Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

131쪽

Quidam dixere latum sonum in angulum desinere, iugumque ipsum praescribere metas latitudinis. Sed eorum audaciam arguit & Λ, Graecorum, a quibus ipsum illud A,fluxit:& Δ eorundem, cuius iugum praescribat hiatum nullum: nam quo pacto aut ex ore,aut in ore triquetram possint figuram constituere, sane nescio. Differt autem v-tram ineas rationem.Nam si propterea simplicissimum putes elementum, quia primum est: ita sane scribas sicut Arabes, qui positae lineae perpendicularis calce sinistrorsum versus produxere,quasi in figura nostri L,aut o,Hebraei in uersi. Sin hiatum contemplere, patula facies ei potius debeatur, quam etiam quadratam primum finxisse Hebraeos par est, item Chaldaeos: vel ut ante bos sabulantur quidam,nes io quos Aramaeos. elmque

linea dimetiente disseistam, sic t l, quam postea

concinnarunt. Sic igitur esto divaricata propter hiatum .Huic autem itum soni exilitate atque obscuritate contraria esset Y, unde&ψιλου accepe'rie cognomentum, figuram quoque opposuero in uertam, bisurcata Huius itaque sono cum proximum sit v, nostrum, non valde ab eius figura diuersam facie habuit. sed subducta columella, surcas bivias contrarias ipsi Α, retinuit. cuius naturqipsum quoque esset contrarium pronunciationis obscuritate. Ac sine aliquando fecit,ut dubitaremus, vir doctissimus Ausonius poeta, an V, notula fuerit in usu Graecis. ille enim Grsca negationεo Y,unicam fuisse litera illis versibus professus est: Vna fuit quondam,qua respondere Lacones Litera: irato Regi placuere negant in.

132쪽

DE CAVsas LINc LAT videtur allusisse ad sonum Graecum,& ad figuram nostram: exprobrat enim hoc illis Nigidius Figulus,qui nesciuerint figuram unam inuenire,qua v,nostratis exprimerent sonum. o, tuis sibi a natalibus usque figura attulit, expressa pictaque oris rotiinditate sic tit l, ni maxime exilis, excit sta omni tumore, ac ventre, quatenuitatem cum si, faciat pinguiusculam, iugulauimus obeliscis quibusdam: quorum sane numerus potius seruiuit decori, quam necessitati: sed aut duobus extremis satis enicere poterant sic, craut medio uno, sic, F: sed illa propius accedebat ad Q, apud nos: haec autem apud Graecos ad aspirationis notam. Nam quominus summo tantum essent contenti, in caussa suit T, Graecis: quemadmodum Latini imo solo nequiuerunt csse contenti, propterea quod eam figuram L,occupasset: placuit itaque ternis rostris faciem efficere pleniorem. Vs autem antiqui sunt longiuscula sor naa, ipso I, describentia, cum geminaretur: idque decoris gratia, sic,JubL Huius cosuetudinis siteram longam vocat Plautus in aulularia. quam in terpretes iccirco, pro L , sunt interpretati, quia Barbarorum usu sic nunc scribimus. B, item Graeca est, sicut M, N, Τ, et, vel sono,Velsguratat C,cx dimidio Graeca est: subtracta nanque columna ipsius K, cuspis nuda rema sit,sc,crcui ad faciliorem scripturam angulum ademere. sicut etiam ipsi Δ, quod fecere ut esset D sic ex Σ, creaveres,stbduci a basi, & angulo hcbetato, Ut non amplius Suthicum arcu imitaretur:id quod notabat Athenaeus ex priscis fabulis. sic ex II,

133쪽

quod abscidissent de Π,snxere ipsum P. circuli Gnim quam anguli ductus facilior: propterea quod

unica linea unico absoluitur motu: at Angulus duobus lineis, ergo duobus motibus igitur quiete interposita. hoc enim in naturalibus declaratu est. Postea cum nostrum hoc P, concurreret cumit horum litera, quam Caninam vocat Persius, Vt a nostra distaret, caudam addidere, ni sicut & ipsi C, ex quo cognatam effingerent G. atque eodem consilio eidem addita alio modo cauda vi fieret Latina litera,quata arci carent sic, quam postea in hunc modum clausere. Est etiam ratio, quare subdidissent caudam : dcferendus enim ei semper comes suus fuit illi, sic QV. Factum autem est, ut non solum Angulorum hebetatione,&virgularum additione, ademptione, Gricas in usum suum transferrent Latini, sed etiam integras seruatas inuersa figura reponeret:

nihil enim aliud est nostrum L, quam illorum T. quoniam illorum A, nimis prope esset ipsum A, cuius iugi describedi possent obliuisci .simul tur pe sere arbitrabantur, si vocalis nota plus egeret

operae, 'uam consonas: cum pronunciatio e simpliciori penderet potestate. Digamma quoquo in uersum a , duplex est Quare non male exco gitauere, ut Graecam exprimerent per antisi gma, X. neque quominus id reciperent, in caussa suit, ut aiunt,soni mollitia,quam ipsum P, representat, nostra P s,non assequuntur. nam quod argumetum adducunt, id est nussum. δε-cit, αρα c. est . n. Vbi non faciat,σή , σηπός: quare

quod officium praestat illis, nobis no denegasset.

134쪽

Age Vero quid prohibuit, quominus illi aliqua

figura exprimerent nostium Q: nam qui a Romanis vivendi leges accepissent, etiam loquendi non negligerent, erat enim eis in promptu μι- καππα, X. neque addere v, quod ne Latinis quidem fuerat necessarium. Nam quem sonum ipsum Q cum v, iunctum habet, potuit etiam seorsum , si attribuissent, per se obtinere. Ita etiam in ongeis,si non est N, in t ελος ,si non ests, geramus morem morosis istis, & antigamma

statuamus sic a. quod ipsummet sit hoc, quod

neutrum illorum quiuit esse. Hi Acceperunt autem non sollim easdem eadem potestate,& figura,eodem vel inverso situ, sed e tiam & figura & situ eadem, potestate Vero longe dissimili: ut X, quae illis esset aspirata, nobis es seid lex:& quae illis esset media simplex Γ, nobis esset aspirata geminatu p. Sed & vocalis notam ab Atheniensium institutis usque repetiuimus ad aspirationem, cuius illi usum in uertissent. H,enim nunc pro E,longar olim pro aspiratio Attici posuere ita cliam, ut insererent: quos La lini sunt secuti, Hexaton : etiam in medio,MTΑΗΩN. quod ne nos quidem negleximus, Prohoemium. re postea semper tenuit con- suetudo,ut centenarii numeri nota esset H. quod fuisset illius vocis initium. sicut apud nos, eadem

ratione, C. Ι,autem & v, consonantium figuras non exco

gitarunt. poterat tamen sic fieri, anisi folicum illud mavis a. '

135쪽

Uterarum nota cum potestate numerorumsigna dorum,oe Nominum.

FVit & cere usus literaru, qui etsi ad potesta

tes potius referendus est: tamen quia sine figura cognosci non potuit, huc, Ut opinor, commodissime distulimus. Est autem duplex:quippe vel ad numeros digerendos, vel ad certa nomina indicanda. Igitur Vnum per I, signa bant, quoniam minimo spatio esset virgula,sicut unitas nullor Ac repetebant sane unitates, ad Quinque Usque, quem numerum per v, describebant: non propterea quod ca nota esset dimidium ipsius x, quo denarium designarent: neque iccirco, quia olim scripserant Q v , &postea substulissent: sed quoniam esset quinta Vocalis : cum qua repetitis, atque appositi unitatibus , ducebantur ad numerum Dena rium: quem iccirco x, litera notauere, quia innumero atque ordine vulgari statim ipsum v, sequebatur. consilio etiam Centenarium numerum cum statuissent per C, sequenti elemento, scilicet D , Qtringanarium deposuere. Ratio autem centenarij a prima litera ipsius nominis accepta fuit: sicut & Mille narij, per M. Quinquagenarij autem notam non a nomine, sed a Graecorum instituto excogitarunt: nam

cum illi per N, pingerent quinquaginta, prisci Latini, qui huius elementi loco ponerent. identidem L , in hunc quoque usum substituere: &monuimus apud poetam sic scriptum legi selitu a doctoribus, et ani manibmfamuli Namphas. sanc

136쪽

minibus quoq; designandis usi sunt ccrtis literis, iisque eorum primis: C. Caius: P. Publius:& inuersa,vt o, Caia diceretur. Ergo Publiam si legeremus, etiam inuerso q, scribendum fuit. bed de hi, suo loco inter nominum rationes, ac praenominum disputatum est.

CAPUT XLII. Potestas mutua quarundam cognatarum Merarum, quas Graeci vocans άντι ἰχους.

Postquam de communi omnium, deque singularum diximus potestate, nunc elementorum cognationem quadam videamus. Proprium igitur eii Nouem literarum, in quincunce, quasi dispositarum triplici serie, constitui: quas iccirco Graeci ἀντί τοιχ appellarint, quia inter se mutua subirent sede. Nos elegantissime diccre vicarias possumus. Cognatae vero,atque etiam coniugatae recte vocabuntur. Sunt tenues tres C , P , T: quibus addita aspiratio, totidem creat Graeca prudentia, .unica sua quanque notula insignitas, X, Θ. Mediam autem inter C, & x, Graecam, habemus G.Ita Oe Anchora,dictum est:&Cnem, & cynem. Inter P,& Φ,suit B. quare&βις ιι ια, &-πιςα1ωα dici consueuisse,prodidit Athenaeus. Inter T,& Θ situm est D. iccirco tam ι θαἰ, dc θοωτα dicere Graeci sine flagitio instituere: & nos Adque, inuimus. Quincunx igitur sic disponetur: Tenuestres, Mediae sub his, imae Aspiratae. Vt quam

137쪽

proportionem ipsae inter se habent propter speciem, a qua tales dicuntur, eam habeant ad cognatas, propter affectio irem. eiusdem enim speciei sunt C, P, T, P, B, p. quippe aspiratae sunt semivocales, tenues sunt mutae, mediae inter eas. at inter se habent proportionem affectionis, id est potestatis , quam Graeci το ιδιον vocant. Fla&autem coniugationes quartuS ordo etiam augebit. Nam quem ad nodum tenues aspiratione . mutabantur: ita per sibilum additum in alium ordinem transibunt. eo enim duplices evadunt, j. ex 29Πcvnx C,& s, nostrum X: cx P, & s, ora o ca 'P: ex T,& S, fieret aliqua pari exemplo: neques repugnat aut communi potestati pronuntiani di aut Barbarae Vasconum consuetudini. qui It se , pro, pronunciant. Sed Matricem suam Graeciam sicuti sunt Opici nostri: a quibus re cipere una cum Vocabulis quibusdam placuit v- sum diuersae duplicis, a. Diuerse sane, propterea quod & media cum sibilo iungitur, non aspi rata: & postponitur illi, non anteponitur. Duplices igitur in suas compares soluuntur cum infectiuatur: Faex,Faecise Grex, Grestis: CAPUT XI. III.

cum caeterae Vocales ante Vocales corripian

tur hoc effecit facilitas pronuntiationis, nihil enim morae inter simplices hiatus inserebatur una tantum obtinuit quadam quasi praero a-tiua, certis ut locis Graecoxum more producere tu

138쪽

DE CAVsIs LING. LAT. 99 quod no penitus sne ratione factum est, Multu naque teporis ponimus in exilis vocalis pronuciatu, propterea quod flatus cu-ctabundus exit inter oris angustias: iccirco Gi aeci in multis, Latini parcius produxere. Quemadmodum in verbo , Fio : quo in verbo veteres dum legem volunt constituere, crrarunt: sic enim dixere, Semper in eo produci 1, nisi sequatur E , ut in Fierem: Hoc enim falsum est : nam in futuro Fiet, item longa est . ubi enim esset mul

tisyllabum, multitudine syllabarum,vocalis breuitati quasi supplementum misere. Sed illi perstant in sententia, adduntque, Non satis esse, ut ε,sequatur: sed id quoque opus esse, Vt E, sequa tur in prima persona: at Fies, Fiet, non est in prima: verum adhuc errant: nam Fiemus, prima

est : itaque addere debuerant & id , Vt esset singularis. Sed ne sic quoque procederet e sententia : ita enim priscos esse locutos constat, Fiein. Cuius rei argumentum habemus ex analogia secundar,& tertiae personae,& praesto est Catonis autoritas: Qui ita & pronunciavit, & scriptum reliquit. Sicut & illa Dicem, Faciem. Eius enim vocalis sonus cum infinitivi vocali con iunctias est, oinabo , mare : Docebo, Tocere: Ahidibo, seudire: sic, Dicere, Dicem: Fieri, Fiem. Praeterea, quam afferunt regulam , non bene exprimunt. sic enim dicunt: Produci, nisi in ijs cuius persona prima habebit v. at Fierem, est persona prima, ipsa autem personam pri nam non habet. Postremo non est ratio haec ulla, sed obserdatio: at obseruatio neminem cogita

139쪽

Ieo IVL. CAEs. c Aia Lis. 1 sed ostendit, quid inuenerit.turpiter autem qui dam recentiorum corripuere in Fis. Inscundis' autem casibus pronominum quorundam &rela liuorum,quare corripiatur,in promptu ratio est, quippe ante Vocate:at quare producatur,scut ne aliarum quidem rerum, nullam caussam assignarunt, Iditu, Istim , Utrius, Unim: quare eam sic

eruamus nos : ad hunc modum exeunt, non ita olim pronunciabantur: nam consonans in multis, non vocalis reperietur, Eius:

sic erat, illa, Isteim: sic quasi diphthongus Grae

ca remansit, ac longa fuit. Ergo vir doctissimus Terentianus non fuit veritus producere in olterim , cum tamen caeteri corriperent. Neque enim verum est , quod aiunt , corripi propterea , quod syllaba una numerosius sit, quam caetera eiusmodi neque enim est quemadmodum Vtrius, Ged sane quomodo fuit Viereius, sic hereius. Neque vero eorum ra' tio bona est : sed usus contentus fuit communi regula, vocalis sequentis vocalem. Analogia autem etiam in caeteris constat. Nam secundus casus, Possessivus dictus est: Possessivorum autem multa sic inuenias, Petreiiu, Lucetur, Locutuleiu ς, a petra, luce, locutione. Q ix

autem Graeca sunt, non solum disyllaba, ut dixere, de Chio, Dia, sed etiam multisyllaba, ut Sophia, & Ionium. Theocritus enim illud proinduxit, in Syringat hoc autem etiam omnes Latini. Nam quod addunt a Statio, Templa Lycie dabis: non facit ad praesentem obseruatiOpem; est enim cum diphthongo. Geminata

140쪽

minata quoque, seipsum concreta , sylla bam potest producere correptam, ut in decima satyra Iuvenalisi Eloquio sed uterque perit ora ori esse enim debuit, periit. Diuisa contra passa est morae diuisionem, Mihi,pro Mi. dc interposita alio elemeto,s , T οἰ, Sibi: quemadmodum supra diximus: Ti, enim, & Si, olim fuerant. Cuius rei argumento

ΡRoprium mutarum, Ut vocales natura correptas habeant, Ab, Ad, qt. sed C, variat:Lac enim longum est,sic Hic,adverbium: Hic pronomen breue:&Hoc,apud Plautum, ut docuimus in libro de comicis dimensionibus. Disputant, an Fac breuesti verum apud Plautum eundem in Curgulione longum est.

Sed Pandiorem gradum ergo fac ad me obsecro. Altera enim est syllaba spondet. Sic etiam apud Ovidium in primo de Remedio:

Durim incedit fac ambulet. Nam litigiosi Grammatici peruerterunt, cum volunt deprauare, ut legatur, obambulet: ne sciunt enim quid sit, obambulare. neque enim in vetustissimo codice aliter, quam vulgo legitur: & ambulantem vult videri,ob vitium:nam obambulare nihil est necesse. Duo quae afferunt argumenta, nulla sunt. Primum ab exemplis,

ubi corripitur: nam in illis Face, scriptum est, non fac. Alterum ab analogia: nam si Apocoge