Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

241쪽

I h CAvs Is L IN C. LAT. 199 procul hostes. Specus autem Graeciam est, Inde Species, pro re visa, sicut facies,Pro re facta,

Ipsa igitur imago rei quae in spe cedi instrumentum reciperetur, Species dicta. Ergo si res erit primi status, eius imago species primaria dicta

est: vi, nomen , Regem Troianum repraesentabat, qui primus ita dictus est: iccirco Primitiuam speciem appellarunt. vero flueret a priore, Derivativam , quoniam nomen alterum a priore per eius vim derivaretur: ut, ab I . Iu liv. d si figura est decomposita, quae a composita deducitur: erit sane ultra speciem Deriuatiuam alia species, cui nomen non posse cie, propterea quod ad eam animum non aduerterant: a, Iuli , Iulius: de item alia, Iulianim, & alia porro, Iulianius: Verum de figura illa, mox. Hic autem consultius dicamus, multos esse modos , ordinesque in derivatis, ut quaedam primo sint: quaedam deinceps. . Duobus autem modis Primum dicitur: aut quod ante alia omnia sui

ordinis est: aut ante quod nihil,licet post ipsum, nihil. Ita etiam primaria, seu primitiva: aliqua enim sint a quibus nihil deductum sit. Quod si

haec duo inter se comparentur, praestantiore ratione dicatur Primum , ante quod nihil est, quam quod alia praecedit: prior enim ratio est absoluta, & longe validior. Deus enim antequam quicquam crearet, erat Primum , priore ratione. Nomen. tamen tam Graecum quam

Latinum posteriorem rationem indicat: & facilius Graecum est enim , τον ) etiam duobus potest esse.Vnde &ανοτερον,τ' τε ρυ

242쪽

2oo IVL. CAEs. SCAL. LIB. IIII. sic enim orta sunt comparati ia, ab, ετερον. Latinii autem morosus,superi tiuum enim est:nam Pri,

vetus vox fuit, sicut NI. postea latiore vocali su- ce sunt, Ne, Prae: unde adverbium, pridem: comparati sum, Prius: superlativum, Primum: nam ab adverbio Piidem, Primum qui ducunt,

Γ φ V dixere, lineas ducere. Pictura primem ab Sole & umbra octa est, unde μονογρ postea addidere lucem & umbram: a pqtiori Latinis visum est denominare. via rent Fingere, &detracta aspiratione, Pingere, Est igitur fingere, exprimere imitatione yeratarem: iccirco dicta Figura in lignis,& tabulis: iis hinc porro in grammaticis. Figurae phiscis sunt, extrema quantitatis eiusdem sub ijciunt aliter, atque aliter oculis, quatenus extrema sunt. .

Rei naturalis diuina definitio. Principio in plura li definiuimus, et facilius intelligeretur. Et dixi-

mus, tenus extrema sunt: quia colores aliteri atque aliter etiam obijciunt quantitatem oculis, Et quanquam etiam laictu com prehenditur figu- ra:tamen primarium obiectum oculorum est. Iare literaria modus idem:Nam sicuti coniunmo

ne certarum partium corpora coalescunt, ita notarum notionum ve coni uirinione voces compo nuntur, ita, ut alterius modi fiat alia vox,ex gno, & Animo, d agnanimi T. quare

simplicia figurae dixerunt,ite at viru-

243쪽

r DE CAVs Is LING. LAT. ror ii que iunctum, Compositae. Dubitatur:Ii nomen rei, an nomen compositum sit nota rei compostae.Duplex est c5positio: una vera, altera, non vera: & prior huius posterioris regula est., Connectuntur enim interdum res duae, ut Ani j imus, & Magnitudo: ergo nomen compositum, coniuncta illa tanquam unum significabit. Alter modus est in ijs,quq sunt, scut Indoctus. significat enim compositionem, positionis & priuationis, iquae in re non siint:intellectus autem cas non po- teli apprehendere, nisi aliquo componat modo.

CA P vT LXXX VIII. Non recte addi Decompositam.

HAEc se veteres: quae a nobis sunt perspica

cius contem planda. Igitur etsi crescit qualitas, non tame hecesse est,ut mutetur figuri vel Jti cum additur quadrato Norma, quam Graeci vocant: augetur quantitas figura no mutatur. Interdum vero mutatur, ut si eidem quadrato apponatur Triangulum .Eodem modo aliquando crescit vox eadem, neque mutatur fi2u- ra: ut Mapnanimus, eadem facie est, qua maenus animus; licet maiore. Si autem ad datur Animitas, fit diuersitas a diuerso: neque enim semper compositio figura mutatur. Quod etiam in rei b. si tu is, &m prima Elementorum mistione Onitat. lare hoc quod appellarunt veteres si guram, mihi potius vocanda videtur Speci cs, id est facies quaedam: quanquam enim usu, Animi in on dicatur: at Analogia hoc non resipuit,sii trietar, clicitas,&alia. Quare duae tantuni

drata

norma

244쪽

erunt quantitates: Simplex, & Composita. De compossita vero, quae a Graecis dicta est θετοc,non video, quare terxium faciat membrum. Neq; enim Magnanimitas a Magnanimo deducitur sicut neque ab Impio Impietas, sed ex In,&Pietas, factum est. dam enim simplicia non inueniuntur, quae inueniuntur composita. Exem plo est Egpilogium: non enim Tugium dicitur. Igitur non erit compositum, cum partium altera nuiquam extet separata,Item alia multa eiusdem modis in t : Mustela, Conspicor: quarum parte desiderantur. Sed fac ita esse, ut voluere: species erit quaedam potius derivata a Magnanimo, non autem Figura diuersa, si spectes compositionem: 'nihil enim priori voci additum auctemptum est. Quare decompositum esset aliter: cum priori compositioni, aliqua vox apponeretur porro: ut,

Medii ad superiora,Ob Figurae usum.

O Va ratione componerentur dictiones,

dr earum affectus commemoratum est vero assectus totus nomini competit, quanquam non soli. Euenit duobus integris ut Iusiurah- dum.Duobus corruptis: Vt,Benivolus. Integro,& corrupto: Vt,Extorris. Corrupto,& integro: ut,esserus. Componunxur autem nomina & inter se,

ut diximus, &cum aliis. cum Verbis, Lucifer: cum Participiis, Omnipotens: cum Pronomini bus Eiusmodi: cum Ad uerbiis, Beneuolus: cum Praepositioitibus, Imfrudens: cum Coniunctionibu ,

245쪽

nibus, Uterque: cum Interiectionibus, Vario uis. Partium autem numerus in coit postis,a duobus ad plures, Semivir, Imperterritus, Cuiuscunque modi: & illa faceta vox, nulli Graecarum cedens, Incuruiceruicum pecus: unica enim dictio est, non duae, ut putarunt: & illa vetus, Solitaurilia: non visunt interpretati male veritatem,Sue, O-uς,Tauro: neque cnim in voce hac,Soli, est Ouis:

sed sic fuit per initia,Sue,soloce,Tauro: sic enim pecudem lana tectam prisci appellarunt , quam

ad sacrificium egregiam habebant, id est e grege

segregatam: integram, non tonsam e via de &nomen, quoniam cum tota lana esset. Solon e

nim Osci dicebant totum, ut Graeci Igitur non in simplices sollim, sed in compositas quo

que partes re luentur: sicuti dictiones non in literas tantum, sed & in syllabas: & naturalia cor pora noti in materiam modo & sormam, sed etiam in' Elementa. niam autem tam Recti quam Obliqui inter se promiscuo componsitur. Rectus flectetur, Obliqui non flectentur.' Quare salse excepere, Alteruter, quoniam in secundo casu faciat, Alterutrius. Nam tametsi in QMn-

qua inta libris, itemque apud alios legitur, ut in libris Originum dictum est: at M. Tullium,& in Protagora & in Epistolis , ipsumque Catonem in oratione de Ambitu, alteriusvirius scripsisse constat. Itaque cum dicimus, Alterutrius: vox illa Alter, hoc loco non est Rectus, sed Genitivus casus, & prisco modo amputata vocali cum sibilo. Sarti' tectis, tecti' fractis .Ergo

non debuit excipi ab ea lege , qua dicebant,

246쪽

Rectum semper flecti. Illud quoque errarunt: sic enim aiunt, obliquit hoc Alterutrius, siue scenainin' sit,sive a neutro Recto, necessario exclusisse lsyllabas postremas prioris vocis, Alterim,quonia siam idemsecerant in Recto. sic Alterutra, & Al- iterutrum, non Alterautra,& Alterum virum. At ienimuero hoc ridiculum est: Nam quod in Re- ictis facta sit collisio,passa est vocalis & consonans M,id quod patitur altera vocali subeute: At dissimilis ratio in Obliquis: quod etiam sua ipsoru ratione debilitarunt.Nam in rectis ob hiatum euitandum, elisam aiunt vocalem, ergo in obliquis cum nullus sit hiatus, nulla esse debuit elisio.Neque enim quia elides sic, Patrem eius, ut dicas in . carmine,Patr' eius: iccirco pro Patris eius,eodem 4 modo audeas,Patr'eius. Quid quod iis voces du- plici usu receptae sunt: nam Alter fuit, & fuit Al- lterus: αλλος ε τερος. Itaque in scumininis etiam du- rauit, Altera, alterae ut diceretur aliquando apud priscos: quare soni commoditati seruientes mollissimam quaque flexionem sunt secuti, ut Alter uter, potius dicerent, quam Alterus uter: & AN terutrius , ab co quod esset Alteri utrius. Elisionis autem exemplum habeas ex Amphitruone

Plauti,Culcst qui donum dedit: pro, qualis est.

alia sint nomin m acclienti me assem es.

HAEc sunt ab antiquis Accidentia numerata. An vero satis fecere ' Atque equidem Pu ' ' Cos unum omisisse Nam cum declinatio sit as- fectuo genericus quatuor partiu: imo vorb diffe- rentia

247쪽

DA CAvs Is LING. LAT. zos realia essentialis, habuit etiam aliam signisca tionem. priore nanque modo communis est tam Nomini,quam Verbo est enim mutatio quaedam terminationum. At in verbo,& in nomine aliud quiddam & utrique suum & peculiare. Quorum inerum, quod esset Verbi, vocarunt Coia iugationem.quod esset N ominis, Declinatione. Est autem declinatio non illa sola inflexio communis, sed certa & propria: ut aliter dicatur Poeta, aliter Dies declinari. Ergo affectus nominum quidam est,sicut&species. Quare cum Verbo attribuerint coniugationem,& recte: Nomini Decli nationem cum non assignarunt, inconsulto sece re clim frustra timerent, ne quod esset generi cum, Nomini ascriberent.

Tatim post definitionem Nominis, eius asse

actus posuimus merito, antequam species enumeraremus. sicut animalis asiectus sunt, moueri voluntarie,& sentire, priores ipsis speciebus, Homine,Ostrea,Leone: in quibus postea per differetias disponuntur. At vcteres more suo in hoc quoque nobis negotium exhibuere,cum Species dominum prius, quam ipsorum asseetiones tractant. Nos igitur his castigatis, eas deinceps, earumque origines atque caussas conleplemur. Re- ram numerum pene immensum totidem vocibus cum assequi nequiverit humana mens, neces.sario comparauit, Vt no solitio quae eiusdem substantiae participes esssent res, eodem quo lae no-

248쪽

mine signarentur, ut Equus Homo animalis nomine,cuius natura constarent communi sedctiam quaere ipsa diuersa essent, veluti, Canis coeleste sidus,& Canis animal. rum sane rerum substalitiae apud Auerroem, ut aiunt philosophi, etiam plus quam genere differunt. Nos autem quid sentiamus, alijs libris dietum est. ομωνυμα Graeci vocant : nostris recentioribus aptissimo vocabulo Aequivoca libuit appellaret quasi vocis haereditate aequali rem inaequalem repraesentarent. Siquis Vnon ima velit dicere,nihil vetat,sed Graeca appellatio na gis sapit, ολαωζ enim simul significat, non autem ιγως. Nam prosectb ut in re non sunt eade,ita nominis significato alio, atque alio sunt. Itaque sic vere postis dicere, Canis non est Canis: id est,res Coelenis,no est res Terrestris: at nome & materia habct, ipsas literas, C, Α , N,Ι, :& formam, id est significatum: ergo Canis coelestis materia eandem habet Elementorum , quam Canis terrestris: sormam autem, id est significatum, non habet: ergo non est idem nomen, a sor ma enim est, quod est: iccirco Graeci est at Latini non ita recte, cum aequitat cm illam interse rue.Itaque commodius sortasse nos,Vnon ima:vtuna, sit adverbium, simul. Haec autem non uno

modo orta sunt: sed quaedam temere, atque Visors tulit: qualia sunt Alexander, & Achilles, tam in Regibus,quam in Nautis nequam. Alia autem con sulto: ut, cum cuiuspiam similitudo ad imp nendum idem nomen alteri simili tr ixit: ea smilitudo fuit aut Substantiae t veluti cum dicimus,

Aiphian piscem,& herba ab instrumento bellico. - Aut

249쪽

Aut ntitatis: ut est in prouerbio, Montes & maria polliceri: &apud Callimachum, xvi Oss vlyς, άώI' , in hymno Apollinis: & Mare Solomonis Aut Qualitatis: ut cum metallo & praeitiae siet parti, sulgoris nomen inclitum cit Graeca voce, vi ρον : prisca enim est quod testatur αυ- ροον, scilicet sequens mane . quod & Germani imi

tati sunt,& Hispani,& Itali. Item ab alijs praedi- T.

camentis: ut clim arbores masculas aut foeminas, μ&Thura mascula, & vires masculas, & nigra to- Di xica, ab actione, & relatione: & Regem, diuitem quem pia,n τὸ Delphos, orbis umbilicum. Haec omnia nomina sibi aliqua imitatione sunt consecuta. Ac reliquis quidem generibus e-yenire fatentur. Substantiam autem hoc ut admitteret, dubitarunt. Cum enim non intendatur, , non remittatur, non videbatur dari gradus ad si

militudinem in ipsa. Verum facile id intelligi mus, eandem substantiam non intendi: sed genus commune multis, arctari in species m plias: quare non potest fieri, ut aequales sint illae:aequalitas enim in substantia, est identitas. od & in octauo Historiarum dixit diuinitus Aristoteles Species sub eode genere coniunctione qui de generis illius unum esse: differetiaru aute successione haerere. Esse enim tum in materia, tum in forma, tum tin compositis certas aut affectiones, aut differen tias inter se vicinas,& inaequales. In materia, ut

ossa in Homine,in Leone, differre pei medullam: in Delahino paululum abesse: in caeteris piscibus pro osse spina:in Sepia esse aliud:in insectis aliud: quod nomine careat. Sic & in sermis: Rationem

250쪽

in anima Hominis: Instinctum naturalem in Formicq anima. Sic in compositis: Artem in Homine: in Ape quomodo dicas vim illam savificandi:

in Psittaco mirificum nidum texedi 'Itaque species sunt aequales in genere: inter se autem comparatae , inaequales ab ipsarum differentiarum inaequalitate, Adeo enim sunt inaequales,Vt altera unu genus interdum collitulat subaltern si alte

ra in multa distribuatur' genera. exempli gratia: Corpus diuiditur per differentias, Mortale, &Immortale: hoc coelum tantum constituit: Mortali autem caetera Omnia coprehenduntur. Sic intelligas Vniuo cum , quod idem genus dispertit,

seque omnibus: ut animal. Analogum, quod non aeque, sed ordine quodam: ut sapere.AEquivocum, quod nomen solum communicat:vi, Prata ridere, Mare irasci. Haec postrema diximus, quomodo appellarentur. Analoga autem a Latinis Proportionalia: sicut ciuium ius non idem omnibus, sed suum cuique attributum, Senatori ,Equiti,Plebi. C. Caesar dicit,Prorata: nos,Pro portione: Vt cuiusque res seri sed est, rata pars, siue portio. Ditiores enim plus obibant muneris. unde apud

Athenienses, αν rig oinc. Vni voca autem a Graecis σω ω i iis ια, prudentissi tale: cum nomine enim rem communicabant: non enim τὸ mus , coniungit ea

sub nomine: sed nomen & nominis rationem. Lamtine Cognomina rectissime dicas. Cum autem res non omnes eodem modn sint sed aliae per se, vi Substantiae: aliae in alijs, ut Accidentia: atque haec dupliciter.ut hoc sunt quod sunt:& quomodo sunt, quod sunt: nam Albedo ethun sine niue