장음표시 사용
191쪽
sed conficiuno illico secundiae studiis se dedant : librosque Ciceronis & si vis nostri
Quintiliani praelegant. Longe certe aliter idem Cicero moderna deplorans tempora in eo libro sentiebat, quem de oratore ad Quintum fratrem edidit. Longe secus & ipse Quintilianus, cum de oratoris institutione
Veret: rarum enim aut nullum fatentur optimum esse ea aetate oratorem. Cuius rei illam asserunt non insulsam fore citusam. Naoratorem, inquiunt, in omni sapientiae genere persuadere oportere: ut quae alibi didicit, cum splendore dicendi proferat:adeo ut qui verum oratorem audit,scire, & intelligere plusquam caeteri arbitretur. Quod utique nisi diuersis sapientiae titulis illiinretur essicere non Valebit. Quo enim pacto in sacris literis ille persuadebit, qui eas nusquam Iegit Quoue m naturalibus qui Aristot.non vivit Quomodo in moribus, aut iurου ciuili perordinearum stientiarii ne dixerim expers est, Hed nec principia nouitὸ Ea de re Cicero mirari desinit paucos admodnm fuisse oratores, cum eos aut omnia,aut multa scire oporomnia homines complecti perquam di incile est. Hinc August. in de doctrina chriltiana ait quendam sapientem dixisse: quia oratorem oportet non modo delectare, sed docere; nec modo Persiiadere, ut flectat, sed
ut vincat.' Constat itaque ea omnia non nua
dis verborum Assiis: sed multipIici sapientia comparari. Τalis ergo eloquentia a cipiente prolata, omni dulcore mellis dulcior est: de qua in ecclesiastico scribitur: sepiens in veris amabilem se reddit: ut igitur partes laudatae eloquentiae quis assequatur, necesse est varia scientiarum mppellectili constipatus existat: idque in prouerbijs Salomo permonuit inquiens: stude sapientiae, ut possis di- p p .rre sermonem, Qua sententia contemptibilem asserit secundiam, nisi scientia
192쪽
1 ciolentia fuerit condita. Fateor ergo; no-
xccepturos in ipkΠ 'p'α- in doctrinam veniet ergo tempus cum san-do tam auertent,ad fabulas autem
193쪽
& gratia exempli dixerim. In consciendo
diademate siue annulo, absq; proportione longe plus conferre. Videtur. qui carbuncu-1um qui gemmas, qui aurum offert, quam artifex qui modo ea auro ligat, formamque implicem adi)cit. omnis itaque referta oratio gemmis capientiae, & sententiarum pondere proficit, non solis verborum so scutis: parum ergo substantiae, vel virtutis,aut solicae pulchritudinis orationi afferre videtur. qui solu rhetoricae & eloquentiae vacat, velitti oui nuda ex aliena pretiosiaq; materia ver Da ligat. Qui vero non mendicando, sed sua clinundendo prςciosiora ministrat, longe Plias conferre visus erit. Famulatur itaqte teste Augustino. eloquentia sapientiae. nec mirum uel Hierony. ait ad magnum oratorem si propter eloqui; venustatem, & dicendi ornatum, sapientia ut domina ea utatur: re aliquando de ancilla atque captiua propter eius venustatem faciat liberam Ista elitem, 'uae tam diu honorata incedat,quandiu
dominam sequitur: sitque contemplisitis,cuso Iaabsque Dominae tiplendore prodire, di placere gessit. Postrem' audi quid Au stinus dicat; ait enim, quia eloquentiae Alum vacantes minime ingeniosi habentur. Oui3 eni nquit, prodest clauis aurea, si aperire
non p'testὸ Aut quid obest lignea si potest3Agam igitur finem , si illud unum di erim.
quia si sine sapientia eloquentiam profiten
tur, Vanitata inuiti fatentur. Nam nudo vecrorum ornatui vacantes, humanitatis ει-ula se iactant assecutos, cum enim, teste sapiente, vana sunt sudia hominum rem oratorum exercitia studia humanitatis siunt.
quippe & Vanitatis, dum vanitati sermo ni Sancumbunt. quos pulchre idem sapiens alibi digito tangit: verba inquit proserunt Plurima, multaque in dicendo, & dispu rando: vanitatem habentia. Sed di Hiere- Ηidia h
194쪽
mias ad eundem sensum, doctrina, inquit
vanitatis eorum lignum est argento inuolutum. Ligniam inquam siccum est atque aris dum, idque ut splendat argento inuoluitur. Nec diter rhetorum verba arida sunt,ueluti nullo sapientiae humore, aut sententiarum splendore humectata, quare ut fulgeant argento nudae elo luentiae semper inuoluuntur.
Quo fit, ut verisimituri sit eos studia sequi humanitatis, quin potius vanitatis . Adde quae diximus in praefatione huius libri, 'uae incipit; Verum ubi aliquid diximus . vi que ad medium capituli. CAΡ- XXXVII. DE MATHEMATI-cis scienti s in genere,& de eam ortu,de fine.
doctrinales vocantur,quia per certas demonstrationes quantitatis continuae docent, ut stati in subiiciemus. Has philosophos metaphisicae conmmerat dccum illa conueniunt, quia Vrra' ue cosyderat de quantitate continua, sed dispari ter. Metaphysicus enim con syderat de omnibus quadtitatibus prout sunt entia, ut ait
philosophus quarto metaphy. Sed mathematicus cosyderat de quantitate ut de stibiecto, di de illa principaliter agit,illamque demori strat Et quia quantitas multiplex est, aut saltem quadruplex, ideo qtiatuor sunt mathematicae. Ρrima enim & nobilior quantitas est circa dimensionem omnium cadestium corporum in se & inter se, per distantias dedimensiones adinvicem, etiam respectu motus,&stus illorum: di circa istam quantitatem versatur Astronomia. Alia est quantitas respectu auditus, circa sonos 3c voces. Nam humana curiositas videns in sonis esse delectamiatum,quaesiuit causam eius, ut sibi posset
195쪽
tit per artem tales delectationes facere,& e5tinuare, ut dicit Boe. in primo musicae r unda docuit quantitatem vocum sub una concordia:& constinantia sonorum coniungere, dc in una proportione numerali deducere, de hanc proportionem, dc quantitatem sonorum vocamus Musicam . Tertia quantitas respectu numeri versatur , quae dicta est Arithmetica,id est, virtus numeri: quia considerat quantitatem numeralem,& proprietate eius,Vt ait Isidorus. Haec certe ars magnae virtutis est,quia nulla aliars trium indiget Paliae vero hac plurimum indigent,ut ait Boethius. Quarta vero quantitas vertatur circa mensuram, quae dicta est Geometria, id est, Mensura terrae: quae ortum habuit secundum Alfarabium in Aegvpto.Cum enim post Nili inundationem possessiones omnes obducerceor limo ad hoc ut deinceps possessiones eo ritudinaliter distinguerentur, coeperiant terra Iineis, dc mensuris metiri,&partiri,ut sic certi limites ponerentur in possessionibus. A tali igitur Primaria mensura terrae scientia men Iurandi nomen accepit,quae Geometria dicitur.Postea vero creuit inquisitio eius,& deue tum est ad lineas 3c circulos,de triangulos,&caeteras figuras ad eiusdem artis perfectione.
ter de prima inetia Mathematica, videlicet, de Astronomia dc de eius laudibus,dc utilitate. demum de illius incommoditate, incertitudine, laboribus,dc damnis .sTRONOMIA Itaque,pri ma est Mathematica,& quam antiqui mathesim penultima breuit appellabant, eamq; vrilem pro--- baoilemq; habuerui: quia, ut ait-Policratus. natura illam induxit, ratio probat, di utilitas, di experientia approbat, qui
196쪽
hanc sequuntur , curiosores sunt coeIestium, ut inuestigent de sinsulis,quae sub lunari globo continen tur, utili s certe ad naturales esse praenoscendos. Illa enim desyderum motibiis,magnitudine,& distatia pertractat. Euocat enim homines ab his tenebris , & crasso. aere,& in superiorem illam lucidissimamque rati domum tot luminaribus distinctam,ocu. las,& animum inducit. Est enim iucundum fixas stellarum imagines discernere, & errati- ,
cas suis locis nominibusq; designare, earum que coniunctiones. Demum Solis,& Luna de . tectus,longe ante praedicere,&.praeuidere, e quibus plurima commoda consequimur, &. non parua pericula & incommoda vitamus. Rursius non est dubitandum ex motu coelestium corporum,plurimos futuros rerii euenti v dependere,praesertim in illis, quae ex nostro libero arbitrio non procedunt. Vnde, secundum doctrinam sanctqriim,non sunt culpandi qui naturales effectus stellarum, & planetarum nouerunt,&praedicunt. Nam & in
Genesi legitur,luminaria coeli ad hoc pro tu .eta esse, ut sint in signa, & tempora,& di*S,&iann S.Patet ex praedictis excellentia & utilitas huitis artis. Verum secundum Alfarabia haec ars pro parte mendax est, & hominibus ignota. Quis enim hominii hodie nouit omnium, & tam diuersarum stet larum diuersas naturas & eirachiis,& postea virtutes ex omnibus mixtas,ut cu certitudine determinet eu itus,etiam naturales in elementis & elementa
tis contingenteo ut absque dubio dicere possiti talium stellarum coniunctio facit necesiario siccitate,& talium coniunctio facit aquarum abundantiam,& talium pestilentia,& talium mortem diuturnam, & taliu mordem celerem Indubie nemo novit circa arcana, ista
certum dicere; sud per coniecturas fallaces ac sexunt aliquaeκ his,quae comi gerunt aliqua non accidi: uniturus er licui dicunt.
197쪽
P: ideli Astronomia iudiciaria fatua dicitur,& infatuatiua eorum , qui sibi vacant, secundum eundem Alfarabium.Irridenda certe est talium hominum dementia , Ut scire. velint, quae in coelo aguntur, qua si consilio coelesti in erfuerint,atque recenter inde Venerint, tamen quod in terra,quod in domo uxor au
soror eius egexit,ignorςnt. Notii ego hindam astronomos vAores habere non satis pudicas, ipsi tamen de aliarum impudicitia coi iectabant. Plurima itaque incommoda huniano geperi ex his futurorum perscrytationibus mathematici asseruist..sed ultra praedicta imminent alia incommoda,& pericula. Nam raro dissiculter sectatores huius artis intra moderationis metas cohibentur, sed cupi Atate quadam sutura Praenoscendi, ad diuexsav'nitatum genera eius velamento hominestr*huntur,Vt teste Poli cra to non tam philo
sophiae species, quam quaedam impietatis diis si plina sit, & traixdem in mathesin producta
sim cpnuertatur. Dilatant enim pluram; pbilaterias listius artis, utcqnstellacionibus, & planetis nimium virtutis attribuant, eis nescio quam autoritatem privstent in contumeliam creatoris. Et, iuxta apostolii, ad sobrietatem n5 sapientes, stulti facti sunt. Coelestibus enim constellationibus attribunt vitam, & mortem, caeterosque euentus honunum praedicere conantur,& caetera, lue paterposuit in sua potestate, non attendentes qua: per prophetam Deus ad illos irridens ait:dicite milii quae ventura sunt, & dica quia Dii estis. Sic igitur imentes hominum sutura prae noscere cupientium illudunt, ut tandem liberi arbitrii perimat libertatem, qui pyriter, & eis credentes ut in. an illud cosiderarent, quia ia itisti mus syderi bus ac stellis tantum dedit vigoris quantum voluit: sibi tamen retinuit totius opificii principatu. Quae omnia ipsi atri tori Deo eis ne famulati L. Iuxta illud et , F i i
198쪽
Maeli enarrant gloriam Dei.Adeo enim hi Eoisines diuinae prouidentiae, illiusq; bonitati,
di potestati detrahunt, ut asserant aliquem faustum,aut fortunatum esse posse ex constellatione natiuitatis suae. Α quibus,ri quidam sapiens ait, quaerendum esset, an credant ira
Dei qui boldam plerumq; resna, & dominia ablata fuisse sinielicites, & eius gratia & beahhplacito alijs esse collata Rurtius num cresdunt,'hod eadem diuina ira, vel gratia Dei, aut aliquorum precibus potest placari,ut bona da ta non auferat, dc mala merita non in- ferat quae omnia in sacris literis sepe facta εsse legimus p Quod si ea vera esse credunt, neceste est illos etiam credere, quia cotra Voluntatem Creatoris huiusmodi bona hominibus non pertineant, nec eis auferantur,sed in fallibiliter verum sit,cuncta bona, dc mala mortalibus ex Dei beneplacito prouenire. Vnde doctissimus Guillelmus Cancellarius Parisiensis pulchre in eo, quem de Uniuerso libro edidit, refert iacere. Quia cum vnm exlAstronomis,cuidam ex illius natiuitatis eoiae stellatione magna dignitatem polliceretur, ille ab astronomo quaesiuit, num si Deus nol i Iet, ille dignitatem assecuturus esset Cui re-
modit,nullo pacto id essici posse. Rursus qtiet
nuit:ans Deus vellet, astra de eius natiuitas possent impediri, ne dignitate assequeretire Similiter respondit negative. Tunc ille: Cumerso utrumq; sit in Dei arbitrio, totum ei comitto, Quod vero obijciunt luminaria coeli producta esse,ut sint in signa, & tempora, fatendum est in naturalibus. Erraret enim me- dicus,si soboloniaret incerta lunatione, Vessigno syderum, Signant ergo'sydera futura tempora,an naturaliter erunt sicca, vel humrda. Secus in euentibus hominum, quae ex ambitrio procedunt,& per rationem Virigi pot i . t. Tales enim auris non subiiciuntur. Perident enim ex intellectu,qu suci dum philo
199쪽
sophum,constat esse ab extra. Fatendum est tamen, quia inclinatiue astra dissonunt certos homines ad certos actus: praesertim eos qui non resistunt passionibus nec sequuntur rationem. Quo sensu dixit Ptolemaeus εοῦ quia solus sapiens dominatur astris.Stultorum auam infinitus est numerus. Significant ergo astra quaedam naturalia in terra, nee ad illa homines coFiit:quininab ea facile vitare possumu,, Veluti, exempli gratia, eleliatio ma nus cum gladio,signum est eminentis percus sonis, nonnunquam tamen in iocum resoluitur. Rursus aliud exemplum succedit: si in capite alicuius vici aut aratae urbis vident Ignem accensum, & ventum validum mea Parte, certe coiecturamus domum ligneam , quam ignis & ventus petit,comburendam,tamen aquarum copia,aut alijs remedijs vitari
potest. O quot faelices principes,quot viros clari ssimos fefellit , atque inωlices reddit
haec tam falsa, dc auida futurorum euenimum inquisitioὸ Testes sunt tres inter caeteros omni seculo percelebres, & memorandi viri, Popeius, Crastus & Cςsar:quibus teste Cicerone Chaldaei omnes mathematici,caeteriq; aruspices praeclaro fine in patria morituros promisere,quod an verum sit, moestum est commeam orari' ferro enim omnes caesi, duoq; longissime ab Italia inhumati, ferarumq: morsibus inpositi fuere. Ea igitur atque maiora,qui Pe dc deteriora his prouenire assidue conspicimus, quos talices astronomi praesagiunt. Nec tamen humana mens futurorum auida auerti vult, ne illorum nugis credat. Mira hominum leuitas, mira credendi faciIitas, ve-xius dixerim fatuitas, qua tu non rarum Cicero miratur, qui Ioge magis mendacibus quavera dicentibus credunt Caeteris siquide etiaprobis hominibus non facile fides datur , si uno tantum notabili sunt deprehensi mendacio. Astronomos vero, di coniectatores,me-
200쪽
aloris conditionis dixerim quod econtra Mrlle enim illorum in grauissimis re- hus mendaci Js, una fortuita V&'a iras futuraveritas fidem praestat Quo sit,uti alius mirabidius accidat, quia' ut Petrarcha ait isine ulla
auspitione mendaci, liberὸ mentiri possine, Ixo eo quia semel potuerunt non mentiri incle aliam stupendi θc admiradi causiam. Cum
enim diuina veritas,scriptura sacra teste, nos moneat,ne praedictis coniectatoribus , etiam prophetis, , & Vera=praedicentibus credamus, cum aid in Deuteronomio, si surexeritan medio tui propheta;&. praedixerit signum, atque
Portendum: dc euenerit quod locutus eri,non
audias verba prophetae. Taat enim vos Deus an diligatis eum, nihilominus eis ipsis mathem licis,quos non prophetas,non sanctos sca inis in cunctis credimus, qui paucilla daemortium sorte praesagijsPraedixerunt. Huius deniq; exercitij pericula, & incommoda,vltra praedi cta ex eo conspicies, quoniam illam artem pro fundamento, & scuto quodam suae iniquitatis multi venerantur,& colunt. sdiuinatores,necromantici: incantatores, arioli, arul pices, coniectatores,chiromantici.Vtcunque igitur sit, oro te fili charissime, hanc a tem velut pestem fuge,nec quid astra de te in 'ira ,sed quid astroru creator sanxerit, bonis operibus expecta, atq; ut ad salutem triam ced4n iugiter exorat nec ab his coniectoribus veritatem spectes agnoscere, quibus Veritas ipsa ignotior est quam tibi. Fateor enim, aliqua auronomiae species laudata est, atque perutilis. Ueruntamen,teste Augustino po vilis est scientia curiositatis, quam doctrina piatatis. Nec illam insulpamus, sed utilius sactandam dicimus sapientiam naturalem, quae altroru arti haeret. Hla enim naturali intel- Iectuiχ6nsona est atque cosoriniri per quam
naturalium rerum animatarum & inanimatarum principia, passiones,&uoIum, quae cet-