Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

251쪽

aliquid est: intelligimus esse, quod est:& Albedi

ne apprilauimus percepimiisque esse Uniuocam, quia eadem genere esset in niue,& in lacte. Ali quando intelligimus ipsam esse, quomodo est: li-

.cet enim aliud sit a nive: tamen non potest esse sine aut niue,aut alio corpore. Is igitur est modus,

per quem est, id quod est: quoniam inhqrentia, est essentia accidentis. hoc qu0que opus habuit nomine aliquo iccirco ab Albedine, Albu deductum est:nam id quod cst, posterius est, quam id quo est,igitur etiam nomen hoc ab illo ductum.

Vnde orta sunt τα παρούνυμ et,quae αε τερον deri

uarentur, sela terminatione a priore ditarentia: Latini Denominatiua commode yocitarunt. Co-traria autem AEqui uocis quaedam sunt: nam ut illa unam vocem multa habent: ita multas voces in his virum:Ensis, Spatha, Gladius. Graeci haec πολυώυε viquidam e nostris embωνυiaet filso fortasse

autem explicatius essent locuti Graeci si μονωνυμα appellassent; quae solo nomine extarent indican tia res diuersas. Igitur colligamus sic: Communes res,quae aut sua natura per se sunt, ut Homo: aut licet sint in alijs,si intelligatur sine eo in quo sunt,ut Albedo,Vniuocis nominibus sui indicatae. Sin quomodo in aliis insunt,accipiatur, De nominatiuis: ut Al bu.πολυι νυμ α aurἶ ea de sunt quae Uni uoca. Res aute singulares quaru natura ab alijs dissita est , si eode nomine,quo illae appellentur: norrien illud erit AEquivocu: Vt, Caesar: neque enim quicquam mei, in altero qui dicatur Caesar erit: neque solae substantiae, sed etiam accidentia, quae in ipsis ita-

252쪽

diuiduis sunt,ut hic rubor,haec cicatrix, Equiuoca est, propria Caesaris unius, sicut & substantia in qua est. Quare tam nomen hoc Caesar, quam hoc, Caesaris cicatrix plurali carebit: sed eius pluralis

Mumerus erit Vagus: Velut quii dicis, Homines:at, Hic homo, caret numero plurali: αΓ αα enim facta sunt, apud Graecos: apud nos, Indi uidua. Itaq; in Declinationibus, quod praeponitur prino mea nominibus,Hic homo. Haec cicatrix, non est nota indicans, & praescribens individuum, sed sexum tantum.Na quo modo haec cicatrix indicata, potest fieri cicatrices. Quinimo ne in eo de quidem Caesare si plures sint,possis iccirco flectere ad numerum pluralem. Etiam fac ut caetera paria sint, Cempus, litas, Magnitudo: at loco different.

C6 nunia autem, siue Uniuersalia loco non praescribuntur.Haec omnia tam Vni uoca,quam AEquivoca veteres Substativa, sane ambigue,vocavere. Substantiae enim appellatione abuti sunt, pro EL sentia: sicuti Graeci nomine μας, in praedicame- to.Nanque α,etiam conuenit rebus extra praedicameta, ut Deo. At Substantia neque extra prae idicamenta,neque in omnibus: sed in iis tantum,

quae substant accidetibus. quare nome E , Albe- .do, non erit Substativum, quia substantia non significat: iccirco alii Fixu dicere maluerunt, propterea quod rem indicaret, quae no mutaretur a lio atque alio subiecto. Sed anceps ea quoque vox fuit: na Fixum videretur esse indeclinabile, opponitur enim Mobili. Itaque nos longe consultius Essentiale nome appellauimus: quippe quod tam

substantiae,quam accidetis hoc ipsum quod sunt,

253쪽

DE CAVSIs LING. LΑΥ. rrisgnificaret.Denominatiua autem eade quae Adiectiva:quae etiam Accidentalia dicero posses,nisi nomina differentiaru impedirent: na a Ratione, Rationale duces:hoc est De nominatiuu, sed non est Accidetate. An vero sit Essentiales' Iccirco intelligendu est, ουmαν sive Essentiam triplicem csse: Materiam,& Formam, & Compositu. Forma igitur dicitur Euelitia, quia dat essentiam: Materia, quia dantem gerit: sed proprie ουσόα est totum ipsum: a qua quod Subsia litiuum vocabant, nominauimus Essentiale. De nominatiua intellexe re variari,ac propterea Mobilia vocitariit: ut c5- ueniat idem nomen viro & mulieri,si sit variatur Albus,Alba. Hac de caussa in oratione se per De- nominatiuum posterius esse .lcbuit Es entiali divit

sertis,equus celer: verum usus obtinuit elegatiae caussa, ut aliter quam vulgus loquitur, loqueremur. Neque vero penitus temere fictu est: nan que ut equus potest celer,& no celer, ita cel critas

esse potest & in equo,& in non equo: quare.quod subibit moderabitur. Quod si est D cnominatiuuproprium,ut Sentiens, est proprium animalis: ni- nil refert utrum praeponatur: paria enim sunt, sed 'atura ipsa Essetiale prius est.ridicule enim pro sessi sunt, Fixu sequi Mobilis naturam, si praecedat Mobile. idem enim est, Animus peruersus:&, Peruersus animus. Sed ita intellige Dan t disterre,s dicamus, Corrupta mente & corpore:&, Mente Scorpore corrupto.Verum hoc non est, Fixu se qui Mobilis naturam: neque enim mutaturi sed ex duobus fixis diuersis generc, & numero, alterum

arponi ipsi adiectivo, quod ei simile st. Veruci

254쪽

zra C Ars fCAL. LIB. Im ridicule negatur posse dici aeque Corrupta mente:&, Mete corrupta. Neque verum est, Substantiva obsequi Adiectivis: sed contra, Adiectivum 'prospicere ad Vtrunque Subst intivum, aut ad id, quod propius est:& ipsi cotra hanc male explicatam sententiam etiam ex Ciceronis Philippica dicendi modii obseruauere. An vero Adiectivum& Substantivum sit asse nus,aut species solius hominis, in sexto libro declaratum est. Nominis igitur vel Fixi, vel Mobilis iis c ratio est. Fixum autem aliud Proprium,quod unius ta-'tum est: aliud Commune secere: atque hoc Ap pellativum quare vocarint, sine nescio. Verum neque diuisio bona est, neq, nominis impositio. Nanque etyim Mobilia, siue Adiectiva, partim sunt communia, Ut candor: partim propria,ut hic candor qui in Caesare est.Itaque diuiso nominis in Fixum &Mobile, est sicut diuisio rei, inesse,&in modum quo est.Diuisio autem in Comune,&Proprium,non est Fixorum tantum:sed generica nominis: sicut diuisio rei in uniuersale,& indiuiduatam. Appellativum autem quare dixere' an quia sub se vocat multapat etiam Adiectivi id interest: nihil enim dissest Concretum ab Abstracto, nisi modo significationis non significatione:

at etiam propria nomina suam rem appellant. Hoc autem ipsum quod sunt aut Propria, aut Comunia, aut Fixa,aut Mobilia, recetiores Q

litatem nominis vocarunt: eaque inter accidetiacum specie,& genere, enumerarunt. Item Coparationem,atque alia eiusmodi, magno errore.Na

255쪽

ab homine qualitate differt, sed essentia: neque

enim qualitatis qualitas est. Comparatio autem atque alia eiusmodi non sunt nominis qualitates

genericae.omnibus enim nominibus conueniret.

At propria non recipiunt Comparationem: nem substantialia: sed Denominatiuorum affectio est. Sicut Patronymicum,non est Nominis qualitas, ut nomen est: sed ut Nomen proprium.

Illud quoque contemplandum est, Nomen hoc Sol,& Luna,& alia eiusmodi, Commune sit, an Proprium.Nam species prior est indiuiduo:igitur si unum individuum explet totius ambitum speciei,id quod facit Sol,erit nomen speeiei, non indiuidui.Nomen enim priori inditur. Hoc scsensere veteres falso: nam qui nomen imposuit rebus,indiuidua nota prius habuit,quam species. Romanus enim qui unicum Elephatum primus. Vidit,ei nomen indidit, Lucam bouem: nihildui

metitus animo universalem naturam illam. Sic etiam Soli, quod solus esset:& eius consorti operis , Lucinae: quam postea concisa voce Lunam

diximus.Est igitur nomen hoc indiuidui indiui duo impositum per se, speciei autem per accides. Itaque cum dicas ex Democrito, Mundos, de Soles, & Lunas, fiet quasi cum appellabis,& me,& Dictatorem, Caesares. Ut s speciei tunc voles, 'ut fiat:erit.indiuiduis autem alia tibi erunt quae-

renda nomina. CAPUT XCII. stud quoque loco statuendum: que Propriori natu

256쪽

Vae res, ut diximus, hoc habeant, ut sint aliquid, prius, quam sint alicuius ea nomina quae eas res si c significant, primo quoque

loco tractanda erunt. Quoniam autem Singula

ria sunt notissima. Propria item nomina, quibus significantur, notissimo, hoc est primo loco, ex ' plicanda sunt, ut, Caesar, Bucephalus, Athesis, Roma. Igitur a Latinis quae nomina bina, tri nave sunt uni homini constituta, an propria snt appellanda3 Hoc sic agamus. Voces,quibus Romana capita recensebantur, fuere hae, Praenomen, Nomen, Cognomen, Agnomen, Horum autem natura, atque origo sic fuit: raptis per ini- , tia Sabinarum Virginibu3, atque ea de caussa conflato bello,ipso in conflictu earum interuentu v- terque populus conciliatus, non sold in animos mutuo beneuolentes conciliauit, sed etiam nomina communicauit. Sic aiunt: putόque ita filisse in aliquibus: nam in omnibus,non constat:quippe ipsi Hersiliae unum nomen & suit, & mansit solum:item Romulo,& Tatio: Numae Pompilio Sabino. & Metio Curtio item binat Hostio Hostilio Romano totidem: Itaque hoc sentio,a Vir tute cuiuspiam nomen primum mutuatos, Ut ab Iulio, Iulij dicerentur, quorum Iulus autor generis fuisset: iccirco, Nomen appellatum, Unde Nobiles id est noti essent. Inde ut dignosceren tur, additum aliquid notae ab euentu: statimque Cognomen ortum fuisse: ut Pompilij, a cerimo

niis, Numae: Hostilij, ab rebus gestis, Hostio:

Curtii, a celeritate, letio: Herdonij,a strenuitate,Turno:Proculi,ab euentu natalium,Iulio.PO-stea

257쪽

sim nobiliores cum liberos procreassent, & neque Nomen possent, neque Cognomen auferre

vellent, aliam notam excogitarunt: quam quoniainfantibus imponerent,quos sola ea appellarent,

praeposuere: atque iccirco dixege Nomen. Hoc inde satis constat,quod quae primo loco essent olim Nomina,postea secundo suere: via ulius Proculus: Iulius prius fuit:at, C. Iulius,posterius. Quet

praenomina ab euentis quoque orta sunt, aut na

taliunt,aut alterius sortunae: a sortitudine, Marcis: ab antiquitate , Caius, Γαῖος, a terra scilicet, quas Grοχθονες essent:ab honore & dignitate,IArim: ab generositate, Cnem: a generis defraudatione, Spurius: a numero liberorum, minim, Decimus: a decore, Dec m: a cultu populi, Publius: a tempore natalium, Lucim: & item alia.

Q iae sors etiam aliis obtigit nominibus. Nam axius, a Mane dictum ibit. di habuit prae- Romen, Quintus. Aucta autem Republica, numerόque ciuium illustrium, factum est, ut

aliorum nominum nouae caussae extiterint. quae

nomina , quod accederent ad priora, cumque eis uni attribuerentur, Cognomina dicta sunt. Horum origo fuit, a corporis habitu , Labeo, Orisin, Longus, Varm, Uatoin, Sedigitus, Busculeim, Plautus, Plancus, Varim, Pansa,pu: ab euentis aliis , Post humus, Proculus, G nuntur a rebus gestis, Ophricanus, Nero, Celera ab actis, Salinator, Venox, Ser anm, & alia eiusmodi posteri a maioribus suis honoris assa accepta cum retinerent, aliqui etiam

258쪽

auxere, additis aliis insignibus,ut Publius, a popularitate: Cornelius, a viro forti, qui eam familiam primus illustrauit:Scipio, ab opera, quam patri pi,stitit seniori: addidit his vir summus ab

Aphrica domita,titulumi Aphrisam hoc quoniatandem accessisset, Agnomen merito appellauere. sicut Agnatos dicimus, qui familiam augent accessione sua: & Agnata membra, apud Pliniu, quorum additamento corpus auctius faectum effQuidam recentiorum assentiti sunt negantibus vocem hanc e gnomen, probam esse, sed grammaticorum superstitione commentitiam: verum a M. Tullio in secudo Rhetoricorum posita est. Hae sunt Romanorum causis nominum atque essentiae, quae sic definientur: Nomen, familiae

nota:Praenomen inropriu cuiusque: Cognomen, quod eue tu accessit:Agnomen, quod euentus accessionem notat. Ordo patet ex ipsarum Vocum vi:Materia autem Nominum sic pote est, ut cum scribuntur, caetera omnia omnibus suis elemen iis explicentur, Praenomina non omnibus: sed aut singulis: ut, C .aut binis: vi, CN. aut trinis: vi Sex. pro Sextu . Ex his patet, non recte aliquos

'prodidisse, Nomen esse unius illius, cuius est:r inius ab aliis Gentilitium, & ab illis ipsis nomen. Familiarum. Graeci Praenomine carent:sed posito nomine vesco, apponunt patris Romen. A'λεξ ανδρος δ φιλι- ου. Hoc idem etiam Arabes sa-ciunt : sed etiam autoris nomen subiiccnt,&pa tris tantum ponunt: Auen, rois. Auen,pace. Ausi,2oar. Graeci vero etia cognomine usi sunt,sed ra

259쪽

tibus excogitata: ille,qubd si iij cadauer redemerit : alter, quia diu ad Troiam sederit: hic, qui insecta ab obsidione reuersus sit, ut dicatur. Quinetiam Diis ipsis a potestatibus quibusdam sunt

Agnomen autem φερῖνυμον appellarunt. Videamus nunc affectiones. Proprium est Praenominis in viris iis, qui sibi cognomen illustre compararunt,aliquando subiiceri ut, Caesar Dici ator: intelligis enim c. Ε' contrario,positum, necessario interdum aliorum appositione declaratur: Vt, C. appones Caesar: item addes, Dictator: aut,Dictatoris pater. Proprium item & id, certis familiis

certa ascita esse Praen omina: ut, L. & C. Clsarum: P.L.& cN.Scipionum: L.& Μ. Crassorum. Legimus etiam quaedam quibusdam interdicta: veluti M. Praenomine cautum fuit S. d. nequis Manliorum appellaretur , ob M. Manlii Capitolini mala metita in Rempub. quanqua Senatu Con- , sultum illud post ea abolitum cst vetustate. Illud

quoque patiuntur nomina & cognomina, ut sedem inter se mutent in narrationibus : .inuenias

enim & Caesonem Fabium,& Fabium Cssenena. Etiam in Pacuuij Epitaphio Praenomen, postpositum est:

Hichani Facuui3 Marcissa ossa. Vt iam desinant alicrcari paucς lectionis gra 'matici super verba Quintiliani, Victori Marcet

260쪽

218 Iu L. CAEs fCAL. LIB IIII. le:an, Marcelle Victori scribendum sit. Illud etiaest obseruatu, multa Nomina facta esse aliis PH- nomina : vi, Iulij Dictatoris nomem mihi: cum ita Paulus Midebursius,qui postea Forosempro-niensium Pontifex fuit, Mathematicus incomparabilis,Diuorumque Friderichi. atque M.iximuliani & alumnus & altor, persuasisset patri. Verum ab antiquis quoque factitatum fuit: Nam Tulli, vox fuit Regi Hostilio Praenomen: at posteris in nomen recepta est. L. Sergium legimus: hic Gentile est: at aliis Praenomen. Etiam Romae in monumentis sic scriptum, Ser. Et in lib. xx XIII. apud T. Liuium, Pacuvius Calanius: hic est Praenomen: at Nomen est poetae, post Praenomen: M.Pacuvius. Proprium & illud Cognominis, atque Agnominis, si post Praehomen,

aut Nomen, patris Praenomen ponatur, postremum locum obtinere: sic, C Iulius, C. F. Cae- . sar: C. Caesar, C. F. Dictator. Item duo Praenomina pret ponentur Vni Nomini, aut Cognomini pluralis numeri: sic, Μ &, D. Tullij Cicerones.Itaque Praenomina vere non queunt flecti numero plurali, caetera ortinia queunt: sunt enim generis, non viri r nisi sit Cognomen, aut Agnomen eius cui primum est attributu: eius enim solius est tunc. Agnomen autem ab antiquis etiam

Cognomen dictum fuit: Asricani enim Cognomen vocat M. Tullius in Sexto de Rep. Pro prium etiam Praenominis, ut idem & patris sit,& primogeniti:Vt,M Tullius. M. p. Qu9d aure ait Probus grammaticus, Praenomina non esse Alita imponi pueris antequam togam sumerent viri-