장음표시 사용
61쪽
. tacetur, quM,Ter in And. credo, in trabo . &- alibi. Hanς formam dicendi probaui exemplis,
a quia negatur a multas.Verba sensus sunt. Video, audio,sentio, credo;puto,arbitror,existimo, ani-- nagduςrto,menaim, &similia. 'ii IIL Similiter ubi,che, innificat,perche;vt gaudeo, . gratulor - eo, doleo, me paenitet; te amisisse tempus, vel quod amisisti, aut amiseris tempus. IV. Post verba curo,elaboro, essicio, do operam, po- nitur,vi; nam dicimus,cura, ut valeas, &c.
V. Post Timeo,caveo, vereor,ueto. prohibeo, di - suadeo, dehortor, repugno,obsto aduersor , dicitur, ne: R idem est dicere, cave, ut facias, caue s cias,& caue,ne facias.at impedio, quo minus,&c. VI Post verbum, dubito, de nomina nullus, & nemo, ponitur,quin,pro,Vt non,vel qui nonr ut dubito quin studeas:nemo est,quin sciat.
VHG. Post,. tantu*, talis, is ea id, tot,tam,eiusmodi, ita,adeo, sic; utimur,ut ἐν dicimus enim, adeo stu-
. det,& est i m diligens,ut discat . . VIII. 'Quando a pomis pendet, fit per qui quae - quod, uel per participium, sicut patebit suo locor. vi Io,che studio,egoqui studecuvel ego studdens.li. Post Comparativa hi, quam, ut tu e , doetior, quam Petrus,ut infra dicetur . M Post nomina temporis fit quo, quae, vel cur ut ea nocte,qua: dece sitiat anni, cu,vel quando id fuit. XI. Post Ad verbia temporis fit,cum,uel quoniam ri Vt nunc, sum sumus otiosi hodie, quoniam est
62쪽
Eriindium est triplex,in di, do, dum: venit ab omnibus verbis per italibus , praeter passiua, & sormatur a praeterito imperfecto indicatiui, nautata, ba, aut, bar, in ndi, ndo,
ndum ; habetqtie significationem sui verbi : sed
ab activis, neutris transui uis,&communibus sub eadem voce significat alitione in ,& passiqnem: ut legendi,dileggere, e di effer letto. arando, arando, & essendo arato. Hortandum ad effortare.& ad effer'effortato . Ante se nullum casum regit, post se retinet constructionem sui uerbi, nisi p si siue capiatur: quia tunc ponitur absolute, uel resoluitur.
Gerundium in , di, est genitivi casus,& ante se iungitur fere semper nomini substantivo, & aliquando etiam quibusdam adiectivis,quae regunt genitivum: ut facultas dicendi, ars scribendi,cupidus discendi, &c.
Substantiva frequentiora sunt, causa, gratia, occasio, tempus, locus, commoditas,facultas,potestas,ratio, copia, utilitas, venia, licentia, libertas,mos, consuetudo , desiderium, conli4hum, voluntas,eupiditas,auiditas,libido,molestia, aitMothi, labor,voluptas, &c. Item adiectiva sunt. cupidus, auidus, studiosus,peritus, do ctus, sciens,gnatus,eruditus,prud'ens,potens, certus, rcom plus, conmetus,&c.& cum his utimur infinito,ioco gerundis uiore graeco: ut cupidus sciendi, vel scire.
QVando autem;in vulgari adest, per, fit carra,
gratia ,studio, uel conlatio, quamuis praece- dat alterumsubstantivum: ut liti 1ludiato questa . scientia per vivet felice, studiit huic scientiae c uia uiuendi feliciter, non autem felix , qui a ii addatur
63쪽
ω De Gerundisndatur similis easus , non potest fieri geryndium,
nec supinum, nec impersonale passiuae vocis r sed
tunc aut nonien vertitur in adverbium, aut resolet uitur per, ut,& iubiunetivum in praesenti,vel im- - persecto:ut ego studeo, ut vitiam laetus, studeba, i ut essem peritus,&c. sicut resolui tur etiam quan-l do passive capiturnit Cic. hae sunt causae diligendi graualsimae, idest, ut diligamur. Gumundium in , do, pleriinqtic est ablativi casus t &ante s. aut ponitur absolute, ut legendo disco r- aut cum praepolitionibus in, & aliquando, a, ab, de item, cum,& pro; scd absolute .. Et resoluitur per dum, donec tostquam, si,&c. ut dum lego, d - ico; & mens discendo ali tur, memoria excolen do augetur, id est, du discitur, atq; si excolitur. Potest' etiam esse dativi casus, & tunc regitur a uerbo , vel nomine: ut tu das operam discedo,& es aptus
Gerundium in dum,iunctum verbo substanti uo,est
casus nominatiui,&necessitatem,seu conuenien tiam significat, ac resoluitur per necesse est, de- bet,aut eo nitenti: Ante se poni tur absolute , vel . cum da titio: ut denique moriendum est, idest, necesse est mori; de tibi studendum erat philos phiae,id est, studere debebas. Alias ponitur in ac-
.cusativo,& plerumque cum praepositione, ἐχquandoque cum, ob, & propter, ac resoluitur per . vi,& subiunctivum: ut hic est paratus ad scriben-.- dum,& ob iudicandum pecuniam accepit, idest. ut scribat,& ut iudicaret: vel etiam cum inter,&ante,sed rarius; & resoluitur per dum, donec, α antequam: ut inter cenandum, idest, dum cena-
64쪽
tur,uel cenabatur; & ante domandum, id est, antequam dometur,&c. Cum his tamen verbis, loco, condit co, mando, curo, & similibus, ponitur sine praepositione; ut hoc faciendum curabo. Ide si iungatur infinito, esse, tacite, vel expresse; ut temporibus inseruiendum putaui,&e. Gerundiu una habens vulgaria,.casus, construistione anteriorem, & resolutionem sui gerund ij, variatur per tres voces in utroque numero, & signis,cat semper passionem. Quare descendit tantum a. verbis activis, neutris transiti uis, & communibus ; quae habent post se accusativum patientem, qui aptari debet cum gerundio in genere, numero, & eo casu, in quo antea positum fuisset ipsumserundium. Nullum enim dubium est, quin possit fieri per gerundium, quicquid fit per gerundi-uum, licet non e contrario a verbis ad unicam significationem determinatist ut petenda est pax, α petendum est pacem; & dicitur lenitas amanda est tibi vel a te, ex Cic. Item causa discendae grammaticae,& causa discendi grammaticam rnu deo explicando Ciceroni, vel Ciceronem: uado ad audiendas, uel ad audiendum lectiones rin suo cuique ilibuendo, R in tribuendo cuique sutim. Plerumque tamen longe elegantius erit gerundiuum,praesertim si adsit praepositio,& malus
sonus abstinam euphoniae contrarium esset, cau se legendorum multorum librorum r & idcirco antiqui nec generis, nec numeri ratione habita, , casum tantii obseruabant: ut Ter.in prol. Heaut. faciunt copiam speetandi nouarum . Cum v cibo autem significante motum de loco ra
65쪽
- rissime utimur gerundio , aut supino: sed aut nomine, si reperitur, ut redeo a lectione, non a legendo, neque leotu, aut resoluitur per uerbum , id est redeo,postquam legi, uel saltem fiat pergerundiuum, ut Cic. non uideor a defendendis hominibus discedere, licet idem dicat, ipse adice iado refugisti: Dicit etiam Cicero in pari. ad rem docendam,& pro M. Caelio, spoliandae dignitatis gratia, faeta concordantia cum casu ulteriori innui usmodi tantum uerbis, ubi patiens defuerit.
Vpinum est duplex, in , um, &in u; ut lectum, a leggere; & lectu, d'effer letto. Supinum iri, um, significat actionem, praeterquam a verbis passiuae tantum significationis , ut gauisum,uapulatum,&c. Ante se iungitur verbo significanti motum ad locum uel expresse, ut vado auditum te stionem et vel tacit E , ut do nuptum, &c. alias fieret per gerundium, ut maneo hic ad solidendum, ad scribendum , &c. Post severo vult casus sui verbi. Et quando non inuenitur, resoluitur pervi, &subiunetivum, vel fit per gerundium: ut vado, ut discam, vel ad dicendu . supinum iii, ii, significat passionem, & de usu venit tantum a vcrbis passivis neutris transiti uis , &communibus: Ante se iungitur nomini adiectivo, vel his tribus substanti uis, opus, fas,& nefas: Post se potvitur ab solute r Et quando adest ablativuSagens, resoluitur per ut, &subiunetivum:
66쪽
ut mirabile visu, nefas faetu, id est, ut videatur,& fiat; vel ad videndum, & faciendum per gerundium in passiva significatione .
io Articipium est pars orationis declinabilis,
ii quae participat naturam nominis, ac ve ι bictum quia recipit genera, & casus a nomine; tempora, &signincationes a verbo; numeruna, & figuram ab utroque e Tum quia ante se constrititur, ut nomen adiectivum adhaeres substantivo praecedenti, & post se habet omnemlh construetionem sui verbi: tum etiam quia continet in se relatiuum, quandoque etiam antec
des, ille illa illud, & verbum: ut legentes discunt, id est, illi, qui legunt , discunt. A participando igitur dictum est participium,quasi parti capiti.
yy Participia sunt quatuor, via uni in, ns , ut amans, &legens: alterum in , rus ut lecturus . Tertium in tus, vel sus, vel xus; ut amatus,visus, nexus. Quartum in dus; ut amandus. - In, ns, formatur ab omnibus uerbis,praeter passiua, mutata bam, aut bar, praeteriti imperiatii indicativi in, ns; ut amabam, sequebar; amans,& se-j; quens: quod si careant tali syllaba,carebunt etiax hoc participio, ut sum, odi, &c. Ab activis, neu tris transiti uis, & communibus semper significat: aetionem: ab alijs retinet significationem sui ver' bi; ut gaudens, vapulans , passiuam tantum. Eti est temporis praesentis, aut praeteriti imperfecti,
67쪽
cum his vulgaribus, legens, it quale leggriis leg
geua, legge iue, o leggendo. Ita, rus, abi idem uerbis oritur, & eandem habet tagnificationem, ut in, ns: sed formatur a primo supino minata, na, in, rus; ut lectum, secutum; le-
Non seruant formationem, nosciturus,ignosciturus,oriturus, moriturus, arguiturus ruitururi spuiturus, pariturus, nasciturus, tu iturus, sonaturus, irasciturus, & cubaturus.
Estque suturi temporis, cum his vulgaribus, le-icturus, che Ieggera, da leggere,& essendo perleggere. Et dicitur lecturus es, eras, set, o eri perleggere, in omnibus modis, & temporibus, sicuς
honorandus es, eras, &c. S aepe etiam significat deliberationcm quandam e vi nunquam rediturus abisti, id est, eo animo, ut nunqua redires,dica
In tus, Scra palliuis, & neutris transtiuis descendens, seni per significat passionem; ab alijs retinet significatianem sui verbi, ut infra dicitur. Formatur ab ultimo supino, addita, s , ut lectu, le- eius, & sic visus, & amplexus. Estque temporis praeteriti persecti, vel plusquam persecti, cuin his vulgaribus, lectus, letto, che e stato letto, oebe era stato letto, & essendo stato letto.
A neutris haec habent participium in tus, in activa significa tione. Titubo, soleo, pateo, placeo,odi, fido,& suesco cum
composicis. In palli: ia. gauisus, nupta, &sactus. In utraqtie iuratus, pransus, potus, cenatus, &ausus.
IN, diis, semper significat passionem, &propte
rea descendit tantum a verbis passionem illat significantibus, ut sunt omnia passiua, neutr* stransitiva, & coin munia. Foratatur autem agςni liuo
68쪽
riuo sui praesentis perticipij mutata,tis,in,dus: ut legens, legentis, iis, ita, dus, fit legendus. Et est temporis futuri , cum his vulgaribus, lege udus , che sara letto, da effer letto,& havendo a esse r
Praeterea de participio in, tus,animaduertedum est, - quod' a deponentibus , & neutro passi uis habet - haec vulsaria: ut secutus, iuratus, seguit to, che-ilia, ocheliauetia seguitato, hau endo segnitato , - e poiche ha seguitator ut tu seguitato lo studioliat aequi stato laude, Tu secutus studium acqui-ituisti laudem et liena Metello rallegratosi, esseni dos ralle grato, miches e rallegrato, & quales'e rallegrato desta pace; viue contento delia sua
- sortuna ἐν Metellus,gauisus, uel laetatus pace, vi uit sua sorte contentus. Semper enim participiuconcordat cum casu anteriore sui verbi, & prout talis casus est agens,uel patiens, participium ii-gnificat actionem, uel passionein Denique a c6-- munibus solum participium in , tus, utranquere- . tinet significationem sui verbi. ut tu hortatus aliquem, di hortatus ab aliquo, cum constructione, ii & vulgaribus utriusque sagnificationis . a
Bine facile colligi potest quot participia abunO-
quoque verborum genere descendant I Ab aeti uis enim & plerisque neutris duo, ita,ns,& in, rus. Α passivis item duo,in tus,&, dus. A deponenti
bus,&neutropassi uis, tria, ns, tus,&rus. Ac Oiam munibus, & neutris transiti uis,quatuor, ns, rus, tus,& dusu Hinc tamen excipe Omnia. verba supino carentia,quae nec in rus, nec in tus, participiui habento.
69쪽
Catent autem supinis,cerno,compesco, respuo, lingo, suto, refello , urgeo, viso, timeo, metuo,disco, ambigo, linquo, pol co. Item neutra, studeo, strideo, sterio, rudo, aestuo, mi eo, psallo,parco,dego,sculpo,scabo,paueo,horreo, manci' do, tremo,glisco, luo,volo,luceo,fulgeo, esurio, se uesto,cualijs inchoativis,&c.
AT quoties participia,& verbi principalis suntἰ
supposita diuersa, tunc participium non habens, unde regatur , cum suo antecedente poni- tur in ablativo sine praepositione: & dicitur participium absolutum, siue consequentiar: ut inse-gnando it maestro, ii scolari imparano; docente magistro, discipuli discunt . Io stritta questa te tera, andat a dormire: Ego scriptis his literis,yui cubitum. Id quod sicut in participio ita,ns, tus,
est frequens; ita in rus raro, in diis nunquam continget:dicitur enim aliquando, Venturo Cisare, praeda liquere milites: sed legendis nostris pro-- scies,gerundiuum est, non participium, ut resoluenti patebit. Vtimur etiam participio absolute sine substantivo, hoc modo,audito,aduenisse duces, & cognito, quod sibi insidiae pararentur, &c. apud bonos auctores.
Huc referri etiain potest quaedam forma participii
abibluti in nominibus substanti uise ut per mi, - consigito, e mentre sero maestro io, tu non faraitalcola: me auctore, &me magistro, id iam facies.sic ctiam dicitur, Hirtio,& Pansa coiissilibus pugnatum est: Augusto imperatore, id est,imperante, fuit pax in toto orbe. II Participio uti non possumus duabus de causis e Vna . est,quado non reperitur,utin, ru &, tus, a verbis supino caretibus:&ab omnibus.impersonalibus,
70쪽
De Tartrcrpus. Tr uae carent etiam gerundiis, &sii pinis. Altera est ; quando resolyendo resattulim non cadit in n0minatiuum rut la te ectione, insegnata da me a te,d utiletlestio , quam tu doetus fuisti a me, est utili sata bisognante, battente, rati egrante, &c. Resoluitur autem participium plerianque per rela, tiuum qui quae quod, & Verbum,seiuato tempo-: rerut legens, qui legit vel legebat: lecturus, qui - leget: lectus, qui lectus est,uellectus fuerat: le-- gendus, qui legetur. Quando autem in vulseiri. apponuntur articuli,additur ille, & aliquis: ut il temulo rat trista it pentito,&il battutor illo, que timui t aliquis,maeret ille, querit paenituit alicujus rei,&ille,qui vapulauit ab aliquoriit patet resol- uendo in vulgari . Participium absolutum in , das. resoluitur per dum, donec: ut.Causare, pugnante, - id est,dum pugnat,uel pugnabat;& sic positum loco gerundij in, dorut legens uel legendo disca. i. dum lego . sed in , tus, per postquam &indicatiuum . vel pericum, & subiunetivum: ut accepto hoc nuncio, id est, postqitain acceptum suit, uela fuerat; vel cum acceptum fueri duel fuisset: prout melius conueniet uerbo viciniori . Quare huius.. modi resolutiones non seruantuisemper, sed va--ifriandum est vulgare,&sensus adimaduertendus; - &sic facile intelligetur, quomodo varin modis . resoluendum sit participium , cuiussit temporis: nam plerunque sequitur tempus uerbi vici- , o Iaioris,id est,ad quod refertur:utae cessit pretium pollicens, id est, accessit, & pretium pollicitus fuit: lectis tuis literis ibo in plateam, id est, postquam legero, etiam non seruato tempore: Orieni E 4 te sole