Iulii Caesaris Scaligeri De causis linguae Latinae libri tredecim

271쪽

BE CAYs Is LINL LAT. 229 quare in substantia non videbatur inueniri posse significatus Diminutionis. Verum ab affectibus, siue accidentibus circunstantibus effectum est,ut reciperet Diminutionem. Sicuti etiam dicimus, Maiorem equum:est enim quod ad quantitatem spectet,non quod substantiam. Igitur sieresoluimus, ut dicatur, Plus quantitatis in equo, non autem plus equi. Ita dicimus Homuncione,&Homulum,quantitatem respicientes in homine,non hominis substantiam.Atque is sane er ea vulgo,non a sapientibus prosectus est. Puellus autem aetatem significat, non substantiam: aetas autem sib tempore collocatur. Coposita etiam ex utroque inuenias. vi, Pumitus, & Pumilio, ex Puero & Homulo conflatum fuit. Abusi autem sunt veteres nomine Diminutionismam Minu

re, est tollere quantitatem et Diminuere igitu6Vtranque quantitatem statuit in diuersa: at ab Homine cum ducis Homulum, decurtas potius, quam Diminuis. suit craussa, ut alij consultius Deminuere dicat. Est enim Diminutio asse

ctus consequens Diuisionem. Omne enim diui- sim ita minuitur, ut eadem quantitas minor dicatur, quoniam partes separentiirr at in nominis Diminutivi significatione nullae extant partes:

sed Deminutivii est quod significat minus quam Primitiusi. c niam autem est species Deriuatiuoru, & Deriuatio est Figura, & Fi mra est an

sectus nominu generalis: igitur etiam Deminuito teneralis nominu assectus erit: iccirco&Absolutis,&Relpitiis,&Appellativis,&Adieci tuis, communibus,& Propriis copetit. re non

272쪽

inter ge r nominum,sed inter accidentia pro pria recensendum suit: ut, I omulus, Pulchellus, Romuliis, Meliusculus est Antonilla. Nunc loritur de Absolutis. Quantitatena quaedam imitantur, quaedam non, sed ei cohaerent tantum. Quare Deminuti ua seς undum haec tria dicentur: competit enim maius, vel minus soli quantitati. Dicimus.tamen maiorem calorem analogia quadam significati nis.Igitur primo indicabunt quantitatem:secunndo loco id, quod colis ret ei: tertio, quod ea imita tur. QNntitatem statim dictit, Tantulus ;& proxima huic in ipsa substantia,Auicula, Capitulum, Fraterculi s,quae ei cohaerentia sunt. Sic Anoiςunius, non diminuit annum , sed notar paruitatem subsuntis,cuitis m0tum,anni quanxitas me ito , Ea Veroi quae quantitatem imitantur, sunt si ut Regulus,cum st ege paruum significat: proptere quod qui vastq corpore sunt, caeteros anteire ro Dore videtur,item imperio: itati,quprum inpontestate populares sunt eam magnitudinem imitantutiatque iccirco deminutipne notantur

Qtium autem variis terminationibus praestri ibantur,eae non sunt praesentis operae .: Sed illud annimaduertendum , quaedam quibusdam flexibus Deminuti uoru efferri, quae ad ipsum genus nullia alio adduci possint: Vt, Cucidus,& Ccenaculum, aliaque eiusmodi aliquq nam quae veteres afferunt exempla non omnia 'pra sent.Vt Auun culu Deminutum ab auo est: Abba enim auum

appellabat: item patre, & patris ac matris hatre.

273쪽

os Chus Is LINGδ LAT. I aurrum attribuerent, matris fratrem quasi remotiorem pusillom auum appellarunt. Finis litur Deminuti uoru is, Tollere quantitatem ut alia quae remitti post uni: sic Regulus, paruum regem imperio.Veraniolum disit Catullus urbanitate: sicut Romulum,& Sergiolu, pueroS: no adulatione,ut aiunt,qui id a Gr cis sumpsere: Romani enim non fuit adulari. Fraterculuquoq; gigantum iidem male dixere ab urbanitate: sed respexit ad Gigantum vastitatem .Probro: Meretricula,Pusio.Imitatione: ab Angui, Anguilla. Minus recte etia, qui contendunt,a Recto Fidis,& Apis, Fidiculam,& Apiculam. lucta: falsa enim ratio est. Si a Fides, estet fidecula. Primurn

videntur pegare mutationem vocalium in deductis Deinde satis constat commodius fieri si Rectus a secundo casu differat. Itaq; si no inuehiatyrapud autores Fi diri rectius facias,si neges Vnqpatasse: Et Ouidiana Ohiu, ex deteriore depr5pta usu sit.' Verum ego arbitror inter utrunque lo- num pronunciari solitum: ut in He re, Hera.Itaque cum Aedes,nῖη Aestis sqdes,n5 Iedis in recto legatur, tamen Aediculqm,& Sedi cula' dictum legimus. His autet non erat hic locus, nisi huiust quoque rei caussa n*bis xe den jJ Exiamuae diximus costat,Nomina in

a veteribus recte inter Deminutiu esse colloca ta,remere a recentioribus ablata Torsi argumen'

sa sunt haec: Si esse it Deminutiua , .non fuisset aeteretio addita altera nota paruitatis, apud que le

274쪽

usculam potius significat pullam: Praeterea A. piastrum est mirae altitudinis . non igitur erit de minutivum: quare Imitationem non Deminuti nem dicent. Ad haec sic respondemus: omnem imitationem indicare deminutione: quare quod tollunt,id ipsum flatuunt.Et quod additur a Terentio paruulus, significat corporis quantitatem aetate imperfectam, ut sit deminutio corporis: at parasitaster est artis deminutio: ut is sit,qiu haud magna cum re parasitatur: & quia agit,siue imi latur parasitum,citra parasiti modum est. Api strum autem non est diminutivum ab Apio, sed ab Apibus ductum,Vnde etiam

est Api solium dicitur a Graecis, Citrariaehim est:Buin ea Apium neque imitatur, neque smilis eius est. At quod Apiastrum est ab Apio deminutum, sane eo longe minus est. Verba Plinii sunt in xx. libro: Nasci in sardinia herbam sylvestro Api; similem, quod sit Apiastrum, Apio minore. E' Sallustij historia sumptum videtur. In Sardinia , inquit, herba nascitur, quae Sardoa di itur, Apiastri similis: haec ora hominu, & rictus dolore contrahit,&quasi ridentes interimit. Pullastra autem omnino minorem Pullamontelligimus:

quippe Pulla, est Gallina iuuencula s idque tam

Contra eos, quam pro eis fixit: neque enim Pul Iastra, aut sylvestris est, aut pullam imitans: Vt quid enim' minorem maior imitetur)aut quoni do imitatio in substantia, aut in quantitate naturali sita si quae affectus animi, aut 4n ipse assina posita est' Surdaster quoq; qua ratione sirdu diceturam 8 . sed enim idem est , quod subsese

275쪽

n, C usu LINC. LAT. 2I; Eus. Caussa autem huiusce terminationis a Gra cis constituta est: Phiat lippum,aut Antoniu agere: sic α οπτα ,Vnde Antoniasteri& Parastatar: sic ογ, ις ης apud Ga- lenum πο ογκί : sic & Eolice verso sibilo in literam vibratiorem. igitur, imitationem tantum attribuere,non meminerant surdastri:qui sustulere deminutionem ob Terentium, non videbant duas paruitates eidem pqsse euenire,corporis,&artis:qui omnino no putariit ege Deminutiua,nesciebat imitatione significari insqualitatem duoru, quorum minor sit is ali tem,quem imitatur.

Proprium Deminutilionam habere derivata,ma a primigeniis,Hortui inus.

m Genete quantitatis,quae reliqua sunt, pone--i nausea, quae vocant Collectiva. verum vox adesinitione dissentit. Colligere nanque est aliquomodo unu ex multis facere: at,Populus,aut,Vulgus, quod dat signum nobis colligendi λ potius, . Vterq;,&A mbo,& Omnis, sunt signa Collectiva: illa autem, quae sic ab antiquis sunt dicta, C5prehensiva potius iudicabuntiir. At ipsi Comprehensiva dixere his non absimilia: cuiusmodi est, Vinctum,Rosetutu,&eiusmodi. Verum haec nihilo distant,nis modo ipso significationis: nam

populus rem unam e multis constantem notat: at, vinctum, unam rem multas comprehendentem.Non est Collectivis dissimile, Arena,Scopa,

276쪽

numero dic, debere contenderunt iccirco, quia multa essent.Neque illis in mente venerat,quodcunque est, unum esse. At quod est,aut est unum Substantia,velut dicebamus, ut Hormo & Equus aut Accidente, ut Homo &Album: aut Subiecto, ut Album & Dulce in lacte:aut Mistione, ut Posiaca: aut Aggregiatione,Vt Aceruus. Igitur in singulari si pro nunc ira, rectius designes unum esse:vi, Cumulus, Grex,Turma,Thesaurus:ut etia in plurali diuersis locis posita significes: ut Cumulos arens, Italicae & AEgyptiae: Greges,tuum & meum. Est praeterea unum Mathematicum:Vt,quadra talis figura unum est ex multis lateribus: sic Quadriga debes dicere, ut & Alcibiadis, & Hieronis Quadrigas possis. Est etiam unum Dialecticum, vel Metaphysicum,ut Definitio, quae constat, ex genere & diis pretia:& Species quae constat ex iisdem designatis a definitione:quae tamen singulari numero proseruntur. Q re multo usui nomi'na haec Comprehensiva suere. Multόque consul lius est hoc excogitatum, quam sit admissus mos pluralium, ut Thebae, Pisae: nam si sic necesse sit dicere, illud quoq; necesse suerit, ut ciuitates,no autem ciuitas appelletur. Sic grege legato, Vn res legata est,ut ait Paulus, neque pars potest recipi,pars sperni

CAPUT XCVII. Aelativasubstantiva. '

RElativa aut sunt Substantiva, ut struus: aut Adiectiva, ut libertinus. Itaque allectio est nominis aut genus utranque complectens specie, substan

277쪽

Lbstantivorum, & adiectivorum: neque mirum: neque enim substantiam significant, sed essentia

reserendi:itaque accidentis semper notae sunt. In priore genere continetur ordinalia, Primus, Secundus:aut his similia. Centurio,praefectus:& alia talia quae dixim ut Ciuis,Vicinus:Nepos: Fi

lius:quae unum tantum terminum significat. Vi dentur autem & Gentilia,&Patria ad haec rest

ri sub adiectivorum specie: neque enim dicas Graecum, sine Graeciae intellectu:sed tamen Grς-ciam,sine Graeci intellectione, posse dicere vide iis. Verum non ita est. Plato Graecus fuit: Regio Attica Gr ca: si substantias ipsas respicias,nsire seres: si nomina imposta,quae gentem fgnificet, non possis, quin reseras.Terra illa non est alicuius terra: sed patria est alicuius patria: Graecia autem Graecorum est, & Graeci Graeciae. Itaque omnium nobilissima suere Patronymica, quae in voce substantiva, adiectivorum plenitudinem sunt consequuta. Adielmua enim significat acci dens , & modum quo inhaeret substantiae: quare

aliqua ratione etiam ipsam connotant substan tiam. Hoc etiam amplius Patronymica, quae etiam certa substantiam consignificant: nam incertum quidem filium vel nepotem , at certum vel patrem,vel auii; tanta νi, ut etiam propria nomina reserri pene cogant. Videtur enim Priamus referri ad filios hoc nomine Priamides: verum non ita est: nam tametsi terminum nominat, non tamen eum resert ad hunc quem primario significat: significat enim siliu Priami, que ad Priamurestri: consignificat Priamum, sed ad silium non

278쪽

refert. Oterum eo praestant caeteris,ut diximus, quod Vtruoque terminum relationis simul st tuunt voce ipsa,no solum significatu. Illudque mirum fuit,a proprio duciam vocem per e nominationem,non esse Adiectivam,sed Fixam: id quod non potuerunt obtinere Possessiva. Appellativa autem suere amisso iure proprietatis. Neque enim potius Hector, quam Helenus in telligetur eo nomine Priamides, Non propter eam rationem, quam afferunt, Singularia non rγserri: hoc enim falso dixere philosophi quidam Nam relativa quoque sua habent indiuidua: ut, hie filius huius patris. Proprium vero clim suisset per initia Patron

mic'rum, Graecis tantum in nominibus fieri: φ sus Romanus ad sua transtulit commoda, ut M'mulides. Falso enim dicebant quidam Patronymmici loco usos tu Possessivo: nemo enim hoc legit nunc.Auxere quoque inscitiam,cum Latinorum tantum esse diceret possessivum: qui si Gyε- ea ignorabant: at meminissent ex poemate, quod legerent assidue, Troia, & Typhois, & Euandrius. niam vero etiam Mater ita resertur ritum ea, tum Pater unico nomine Parentis complectantur: iccirco ab ea quoq; ducta sunt ut coronidcs,2Esculapius apud Ovidium. Item eodem flo ab auis maternis, quo a paternis trahebaiunAtlati des, Mercurius. Post haec a Eroribus quoque Phaethontiades, rores Phaethontis.Horatius etiam a saetis, non ab sanguine Tyndaridem dixit cam, quae Clytemnestrae more dissidisset bipeni caput viro. Moderatius veteres, qui ctuc

279쪽

DE CAYs Is LING. LAT. 237. omnes,tametsi non erant a principe ciuitiatis geniti ab eo appellarunt: Cecropidas, Athenienses,

CAPUT XCVII i. . Mobilia,sive . Giectiva absoluta.

Semadmodii supra diximus, Mobilia sint

alia Absolutarum rerum, alia Relativarum notae. Absoluta sunt, Vivus , Exanimis, Anniculus, Sesquipedesis, Albus, Calidus, Frigidus, Circularis, Forensis, & eiusmodi: genera ipsa

rerum si spectaueris. Habent autem aricctus hos, aequalia Me ei, unde sunt denominata: ut a Iustitia, Iustus: iustus enim est. qui iustii iam a quavit. Secundus affectus suit, minus significare: ut, Bellus. Tertius, augere significatum: vi,Gloriosus, populabundus. Pro prium autem fuit Mobi lium, transire in naturam Fixorum: vi, Plu9ia: fuit enim per initia, Aqua pluuia. id quod etiam ex L L .libris deprehenditur,De aqua pluuia arc ' da. Eadem analogia fluuius, ut possis dicere,Flu vium Renum. Ducta enim sunt,aista nomine,ut Candidus: aut a vcrbo, ut Bibax: aut ab aduerbio: ut Hesternus. Fluere igitur cum significaret ipsum accidens per se: ducta est ab eo verbo vox, quae in alio esse indicaret, Fluvius. Itaque vel ementer Osi sunt, qui scripsere, quaedam Nomina esse neque Substantiva, neque Adiectiva:vt Verbalia,& alia quaedam:cuiusmodi est, Ciuis:& Ser uRs: quae propterea ipsi Ambigua appellarunt. Verum res se aliter habet : Verbalia enim fuere Adiectiva, nihilosecius quam Participia: sed breuitatis caussa omissuri est Substantivum : quis

280쪽

Adiectivi, non ne Bellator item habebit, significat enim bellan/i scientiam in Caesare, aut alio. itaque variatum fuit, ut etiam Bellatricem diceremus Camillam, & Arma victricia. Sic Seruum,& Seruam, Davum , & Syram: & Seruum imperium, quod alij pareret. Sic pauper trus, Ilia, Regnum. t seorsum ponitur ab Ouidio, Pauper v-bique iacet. Non sint igitur Ambigua: nihil enim naedium inter ea, quae diximus, in rebus ergo neque in nominibus : sed sua natura Adiecitiua suere : Vsus autem non mutauit, ut efficeret

Substantiva, sed Substantiva sustulit: non ut haec essent, sed ut illa subintelligerentur. Sic dixit pcrinitia,Pluit Deus:postea sustulit Nomen. Sic dixit, Amatur a Caesare : postea tacuit nomen, dc passus est verbo nullam certam attribui personam. Qid autem addunt his, Civem,& Regem : ut dicarur, & vir Ciuis, & Ciuis bonus: &Ρopulus Rex, ct Rex bonus. hoc sic increbuit, quemadmodum apud Graecos quod per articu

qua qu.im Rex quoque suit Adiectivum primo,&Consus, & Praetor. Nam quod unum tantum genus obtinuerit, id non ipsius nominis, sed rei quam notaret, caussa factum est. Cum enim haec accidentia non nisi in viris inuenirentur: n qn nisi virili genere potuere enunciari r quan quam etiam Reginam dicas. Sic Autor, utrunque genus complexum est, cum terminatio mac

culini