장음표시 사용
181쪽
mias ad eundem sensum, doctrina, inquit,
vanitatis eorum lignum est argento inuolu- . tum. Ligniim inquam siccum est atque aras dum, idque ut splendat argento inuoluitur. Nec aliter rhetorum verba arida sunt,yeluti nullo sapientiae humore, aut sententiaruna splendore humectata , quare ut fulgeant argento nudae eloquentiae semper inuoluuntur.
Qiib fit, ut veritumviri sit eos studia sequi humanitatis, quin potius vanitatis . Adde quae diximus in praefatione huius libri , quae Incipit; Verum ubi aliquid diximus, usque ad medium capituli. CAP XXXVII. DE MATHEMA ΤΙ- cis scientijs in genere,& de earu ortu,& hne.
doctrinales vocantur,quia per certas demonstrationes quanatatis continuae docent, ut statim subi ciemus. Has philo-1 has metaphisicae coninimerat δc cum illa conueniunt, quia Vrraque cos derat de quantitate continua, sed diipari- ex. Metaphysicus enim con syderat de omnibus quantitatibus prout sunt entia, ut ait philosophus quarto metaphy. Sed licus co suderat de quantitate ut de subiecto,& de illa principaliter agit,illamque demonstrat Et quia quantitas multiplex eit, aut latrem quadruplex,ideo quatuor lunt matriematicae. Prima enim & nobilior quantitas est circa dimensiqnem omnium caelestium corporum in se & inter se, per distantias ocdimensiones adinvicem, etiam respectu motus,& situs illorum: & circa istam quantitatem versatur Astronomia. Alia est quantitas respectu auditus, circa son's &voces. Nam . humana curiositas videns in sonis esse qelectambitum,quaesiuit causam eius, ut sibi pol
182쪽
tit per artem tales delectationes facere,& cotinuare, ut dicit Boe. in primo musicae r unda docuit quantitatem vocum sub una concordia:& consonantia sonorum coniungere, dc in una proportione numerali deducere, de hanc proportionem , & quantitatem sonorum vocamus Musicam . Tertia quantitas respectu numeri versatur , quae dicta est Arithmetica,id est,uirtus numeri: quia considerat quantitatem numeralem,& proprietate eius,Vt ait Isidorus. Haec certe ars magnae
virtutis est,quia nulla aliarii trium indiget, aliae vero hac plurimum indigent,ut ait Boethius. Quarta vero quantitas versatur circa mensuram, quae dicta est Geometria, id est, mensura terrae: quae ortum habuit secundum Alfarabium in Aegvpto.Cum enim post Nili inundationem possessiones omnes obducerceor limo,ad hoc ut deinceps possessiones cestitudinaliter distinguerentur, coeperunt terra lineis, dc mensuris metiri,& partiri, ut sic certi limites ponerentur in possessionibus. A tali igitur primaria mensura terrae scientia men surandi nomen accepit,quae Geometria dicitur.Postea vero creuit inquisitio eius,& deuetum est ad lineas 3c circulos,oc trian Sulos,&caeteras figuras ad eiusdem artis perfectione.
ter de prima scietia Mathematica, videlicet, de Astronomia ,8c de eius laudibus,& utilitate. demum de illius incommoditate, incertitudin laboribus,3c damnis.
ma est Mathematica,& quam antiqui mathesim penultima breui appellabant, eamq; utilem pro ba DiIemq; habuertit: quia, ut ait Policratus. natura illam induxit, ratio pro
183쪽
hanc sequuntiir , curiosores sunt cieIestium, ut inuestigent desin Sillis,quae sub lunari globo continen tur, utili s certe ad naturales effreti praenoscendos. Illa enim desyderum motibiis,magnitudine,& distatia pertractat. Euocat enim homines ab his tenebris , & crass0 . aere,& in superiorenti illam lucidissimamque. eruli domum tot luminaribus distinctam,ocalas,& animum inducit. Est enim iucundum fi xas stellarum imagines discernere, & errati- .cas suis locis nominibusq; designare, earum
que coniunctiones. Denium Solis,& Lunae de .fectus,longe ante praedicere,& praeuidere, e quibus plurima commoda consequimur, dc non parua pericula & incommoda vitamus . Rurnis non est dubitandum ex motu coelestiuiri corporum,plurimos futuros rerii euentus dependere,praesertim in illis, quae ex nostro libero arbitrio non pro dunt. Vnde, secundum doctrinam sanctqriim,non sunt culpandi qui naturales: effectus stellarum, & planetarum nouerunt,& praediciliat. Nam & in Genesi legitur,luminaria coeli ad hoc pro tu .cta esse, ut sint in signa, & tempor & ales,&ann S.Patet ex praedictis excellentia & utilitas huit' artis. Verum secundum Alfarabili haec ars pro parte mendax est, dc hominibus ignota. Quis enim hominii hodie nouit omnium, Stam diuersarum stellarum diuersas naturas & effectus,& postea Virtutes ex omnibus mixtas,Vt cu certitudine determinet eu itus,etiam naturales in elementis & elementatis contingentes ut absque dubio dicere possiti talium uellarum coniunctio facit necessario siccitate,& talium coniunctio facitaquarii in abundantiam,& talium pestilentia,& talium mortem diuturnam, & taliu mortem celerem Indubie nemo novit circa arealia, ista certum dicere; sta per coniecturas fallaces ac
serunt aliqua eκ hii, quae c0migyrun aliqua non occidit buniformi r scut dicunta
184쪽
Po ideo Astronomia iudiciaria fatua dicitur,ec infatuatiua eorum i qui sibi vacant, secunctum eundem Alfarabium.Irridenda certe est ealium hominum dementia , ut scire velint,
quae in coelo aguntur, qua si consilio coelestio erfuerint,atque recenter inde venerint, . tamen quod in terra,quod in domo uxor aut soror eius egerit,ignorent. Novi ego quindam astronomos vAores liabere non suetis pudicas, ipsi tamen de aliarum impudicitia colyiectabant. Plurirua itaque incommoda huniano generi ex his futuros; ira perscrutationibus mathematici afferufit..sed ultra praedicta imminent alia incommoda,& pericula. Navi raro dissiculter sectatores huius artis intra moderationis metas cohibentur, sed cupiditate quadam futura Praen0scendi, ad diuexsav/nitatum genera eius velamento homine t huntur, Ut teste Policrato non tam philosophiae species,quam quaedam impietatis diisse plina sit, & t haem in mathesim producta
penultima cpnuertatur. Dilatant enim plurimi philaterias listius artis, ut constellationi-bas , & planetis nimium virtutis.attribuant, eis nςscio quam autoritatem praestent in contumeliam creatoris. Et, iuxta apostolia, Ro. D. a ad sobrietatem n5 sapientes, nulli facti sunt. Coelestibus enim constellationibus attribunt
vitam, & mortem, caeverosque euentus horni hum praedicere conantur,& caetera, sue pater 'Posuit in sua potestate, non attendentes quac per prophetam Deus ad illos irridens ait:dicite mitti quae ventura sunt, & dica quia Dii eris. Sic igitur mentes hominum futura prae noscere cupientium illudunt, yt tandem liberi arbitrii perimat libertatem, qui pyriter, & eis creden es utinὸ in illud cosiderarent, quia, altissinius syderibus ac stellis tantum dedit. vigoris quantum voluit: sibi tamen resinuit.
totius opificii principatu. Quae omni pstaim tori Deo exhibent famulatum. Iuxta illud τ, Psal. 18. a. . Ex i
185쪽
Maeli enariant gloriam Dei. Adeo enim hi hora ines diuinae proii identiae, illiusq; bonitati,
di potestati detrahunt, ut asserant aliquem fausturi haut fortunatum esse posse ex constellatione natiuitatis suae. A quibus,ri quidam sapiens ait, quaerendum esset, an credant ira
Dei quibusdam pleruntq; resni& dominia ablata fuisse sinipliciter, & eius gratia & b nἡplacito alijs esse collata Rusius num cre dunt,quod eadem diuina ira, vel gratia Dei. aut aliquorum precibus potest placari,ut bona data non auferat dc mala merita non in-
Rrat,quae omnia in sacris literis saepe factahsse laminus p Quod si ea vera esse credunt, neceste est illos etiam credere, quia cotra voluntatem Creatoris huius nodi bona hominibus non pertineant, nec eis auferantur, sed infallibiliter verum sit,cuncta bona, dc mala mortalibus ex Dei beneplacito prouenire. Vnde doctissimus Guillelmus Cancellarius Parisierim pulchre in eo, quem de uniuersi, libro edidit, refert facere. Quia cum Vnus exi Astronomis,cuidares ex illius natiuitatis eoia stellatione magna dignitatem polliceretur, ille ab astronomo quaesiuit,num si Deus nol Iet, ille dignitatem assecuturus esset Cui respodir,nullo pacto id essici posse. Rursus Metfiuit:an si Deus vellet, astra dc eius natiuitas rossent impediri, ne dignitate assequeretur λimiliter respondit negative. Tunc ille: Cum ergo Vtrumq; sit in Dei arbitrio, totum ei comitto. Quod vero obijciunt Iuminaria coeli producta esse,ut sint in signa, & tempora,fatendum est in naturalibus. Erraret enim medicus,si fiobotomaret incerta lunatione, veIsigno syderum, Signant ergo'sedera futura
tempora,an naturaliter erunt sicca,vel hum M. Secus in euentibus hominum, quae eX a
bitrio procedunt,& per rationem dirigi rot E Tales enim astris non inbiiciuntur. Pendent enim ex intellectu,quae,sic dum philo
186쪽
phum, constat esse ab extra. Fatendum est tamen, quia inclinatiue astra diviponunt certos homines ad certos actus : praesertim eos qui non resistunt passionibus, nec sequuntur rationem. Quo sensu dixit Ptolemaeus: quia .solus sapiens domi natur astris.Stultorum aua em infinitus est numerus. Significant ergo astra quaedam naturalia hi terra, nee ad illa homines cosutriuinimo ea facile vitare possumu,, Veluti, exempli gratia, eleuatio ma- .nus cum gladio,signum est eminentis percucsonis, nonnunquam tamen in iocum resolui . . tur. Rursus aliud ex olum succedit: si in capite alicuius vici aut i ratae urbis videmus Ignem accensum, di ventum validiim ex ea parte, certe coiecturamus domum ligneam , quam ignis & ventus perit,comburendam,tamen aquarum copia,aut aliis remediis vitari
potest. Ο quot faelices principes,quot viros clarissimos fefellit , atque inωlices reddit
haec tam falsa, dc auida giturorum eventuum inquisitioὸ Testes sunt tres inter caeteros Om . ni seculo percelebres, dc memorandi viri, Popeius,Crassus & Cςsar:quibus teste Cicerone Chaldaei omnes mathematici,caeteriq; aruspices praeclaro fine in patria morituros promisere,quod an verum sit, moestum est commea morari :ferro enim omnes caesi, duoq; longissime ab Italia inhumati, serarumq; morsibus expositi fuere. Ea igitur atque maiora,quippe re deteriora his prouenire assidue conspicimus, quos talices astronomi praesagiunt.
Nec tamen humana mens futurorum avida auerti vult, ne illorum nugis credat. Mira hominum leuitas, mira credendi facilitas, verius dixerim fatuitas, quat non parum Cicero miratur, qui loge magis menaacibus quavera dicentibus credunt Caeteris siquide etiaprobis hominibus non facile fides datur , si
uno tantum notabili sunt deprehensi mendacio. Astronomos Vero, di coniectatores,me
187쪽
quando liberaIes artes & mathematicas, quarum usus ordinatur ad exercitium exces-Ientium doctrinarum, usque ad certum te minum, sed continue, & assidue exercere se in eis usque ad quamcunque perfectionemknonnunquam nocivum est .quia continua cosideratio in 1llis retrahit, aut simpliciter audpro parte ab usu virtutis moralis. Τertia vero causa est quare liberales dicuntur , quia Iiberos,idest, expeditos, exercitatos animos requirunt: eo quod subtiliter de rerum causis disputant, & de illis plerumque,quae a sensu remota sunt. Alia causa est, quia antiquitus tantummodo liberi, idest, nobiIes; & ingenui in eis studere cosueuerunt Plebei verore ignobiles studebat in mechanicis propter peritiam operandi;corporalis enim operatio plus congruit Hebeis, ocium autem, dc studium nobilibus, secundum Hugonem.
bus liberalibus artibus, videlicet, grammatica,& dia 'ehica,& de ortu earum & caiisis quare inuentς sunt, & de illarum laudibus, di utilitate: ac demum de earum abusu,& incommoditate.
ralibus artibus in genere, superest ut in specie eas breui sermone tangamus. Primo igitur de Grammatica, & Dialeaica agemus. De Rethorica vero in sequenti capitulo, disseremus. Vocantur itaque tres ipse artes primordiales,quia circa prima literarum elemeta versantur. Per eas enim aut de Ongruitate, aut ornatu sermonis,aut deniq;
de orationis veritate& falsitate,principalius agitur. Prima itaq; Gramatica,secundum Alserabium,1 literis nomen accepit: quae ma- is est aliarum artium. Fuit autem causa re modus
188쪽
modus inuentionis eius: quoniam cum homines inordinate,atq; ad libitum,& sine arte loquerentur, eueniebat ut minus bene conceptus suos exprimeret, ideo & min'apte audietes intelligere valeret,qub fiebat, ut tardius
intelligere,& intelligi,ac dissicilius scientias
tradere possent. Qua de re cura rut sapientes, nas incommoditates tollere,tradideruntque artificiossim loquendi modum, ni formem quidem ac cogmum ut omnis conceptus humani, demum cunctae doctrinae per eandem
artem aptiui,&liberius significarentur& ad disicerentur. Verum de si utilis, & necessaria ars Grammatice sit, quo tamen pacto inter scientias annumeretur, plurimi dubitarunt: pro eo quia Grammatica ipsa solum cir peritiam recti sermonis versatur, sermo Vero transiti scientia autem est de permanentibus. Adde, quia haec ars poIire lin Suam, noanimum nouit,nec intellectum dirigere, sed labia . Accedit quia non propter se, sed propter alias inuenta est, quare instrumentum sciendi potiusqua scientia, secundu qumda, dici potest. Logica secunda est liberalis ars, quae & rationalis dicitur. Ipsi en in dessin; re,quaerere respondere,vela a falsis diiudie xx, ac subtiliter disputare docet- Necessari certe & utilis ars, quia secundum Hugo. indida scolico 3,per eam subtilibus obiection bus latens: veritas reperitur. Causa siquideminuentionis eius perutilis admodum fuit, cuenim in physicis plures suborirentur opiniones, dc contrarietates, decreuerunt sepientes de modo altercandi arte tradere. Uidebant
enim, quia non possiet facile perueniri ad alicuius scientiae certitudinem vine peritia disputandi. hanc Salo . omnium sapietissimus, in prouerbiis addiscendam admonet,dii nos
hortatur ut intelligamus sermones prudentiae,versutiasque verborum, necnon parabolas, & obscurum sermonem, & dicta apien-
189쪽
tum simul & enigmata. quae omnia, ut Hlim nymus ad magnum oratorem ait, dialecticorum & oratorum sunt.Sed & Augustinus pineo inter caetera Logicam commendat, quia exercitatiora, politioraque reddit ingenia. Sed certe si Dialecticae fructus, fi finis attei ditur,Vtilue reperiemus,quia potius ingenia inaniter satigat, quam utiliter perficiat. Nati si condi sputantem viceris, non fructum, sed verborum folia consequeris. Hinc Gre
go. syllogistice inquit disputare quid aliud
est, quam verbis contendere, audientes sub uertere Abutuntur enim ea arte plurimi, da confidentia clamoris, verborum veritatem
impugnant. Rursus quisquis ea doctrina versaris,necesse est contentiosius loquaris quicquid probare non potes, quia, Vt inquit August. confirmatione sumit ab homine, quicquid non habetur ex veritate. Sed & illud verum est, quia sepe nimium altercando per . ditur, dum inquiritur veritas, quod satis d. Iendum est. Id ipsum quod ad veritatem tui. uandam infli tutum est, ad eam obfuscandae, occultantamq; cum hominum Iabore sit diosissime quaeritur. Vnde August. in de dota, vir. Christia. execrabilem dicit artem sophi
sicam di sputandi, & libidinem rixandi: qua
Ecc. 37.e .dmonet cauendam. Si enim doctrina foro pietatis,nequaquam sacrae literae tantoper eam detestarentur,cum aiunt, qui sophistice loquitur, odibilis eiu D ea certe ,ut ipse A gust. ait, victoria verborum, dc ostent tio ambitiosa quaeritur, nec modo tardos, sed plerumue in . geniosos de
190쪽
quae est tertia liberalis ars, & de eius ortuti utilitate ac laudibus. Rursus de eius abusu,& qualis debet esse orator, & ad quid va- . Iet eloquentia sine sapientia:& quomodo aliquando est mortifera. 2 l fila
beralium artium,sic dicta,quaasi ornatus sit locutionis secundum Alfarabium. Veluti enim -- per Grammaticam congrue loquendi artem addiscimus, ita per Rhetorica ea ornate proferre quae didicimus: ex qua re potissima causa illius inuentionis sumitur secundum Hugo. Est igitur huius artis summa vis, ingens laus. Nam, ut inquit Seneca,n agna res est Eloquetia, nec adhuc ulli chntigit, ut totam contingeret, satis Reliκ est, qui in aliqua eius parte receptus est. Haec certe ornamentum est aliarum silentiarum,
ruta,ut inquit Cassiodorus,quicquid in alia
octrina concipitur,ab ista sub decoro profertur. Vnde in Ecclesiastlao stribitur. Tu - Ecc. .eba dc psalterium faciunt melodiam, & supra Pro. I 6. dvtrunque lingua suavis Et iteru. Fauus melialis verba composta. Et rursus striptum est: quia sipiens in verbis suis monstra placauit De laudibus vero eloquentiae, repete quae sipra diximus in I . cap. in princip. Sed cet' te haeo ars plurimos tallit, dum suos sectat, res dicere, non seire docet, instruit dulcitem
verba carpere, non utiliter sapere. Et dum verborum suauitas quaeritur, Vera rerum δε- pient a amittitur,atque utinam tantus hodiuesset hominum labor ad recte beateque viciliendum, quantus ad ornatu, bene,politeque dicendum. Hine Firmianus Lactan. Utinam tam multi beneneeret, quam bene loqui videntur. Adde, ouia preri'; ea utuntur non