Speculum humanae vitae, In quo quid prosperi & aduersi quisque hominum status, dignitas, & officium; quid denique vtilitatis, & vanitatis unaquaeque scientia & ars contineat, quis speculari facilè possit. Autore Rodorico Zamorensi ..

201쪽

W1o & mundo cotinentur, rationes 3r effectiss cognoscimusiae multarum rerum possim

causas reddere, quae mund miranda viden-rtur. Nec minus iucunda est inquisitio perspe-- ctivae, & de ponderibus tradita ratio. Fatemur tamen quod in his naturalibus metaphysicis sanctis,non Christus, non prophetae iOnant, sed philosophus & commentator. De. quibus ad Damauim dicit Hieronymus,quia physici perscrutatores oculos in coclum leuates,& Vltra profundum terrarum in abyssis demerguntur in vanitate sensus, in obscuritate mentis ingredientes, diebus ac noctia 'hus perscrutantur multa ut sciant, pauca ut

'sapiant.

CAPIT XXXIX. DE SEc UNDA Mathematica, videlicet de Musica,& de eius laudibus, dc de utilitate, ac illius incommoditate, serijs,& Iaboribus.

V SIC A vero altera math matica est quae, ut dixi,conson1 multitudine proportionum suarum in quadam aequalitate vocum conciliat. Haec certe ars

-apud Graecos magno semper honori fuit , nec putabatur quis liberaliter eruditus, nim i musicalibus cantibus instructus siret.

Quantam autem virtutem Plato harmoniae tribuit, ex his patet,quae in Timeo tradit. Ait enim cinia potentissima artium est Musica , cuius harmonia virtus est ad mitigandos dolores animarum humanarum , ipsanque laetificandum': similiter &λad ingeren-Has eis ohines. passiones, tantusqtie est muscorum in commouendi, animis vigor , Ut eos cogat mouere corpora sua , etiam ad gestus insolitos, quibus motus interio res alterantur . Denique per harmonias gra

202쪽

tiaruni studia, non mediocriter iuvantur si cundum Alfarabium. Adde mirabile dictum:quia & in bellis equos ipsi musicales cocentus incitant, delphinos quoque & caetera animalia laetificant. Hanc Socrates didicitaec adolescentes erudiri in ea iussit,non ad lasciuiae incitamentum , sed ad motus animae subregula,rationeq; moderandos: siciat enim noomnis vox; sed tantum quae bene consona ad soni melodiam facit: ita dc motus animalion omnis;sed qui rationi congruunt,ad rectam vitae harmoniam pertinent, Auget eius laudes : quia non modo delectabilis & utilis est,qua nedum spiritus hominum vivificantur,i ed tristrumenta sunt ad rectos, bonos vhominum mores, cuius virtute maligni spi- Titus cohibentur. Sed quid pluraὸ Animum a curis liberat,dc quada in aeterna laetitia ad exultationem in Deum mentes humanas pro malae. si uocat. Unde propheta;exultabunt,inquit,l bia mea,dum cantauero tibi Sed iam audi il' litis incommoda. primo enim eas, quas diximus utilitates. sui Musicam audiunt,consequunturinon quidem ipsi artifices. Nam ut ait Arist. audioilia fortius mouent quam sensibilia, aut per se operabilia. Quinimo stes philosopho propter vehementiam multiti dinemq; vocum, laeditur cerebrum, laeduntur spiritus vitales cantantium quo fit ut ad mures male dispositi reddatur, quos Aristoteles bonausos, id est i indispositos ad res intellectus vocat. Rurseu, Musica & usus eius per certas melodias ad mollitiem disponui:aliq)iando ad iram,aliquando ad diuersa alia,que distrahunt ab operibus virtutis dc intellectus et quare segnibus ac magnis & nudiosis viris audire, & iudicare,non exercere musica praeceptum est. Decet enim, ut sapientes aiunt, grauem virum non modo manus, sed voces

cohibere ad aliorum a Pylautiimi: quod proprium histrionum. Acia his quae tangemus infra

203쪽

infra libro. ij. capit. xv. ubi de cantoribus

agetur.

quarta Mathematica,videlicet, Arithmetica& Geometria, & de earum laudibus & utilitate, ac de illarum incommoditate, inutilitate , & laboribus. .

I ri de magnitudinis , in quibus

secundum varias relationes parium vel imparium , item linearium, su perficierum', aut corporum Variae species . numerorum, magnitudinumque constituuntur: quae cogniti O iucunda est. Hae quidem artes Vtiles certe, & necessariae sunt, dc in scriptura sacra plurimum commcdatae: quia scri. Sap. I Laptum est: Omnia fecisti in numero, pondere, Iermensura. Sine enim numero ni nil agere possiimus. Ut enim , inquit Isidorus . Tolle numerum a rebus, dc omnia pereundinec differunt homines a bestij caeterisque animali bus,quae calculi ratione ignorent. Et idem de . Geometria,sine enim pondere,deniq; & mensura,nec possessiones,nec potitiae forent . Sed fateor 1ae artes de si utiles dc neces a-riae sint, non tamen homines conducunt, nec dirigunt ad mores, nec ad scelicitatem aeternam. Quid enim prodest rerum magnitudines, ac extrinsecas quantitates agnoscere, sui

vero ipsius intrinsecas qualitates isnorare λ Psui bQuid rursus quantus sit orbis intelligere, sed

quantus eius creator nescireὸ Aut quid proclest omnium numeroru proportiones.attin

gereὸ quid numerare multitudinem stellarii, dc omnibus eius nomina vocare, si vitia, si scelera sui ipsus non computat vera igitur Geometria est quantitatem de mainitudine r

204쪽

percatorum attendere, illaque poenitentiae calculo diluere. Vera illa est Arithmetice, dies nostros dinumerare,& in quo defecimus Pal. 38. a computare, dicentes, fac mihi domin ε notii numerum dierum meorum,ut sciam quid desit mihi,quia carpentarij has artes sibi vendicant,in quarum usu pericula, fraudes,& doli non desunt. Τaceo de falsis c qmpulis,de falsis mensuris,& ponderibus. Vi des, fili mi,huiusmodi mathematicas artes fore alienas ab artibus & scientiis pietatis, quae ad Vita aeternam conducunt, a d quam re dirigere omnia mea studia tendunt.

breui epilogo recolligit autor cunctas alias artes,& genera vivendi in hoc seculo.In quo ostendit mi serias, labcires & pericula omnitasiatum, S docet eas omnes plures habero. i . . ' aculeos, & miserias, quam gaudium, quiς tem,& securitatem,discurrens per omnes modos vivendi in hoc seculo.

ERNIS iam , fili mi charissume, si ea,quae audisti,tecum ipleus secoli ac discutis, explicata ense omnia vitae genera,enncta dantque humana, temporaliaqueeκercitia: in quibus diuersa mortalium studia , tam sedulo & vchementer occupantur. Nec enim puto me falli, quoniam humanus animus in illis non tam satiatur, quam cruciatur. Si enim recte iudicas, plus in eis labo β. ι ' ris,quam quietis,plus moeroris , qua gaudij, plus luctus , quam solatij, plus dissicultaris , quam facilitatis, plus periculi, quam securitatis reperies: quae omnia opto tecti ipse con .syderes. Scio enim quoniam si minimam laborum difficultatum, S paeictionum partempso immortali Deo pertullaris eorum, quae

mortales subeuot, ut iaculo diuersis modis

205쪽

serinant, recte quid em beatus eris. Verum sub breui epilogo plurima tibi ad mentem

adducam. Quis enim omnium vivendi Tenerum, ac humanorum exercitiorum,& ossiciorum labores, incommoda, pericula, fraudes quoq; , & dolos facit e c ommen.ora re pollet Sed ut breuiorib' apud te utar verbis a stimmo culmine usque ad infimum, a Caesare Us que ad bubulcum, a rege usque ad pastorem, nulla quies, nulla securitas, sed omnia casibus, periculis, aculeis, laboribus innumeris subi)cruntur ..cuncta fraudibus ,& iniquitantibus 1 ubiacent. Regis enim aut Caesaris itarissimum esse nomen non ambigimus; sed duxissimum ossicium, S magis seruare dissicile.

in excelsum enim dc ventosum montem ascendit rex, quem facilius fulmina feriunt. Nam etsi clarus Regis titulus sit, res tamen obse εο : nec aliud est quam vitreum,& periturum iocale, curis & periculis PJenum. Demum Reges delirant adulationinus ,& quod periculositis est) retento Regis nomine , plerimque tyranni fiunt, quorum nonnulli multo iustius sub Rege iusto agerent, & tranquillius quam Reges ipsi estent. Locus certe reia gius nedum ignauussc petulans est, sed & peiriculosius , laboriosus virtutique dissicilis .iQuippe bonus Rhx , seruus publicus, & malus hostis illius. Adde,quia rex ea die,qua re gnare coeperit, mori mei v. Alijs enim vivit moriens, quod dissicile creditur a Regix hostibus. Si quae erat olim quies Regi, pe' xijt. Sed de principum miserijs hactenus in secundo huius libri capit. diximus. Mini-la omnino de Principibus, de Ducibus, &Marchionibus, Comitibus, Baronibus, rei caeteris potentibus cegitabis: quibus illa inmdelebilis atque irreparabilis incestitia ad denda est: quia re si potentes sint, posse in men ne Regi subiiciantur, nequaquam potaiunt. Caetera hominum Ossicia, itatus,artes,

206쪽

8r exercitia breuioribus attingam verbis, milites non defendunt,sed depraedantur: officiales excoriant, thesaurarij sibi non rei p. thesaurizant. Regia domus plena superbios, referta mendacias, impietas in principum castris: quia, iuκta poetam, nulla fides pietasq; viris qui castra sequi intur. Sed transire ad alios libet. Eques niniosus, armiger pauper de Prς datur,pedites luctuosi inferni ministri;vanator festus cursitat inaniter, fraudatur au ceps;piscator madidus aquas,non terram colit; custodes latrones in sylvis, iustitia rij in

foris sicaria: excoriat barbi tonior;laedit chirur us ; occidit medicus , a pothecarius sophi illicat aromata:iudices tribunalia vendii notarii registra falsificant, litigias se immiscet canonista, fraudibus ditatur legistae,5 audat orator,artistae superflue curiose rima tur, 'theologi bona praedicant,praua agunt,mercator decipit atque deierat, venditor laudat, vituperat institor, scriptores incorrecte depingunt, pictores falsa sculput, carnifices putrida vendunt, tabernarii ebrios pariunt, gu Iam gignunt. Sed tam caeca est hominu mens, ur,ad haec omnia, dc si miserias,peficulis,ertanis plena, tame ut ad quaedam solatia ingentia properant, festinant. Currunt enim di discurrunt mortales, non quidem per virentia

prata, sed rer scabrosas sepes, ac semitas diuersas. Quidam enim ascendunt montes,transcendunt colles, transvolant rupes,transgrediuntur foueas,ingrediuntur cauernas:atij rimantur viscera terrae, alia profunda mavis penetrant, ali; opaca nemorum tras sodiunt,

alii exponimi sie ventis, dc imbribus, & tonitruis, & maris ac fluminum fluctibus, & procellis. Alii metalla cudunt, δt conflantialij lapides sculpunt,& poli lint;alii ligna succidui, dc do Iant;alii telas ordiuntur, & texunt; alij vestes incidunt,&consumunt; alij aedili cane domonali) platant hortos,& vineas; alij sit

207쪽

eendunt fornaces,alij extruunt & codunt moIendina alia piscantur;ali j venantur; aucupantur,& tandem ali; mercantur, Vel sceneratur. In quibus omnibus non deficit fraus, dolus, de nequitia,ac etiam pericula plurima. Rursus alia medicantur,cogitant, consiliantur,retandem decipiuntur. Αlij colenduntia iij praeliantur:alia plurimo animo volvunt. ut diuersis artibus opes congregent,& quaestus multiplicent,lucra sectentur , & his labor corporis,afflictio mentis,periclitatio animae. Quae omnia hominum studia. atque exercitia tam vana sunt, quam diuersa plena certe periculi3,aculeis,& laboribus. Quod pulchre non negat sapiens Salo, inquien S, cumq; me con verti sieni ad uniuersa, quae stab coelo sunt, de quae fecerunt manus meae, dc ad labores quibus stustra sudaueram, vidi in omnibus vana ratem,& afflictionem, & quod non sit labor, di afflictio spiritus. Et concludit: cunctae res dissiciles,nec poteit eas homo explicare ser mone, prout statim particularius in sequentibus capitulis disseremus.

quiritur causa,quare a prima mundi origine boni, & mali iis quouis statu existentes, di uersas miserias,poenas,cruciatus , plurima Vmala, & incommoda corporaliter passi sunt. Et breuiter enarrantur calamirates in seecie omnium fere magis excellentium person rum utriusque testamenti. v A M caeca sit mortalium curiosa inquisitio erga vitae foriamam eligendam, satis ex praedictis consticere libet. Audita si- qaidem lunt non modo in genexu, a in specie eorum, quae temporaliter, &in hoc suculo vitam ducunt: cuncta humanae

vita studia, exercitia, artes,& ossicia,in qui

208쪽

mum vero moeroris, & afflictionis. Superest igitur pro huius partis complemento, Vt eius rei primo causas perquiramus, deinde a nascentis mundi origine, plurimum & fere omnium magis excellentium , & egregiarum Personarum miserias, poenas, afnictiones, Incommoda , mala , mortes teterrimas,particularius, & nominatim breui, sed compendio in sermone narremus: nec modb sceleratorum hominum sed & innocentium. Ut dum unusquiique bonos simul, & malos ea pertulitie cognouerit, nequaquam 1 e magis aut exemptum , aut priuilegia tum reputet. Quid .igitur sibi vult, quoa nulla vivendi formula, nulla vitae ars, nulla sors iustorum aut iniquorii hominum, miserijs, laboribus, di anxietatibus, cruciatibus, ac poenis careatὸ Certe quisquis interrogat, mecum ignoret. Si tamen inquirendo aIi quid dicere libet, illa fortassis niter caeteras cautas sui Tmaque ratio assigna ri valebit, quoniam, teste Ieremia, oculi hominum ad auaritiam, ad sanguinem innocentum fundendum, ad calumnia iii, ad cur sunt mali operis intenti strici Quodq; & Genesis libri proclamant: quia Vidit deus multa malitia hominum esset in terra & cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum.& in prouerbi 1s scribitur: pedes hominum ad malum currunt. Et iterum in Ieremia, de malo ad malum egressi sunt: quare recte eos mala sequuntur, qui mala cogitant, & operantur. Quod sensit David cum ait: comprehenderunt me mala, quorum non est numerus. Hinc Greg. nulla dominabia iur aduersitas, si nulla dominatur iniquitas. Nec a Iliud clamabat sapiens. Corda, inqui siliorum hominum replentur malitia, & contemptu in vita sua. Et subdit: & post haec ad inseros deducentur. Natura enim humana, tanaturaliter di. prauata est, ut ex se mutari no

209쪽

valeat: quare necesse est eam comitetur mala, sequatur adueria. Hinc ide sapiens: nequam

est natio illorum,& naturalis malitia ipsoru rquonia non poterat mutari iniquitas eoru in PerPetiiu;semen enim illorum erat maledictu ab initio. Sed dices iuste qui clam malos mala sequuntur, bonis vero praemia no supplitia

debentur. Sed audi quod sanctus Iob dicit: si impius fuero, vς mihi: & si iustus, non levabo

caput, satura tus amictione,& miseria. Primis enim afflictio poena est, secundis medicina, illis supplicium, istis exercit tu, omni u tamen, ut ait sapiens, multa est afflictio. Quod Apostolus no negauit inquiens ad Timotheum: omnes qui pie viuere volunt in Christo Iesu, persecutionem patiuntur. Nec aliquem idem sanctus patriarcha excepit cum ait; homo natus de muliere breui uiuens tempore repletur multis miserias. Id enim hominibus summa ratione congruit. Nam cum mens humana ad ea ad qua est creatus quietem sit: piret, agit diuina prouidentia nos ad illam diri- .gens, ut in hac valle miseriae nullis gaudijs, nullis prosperitatibus merito 'uieteturi Vt

tanto vehementius nos aeterna illa nondum

habita delectent, quanto iam ista adepta cruciant. nec aliud imperator nocter verbo &, Ocemplo docuit, inquiens: in mundo 'est . ras semper habebitis. Super quo Verbo Grego. nemo inquit,sibi promittat, P euangeliunon promittit. Quis tam demens ille est, vel

sibi in quovis huius ibet statu quiete, & gaudia promittat. quipp e tribulδtiones, & angustias euangelica, imo Christi vox cominatur. Supere1t ut exemplis factisque comprobemus, quae verbis attulimus. In primis igitur quam vera sint facile intuebimur, si cunctas huius seculi aetates distulimus, si deniq; no-srorii priscorii vitas,ac studia, artes, &.exercitia , perscrutemur. Memores itaque simus dierum antiquo tu, cogitemus generationes Sap.

210쪽

singulas. Interrogemus patres nostros, annutiabunt nobis, maiores nostros,& dicent nO- .

bis. Nam a tempore,quando diuidebat altis. simus gentes,& quando separabat filius Ada,

omnis creatura,omnis aetas,miseriis,& erumni)s plena fuit. Incipere autem libet a primo nostro protoplasto . Is a daemone seductus , quam male permutauit locum nos ipsi sentimus. Uxor vero Eua quam male versiti js daemonum credidit, nos ipsi patimur, quibus plurimas afflictionum miserias infeliciter trauia mi sir, quas sibi nobisq; vitasset,si voci creatoris obedisset. Per quorum transgressiones ab ipsa mundi origi ne omnes morti dediti,non modo mali, sed boni, non peruersi, sed & iu sit, recti,& innocentes znon nisi sudoribus, miserijs,& laboribus,mram duxerunt. Abel.n. eorum filius innocens a nocente occidi zur. . Enoch ilistus ab hae vita transfertur. im sagitta perfoditur. Lamech primus bigamus excaeca tur. Tubalcaim laboribus implicatur, di faber malleator, atq; in cucta opera' arisdeferri, multipliciter fatigatur. Matnu sale sicuthlurimis annis vixit, sic multa frigora, multaque sensit discrimina. Noe ab ea,u plata uir Vinea, irridetur, atq; centu annis in arte fabrica desidavit, viditque tremulus cater actas coeli. aper tas, ruptosq; abyssi fontes. Nembroth in rannus maledicitur, di praesumptio turrim aedificantium, cum eorum supplicio reprimi tur. Abraham tentatur, & circunciditur. Capitur Loth in bello.Sarae vero sterili defici ut muliebria; Agar expellitur; Bellis insudat Ismael. Isaac immolandus per multas miseriansenuit; lectili tur Ela usuis primogeniis Primogenitus ipse a fratre frustratur. Sodomorum tabernacula vorax ignis consumpsit. Uxor Loth curiosa scientii prohibita , salis conuertitur in statuam. Rebeca de syderio filior una premitur . Iacob Iuctatur;a fratre insidias patitur. Lia licet iacunda, lipposa dolebat