitatis,quia resert rem genere, aut specie logica diuertam, &sequenti substantivo adhaeret; ut alius,alter, reliquus,& ceteri: ut sugio leonem,& alia animalia; ubi significo leone esse animal, sed ab alijs diuersum. Relativum accidentis refert antecedens adiectiuu, . & sequenti substantivo adhaeret; & sunt sex, qualis, quantus, quot,quotus, cuius,& cuias: quorum floco potest etiam poni, ut, sicut,&c. Qualis respondet proprie antecedenti, talis, & etia. adiectivis qualitatis r ut bonus, malus, albus, niger, diues, pauper,sapiens, stultus,doctus, ignarus, i dulcis, amarus, leuis, asper, humidus, siccus, am-tus,&c. ut sum talis, qualis es tur&sapiens es,qualis nemo fui tres niger, ut, uel qualis aethiops.Item interrogatiue , ut qualis est Cicero λ & infinite, ut nescio, qualis sit.& dicitur etiam, ij, qui, idest,
tales, quales. Quantus refert, tantus ,&adie stiua quantitatis con' tinus et ut Magnus,paruus,breuis, angustus, gracilis, profundus, longus, latus,altus, crassus, dic. ut . sum tantus, quantus cst Petrus: &sum lon rus , ut
. t ' uel quantus es tu. Et quanta est syllaba ρ bre- eis, uel longa. Et nescio, quanta sit.
79쪽
Quot refert,tot,& adiectiva quantitatis discretx x
absolutae,ut duo,tres,&c. ut habeo tot,uel decem libros,quot, uel ut tu. & lac per adverbia, ut legi toties, bis, ter, decies, quoties tu. Item quot annos natus es duos de uiginti e & nescio quot annos habeas. Quotus refert numeralia ordinis, ut primus, secundus,&c.ut cenaui hora tertia,quota tu, uel ut tu .
Et quota hora uenisti ὸ decima . Et nescio quotus sedeas in conuiuio. Item quotusquisque est, id est, quot, vel quam pauci. Cuius cuia cuium refert nomina, vel pronomina possessiua . ut hic liber est Petri, uel meus, ut, uel cuia est uestris. Et cuia est ancilla λPetri, uel mea. Et nescio cuium sit hoc pecus: licet usitatius dicatur,cuius,&in plurali, quorum, uel quarum. Cuias refert nomina patriae, nationis , uel sectae r ut Romanus, Perusinus, Senensis, Tifernas: Italus, Gallus, Hispanus: Peripateticus, Academicus, stoicus, &c. ut sum Romanus Italus, peripateticus,ut,uel cuias es tu. Et cuias es λ Florentinus, stoicus. Et nescio cuiatem se esse dicat. Sequentibus uero non subiunguntur relativa,sed solum,ut, uel sicut. Dicitur erimi eunt singuli, bini, ut boves: non autem quotent.Item terni,quaterni, quini,seni, septent,octoni, noueni, deni, uicent, triceni, quadrageni, quinquageni,centent,milleni.& dicimus. diuisit militibus centenos aureos idest,centum singulis . Biennis, triennis usque ad decennis. Item bimus , trimus, & quadrimus tantum : ut, & non quo- tennis . s Duplux,
80쪽
Axx nymicum est nonae substantiuu, quod
proprid fit a proprijs patrum, vel avorum nominibus; & significat filium, vel nepotem et de sapius per antonomasiam: ut He- ei or priamides, idest, Priami filius: & Aeacides, idest, Achilles Aeaci nepos. Forinatur fere secundum formam graeca, & est proprium poetarum; nec ab omnibus proprijs e si in usu. In luta oratione eius loco utimur possessivisivi Scipio Aemilianus, AiaxTelamonius,&c. Patronymica uel sunt generis masculini, vel faemi-
Masculina omnia desinunt in, des,& in prima declinatione formantur fere a genitivo, mutato, ex insa, & addita des, ut Aeneae, Aeneades. Aliqua tamen interponuntii, ante, ,, ut Anchisiades, Lae tiades. In secunda, & tertia formantur a primo - casu desinente in, i, addita, des,ut Priamides, ΗΘ ..ctorides. Sed quando genitivus desinit in duo, ij, posterius vertitur in , a, ut Menet ij Menetiades. ando autem desinit in , ei, a nominatiuo in , eus, diphthongum; mutatur, ei, in, i, longum: Vt Theseus, ei, Thesides, Aenides, &c. In tertia veria aliqua addunt, a, ante, des, ut Laomendotiades, Atlantiades, Phaetontiades, Amphitrioni des: licet etiam dicatur Atlantides, &c. Decli-